Bijlage 1 - Programmabegroting 2023-2026

Programmabegroting 2023-2026

Inhoudsopgave Inhoudsopgave.................................................................................................................................................................................................................................2 Leeswijzer ........................................................................................................................................................................................................................................7 Begroting in één oogopslag..............................................................................................................................................................................................................9 Inleiding ..........................................................................................................................................................................................................................................15 Programma 1 Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie............................................................................................................................................................20 Indicatoren, trendgrafieken en financiën

....................................................................................................................................................................................33 Doelstelling 1.1 Bijdragen aan maatwerk in spelen en leren......................................................................................................................................................34 Doelstelling 1.2 Beperken uitval in het onderwijs .......................................................................................................................................................................36 Doelstelling 1.3 Bevorderen van een beter ondernemersklimaat...............................................................................................................................................38 Doelstelling 1.4 Bevorderen groei werkgelegenheid ..................................................................................................................................................................39 Doelstelling 1.5 Stimuleren duurzame arbeidsparticipatie .........................................................................................................................................................41 Doelstelling 1.6 Voorzien in noodzakelijke middelen van

bestaan.............................................................................................................................................44 Programma 2 Samen leven en ondersteunen................................................................................................................................................................................49 Indicatoren, trendgrafieken en financiën ...................................................................................................................................................................................57 Doelstelling 2.1 Bevorderen vroegtijdige, toegankelijke, passende en effectieve jeugdhulp .....................................................................................................58 Doelstelling 2.2 Bevorderen meedoen aan de samenleving en zelfstandig wonen ...................................................................................................................62

2

Doelstelling 2.3 Bevorderen gezondheid, veiligheid en welbevinden.........................................................................................................................................68 Programma 3 Leefbaarheid, duurzaam en groen ..........................................................................................................................................................................73 Indicatoren, trendgrafieken en financiën ...................................................................................................................................................................................79 Doelstelling 3.1 Bevorderen duurzame ontwikkeling..................................................................................................................................................................80 Doelstelling 3.2 Behouden kwaliteit openbare ruimte ................................................................................................................................................................88 Programma 4 Vrije tijd....................................................................................................................................................................................................................96 Indicatoren, trendgrafieken en financiën

.................................................................................................................................................................................100 Doelstelling 4.1 Bevorderen laagdrempelig toegankelijke cultuur-, sport-, groen- en speelvoorzieningen ..............................................................................101 Doelstelling 4.2 Bevorderen levendige stad .............................................................................................................................................................................104 Programma 5 Veiligheid ...............................................................................................................................................................................................................110 Indicatoren, trendgrafieken en financiën ................................................................................................................................................................................115 Doelstelling 5.1 Bevorderen van de veiligheid in de woning ....................................................................................................................................................116 Doelstelling 5.2 Behouden veiligheid en leefbaarheid in de

wijk..............................................................................................................................................118 Doelstelling 5.3 Behouden veiligheid in de stad.......................................................................................................................................................................120 Programma 6 Dienstverlening en participatie ..............................................................................................................................................................................125 Indicatoren, trendgrafieken en financiën ................................................................................................................................................................................129 Doelstelling 6.1 Continueren klanttevredenheid.......................................................................................................................................................................130 Doelstelling 6.2 Bevorderen van de participatie .......................................................................................................................................................................133 3

Programma 7 Inrichting van de stad ............................................................................................................................................................................................137 Indicatoren, trendgrafieken en financiën ................................................................................................................................................................................143 Doelstelling 7.1 Bevorderen passende woonruimte voor iedere Zoetermeerder .....................................................................................................................144 Doelstelling 7.2 Bevorderen vernieuwende en gewenste functies voor stad en regio .............................................................................................................148 Doelstelling 7.3 Bevorderen kwaliteit van gebouwde omgeving en publieke ruimte ................................................................................................................149 Doelstelling 7.4 Behouden goede bereikbaarheid en bevorderen verkeersveiligheid..............................................................................................................150 Doelstelling 7.5 Overige

...........................................................................................................................................................................................................153 Overzicht Overhead .....................................................................................................................................................................................................................159 Overzicht algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ................................................................................................................................................................163 Vennootschapsbelasting ..............................................................................................................................................................................................................168 Financiële begroting .....................................................................................................................................................................................................................169 Financiële begroting ................................................................................................................................................................................................................170

Paragrafen....................................................................................................................................................................................................................................195 Paragraaf 1 Lokale heffingen ...................................................................................................................................................................................................196 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..........................................................................................................................................................206 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ...............................................................................................................................................................................217 Paragraaf 4 Financiering ..........................................................................................................................................................................................................231 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering......................................................................................................................................................................................................237 4

Paragraaf 6 Verbonden partijen ...............................................................................................................................................................................................244 Paragraaf 7 Grondbeleid ..........................................................................................................................................................................................................250 Bijlagen.........................................................................................................................................................................................................................................255 Bijlage 1 Spelregels begrotingsbeleid ......................................................................................................................................................................................256 Bijlage 2 Nieuw beleid ..............................................................................................................................................................................................................263 Bijlage 3 Kerncijfers..................................................................................................................................................................................................................267

Bijlage 4 Reserves ...................................................................................................................................................................................................................273 Bijlage 5 Voorzieningen............................................................................................................................................................................................................275 Bijlage 6 Investeringen .............................................................................................................................................................................................................276 Bijlage 7 EMU-saldo.................................................................................................................................................................................................................277 Bijlage 8 Basisset verplichte indicatoren BBV..........................................................................................................................................................................278 Bijlage 9 Afkortingen en begrippen ..........................................................................................................................................................................................279 Bijlage 10 Verbonden

partijen ..................................................................................................................................................................................................288 Bijlage 11 Wettelijke kaders .....................................................................................................................................................................................................318 Bijlage 12 Taakvelden ..............................................................................................................................................................................................................324 Bijlage 13 Afschrijvingstermijnen..............................................................................................................................................................................................338 Bijlage 14 Monitoring evaluatie pilots .......................................................................................................................................................................................339 Evaluatie wijkgericht werken ................................................................................................................................................................................................339 5

Aansluiting jeugdhulp/onderwijs ...........................................................................................................................................................................................340 Daklozenpunt .......................................................................................................................................................................................................................342 Logeeropvang ......................................................................................................................................................................................................................343 Hallo Werk ............................................................................................................................................................................................................................345 Buddy-app ............................................................................................................................................................................................................................346 Afvalringen ...........................................................................................................................................................................................................................348

Seniorenmakelaar ................................................................................................................................................................................................................349 Korte wapenstok...................................................................................................................................................................................................................351 Powerfull ageing ...................................................................................................................................................................................................................352 Stedenbouwkundige buurtvisie ............................................................................................................................................................................................354 Flexwonen Ruimtebaan........................................................................................................................................................................................................355 Woonoverlast .......................................................................................................................................................................................................................357 Dealbreakers

........................................................................................................................................................................................................................358 IPTA .....................................................................................................................................................................................................................................360 Positieve gezondheid ...........................................................................................................................................................................................................361 Containertuintjes ..................................................................................................................................................................................................................363 Samenwonen op proef met uitkering....................................................................................................................................................................................364

6

Leeswijzer Een perspectiefnota schetst als basis voor een programmabegroting de voorstellen tot aanpassen van beleid en geeft het financieel perspectief voor de komende jaren weer. Dit jaar is sprake van een bijzondere situatie vanwege de verkiezingen en komen de voorstellen voor nieuw beleid tot uiting in het Coalitieakkoord 2022-2026 'Samen doen wat nodig is'. De beleidsvoorstellen uit het nieuwe coalitieakkoord en het financieel perspectief zoals geschetst in de Perspectiefnota 2023 zijn verwerkt in deze Programmabegroting 2023-2026. Digitaal portaal De programmabegroting kan het best gelezen worden via het digitaal portaal. De (al dan niet op papier geprinte) versie in pdf bevat weliswaar alle informatie, maar de presentatie komt minder tot zijn recht dan in het digitaal portaal. Opbouw Programmabegroting 2023 - 2026 De printversie van de Programmabegroting 2023 - 2026 is als volgt opgebouwd. De inleiding geeft een algemene beschouwing op de toekomstige situatie. Programma's Daarop volgen de zeven programma’s. De programma's zijn volgens de systematiek van de doelenboom ingericht. Een samenhangend geheel van doelen, effecten, acties en indicatoren vormt de leidraad.

De gedachte is, dat door vanuit het hogere doel te redeneren (wat zijn onze (politieke) ambities?) en dit te vertalen naar beoogde effecten, effectindicatoren, acties en prestatie-indicatoren, inzicht ontstaat in causaliteit en samenhang. Allereerst wordt schematisch een doelenboom getoond met op het hoogste niveau het te bereiken maatschappelijk effect: Wat willen we bereiken? Daaronder volgen de speerpunten voor 2023: Wat gaan we daarvoor doen? Als verdieping op het te bereiken maatschappelijk effect en de speerpunten worden per doelstelling achtereenvolgend de effectindicatoren (= meetfactoren) en trendgrafieken met historische gegevens getoond. Ook wordt per doelstelling een overzicht van de financiën: Wat mag het kosten? plus een korte toelichting verstrekt. In aansluiting op de uitwerking van de doelenboom komen achtereenvolgens binnen een programma de volgende onderwerpen aan bod: • • • •

nieuwe strategische risico’s, die de realisatie van de programmadoelstellingen mogelijk belemmeren; beleidsperspectief met de voorgestelde beleidswijzigingen voortkomend uit het nieuwe coalitieakkoord (zie ook de samenvatting in bijlage 2); financiële samenvatting van de totale lasten, baten en het saldo na resultaatbestemming in meerjarenperspectief 2023 - 2026. Hierbij is het totaal saldo het verschil tussen lasten en baten (Wat mag het kosten?). Indien sprake is van hogere baten dan lasten wordt dit in het saldo met een – teken weergegeven; stand van zaken van de tijdens het voorjaarsdebat 2022 aangenomen moties. 7

Na de programma's komen achtereenvolgend de volgende verplichte onderdelen aan de orde: • • • • •

Overzicht Overhead Overzicht Algemene Dekkingsmiddelen Vennootschapsbelasting Financiële begroting 2023 De zeven verplichte paragrafen: lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud van kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en grondbeleid.

Bepaalde informatie is niet (alleen) binnen de programma’s opgenomen, maar in de volgende afzonderlijke bijlagen ondergebracht: 1. Spelregels begrotingsbeleid 2. Nieuw beleid 3. Kerncijfers 4. Reserves 5. Voorzieningen 6. Investeringen 7. EMU-saldo 8. Basisset verplichte indicatoren BBV 9. Afkortingen en begrippen 10. Verbonden partijen 11. Wettelijke kaders 12. Overzicht taakvelden 13. Afschrijvingstermijnen 14. Monitoring evaluatie pilots Opvolging pilots Met ingang van deze programmabegroting wordt in de P&C-cyclus aandacht besteed aan de opvolging van de in het voorjaarsdebat van 2021 aangenomen motie 2106-42, Oogst van de pilots. In bijlage 14 is de lijst met de stand van zaken van alle recent afgeronde en lopende pilots opgenomen. Waar het relevant is, wordt ook in de programmateksten aandacht besteed aan stand van zaken of uitkomsten van pilots. In aanvulling op de Programmabegroting 2023 voor de raad is op uitvoeringsniveau van het college per programma een overzicht van de producten, financiën en prestatie-indicatoren opgesteld. Dit overzicht wordt ter informatie aan de raad beschikbaar gesteld en is opgenomen in een losse bijlage. De website is met zorg samengesteld. Desondanks is het mogelijk dat deze informatie onvolledig of verouderd is en/of onjuistheden bevat.

De gemeente aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade van welke aard dan ook, die het gevolg is van eventuele onjuiste informatie op deze website.

8

Begroting in één oogopslag

9

10

11

12

13

14

Inleiding Dit jaar vieren we een jubileum. In 1962 werd Zoetermeer een zogenaamde ´groeikern´. De stad ging uitbreiden om de huisvestingsproblemen van de gemeente Den Haag op te lossen. Nu, zestig jaar later, vieren wij ons jubileum als New Town. Ons dorp dat al eeuwen bestond groeide uit tot een stad met ruim 125.000 inwoners. In dit jaar is het goed om stil te staan bij de enorme stappen die wij in Zoetermeer hebben gezet en hoe wij ons ontwikkelden van een klein dorp tot de derde stad van Zuid-Holland. Hier mogen wij Zoetermeerders, ook echt trots op zijn. Om dit te vieren organiseren we in 2022 diverse evenementen. Om vervolgens ook te kijken naar op de opgaves die de stad nu bezig houden. Want de stad is niet zomaar geworden wat zij nu is en zal ook niet zomaar beter worden zonder weer te investeren. Onze blik is daarom op de toekomst gericht. De Visie Zoetermeer 2040 biedt ons een helder doel voor de stad. Vanaf nu zetten we de concrete stappen om daar te komen. Tegelijkertijd kunnen wij onze ogen niet sluiten voor de bijzondere en moeilijke tijd waarin we leven. De effecten van de zware Corona periode ijlen nog na en de nieuwe uitdagingen stapelen zich op. We hebben te maken met de oorlog in Oekraïne, die wereldwijd voor problemen zorgt.

We kennen een vluchtelingencrisis, krapte op de arbeidsmarkt en is er sprake van een grondstoffencrisis waardoor we steeds minder bouwmaterialen kunnen krijgen. We kunnen we niet meer rekenen op voldoende en betaalbare energie en tot slot is de inflatie van nu, de hoogste ooit gemeten in Nederland, met een enorme koopkrachtdaling tot gevolg. Dit zorgt ervoor dat we onze ambities, al dan niet tijdelijk, moeten bijstellen. We werken hard aan onze stad, maar we gaan ongetwijfeld de effecten van alle trends voelen. Dit betekent dat we soms niet de vaart kunnen maken die we eigenlijk zouden willen. Veilige stad voor iedereen Veiligheid staat hoog op de politieke agenda, want iedereen moet zich veilig kunnen voelen in zijn huis, wijk en stad. In Zoetermeer zorgt de gemeente er, samen met de inwoners, de ondernemers, woningcorporaties en met politie, brandweer en handhaving voor, dat iedereen zich veilig kan voelen. Helaas constateren we dat het soms aan dat veilige gevoel ontbreekt. Groepen jongeren escaleren met elkaar, waar omwonende gezinnen en scholen last van hebben. Het college vindt dit onacceptabel en wil het gevoel van veiligheid herstellen de komende jaren.

Daarom verruimen we, zoals u ook in het hoofdstuk Veiligheid van het coalitieakkoord kunt lezen, vanaf 2023 het veiligheidsbudget zodat onze hulpverleners en handhavers, meer dan nu, zowel preventief als reactief kunnen handelen. Een belangrijke stap is al gezet door bijvoorbeeld de regionale afstemming met andere gemeenten en de samenwerking met het Openbaar Ministerie en de politie te versterken. Goed wonen Al onze wijken en buurten kennen hun eigen dynamiek en uitdagingen. Die verschillen vragen soms een stadsbrede aanpak maar vaak ook een specifieke oplossing. De woningen, winkels, parken, straten en kantoren geven kleur aan onze buurten en daar zijn wij blij mee. De kwaliteit van de woningen en het openbaar gebied dragen in grote mate bij aan het woongenot en dat verdient extra aandacht. Het belang van zorg voor de directe leefomgeving, in lijn met de visie Zoetermeer 2040, wordt daarmee onderstreept. We starten met gebiedsaanpakken in de wijken Meerzicht en Buytenwegh. Wijkregisseurs in de andere wijken doen ook het nodige om op wijkniveau verbeteringen door te voeren. 15

Er is nog steeds veel behoefte aan meer woningen. Het stimuleren van de woningbouw is daarom één van de belangrijkste doelstellingen. We doen dit met grote gebiedsontwikkelingen in de Binnenstad en Entree en ook op tientallen andere plekken. Woningen zijn een primaire levensbehoefte en het college is dan ook vastberaden om het woningtekort te lijf te blijven gaan. Entree is een van de grootste gebiedsontwikkelingen van Nederland en zal met duizenden woningen en een groen openbaar gebied een prachtige toevoeging aan de stad worden. Ook in 2023 willen we hier meters maken en het tempo vasthouden. Hetzelfde geldt voor de verschillende projecten in de Binnenstad: met een aantal lopende projecten en een ambitieuze visie Binnenstad zien we mogelijkheden voor verbeteringen, waarmee ons centrum de komende jaren nog aantrekkelijker wordt om te wonen, werken en recreëren. We investeren natuurlijk ook in wat we al hebben. De bestaande openbare gebieden, zowel de wegen als het groen, worden opgeknapt. Om zeker te weten dat we bouwen naar behoefte stellen we in 2023 een nieuwe Woon(zorg)visie op. Een ander speerpunt in 2023 is het inwonersoverleg. Het is belangrijk om de steun in de stad voor het bouwen aan de stad verder te vergroten. Het college wil experimenteren met nieuwe vormen. In 2022 is al gestart met een proef voor het maken van een buurtvisie in de Binnenstad.

Deze wordt verder uitgewerkt en ontwikkeld in 2023. Daarnaast doen we in 2023 een proef met een inwonersberaad bij het afvalbeleid. Stap voor stap steeds meer rendement in het sociaal domein In het Sociaal Domein zien wij de effecten van de huidige crises. Er zijn steeds meer inwoners die door de enorme inflatie en de heersende energiearmoede niet meer rond kunnen komen. Dit gaat ons zeer aan het hart en het vereist handelen van de (lokale én landelijke) overheid. Daarom werken wij aan drie doelen: herstellen van bestaanszekerheid, vergroten van kansengelijkheid en vanzelfsprekend maken van gezond leven. Door zoveel mogelijk de oorzaken van problemen aan te pakken, kunnen we die in de toekomst voorkomen. Er is nog wel veel onzekerheid over de gevolgen van de energiearmoede en hoe ze doorwerken in de gemeentelijke financiën en hoe extra taken binnen de huidige personele capaciteit kunnen worden opgevangen. Samen met inwoners en partners werken we met sociale innovatie aan een perspectief, een plan en een doorbraak. Door slim te investeren werken we aan een doorbraak om problemen te voorkomen of zo goed mogelijk op te lossen. Om te weten wat het beste werkt is het nodig dat we het maatschappelijk en financieel rendement van wat we doen beter inzichtelijk maken. Vooruit kijken Veel problemen spelen zich af achter de (gesloten) voordeur.

De Coronapandemie heeft het niet makkelijker gemaakt om elkaar te vinden. Dit zien wij terug in alle aspecten: het gevoel van veiligheid, de energiearmoede, eenzaamheid, de moeite om een woning te vinden en een verminderd vertrouwen in de overheid. Het is lastig om hulp te zoeken en te vinden. De gemeente kan Zoetermeerders helpen om uit problemen te komen. Inwoners moeten dan wel het gevoel hebben dat zij bij de gemeente terecht kunnen. De relatie met de overheid is bij sommige inwoners geschaad waardoor de drempel om bij de gemeente aan te kloppen groot is; uit angst voor negatieve gevolgen achteraf of omdat zij het gevoel hebben dat het geen zin heeft. We zullen moeten werken aan het vertrouwen dat mensen in ons hebben. De 16

gemeente doet daarom haar uiterste best om de komende jaren via uiteenlopende plannen, zeker tijdens deze crises, de Zoetermeerders te ondersteunen en hun vertrouwen in de overheid te vergroten. Deze plannen volgen uit de ambities die wij samen hebben verwoord in het Coalitieakkoord ‘Samen doen wat nodig is’. Dit college wil al deze ambities omzetten in goede voorstellen met uitgewerkte plannen. Deze plannen vindt u terug in de begroting. Hiermee gaan we de komende jaren aan de slag. Laten we samen doen wat nodig is.

Financieel perspectief op hoofdlijn Karakter Programmabegroting 2023: investeren in de stad in financieel onzekere tijden Voor u ligt de eerste programmabegroting van de nieuwe bestuursperiode (2022-2026). Deze programmabegroting is, net als vorig jaar, opgesteld in financieel onzekere tijden en bevat dan ook een aantal onzekerheden. Denk daarbij aan de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, de hoge inflatie, de tekorten aan personeel en bouwmaterialen. Daarnaast spelen de onzekerheden ten aanzien van de financiële verhouding tussen rijk en gemeente nog. De financiële positie van de gemeente is voor de jaren 2023 tot en met 2025 sterk verbeterd ten opzichte van de begroting van vorig jaar. Het gemeentefonds is groter doordat het rijk verwacht meer uit te geven. Daarnaast zijn meer gelden beschikbaar voor de toegenomen kosten van jeugdzorg en is voor de jaren 2023, 2024 en 2025 de opschalingskorting bevroren. De programmabegroting is wederom sluitend en de financiële kengetallen laten een positief beeld zien en we investeren de komende jaren veel in de stad. Toch hebben we nog grote zorgen over de situatie vanaf 2026. Vanaf 2026 verslechtert het financieel perspectief, omdat het kabinet de methodiek van ‘trap op, trap af’ heeft losgelaten. In 2026 keert ook de opschalingskorting weer terug.

Beide maatregelen samen leiden tot een fors lagere uitkering van het gemeentefonds vanaf 2026, dit wordt ook wel het ‘ravijn’ genoemd. Dit leidt bij nagenoeg alle gemeenten in Nederland tot een negatief saldo vanaf 2026 en grote onzekerheid over hoe dit zich ontwikkelt. Gemeenten en rijk zijn hier al lang met elkaar over in overleg, maar dit heeft nog niet tot een concreet resultaat geleid. De komende jaren monitoren we de ontwikkelingen hieromtrent nauwgezet samen met Raden in Verzet. Financieel perspectief op hoofdlijn in cijfers De Perspectiefnota 2023 geeft vanwege de verkiezingen alleen autonome ontwikkelingen en de financiële mutaties op bestaand beleid. Nieuw beleid is opgenomen in het Coalitieakkoord ‘Samen doen wat nodig is’. Zie hiervoor: Coalitieakkoord Zoetermeer 2022-2026. Na het coalitieakkoord is in juni jl. ook de meicirculaire uitgekomen en verwerkt. Dit heeft als gevolg dat de tijdelijke budgetten in de jaren 2023, 2024 en 2025 aanzienlijk zijn gestegen. Ten slotte wordt het financieel perspectief ook vanuit het Tweede Tussenbericht 2022 beïnvloed. In dit Tweede Tussenbericht staan namelijk ook afwijkingen met een structureel karakter. Deze werken meerjarig door en zijn dan ook in deze programmabegroting verwerkt.

17

Het financieel perspectief voor de komende vier jaar ziet er als volgt uit:

Uit de tabel blijkt dat de gemeente Zoetermeer zowel in 2023 als in 2026 een negatief begrotingssaldo heeft. Dit heeft twee redenen. Allereerst investeert de gemeente vanuit het coalitieakkoord fors in de stad. Hiervoor wordt voor een deel een beroep op de reserves gedaan. De reserves bieden voldoende ruimte. Dit overigens zonder onnodige risico’s te nemen. Ook voor de provincie is dit geen probleem. Hierover later meer. De tweede reden (voor 2026) is het zogenaamde ‘ravijn’. De tabel toont ook dat de jaren 2024 en 2025 een behoorlijk positief saldo kennen, voornamelijk als gevolg van de uitkomsten van de meicirculaire (regel 8) en de meldingen vanuit het Eerste Tussenbericht (3). Deze jaren zijn ook aanzienlijk positiever ten opzichte van het saldo vanuit de programmabegroting van vorig jaar (regel 1). Vanwege het genoemde ‘ravijn’ in 2026 kunnen deze bedragen echter niet worden gebruikt voor structurele uitgaven. Feit is wel dat de bedragen uit de meicirculaire zijn vastgezet. De gelden vanuit de meicirculaire 2022 veranderen daarom tot en met 2025 niet meer, hetgeen enige zekerheid geeft over de begrotingssaldi voor de jaren tot en met 2025. Daarentegen zijn een aantal maatregelen vanuit het coalitieakkoord nog als PM opgenomen. De financiële consequenties daarvan worden de komende tijd uitgezocht.

18

Financiële ontwikkelingen: een vooruitblik Zoals vermeld betreft de onzekerheid vooral de jaren vanaf 2026, het laatste jaar van deze collegeperiode. Ter herinnering: vorig jaar is besloten om vanwege deze onzekerheid vanuit het voorzichtigheidsprincipe de volgende twee onderdelen niet meer in de begroting op te nemen: 1. Mogelijke besparingen als gevolg van Hervormingsagenda Jeugd vanuit het rijk ad € 2,6 mln. per jaar. 2. Mogelijke aanvullende bijdrage van het rijk als gevolg van de financiële problematiek van de gestegen kosten van Wmo (abonnementstarief) ad € 0,4 mln. Ook als deze twee bedragen toch vanuit het rijk beschikbaar worden gesteld, biedt dit nog geen oplossing voor de tekorten vanaf 2026. Overigens is op Prinsjesdag door het rijk toegezegd dat gemeenten in 2026 eenmalig € 1 miljard extra krijgen. Dit betreft een eenmalige bijdrage die samenhangt met de zogenoemde herijking van het gemeentefonds. Die herijking leidt tot een verschuiving van de totale inkomsten tussen alle gemeentes en staat dus los van de eerder genoemde ‘trap op, trap af’ discussie. Ook deze eenmalige bijdrage biedt daarom geen oplossing voor het structurele tekort. Het rijk stuurt aan op een uitbreiding van het eigen belastinggebied voor gemeenten vanaf 2026. Op dit moment is Zoetermeer hier geen voorstander van.

Het rijk is namelijk niet voornemens de rijksbelastingen te verlagen, waardoor dit per saldo een lastenverzwaring voor onze inwoners en/of het bedrijfsleven betekent. De komende maanden vindt hierover nog uitvoerig overleg tussen VNG en rijk plaats. Financieel beeld en provinciaal toezicht Het begrotingssaldo is in 2023 licht negatief, in 2024 en 2025 positief en vanaf 2026 bijna € 15 mln. negatief. De provincie als toezichthouder beoordeelt de begroting op structureel en reëel evenwicht. Dat houdt in dat structurele lasten gedekt moeten worden uit structurele baten. Daarbij kijkt de provincie naar het eerste jaar van de begroting, en als dat niet in evenwicht is naar het laatste jaar 2026. Het gepresenteerde tekort vanaf 2026 heeft geen directe gevolgen voor het oordeel van de provincie in het kader van het begrotingstoezicht, omdat het structurele begrotingssaldo de eerste jaren nog positief is. Zie onderstaande tabel met een splitsing in structurele en incidentele baten en lasten.

Voor 2023 is het structurele saldo € 3,110 mln. positief. Vanaf 2026 is het structureel saldo negatief. De gemeente is zich daarvan bewust. Gezien de onzekerheden over nog lopende zaken en onduidelijkheid over de maatregelen van het rijk in 2026 kiest de gemeente Zoetermeer ervoor om nu nog geen maatregelen te nemen en de ontwikkelingen af te wachten. Indien nodig volgen in de Perspectiefnota 2025 nadere maatregelen.

19

Programma 1 Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie

20

Maatschappelijk effect programma: Wat willen we bereiken? Iedereen werkt, leert en/of doet naar vermogen mee Onderwijs Binnen het Sociaal Domein is onderwijs een belangrijke pijler die bijdraagt aan alle drie de leidende doelen uit de VNG-proposities. Dat zijn 1. het herstellen van bestaanszekerheid, 2. het vergroten van kansengelijkheid en 3. het vanzelfsprekend maken van gezond leven. Als kinderen, jeugdigen en volwassenen zich in een kansrijke leeromgeving ontwikkelen, is de verwachting dat zij zelf kunnen voorzien in hun bestaanszekerheid het hoogst. Met zo’n goede basis is het makkelijker om gezonde keuzes te maken en langer energiek en gezond te blijven. Samen met onze partners in de stad (o.a. kinderopvang en onderwijs) doen we daarin wat belangrijk en noodzakelijk is. In het onderwijs krijgt iedereen aandacht en, als het nodig is, extra aandacht, zodat er gelijke kansen gecreëerd worden. Dat is niet van vandaag op morgen gerealiseerd, maar vergt een lange adem. Inmiddels is onderwijs niet alleen meer voor de jeugd, maar is het je hele leven lang van belang. Leren en ontwikkelen zijn nodig om een fijn leven te leiden en om mee te blijven doen in onze maatschappij. Als lerende jongere, lerende werkende en lerende oudere. Door te werken aan de visie ‘Zoetermeer 2040’ draagt Zoetermeer bij aan een idealere omgeving om dat te realiseren.

Werkgelegenheid Met de vaststelling van de Visie Zoetermeer 2040 en bijbehorende Strategische Agenda 2040, sturen we gerichter op factoren die belangrijk zijn voor het bloeien van de economie in relatie tot de (toekomstige) ontwikkeling van de stad. Daarbij spelen we in op kansen die we zien voor het optimaliseren van het economisch vestigingsklimaat. De campusontwikkeling op Dutch Innovation Park is een cruciale ontwikkeling voor de stad. We willen haar positioneren als ‘zichtbare aanjager’ van de ‘economische hub voor toegepaste innovatie’. Vele ICT/IT-toepassingen hebben het afgelopen jaar (door corona) versneld een vlucht genomen. Dit biedt ondernemers nieuwe kansen, maar brengt ook onzekerheden met zich mee. Niet alle ondernemers zijn even behendig in het aanpassen van hun businessmodel. Daar waar mogelijk ondersteunen we onze ondernemers in het toekomstbestendig maken van hun bedrijf. De groeiambitie van Zoetermeer vraagt dat we de bestaande ruimte beter benutten. Aandachtspunt daarbij is de veranderende vraag van ondernemers naar vastgoed en vestigingslocatie. De bedrijventerreinmarkt ontwikkelt zich twee kanten op. Activiteiten worden schoner, stiller en kleinschaliger. Daardoor ontstaat vraag naar huisvesting in een levendig, gemengd (informeel) werkmilieu.

Daarnaast neemt het belang van functionele bedrijventerreinen toe door de groei en schaalvergroting van met name logistiek en industrie. Ook de behoefte aan kantoorruimte verandert naar een nieuwe type omgeving. Er is een voorkeur voor (flex)concepten in een mix van functies waar het welzijn van werknemers meer prioriteit krijgt. De focus komt te liggen op het toevoegen van meer kwaliteit op knooppuntlocaties. In MRDH verband actualiseren we de regionale strategie werklocaties 2019-2030, waarin we met de bovenstaande trends rekening houden. Ook lokaal vergt de vraag naar nieuwe werkconcepten en de veranderende eisen aan vastgoed aandacht in herstructurerings- en nieuwbouwprojecten. De komende jaren vragen verschillende maatschappelijke vraagstukken onze aandacht. Onder meer de energietransitie, de woningnood en de digitalisering met toenemend belang van cybersecurity. We staan voor de opgave om het bedrijfsleven in deze vraagstukken te faciliteren en te ondersteunen. Om daadwerkelijk stappen te zetten met de maatschappelijke vraagstukken is meer samenwerking met het bedrijfsleven en andere partners in de stad en regio belangrijk.

21

Samen met de MRDH, Innovation Quarter en de provincie Zuid-Holland blijft de gemeente ook de komende jaren werken aan een sterk economisch vestigingsklimaat voor Zoetermeer en daarmee ook voor Zuid-Holland. De MRDH werkt hiervoor aan een actualisering van de strategische agenda. Uitgangspunt is een weerbaarder en aantrekkelijker regionale economie. Dit is goed voor de werkgelegenheid. Arbeidsparticipatie en bestaanszekerheid De titel van de kadernota ‘Meedoen met Meerwaarde 2020-2024’ vat de bedoeling van ons beleid kernachtig samen, Zoetermeer wil een stad zijn waar iedereen mee kan doen. Waar iedereen zich thuis voelt, kan werken, zich kan ontplooien en ontspannen. In onze aanpak letten we daarbij op de meerwaarde van wat we doen. Dat wil zeggen, we kijken wat werkt en letten daarbij scherp op de sociale en maatschappelijke opbrengst en effecten. In lijn met het coalitieakkoord werken we aan het herstellen van bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het vanzelfsprekend maken van gezond leven. De ambities uit de kadernota dragen hier 1 op 1 aan bij: 1. Iedereen doet mee... Met (on)betaald werk, door het doen van vrijwilligerswerk, mantelzorg, door te werken aan een betere taalbeheersing, de aanpak van schulden of het werken aan de gezondheid. 2. … en dat mag niet worden beperkt door onvoldoende inkomen.

We willen dat zoveel mogelijk inwoners bestaanszekerheid hebben. 3. …of door het hebben van problematische schulden. We willen dat inwoners geen zorgen hebben over hun financiën. En als ze dat wel hebben dat ze dan hun financiële situatie bespreekbaar durven maken en op tijd hulp zoeken bij dreigende problemen. Speerpunten in 2023: Wat gaan we daarvoor doen? Onderwijs •

• •

• • •

Onze partners steunen en faciliteren in o.a. kinderopvang, het onderwijs, de vrije-tijd-sectoren en de werkgevers/bedrijven om de negatieve leer- en ontwikkelings-gevolgen van COVID-19 verder te beperken. We verbeteren de ontwikkelingskansen door samen in te zetten op een kwaliteitsverbetering van het aanbod door o.a. het inzetten van het Nationaal Programma Onderwijs geld. De gemeentelijke subsidies richten zich op a. zorg in de (voor)school, b. talent-ontwikkeling en c. versterken samenwerking en professionalisering. Doorlopende leer- en ontwikkellijnen creëren en daarmee ook nieuwe ontplooiingskansen bieden voor alle inwoners van Zoetermeer (Zoetermeer 2040, hoofdlijn 4). We werken met onze partners bijvoorbeeld aan het realiseren van verschillende onderwijsvormen en opleidingen in Zoetermeer zoals het uitbreiden van leer-werkplekken. De logistieke leerweg is daar een goed voorbeeld van. Werken met de nieuwe Lokaal Educatieve Agenda Zoetermeer 2021-2030 waardoor we met focus, integraliteit en sturing de gezamenlijke ambities (1. Samen bouwen aan Zoetermeer 2040, 2. Samen gelijke kansen bieden en 3. Samen zorgdragen voor een passende plek) met het onderwijs realiseren. Waar nodig agenderen we nieuwe vraagstukken, maken we keuzes in prioriteit en zorgen voor een goede verbinding met de partners in de stad, die aan deze ambities werken.

Samenwerking bevorderen tussen onze partners op het gebied van integrale kindcentra en onderwijs en jeugdhulp, zodat kennis en geld gebundeld worden voor een effectievere en kostenbesparende aanpak. Achterstanden in leren en ontwikkelen bij kinderen verminderen. Het onderwijsachterstandenbeleid wordt voortgezet en waar nodig en wenselijk uitgebreid. Er is daarbij extra aandacht voor de kinderen en jongeren die, vanwege de coronasluiting een extra achterstand hebben opgelopen. Dit doen we onder andere door het beschikbaar stellen van gemeentelijke subsidie. Zorgen voor passende en duurzame schoolgebouwen. De kadernotities primair en voorgezet onderwijs implementeren en starten met uitvoering van de nieuwbouwprojecten in het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs voor het primair, speciaal en voortgezet onderwijs. 22

•

Laaggeletterdheid terugdringen door educatietrajecten in te kopen via een aanbesteding, het (door)ontwikkelen van de doorlopende leerlijn, het verhogen van het bereik onder de NT1 doelgroep en het verbeteren van de monitoring en registratie, waarbij het verhogen van de rekenvaardigheid en digivaardigheid niet vergeten worden. Om deze doelgroep beter te bereiken gaan we de integrale aanpak binnen de hele afdeling Sociaal Domein verder ontwikkelen zodat laaggeletterdheid sneller gesignaleerd wordt.

Economie De actieagenda Economie 2020-2022 blijft de basis vormen voor onze inzet op economie in 2023. We zetten in op: Impuls van de kenniseconomie, door: • •

versterken samenwerking bedrijfsleven en onderwijs; doorontwikkelen regionale samenwerking start-up en scale-ups .

Optimaliseren van het ondernemersklimaat, door: • • • •

beter benutten en verduurzamen van werklocaties; behouden en versterken commercieel voorzieningenniveau (retail, horeca, leisure); verbeteren uitstraling van de openbare ruimte van wijkwinkelcentra en verouderde kantoor- en bedrijventerreinen; stimuleren digitalisering & cyber security bij het MKB.

Arbeidsparticipatie en bestaanszekerheid Stimuleren duurzame arbeidsparticipatie, door: • • • •

bekijken van de mogelijkheden om het SEBO (Sociaal Economisch Betrokken Ondernemen) keurmerk te versterken en extra onder de aandacht te brengen bij werkgevers; nog steviger in te zetten op het makkelijker maken voor werkgevers om iemand aan te nemen met een afstand tot de arbeidsmarkt; binnen onze arbeidsmarktregio, aanvullende acties uit te werken om de mismatch tussen werkgevers en werkzoekenden te verkleinen; inrichten in de arbeidsmarktregio Zuid Holland Centraal met alle partners 1 herkenbare plek voor alle vragen over werk en ontwikkelmogelijkheden.

Bestaanszekerheid door inkomensondersteuning, door: • •

bij het ondersteunen van huishoudens zo goed als mogelijk te kijken naar het besteedbaar inkomen, want dat bepaalt de mate van bestaanszekerheid. De bijzondere bijstand wordt daarom herzien, zodat meer recht gedaan wordt aan de feitelijke draagkracht van een huishouden; het ondersteunen van huishoudens met financiële problemen, o.a. voor huishoudens die door de hoge energieprijzen in de knel komen of zijn gekomen.

23

Schuldhulpverlening, door: • •

opschalen van preventieactiviteiten en vergroten van de zichtbaarheid van de schuldhulpverlening met de campagne ‘Praat erover. Geldzorgen bespreekbaar maken’; inzetten op adequate toegang tot schuldhulpverlening voor zelfstandig ondernemers en onderzoeken van de mogelijkheid van een Zoetermeers ondernemersloket.

Doelstellingen Doelstelling 1.1 Bijdragen aan maatwerk in spelen en leren Volwaardig kunnen deelnemen aan de maatschappij en je bijdrage kunnen leveren, maakt dat je voor jezelf en je naasten kunt zorgen. Daar draait het uiteindelijk om. Al spelend ontdek je de wereld, ontdek je wat je kunt, ontwikkel je nieuwe vaardigheden, leer je en vind je na je schooltijd werk of een dagbesteding die bijdraagt aan jouw bestaan en geluk. En op jouw beurt draag je dan bij aan de stad en wereld die we met elkaar vormen. Op die levensweg word je begeleid door veel personen. Ouders, familie, je buurtgenoten, je vrienden, maar ook professionals als pedagogische medewerkers, leraren en nog veel anderen. Allemaal met het belangrijkste doel om bij te dragen aan een passend aanbod in spelen en leren. Als gemeente hebben we vier belangrijke pijlers in onze onderwijsvisie. De speerpunten voor 2023 en volgende jaren volgen hieronder per pijler. 1. Stimuleren dat er een (onderwijs)aanbod op maat is, zodat ieder kind, iedere jongere en volwassene zich zo optimaal mogelijk kan ontwikkelen in kwalitatief goede accommodaties. Dit doen we door het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs uit te voeren, door schoolgebouwen te bouwen voor primair, speciaal en voortgezet onderwijs en samen met de schoolbesturen de bestaande scholen toekomstbestendig te maken.

Daarbij ondersteunen we de schoolbesturen om het binnenklimaat in de bestaande scholen gezonder te maken. 2. Organiseren met partners dat kinderen gedurende hun ontwikkeling goed begeleid worden. Met name tijdens de overgangen naar en in het onderwijs krijgen kwetsbare leerlingen extra steun. Dit vindt plaats door: •

•

Het geld uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) binnen het onderwijs en het gemeentelijke NPO-geld aanvullend op elkaar in te zetten voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Dit is gericht op de brede ontwikkeling van kinderen, inclusief de sociaal-emotionele ontwikkeling. Voorbeelden zijn het project ‘Kom erbij’: workshops in het voortgezet onderwijs m.b.t. het thema eenzaamheid of op het gebied van leefstijl, de uitbreiding van het spreekuur ‘Goed met geld’ voor leerlingen in het Voortgezet Onderwijs en het stimuleren van bewegen in de buitenruimte. Het beperken van ontwikkelingsachterstanden bij jonge kinderen en het aanbieden van voorschoolse educatie. Dit doen wij onder andere door een kwalitatief goed aanbod aan te (blijven) bieden aan de peuters in de stad. Daarnaast willen wij, samen met de partners in de stad, het bereik van de doelgroep voor voorschoolse educatie verhogen. Om dit mogelijk te maken wordt er een nieuw monitoringssysteem aangeschaft.

24

• • • •

Extra ondersteuningsmogelijkheden te bieden op de basisscholen waar veel kinderen zitten met onderwijsachterstanden. Dit gebeurt onder andere door het aanbieden van schakelklassen, taalklassen en brede school activiteiten. Verder worden de nieuwkomersvoorziening en de Internationale schakelklassen voor onder andere de Oekraïense kinderen en jongeren voortgezet, zolang hier behoefte aan is. Integrale Kindcentra met meerdere partners realiseren, passend in de wijk, waarbij naast kinderopvang ook breder wordt gekeken naar partners op het gebied van sport, ontmoeting en zorg. De samenwerking jeugdhulp en kinderopvang verder verbeteren en doorgaan met het deskundigheid-programma binnen de kinderopvang, zodat meer kinderen binnen de reguliere voorzieningen blijven en zodat er minder beroep wordt gedaan op de jeugdhulp. De gemeente en de Gelijke Kansen Alliantie van het Ministerie van Onderwijs zetten in de periode 2023- 2024 de samenwerking en gezamenlijke GKA-Agenda voort om kansengelijkheid te bevorderen en talent maximaal te ontwikkelen. De Gelijke Kansen Alliantie maakt het onder andere mogelijk om in 2023 ondersteuning aan jongeren met een grote taalachterstand in het voortgezet onderwijs te bieden.

3. Een goede start, maar ook actief kunnen blijven op de arbeidsmarkt, is belangrijk. Dit doen we door onderwijsinstellingen en ondernemers te ondersteunen om te komen tot een betere aansluiting tussen opleidingen en arbeidsmarkt door in te zetten op: • • •

Samenwerking binnen het programma Sterk Techniekonderwijs Vmbo met gemeenten, met mbo en bedrijfsleven om leerlingen vroegtijdig de kans te bieden bij bedrijven in de praktijk te leren, ongeachte hun achtergrond. In het Coalitieakkoord ‘Samen doen wat nodig is’ is geld vrijgemaakt om een deel van de tijdelijke formatie voor onderwijs-arbeidsmarkt nu structureel in te zetten voor het versterken van het hoger onderwijs, de kenniseconomie en de arbeidsmarkt. Het geld wordt gebruikt voor de dekking van de kosten van de projectleider onderwijs-arbeidsmarkt. Met de budgetten ‘Innolabs in de wijken’, ‘Verbinden jongeren aan de stad’, ‘CIV Smart Technology’ en ‘Versterkte inzet ontwikkeling onderwijsarbeidsmarkt’ wordt in 2023 uitvoering gegeven aan twee hoofdlijnen van de omgevingsvisie Zoetermeer 2040. Dit zijn hoofdlijn 4: doorlopende ontplooiingskansen voor inwoners van Zoetermeer en hoofdlijn 5: stad van toegepaste innovatie. Vanuit de samenwerkingsovereenkomst (SOK) met De Haagse Hogeschool (HHs) wordt o.a. ingezet op een pop-up lab in de vorm van een gamelab in de Dutch Innovation Factory, waar 110 studenten werken aan challenges van bedrijven en overheden. De labs streven naar een vierjarige onderzoeksagenda.

Ook vanuit de samenwerking met mboRijnland, De Haagse Hogeschool, CIV Smart Technology en CIV Welzijn en Zorg worden doorlopende leerlijnen ontwikkeld voor po-vmbo-mbohbo-arbeidsmarkt, hybride en modulair onderwijs in het kader van leven lang ontwikkelen. Hiervoor worden verschillende uitvoeringsagenda’s opgesteld. Verder start een vervolgonderzoek naar de mogelijkheden van Associate Degree (AD) onderwijs in Zoetermeer. Ook zal het programma van het Experimenteerhuis een vervolg krijgen, waarbij de nadruk ligt op preventieve zorg in Zoetermeer en medische monitoring op afstand. Voor de realisatie van deze ambities wordt samengewerkt met zowel de ambtelijke organisatie als (onderwijs)partners in de stad.

4. Iedere volwassen inwoner kan maximaal (naar vermogen) meedoen en beschikt over voldoende basisvaardigheden. Daar zetten we ons met partners voor in. Om zelfstandig en actief te kunnen deelnemen in onze samenleving is het nodig om te beschikken over een goede beheersing van de Nederlandse taal, een basisrekenvaardigheid en digitale vaardigheden. Het vergroten van deze basisvaardigheden vindt plaats door: • •

Te blijven werken aan het bereik van het aanbod, zodat nog meer mensen deelnemen; vooral in de groep met Nederlands als moedertaal. De adviezen uit het innovatieve traject met het Thrive instituut, zijn hierbij behulpzaam. Uitvoering te geven aan de doelen en ambities, zoals vastgelegd in de notitie Aanpak laaggeletterdheid, Regioplan regio Zuid-Holland Centraal. Dit wordt gedaan door lessen voor de basisvaardigheden aan te bieden waarbij doorstroom van alfabetisering tot aan taalniveau B2 mogelijk is en 25

waarbij vaak themagericht wordt gewerkt. Zo wordt zowel aan de basisvaardigheden gewerkt als aan bijvoorbeeld de(financiële) gezondheid. De formele en informele taalaanbieders werken goed samen om een doorlopende ontwikkellijn aan te bieden voor de deelnemers, zodat zij kunnen blijven leren op een manier dat voor hen goed werkt.

Doelstelling 1.2 Beperken uitval in het onderwijs Jongeren met een afgeronde beroepsopleiding hebben meer kans op een goede baan om daarmee in hun eigen onderhoud te kunnen voorzien. De gezamenlijke ambities van de gemeenten en regionale onderwijsinstellingen Haaglanden zijn vastgelegd in de regionale Voortijdig School Verlaten-agenda 2021-2024. De regionale doelstelling is dat alle jongeren een gelijke kans krijgen op een duurzame plek op de arbeidsmarkt en dat zij goed kunnen meekomen in onze samenleving. Via de aanpak van ongeoorloofd schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten dragen we er daarom aan bij dat zoveel mogelijk jongeren een startkwalificatie halen. Voor die jongeren waar terugkeer naar school echt geen optie is, zorgen we voor een vlotte doorstroom naar de arbeidsmarkt. Daarbij richten we ons op de jongeren uit het praktijkonderwijs, het voortgezet speciaal onderwijs en de entree-opleidingen (mbo 1); de zogenaamde ‘Jongeren in een kwetsbare positie’. Vooral voor hen is het ontwikkelen van leeromgevingen in de praktijk van groot belang, zodat ook zij kunnen deelnemen op hun eigen niveau en tempo. Het is belangrijk dat elke jongere op de plek komt die voor hem of haar het meest passend is en dat we deze kwetsbare jongeren in beeld houden, waar nodig begeleiden bij hun overstap en blijven volgen om te kijken of zij hun plek behouden.

Omdat elk kind recht heeft op een passende (onderwijs)plek spannen ouders, scholen, leerplicht/RMC en zorgpartners zich in 2023 hier samen voor in door: • • • • • •

Te streven dat geen enkele leerling langer dan 3 maanden thuis zit zonder een passend onderwijs(zorg)aanbod (doel landelijk thuiszitterspact). Onderwijs-jeugdhulparrangementen te realiseren met het samenwerkingsverband passend onderwijs zodat meer kinderen en jongeren in het onderwijs behouden blijven. Een goede aansluiting van onderwijs en zorg (jeugdhulp en Wmo) te realiseren op de mbo-instellingen in de regio waarbij belemmeringen zoals woonplaatsbeginsel en overgang 18-/18+ worden weggenomen. Op basis van resultaten van diverse proeftuinen in 2021-2022 wordt in 2022-2023 onder leiding van het Nationaal Jeugdinstituut een regionaal model (inclusief verdeelsleutel) opgesteld. Te participeren in het Centrum voor Innovatief Vakmanschap (CIV) ‘Een leven lang Flex’. Dit is een hybride leerroute voor Entree (mbo niveau 1) die mbo Rijnland ontwikkelt samen met gemeenten en het bedrijfsleven in Zoetermeer en omstreken. Evenementen te organiseren zoals On Stage en Next Step waarbij scholieren diverse bedrijven en instellingen ontmoeten en meelopen op de werkvloer. Hierdoor krijgen ze een goed beeld wat er allemaal mogelijk is en kunnen ze beter de keus maken voor een vervolgopleiding. Te bemiddelen naar de arbeidsmarkt door o.a. de Leerwerkmakelaar, die extra begeleiding geeft bij het vinden en behouden van leerbanen voor (kwetsbare) mbo-studenten.

Jongeren met een afgeronde beroepsopleiding hebben meer kans op een goede baan en kunnen daarmee in hun eigen onderhoud voorzien. De gezamenlijke ambities van de gemeenten en regionale onderwijsinstellingen Haaglanden zijn vastgelegd in de regionale Voortijdig School Verlaten-agenda 2021-2024.

26

Doelstelling 1.3 Bevorderen van een beter ondernemersklimaat De basis op orde houden Zowel het beëindigen van de coronasteunmaatregelen als het betalen van uitgestelde belastingen hebben impact op voornamelijk het commercieel voorzieningenniveau in de stad (winkels, horeca, evenementenbranche en dienstverlening). De accountmanagers vormen een eerste contactpersoon voor ondernemers in het begeleiden naar het goede hulploket. Via de samenwerking met het programma Economisch Vestigingsklimaat van de MRDH en de provincie Zuid-Holland blijft het college participeren in verschillende projecten om MKB te ondersteunen in de transitie naar een meer (veilige) digitale economie. Daarnaast is het op peil houden van de (plus)voorzieningen op wijkniveau een basisvoorwaarde met het oog op de toekomstige ontwikkeling van de stad. We volgen daarvoor de ontwikkelingen in de markt en sturen bij waar nodig. Inzet 2023: - uitkomsten van de horecamarktscan vertalen naar een uitwerking van de horecavisie; - deelnemen aan regionale projecten met focus op digitalisering van de economie; - faciliteren van een aanspreekpunt voor heroriëntatievraagstukken bij ondernemers. - optimaliseren van de dienstverlening aan ondernemers door onder andere: voortzetting faciliteren MKB Digiwerkplaats op het Dutch Innovation Park, ondernemerspeiling (2022) vertalen naar concrete acties.