Bijlage 1 - Perspectiefnota 2025

Perspectiefnota 2025

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .................................................................................................................................................................................................................................2 Inleiding ............................................................................................................................................................................................................................................4 Schets op hoofdlijnen van ontwikkelingen........................................................................................................................................................................................6 Financieel perspectief ......................................................................................................................................................................................................................8 Toelichting per programma ............................................................................................................................................................................................................18 Programma 1.

Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie ...........................................................................................................................................................19 Programma 2. Samen leven en ondersteunen...............................................................................................................................................................................26 Programma 3. Leefbaarheid, duurzaam en groen .........................................................................................................................................................................36 Programma 4. Vrije tijd ...................................................................................................................................................................................................................45 Programma 5. Veiligheid ................................................................................................................................................................................................................49 Programma 6. Dienstverlening en participatie ...............................................................................................................................................................................53 Programma 7.

Inrichting van de stad .............................................................................................................................................................................................58 Overzicht Overhead .......................................................................................................................................................................................................................65 Overzicht Algemene Dekkingsmiddelen en onvoorzien .................................................................................................................................................................69 Bijlagen...........................................................................................................................................................................................................................................74 Bijlage 1.

Toelichting loon- en prijsstijging .............................................................................................................................................................................75

2

Bijlage 2.

Samenvatting Eerste Tussenbericht 2024 ..............................................................................................................................................................77

Bijlage 3.

Resultaatbestemming jaarrekening 2023 ...............................................................................................................................................................79

Bijlage 4.

Totaaloverzicht financiële ontwikkelingen ..............................................................................................................................................................88

Bijlage 5.

Monitoring evaluatie Pilots .......................................................................................................................................................................................97

Stedenbouwkundige buurtvisie ..............................................................................................................................................................................................97 Flexwonen Ruimtebaan ..........................................................................................................................................................................................................99 Woonoverlast .......................................................................................................................................................................................................................100 Dealbreakers ........................................................................................................................................................................................................................102 IPTA .....................................................................................................................................................................................................................................103 Positieve gezondheid en het huishouden .............................................................................................................................................................................105 Vindplaats verborgen schulden

............................................................................................................................................................................................107 Innovatief wijkgericht en integraal ondersteuningsaanbod gericht op preventie ..................................................................................................................108 Pilot schoolontbijt .................................................................................................................................................................................................................110 Stille studieruimtes ...............................................................................................................................................................................................................112 Jeugdhonk ............................................................................................................................................................................................................................113 RIO (re-integratie officier) .....................................................................................................................................................................................................115

3

Inleiding De Perspectiefnota 2025 (PN) schetst op hoofdlijnen het financieel perspectief voor 2025 en de volgende jaren. Ook worden de afwijkingen over het lopende begrotingsjaar 2024 in de PN opgenomen: het Eerste Tussenbericht. Hiervan zijn de structurele effecten meegenomen in het perspectief van de meerjarenbegroting 2025 – 2028. De PN biedt de raad handvatten om in het voorjaarsdebat nader richting te geven voor de komende jaren. Ook kan de raad aandacht voor specifieke onderwerpen vragen. De uitkomsten van het voorjaarsdebat zijn de basis voor de Programmabegroting 2025 – 2028, waarover tijdens het begrotingsdebat in november 2024 besluitvorming plaatsvindt.

Meicirculaire De voorschriften van de provinciaal toezichthouder geven aan, dat de gevolgen van de meicirculaire worden betrokken in de Programmabegroting 2025-2028. De gevolgen van de aanstaande meicirculaire zijn niet in de Perspectiefnota 2025 verwerkt. Zo snel als mogelijk na het verschijnen van de meicirculaire wordt de raad in een afzonderlijk memo op hoofdlijn over de financiële uitkomst van de meicirculaire voor het voorjaarsdebat geïnformeerd. Na het zomerreces wordt een nadere duiding van de gevolgen van de meicirculaire gegeven.

Leeswijzer Na de inleiding volgt een schets op hoofdlijnen van ontwikkelingen. Daarna komt het financieel perspectief voor de komende jaren aan bod. Ook wordt ingegaan op de ontwikkeling van de reserves (Reserve Fonds Zoetermeer 2040 en Reserve vrij inzetbaar). In aansluiting daarop wordt per programma en daarbinnen op postniveau, een toelichting op de ontwikkeling van met name het financieel perspectief gegeven. De Financiële verordening vermeldt in Artikel 3 Programmabegroting, lid 1, dat de raad in de eerste helft van een nieuwe raadsperiode een programmaindeling vaststelt. De gemeente kan daardoor de begrotingsopzet aanpassen aan de Zoetermeerse politiek-bestuurlijke wensen. Het voorstel is om vooralsnog de huidige programma-indeling te handhaven. Een eventueel gewenste modernisering van de begrotingsopzet om deze beter aan te laten sluiten op de opgaven van de stad is onderdeel van het project Vernieuwing P&C cyclus. Dan wordt ook bezien hoe Zoetermeer 2040 als leidend kader beter tot uitdrukking kan komen. Op dit moment is Zoetermeer 2040 als afzonderlijke paragraaf in de begroting en jaarrekening opgenomen. Vanwege het traject bezuinigings- en dekkingsmogelijkheden 2026 e.v. is het project Vernieuwing P&C cyclus vertraagd. In principe kent elk programma de volgende inrichting.

Allereerst wordt schematisch de doelenboom getoond met op het hoogste niveau het te bereiken maatschappelijk effect. Daaronder volgen de te realiseren doelen en de effectindicatoren (= meetfactoren). Ten tweede wordt een tabel gepresenteerd met onderwerpen (op postniveau) met daaronder een korte toelichting op de financiële en inhoudelijke gevolgen voor het Financieel perspectief met een indeling in: 4

1. Financiële ontwikkelingen bestaand beleid (mee- en tegenvallers). Naast de leereffecten jaarrekening 2023 gaat het om (financiële) afwijkingen van het lopend begrotingsjaar. Uitgangspunt is dat het vastgestelde kwaliteitsniveau gelijk blijft. 2. Onvermijdelijke (of exogene) ontwikkelingen met financiële gevolgen, die buiten de invloedsfeer van de gemeente liggen. De gemeente heeft geen keuze. Denk aan wetswijzigingen, (natuur)rampen, ontwikkeling bijstandsuitkeringen of hogere aanbestedingskosten. 3. Voorstellen voor beleidswijzigingen zoals wijzigingen van kwaliteitsniveau, inhoud, doelgroep, nieuwe activiteiten, beleidsintensivering, activiteiten naar aanleiding van uitkomsten pilot. Het uiteindelijke saldo geeft de financiële gevolgen voor het betreffende programma ten opzichte van de Programmabegroting 2024-2027. Hierbij betekent een min - teken een verslechtering van het saldo. Indien van toepassing worden aan het eind van een programma ook de nieuwe strategische risico’s vermeld. Tot slot worden afwijkingen in investeringen en voorzieningen gemeld. Bijlage 2 Samenvatting Eerste Tussenbericht 2024 toont een samenvatting van het financieel totaaloverzicht van de afwijkingen over het jaar 2024.

Bijlagen De volgende bijlagen zijn bijgevoegd: 1. 2. 3. 4.

Toelichting loon- en prijsstijging Samenvatting Eerste Tussenbericht 2024 Resultaatbestemming jaarrekening 2023 Totaaloverzicht financiële ontwikkelingen: nieuw beleid, financiële ontwikkelingen bestaand beleid, onvermijdelijke ontwikkelingen en niet toegekend, wel gewenst structureel beleid. Ook is een overzicht van onderwerpen met tijdelijk beschikbaar gestelde middelen uit het Coalitieakkoord 2022 - 2026 opgenomen. 5. Monitoring evaluatie pilots: overzicht van alle recent afgeronde - en lopende pilots

5

Schets op hoofdlijnen van ontwikkelingen Hoe staan we er voor? Het college voelt de noodzaak om een financieel gezonde gemeente te blijven met een sluitende begroting. De komende periode wil het college met de raad dieper in gesprek over de inhoud en betekenis van mogelijke keuzes tot besparen. Het college kiest er voor om, gelet op de onzekerheid met betrekking tot de kabinetsformatie, nog geen bezuinigingen door te voeren. Alles in het kader te blijven doen wat nodig is! De visie Zoetermeer 2040 en het Coalitieakkoord 'Samen doen wat nodig is' bieden hiervoor de belangrijkste aanknopingspunten. Nu de Kadernota Veiligheidsbeleid 2023-2026 en de Nota Ondermijning zijn vastgesteld voor een veilig Zoetermeer en het Team Handhaving op peil is gebracht, is het nodig de werkomgeving van het team daar adequaat op in te richten en te faciliteren met up-to-date applicaties. In deze perspectiefnota gaan we in op actuele ontwikkelingen als de upgrade van het Stadshart, Palenstein, verkochte gronden en het Van Aalstpark. In 2023 is het hoogste aantal nieuwe woningen opgeleverd, ten opzichte van de jaren daarvoor. Een ontwikkeling waar we aan vasthouden. Ook in de toekomst heeft Zoetermeer immers te werken aan voldoende voortgang op de woningbouw.

Op lange termijn wordt het programma Woningbouw als aanjager concreet gemaakt, op korte termijn worden de flexwoningen aan de Ruimtebaan opgeleverd. Nu de Nelson Mandelabrug is veiliggesteld is een herbezinning op het structuurontwerp voor het hele stationsgebied van belang. De programma’s Binnenstad en Entree moeten goed worden blijven bediend. Al met al is nodig dat, voor de bouwopgave waar Zoetermeer voor staat, een extra planeconoom wordt aangetrokken. Hijskranen in de stad staan niet op zichzelf. Naast de maatschappelijke en economische effecten brengt binnenstedelijke ontwikkeling ook een meer-gebruik van data met zich mee. Wat dit betekent voor onze inzet ziet u terug in de toename van gegevens- en informatiebeheer. Sinds het Integraal werken aan een gezonde stad is vastgesteld, investeerden we in kunstgrasvelden, een skatevoorziening, werd er een nieuw zwembad gebouwd en wordt in het verlengde van het integrale plan het beleidsprogramma De gezonde stad voorbereid. Daarmee hebben we een investeringsagenda om door sport, beweging en preventie de sociale basis van Zoetermeerders te versterken. In Oosterheem kwam er op initiatief van jongeren een skatevoorziening, de pilot Positieve Gezondheid in het huishouden wordt in 2025 overgedragen aan ‘de lijn’. Zoetermeer 2040 heeft de ambitie om de gezondheid van inwoners van Zoetermeer centraal te stellen.

Samen met partners van Zoetermeer 2025 werken we eraan dat zorg beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar blijft. De buitengewone inzet om de verschraling van het HagaZiekenhuis tegen te gaan, vraagt om verantwoordelijkheid op het gebied van verkeer- en vervoer, om kinderopvang voor ouders met essentiële beroepen te faciliteren. Het college is heel blij dat de geboortezorg in ieder geval voor Zoetermeer blijft behouden. We kijken uit naar het verder bestendigen van de relatie tussen het HagaZiekenhuis en de gemeente Zoetermeer. Met een brief naar het HagaZiekenhuis en een kopie aan de raad heeft het college de inspanningsbereidheid bevestigd. Zo kan er gezamenlijk worden gebouwd aan een toekomstbestendig ziekenhuis voor alle Zoetermeerders. Door het inrichten van een Social Hub in Meerzicht willen we de sociale samenhang in de wijk helpen versterken. Door intensief en domein-overstijgend samen te werken, verwachten wij grote en zichtbare stappen te zetten voor de gebiedsontwikkeling in Meerzicht. We geven uitvoering aan onze Klimaatadaptatie strategie. Onder meer door meer schaduw in de wijken te brengen en meer bomen. Om uitvoering te geven aan het klimaatakkoord willen we eigenaren helpen bestaand vastgoed te verduurzamen. Daarbij denken we aan korting op of vrijstelling van bouwleges. 6

We geven uitvoering aan het programma Toekomstbestendige Jeugdhulp, door aandacht te besteden aan het verminderen van het gespecialiseerde jeugdhulpgebruik. De instroom is aangescherpt, kosten worden verlaagd en we zetten actief in op het stimuleren van de uitstroom. We zien er op toe dat de fysieke toegankelijkheid van de stad verbeterd wordt. In deze perspectiefnota vindt u terug hoe we laagdrempelige en toegankelijke culturele -, sport-, groenen speelvoorzieningen op college- en raadsniveau meetbaar willen maken: het Manifest Fysieke Toegankelijkheid Zoetermeer. Zodra het Burgerberaad over het op te stellen afvalbeleid heeft geadviseerd, kunnen we actief doorpakken op het beleid om ons recyclepercentage te laten groeien. Bij een stad met een speelse identiteit past ook dat het Nationaal Video Game Museum adequate huisvesting wordt geboden. Na besluitvorming in 2024 is in 2025 duidelijk hoe dit voor de toekomst is vormgegeven. Voor onze buitenruimte staan wij voor grote opgaven, onder andere rond gezondheid, woon- en werkomgeving, mobiliteit, klimaat en energietransitie. Er zijn keuzes nodig om te bepalen waar, hoe en met welke prioriteit wij invulling geven aan de opgaven. Op het niveau van de stad komt dit in de ruimtelijke strategie.

Het programma Buitenruimte is een uitwerking van de ruimtelijke strategie op wijkniveau en biedt een inhoudelijk integraal kader om gericht aan de buitenruimte te werken. De Ruimtelijke Strategie Zoetermeer geeft een belangrijke richting aan de koers waar Zoetermeer de komende tijd naartoe gaat. Wat voor stad willen wij worden? En wat gaan we daarvoor doen? En wat gaan wij daarvoor niet doen? Deze fundamentele vragen moeten worden beantwoord in een strategie. Een fundamentele vraag waarin de politiek echt aan zet is.

7

Financieel perspectief Inleiding De Perspectiefnota 2025 (PN) schetst op hoofdlijnen het financieel perspectief voor 2025 en de volgende jaren. Ook worden de afwijkingen over het lopende begrotingsjaar 2024 in de PN opgenomen: het Eerste Tussenbericht 2024. Hiervan zijn de structurele effecten meegenomen in het perspectief van de meerjarenbegroting 2025 – 2028. De PN biedt de raad handvatten om in het voorjaarsdebat nader richting te geven voor de komende jaren. Ook kan de raad aandacht voor specifieke onderwerpen vragen. De uitkomsten van het voorjaarsdebat zijn de basis voor de Programmabegroting 2025 – 2028, waarover tijdens het begrotingsdebat in november 2024 besluitvorming plaatsvindt. Er wordt gestart met algemene financiële uitgangspunten voor de loon- en prijsstijgingen en het Eerste Tussenbericht 2024. Vervolgens wordt het financieel perspectief op hoofdlijnen gepresenteerd. Daarna komt het vertrekpunt voor het nog op te stellen dekkingsplan van de meerjarenbegroting aan de orde. In aansluiting daarop komen de ontwikkelingen in de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 en de Reserve vrij inzetbaar aan bod. Daarbij wordt ook de relatie gelegd met het resultaat van de Jaarrekening 2023 en het voorstel tot bestemming daarvan.

Algemene financiële uitgangspunten Loon- en prijsstijging De gevolgen voor loon- en prijsstijging ten opzichte van de begroting 2024 worden als volgt in de programma’s van de begroting 2025 verwerkt. 2025 Prijsstijging - Lasten en baten - Opbrengsten belastingen, leges en heffingen

2,0% 0,9%

Loonstijging

5,3%

Bijlage 1 geeft de toelichting op de onderbouwing van de percentages. Eerste Tussenbericht 2024 De komende programmabegroting heeft betrekking op 2025 - 2028. De afwijkingen over het lopend jaar 2024 maken daarvan geen onderdeel uit, maar beïnvloeden wel de financiële positie. Een wijziging van het voor 2024 verwachte resultaat werkt door naar de hoogte van de reserve vrij inzetbaar. Daarnaast kunnen de afwijkingen van 2024 ook een doorwerking hebben naar 2025 en mogelijk latere jaren. De afwijkingen van de lopende begroting 2024 (€ 3,138 mln. negatief) vormen feitelijk het Eerste Tussenbericht 2024. In het kader van het traject van inventariseren van bezuinigings- en dekkingsmogelijkheden is extra aandacht besteed aan 'praktijkgericht begroten'. Dit heeft voor meerdere onderwerpen geleid tot de constatering van een onderuitputting van budgetten.

8

Dit is verwerkt in het Eerste Tussenbericht 2024. Bijlage 2 toont de financiële samenvatting van het Eerste Tussenbericht 2024.

Financieel perspectief Onderstaande tabel toont het financieel perspectief op hoofdlijn.

Financiële vertreksituatie (regel 1) In november 2023 is de meerjarenbegroting 2024-2027 (incl. de financiële effecten van de aangenomen moties uit het voorjaarsdebat 2023) vastgesteld met een financieel perspectief van € 4,3 mln. negatief in 2024. Gecorrigeerd voor incidentele baten en lasten bedroeg het structurele saldo in 2024 echter nog € 0,3 mln. positief. Op 18 december 2023 heeft de gemeenteraad het raadsvoorstel 'Structureel en reëel evenwicht Programmabegroting 2024-2027' vastgesteld. Met dit voorstel werd voorkomen dat de gemeente Zoetermeer door gedeputeerde staten onder preventief financieel toezicht zou worden gesteld vanwege het opnemen van een taakstellende bezuiniging van € 7 mln. voor jeugdzorg. Het jaar 2025 vertoonde in de meerjarenbegroting 2024-2027 nog een positief (structureel) saldo van € 7,5 mln., waarna het saldo vanaf 2026 daalt naar ruim € 15 mln. negatief als gevolg van het 'financiële ravijn'.

9

Raadsbesluiten tot en met april 2024 (regel 2) Na de vaststelling van de programmabegroting en het raadsbesluit 'Structureel en reëel evenwicht Programmabegroting 2024-2027' in december 2023 is een aantal raadsbesluiten met een beroep op het begrotingssaldo genomen waaronder o.a. Herijking toegang jeugdhulp, Ontheemden, vluchtelingen en asielzoekers en eenmalige energietoeslag 2023 Zoetermeer. Onvermijdelijke ontwikkelingen (regel 3) De afwijkingen in de categorie onvermijdelijke ontwikkelingen liggen buiten de invloedsfeer van de gemeente. In december 2023 is ingestemd met de nieuwe CAO gemeenten hetgeen voor een bedrag van ruim € 1,3 mln. structureel doorwerkt naar 2024 en verder. Door kostenstijgingen bij de bewaakte fietsenstallingen en de diverse onderhoudscontracten bij het onderhoud van de openbare ruimte wordt de gemeente geconfronteerd met een nadeel van per saldo € 2,0 mln. doordat de hiervoor in de begroting opgenomen reserveringen niet voldoende zijn. Daarnaast leidt een hogere rijksvergoeding voor bijstandsuitkeringen (BUIG) tot een voordeel, doordat lasten in Zoetermeer zich gunstiger ontwikkelen dan landelijk gemiddeld. Zie voor het totaaloverzicht bijlage 4. Financiële ontwikkelingen bestaand beleid (regel 4) De analyse van de Jaarrekening 2023 en het Eerste Tussenbericht 2024 toont afwijkingen in de uitvoering van de begroting.

Deze afwijkingen hebben deels een meerjarig karakter. Een belangrijk onderdeel hiervan is de kostenontwikkeling van de Jeugdhulp. Verder wordt voor de noodzakelijke doorontwikkeling van het assetmanagement een bedrag van structureel € 0,5 mln. opgenomen. Een positief effect wordt veroorzaakt door de stijgende rente en een uitgestelde financieringsbehoefte. Enerzijds ontvangt de gemeente Zoetermeer 2024 een rentevergoeding op de tijdelijke middelen die zijn uitgezet bij de schatkist, anderzijds schuift de financieringsbehoefte op in de tijd waardoor al geraamde rentelasten deels kunnen vrijvallen. Ook vallen de inkomsten uit dividend voordelig uit. In de toelichtingen per programma zijn de verschillen op postniveau toegelicht. Een totaaloverzicht van posten is opgenomen in bijlage 4. Nieuw beleid (regel 5) De toelichtingen van de voorstellen van nieuw beleid staan in de programma's vermeld. Het totaaloverzicht van beleidsvoorstellen is opgenomen in bijlage 4. Herijking gemeentefonds (regel 6) Op 1 januari 2023 is de herijking van het gemeentefonds ingegaan. De gemeente Zoetermeer ontvangt tot en met 2025 een suppletie-uitkering om het nadelige effect af te toppen tot maximaal € 22,50 per inwoner.

Op dit moment wordt de herijking door middel van verschillende onderzoeken door het Ministerie van BZK samen met de Raad Openbaar Bestuur en VNG tegen het licht gehouden, waarbij de gemeente Zoetermeer vertegenwoordigd is in de klankbordgroepen. Het is de bedoeling dat deze onderzoeken uiterlijk 2025 zijn afgerond. Dit leidt naar verwachting tot een aangepaste verdeling per 1 januari 2026. Indien de huidige suppletie-uitkering volledig vervalt, levert dit voor de gemeente Zoetermeer vanaf 2026 een aanvullend structureel nadeel van ruim € 10 mln. op. Door de financieel toezichthouder wordt geadviseerd om in de meerjarenraming alvast rekening te houden met het vervallen van een deel van deze suppletie-uitkering, hiervoor is vanaf 2027 een oplopende bedrag van € 2 mln. per jaar opgenomen. Voorjaarsnota 2024 rijk (regel 7 en 8) Op 15 april 2024 heeft het rijk haar Voorjaarsnota 2024 gepresenteerd met daarin financiële gevolgen voor gemeenten. De opschalingskorting wordt geschrapt. Deze korting is definitief van tafel. Dat houdt in dat het gemeentefonds vanaf 2026 niet verlaagd wordt voor de opschalingskorting. Dit betekent voor Zoetermeer een structureel voordeel van € 5 mln. Daarnaast wil het rijk de nieuwe systematiek voor het bepalen van de omvang van het gemeentefonds (de zogenaamde BBP systematiek) al in 2024 hanteren in plaats van 2027.

Dit levert een forse vermindering op van het gemeentefonds, maar de gemeenten 10

worden daarvoor volledig gecompenseerd in 2024. Voor 2025 geldt dat het rijk de vermindering slechts deels compenseert. Dit betekent voor Zoetermeer een nadeel van € 5 mln. De gevolgen van de Voorjaarsnota worden verwerkt in de Meicirculaire gemeentefonds 2024. Zo snel als mogelijk na het verschijnen van de meicirculaire wordt de raad in een afzonderlijk memo over de financiële uitkomst van de meicirculaire geïnformeerd. Toelichting provinciaal toezicht Onderstaande tabel geeft het begrotingssaldo met het onderscheid in incidenteel en structureel. Dit onderscheid is van belang in het kader van het provinciaal begrotingstoezicht.

Zonder dekkingsplan vertoont het jaar 2025 in de meerjarenbegroting 2025-2028 een negatief (structureel) saldo van ruim € 3,3 mln. Om in 2025, net als in 2024, een sluitende begroting te kunnen aanbieden, is het voorstel om gebruik te maken van het zogenaamde ‘surplus’ in de algemene reserve. Dit betekent een eenmalige onttrekking aan de reserve Vrij inzetbaar (= dekkingsplan). Dit leidt tot een positief structureel saldo van € 137.000 in 2025. Omdat het begrotingssaldo (inclusief dekkingsplan) voor 2025 nog positief is, heeft het nu gepresenteerde tekort vanaf 2026 geen directe gevolgen voor het oordeel van de provincie in kader van het begrotingstoezicht. In de beoordeling van de provincie is de meerjarenraming 2026-2028 alleen van belang, indien het eerste jaar van de begroting – dus 2025 – niet structureel en reëel in evenwicht is. Dat betekent dat als de structurele lasten in 2025 lager zijn dan de structurele baten, de meerjarenraming niet in de beoordeling wordt meegenomen. De provincie kijkt wel met een schuin oog naar de meerjarenraming en maakt er mogelijk ook een opmerking over, maar het is geen reden om de gemeenten een andere vorm dan repressief toezicht te verlenen.

Indien het jaar 2025 niet structureel en reëel in evenwicht is, ontstaat een andere situatie en dringt de provincie bij de raad eerder aan om tot maatregelen te komen die leiden tot een sluitende begroting.

Dekkingsplan Bezuinigings- en dekkingsmogelijkheden Het Coalitieakkoord ‘Samen doen wat nodig is’ stelt, dat de coalitie de begroting structureel sluitend wil houden. In de Perspectiefnota 2024 is al aangekondigd dat er oplossingsrichtingen worden onderzocht voor dekking van de begrotingstekorten. Het college beseft dat dit veel lastige beslissingen vraagt. Het is nooit makkelijk om te bezuinigingen op voorzieningen en diensten die onze stad ondersteunen door te voeren. Het uitblijven van duidelijkheid over extra structurele rijksmiddelen, vaak al aangehaald als het financieel ravijn, dwingt ons tot bezuinigingsmaatregelen en is teleurstellend en frustrerend voor iedereen. Dit is tevens de kernboodschap van het actiecomité Raden in Verzet. Tegelijkertijd voelt dit college de noodzaak om een financieel gezonde gemeente met een sluitende begroting te blijven. Deze verantwoordelijkheid nemen past bij een betrouwbaar stadsbestuur. Dit betekent dat deze beslissingen, hoe pijnlijk dan ook, genomen moeten worden. Hiertoe wil het college de raad goed voorbereiden en meenemen. Het college heeft begin april 11

2024 een overzicht van bezuinigings- en dekkingsmogelijkheden in beeld gebracht. Dit heeft geleid tot een totaallijst van € 75 mln. De komende periode wil het college met de raad verder in gesprek over de inhoud en betekenis van mogelijke keuzes tot besparen, hierover wordt de raad via een afzonderlijk memo geïnformeerd. Het college kiest er gelet op de onzekerheid met betrekking tot de kabinetsformatie voor om voor de begroting 2025 nog geen bezuinigingen door te voeren. Eenmalige onttrekking aan de algemene reserve Vrij inzetbaar in 2025 (regel 9) Op 21 november 2023 is in het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (BOFv) ten behoeve van de controle van de begrotingen van gemeenten door de provincies de volgende nieuwe regel afgesproken: Van het vrij besteedbare deel (surplus) van de algemene reserve kan een gemeente jaarlijks maximaal 10% inzetten voor het dekken van structurele lasten. Met de voorwaarde dat de solvabiliteit groter of gelijk aan 20% is en blijft. De solvabiliteit van Zoetermeer is ruim boven de vereiste 20% (Jaarrekening 2023: 58,4%). Het surplus van de algemene reserve is dat deel dat niet nodig is voor het afdekken van risico’s (weerstandscapaciteit). In Zoetermeer betreft dit de ‘reserve Vrij inzetbaar’. Naast de reserve Vrij inzetbaar (algemene reserve) kent de gemeente ook bestemmingsreserves, waaronder de reserve Algemeen dekkingsmiddel.

De reserve Algemeen dekkingsmiddel bedraagt ruim € 125 mln. Deze reserve wordt specifiek in stand gehouden om te fungeren als financieringsmiddel en heeft geen andere bestemming, waardoor de gemeente minder leningen hoeft aan te trekken. Hierdoor blijft onder andere de verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen in balans. Deze verhouding wordt uitgedrukt in een kengetal, namelijk de solvabiliteit. Deze reserve zorgt er dus voor dat we een gezonde financiële balans hebben en houden en dat de rentelasten laag kunnen blijven. Op dit moment hebben we veel middelen in de schatkist staan (vooral door de verkoop van de aandelen van Eneco in 2019), zodat we hoe dan ook op dit moment geen leningen hoeven aan te trekken. Hierdoor is deze reserve niet volledig nodig om de solvabiliteit op orde te houden en zijn de rentelasten laag. Daarom wordt voorgesteld om in 2025 de reserve Algemeen dekkingsmiddel te verlagen met € 25 mln. en dit bedrag toe te voegen aan de reserve Vrij inzetbaar. Er resteert dan nog afgerond € 100 mln. in de reserve Algemeen dekkingsmiddel. Het vrij besteedbare deel van de reserve Vrij inzetbaar wordt daarmee verhoogd naar ruim € 77 mln. Rekening houdend met het negatieve begrotingssaldo in 2025 ontstaat er in totaal ruim € 3 mln. aan ruimte die ingezet kan worden voor een structureel evenwicht. Voorgesteld wordt dan ook om € 25 mln.

over te hevelen van de reserve Algemeen dekkingsmiddel naar de reserve Vrij inzetbaar en vervolgens van de reserve Vrij inzetbaar ruim € 3,3 mln. te onttrekken ten gunste van OAD.

Ontwikkelingen reserves Reserve Fonds Zoetermeer 2040 Onderstaande tabel toont het verloop van de Reserve Fonds Zoetermeer 2040. Per 1 januari 2024 zijn de reserve Investeringsfonds 2030 en de reserve Fonds Zoetermeer 2024 samengevoegd in deze reserve.

12

De reserve Fonds Zoetermeer 2040 heeft per eind 2030 nog een bestedingsruimte van € 67,8 mln. Als de winstafdrachten uit de grondexploitaties en de deelneming Hoefweg worden gerealiseerd loopt dit bedrag op naar € 77,1 mln. Onder A staat de beginstand van het lopende jaar inclusief verwerking van de resultaten uit de jaarrekening 2023. Onder A1 zijn de financiële gevolgen van de eerder genomen raadsbesluiten over het Fonds opgenomen. Onder A2 worden reserveringen in het Fonds vanuit eerdere besluitvorming vermeld.

13

B presenteert de begrotingsvoorstellen in voorbereiding. Bij B1 staan de voorstellen tot herfasering van eerder beschikbaar gestelde budgetten uit 2023 naar later jaren, zie ook bijlage 3. B2 vermeldt de verwachtingen in deze perspectiefnota. Onder C staan de verwachte winstafdrachten uit grondexploitaties en deelneming Hoefweg.

Reserve vrij inzetbaar Deze tabel geeft het verloop van de reserve Vrij inzetbaar weer.

14

Deze reserve vormt de weerstandscapaciteit van de gemeente. De reserve moet de ruimte hebben om de financiële gevolgen van eventuele tijdelijke financiële tegenvallers en risico's op te vangen. In de stand van de reserve is rekening gehouden met: 15

• • •

rekeningresultaat 2023 resultaatbestemmingsvoorstel 2023 (zie tabel punt B2c) verwachte begrotingsresultaten 2024 en 2025 (zie tabel punten B3a en B4a)

De reserve Vrij inzetbaar moet dekking bieden voor: • •

het verwachte rekeningresultaat van het lopende begrotingsjaar (inclusief voorstellen Perspectiefnota/Eerste Tussenbericht) en de financiële risico's bestaande uit: - de financiële vertaling van de benoemde risico's uit de paragraaf Weerstandsvermogen in de Jaarstukken 2023 en - 4% van het begrotingstotaal (exclusief grondexploitaties) voor eventueel niet onderkende risico's.

Rekeningresultaat 2023 Het gerealiseerd saldo van baten en lasten over 2023 bedraagt € 3,8 mln. nadelig. Per saldo is tussentijds € 14,2 mln. aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 € 10,4 mln. voordelig bedraagt. Na het vaststellen van het resultaat in het resultatendebat wordt dit bedrag toegevoegd aan de reserve Vrij inzetbaar. Budgetoverhevelingen en resultaatbestemming In het resultaatbestemmingsvoorstel wordt voor € 5,9 mln. aan budgetten overgeheveld naar 2024 en verder. Dit betreft activiteiten die in 2023 niet zijn uitgevoerd maar nog wel nodig zijn, zie punten B2a en B2b en bijlage 3. Begrotingssaldo 2024 en 2025 Het verwacht begrotingssaldo van 2024 komt uit op € 8,1 mln. negatief, in de tabel te vinden onder B3a en gesplitst naar incidenteel en structureel. De huidige prognose voor 2025 staat onder B4a. Dekking begrotingstekort 2025 Er is zonder maatregelen geen reëel en structureel begrotingsevenwicht. Meerjarig heeft Zoetermeer last van het financieel ravijn vanaf 2026. Daar is nog geen afdoende oplossing voor. Het is om die reden belangrijk om 2025 sluitend te krijgen. Dat kan door binnen strakke kaders een beroep te doen op het surplus in de reserve Vrij inzetbaar, zoals hiervoor beschreven. Voorgesteld wordt om € 25 mln.

over te hevelen van de bestemmingsreserve Algemeen dekkingsmiddel naar de reserve Vrij inzetbaar, B4c. Dit betekent wel dat we interen op de buffer/spaarpot. Het voorstel is dan ook om bij een positief resultaat van de jaarrekening 2024, dat bedrag ten gunste te brengen van de bestemmingsreserve Algemeen dekkingsmiddel. Zodoende wordt de spaarpot weer aangevuld. Vrij inzetbaar en weerstandscapaciteit De benodigde weerstandscapaciteit voor risico's is € 20,6 mln. Deze bestaat voor 0,7 mln. uit de berekende risico's op grond van de stand van zaken in de jaarstukken 2023 (paragraaf weerstandsvermogen) aangevuld met 4% van het begrotingstotaal (exclusief grondexploitaties) voor de niet berekende risico's.

16

De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de risico-omvang wordt aangeduid als het weerstandsvermogen. De norm voor het weerstandsvermogen is 1. Rekening houdend met de in deze perspectiefnota gepresenteerde cijfers is de ratio 2,83 in 2028. Dit betekent een overschot van ruim € 20 mln. maar daarbij is er nog niet gerekend met de verwachte negatieve begrotingssaldi van na 2025.

17

Toelichting per programma In de volgende hoofdstukken worden de gevolgen per programma toegelicht.

18

Programma 1. Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie

19

Financiën

Bedragen x € 1.000 TB1 2024

MJB 2024 - 2027 2025

Doorkijk MJB

2026

2027

2028

2029

2030

1 Financiële ontwikkelingen bestaand beleid (leereffecten jaarrekening en TB1) 1.1 Reclame-inkomsten

75 -75

155

155

155

155

155

155

1.2 Oploop Nieuw Beschut Werk (i.h.k.v. de Participatiewet)

-27

-124

-224

-297

-358

-409

-461

1.3 Opvang Oekraïnevluchtelingen i.h.k.v. de hotel- en accommodatieregeling (HAR) - Uitgaven

69 -69

1.4 Vergoeding LIV

167

1.5 Gevolgen van de verhoogde asielinstroom voor uitvoering Wet Inburgering 1.6 Aanpassing hoogte geoormerkte rijksvergoedingen 2024 OKE- regeling en regeling WEB - Uitgaven 2024 OKE-regeling en regeling WEB 1.7 Vooruitontvangen rijksbijdragen 2024 - Uitgaven 2024 Onderwijs 1.8 ESF project Re-integratie en arbeidsinpassing AMR ZHC 2020-2022

165 -258

-258

697 -697 1.409 -1.409 -248

20

1.9 Kwijtschelding OZB (onderuitputting)

9

9

9

9

9

9

9

1.10 Kwijtschelding hondenbelasting (is vervallen)

41

37

37

37

37

37

37

1.11 Uitbreiding formatie Leerplicht en RMC Opslag overhead (opgenomen onder overhead)

-448

-472

-472

-472

-472

-472

-472

1.12 Voormalig 2B Home pand

-121

-310

-310

-310

2 Onvermijdelijke ontwikkelingen 2.1 Permanente huisvesting basisschool De Vijf Pilaren 2.2 Zonwering scholencomplex Spitsbergen 2.3 Bijstandsuitkeringen (BUIG) - lasten - baten

-10

-10

-10

-10

-10

-1.600 2.700

-4.248 5.348

-4.248 5.348

-4.248 5.348

-4.248 5.348

-4.248 5.348

-4.248 5.348

473

612

337

522

151

100

48

3 Beleidswijzigingen: niet van toepassing TOTAAL SALDO PROGRAMMA

Toelichting financiën Financiële ontwikkelingen bestaand beleid (leereffecten jaarrekening en TB1) 1.1 Reclame-inkomsten De gemeente kent verschillende soorten inkomsten vanuit reclame. Dit betreft reclame op masten, in lichtbakken aan lantaarnpalen, reclameframes, reclamevitrines, billboards en driehoeksborden. In de programmabegroting is daarvoor jaarlijks een opbrengst opgenomen van circa € 476.000. In 2023/24 is een aanbestedingstraject geweest, waarbij partijen is gevraagd te bieden op de mogelijkheid om reclame aan te brengen op abri's en in reclamevitrines. Het contract gaat afhankelijk van de aansluiting op het elektriciteitsnet in de loop van 2024 in. De reclame-inkomsten zijn vanaf 2025 € 155.000 hoger. Voor de waarde van de bestaande vitrines wordt € 75.000 betaald. Dit wordt in rekening gebracht aan de nieuwe partij.

21

1.2 Oploop Nieuw Beschut Werk (i.h.k.v. de Participatiewet) Beschut werk is bedoeld voor mensen die alleen in een zogenaamde beschutte omgeving onder aangepaste omstandigheden kunnen werken. De Rijksoverheid verplicht gemeenten om deze voorziening aan te bieden. Het aantal te realiseren plekken loopt jaarlijks op omdat beschut werk een voorziening is die in de plaats is gekomen voor de Sociale Werkvoorziening. Er kan geen nieuwe instroom meer plaatsvinden in de Sociale Werkvoorziening, maar wel in beschut werk. Het rijk stelt financiële middelen beschikbaar aan gemeenten om beschut werk te financieren. Dit gebeurt via de Integratie Uitkering Participatie (IUP) van het gemeentefonds. Deze uitkering loopt jaarlijks op met het aantal verplicht te realiseren plekken. Het voorstel is om jaarlijks meer geld voor beschut werk beschikbaar te stellen aan Werkbedrijf De Binnenbaan om daarmee het oplopend aantal plekken te financieren. De financiering zal plaatsvinden op basis van de werkelijke uitgaven en niet meer een onderdeel zijn van de lumpsumfinanciering van Werkbedrijf De Binnenbaan. Voor dekking van dit voorstel wordt een beroep gedaan op de oploop van middelen in de IUP waarmee in de begroting al rekening is gehouden.

Daarnaast komen extra middelen beschikbaar want het rijk heeft aangekondigd extra te willen investeren in beschut werk en voegt daarom € 2.157 (prijzen 2023) toe per plek. Het is de verwachting dat deze bedragen worden verwerkt bij de eerste suppletoire begroting voor het gemeentefonds van 2024 en in de Meicirculaire 2024. 1.3 Opvang statushouders i.h.k.v. de hotel- en accommodatieregeling (HAR) De gemeente Zoetermeer heeft in 2023 een taakstelling gekregen van de overheid om statushouders te huisvesten in de gemeente. Om hieraan te kunnen voldoen is een beroep gedaan op de hotel- en accommodatieregeling (HAR). Deze regeling is in het leven geroepen om de druk op de opvangcapaciteit van het COA te verkleinen. De regeling houdt in dat de gemeente middelen ontvangt voor de tijdelijke opvang van statushouders in bijvoorbeeld hotels, vakantiewoningen, of doorstroomlocaties. De gemeente heeft van deze regeling gebruik gemaakt en een groep statushouders opgevangen in een hotel. De kosten hiervan worden door het COA vergoed voor een periode van 6 maanden. Dit voorstel is dus budget neutraal. Na de periode van 6 maanden zijn de kosten van de opvang voor de gemeente Zoetermeer, maar de verwachting is dat de statushouders dan al regulier gehuisvest zijn.

1.4 Vergoeding LIV Dit betreft een tegemoetkoming loonkosten oudere, jongere of gehandicapte werknemers (Lage Inkomens Voordeel) vanuit het rijk. De gemeente Zoetermeer ontvangt deze tegemoetkoming vanwege de medewerkers vanuit de Wet Sociale Werkvoorziening welke in dienst zijn bij de gemeente. De regeling wordt met ingang van 2025 afgeschaft, echter wordt in 2025 nog wel een baat verwacht over 2024. 1.5 Gevolgen van de verhoogde asielinstroom voor uitvoering Wet Inburgering Het waarborgen van een effectief inburgeringsstelsel is een taak voor de gemeente Zoetermeer. Uit de miljoenennota van het rijk blijkt dat het budget voor inburgering in de komende jaren, tot en met 2026, incidenteel hoger zal zijn dan in voorgaande jaren. Het budget stijgt vanwege de verhoogde asielinstroom in de periode van 2022 tot en met 2025. De effecten van deze instroom werken ook door in latere jaren omdat inburgeringstrajecten gemiddeld 3 jaar duren. De toename van inburgeraars in 2023 en 2024 vereist extra inzet van personeel om de uitvoering van de Wet inburgering mogelijk te maken. Deze behoefte aan versterking zal ook in 2025 en 2026 voortduren. Daarom is een extra bedrag van € 257.000 nodig voor de uitvoeringskosten van de inburgeringswet in 2025 en 2026.

1.6 Aanpassen hoogte geoormerkte rijksvergoedingen WEB en OKE-regelingen De rijksvergoedingen 2024 op grond van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) en de Wet op het primair onderwijs (Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (OKE)) vallen respectievelijk € 277.028 en € 420.323 hoger uit dan nu is geraamd in de begroting 2024. Het zijn geoormerkte rijksvergoedingen en dat betekent dat de bedragen uitgegeven moeten worden aan het doel waarvoor ze beschikbaar worden gesteld. De WEB-middelen worden ingezet om iedere volwassen inwoner te kunnen laten beschikken over voldoende basisvaardigheden op het gebied van lezen, 22

schrijven, rekenen en digitale vaardigheden, zodat hij of zij zelfstandig en actief deel kan nemen aan onze samenleving. De activiteiten staan onder andere in de notitie Aanpak laaggeletterdheid, Regioplan regio Zuid-Holland Centraal. De aanpassing van de rijksvergoeding voor de OKE-regeling heeft betrekking op het onderdeel Rijksbijdrage voor Onderwijsachterstanden. Deze middelen worden ingezet om onderwijsachterstanden bij kinderen in de leeftijd van 2 tot 12 jaar te verminderen en te voorkomen, zodat zij zich zo optimaal mogelijk kunnen ontwikkelen. 1.7 Vooruit ontvangen bedragen Onderwijs In de jaarrekening 2023 zijn de niet bestede middelen in 2023 voor een aantal onderwijsregelingen opgenomen als 'Vooruit ontvangen bedragen'. Deze middelen zijn hiermee beschikbaar gebleven om in 2024 uit kunnen geven. Het betreft de niet bestede middelen die de gemeente in 2023 heeft ontvangen op grond van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB), de regelingen RMC, Kwalificatieplicht, Aanval op de Uitval, en On Stage en het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). In totaliteit nemen zowel de baten als de lasten hierdoor in 2024 met een bedrag van € 1.409.419 toe. De middelen worden met name ingezet om te voorkomen dat kinderen/jongeren uitvallen in het onderwijs.

Het doel is dat kinderen/jongeren een startkwalificatie behalen en dat achterstanden, ontstaan door COVID-19, worden weggewerkt of beperkt. 1.8 ESF Project Re-integratie en arbeidsinpassing AMR ZHC 2020-2022 In het Tweede Tussenbericht van 2023 is een melding gedaan van een incidenteel voordeel van € 790.000 in het kader van de EU-subsidie ESF Re-integratie en Arbeidsinpassing Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal. De ESF-inkomsten uit dit project blijken echter per saldo € 248.000 lager uit te vallen dan eerder werd gedacht. De reden hiervoor is dat bij een deel van de gedeclareerde trajecten het bleek te gaan om zorgtrajecten in plaats van toeleiding naar arbeid. Een deel van de kosten bleek daardoor achteraf niet declarabel. 1.9 Kwijtschelding OZB (onderuitputting) In het kader van praktijkgericht begroten is te zien dat de kwijtschelding van de onroerendezaakbelasting (OZB) structureel € 9.000 lager ligt dan begroot. 1.10 Kwijtschelding hondenbelasting (is vervallen) Met ingang van 2024 is de hondenbelasting afgeschaft. Daarmee vervalt ook de post kwijtschelding hondenbelasting. 1.11 Uitbreiding formatie leerplicht en RMC De afgelopen jaren zijn de werkzaamheden en taken van de leerplichtambtenaren en RMC- casemanagers veranderd. Een ‘eenvoudig' verzuim komt bijna niet meer voor.

Het onderscheid tussen ongeoorloofd en geoorloofd verzuim is in de praktijk steeds moeilijker te maken. Het toenemende beroep dat op de leerplichtambtenaren en RMC-medewerkers wordt gedaan om te acteren in zorg- en thuiszitterscasuïstiek brengt ook complexere taken met zich mee. Deze taakgroei is zichtbaar in de benodigde tijd die de leerplichtambtenaren en RMC-casemanagers moeten besteden aan een melding. Leerplichtambtenaren konden steeds minder aanwezig zijn op de scholen, hierdoor is het toezicht op goede verzuimafspraken, registratie en meldgedrag afgenomen. De leerplichtambtenaren konden niet meer regelmatig deel uitmaken van de Zorg-advies-overleggen, zorgoverleggen met de leerlingen, thuiszittersoverleggen en er was geen ruimte voor werken aan preventie. Vanwege de benodigde acute acties (zie raadsmemo) is het team uitgebreid met vijf medewerkers. Deze inzet is nodig om uitval op school eerder te signaleren en te voorkomen dat kinderen en jongeren in langdurige zorgtrajecten terecht komen en thuiszitters worden. Het structureel benodigde budget hiervoor bedraagt € 472.000 (inclusief indexering).

23

1.12 Voormalig 2B Home pand Het voormalige 2BHome pand wordt overdag ingezet voor taalonderwijs aan statushouders. De gemeente ontvangt hiervoor een vergoeding, maar deze is niet voldoende om de in de begroting opgenomen huurinkomsten te dekken. Onderzocht wordt of het mogelijk is om het tekort terug te brengen door een deel van het pand in de avonduren en de weekenden te verhuren voor vergaderingen, denksport en ontmoeten.

Onvermijdelijke ontwikkelingen 2.1 Permanente huisvesting basisschool De Vijf Pilaren Voor permanente huisvesting van de nieuwe basisschool De Vijf Pilaren is een nieuw schoolgebouw nodig. Aangezien dit een nieuwe school is, zijn hiervoor extra middelen nodig in de meerjarenbegroting voor de lopende lasten en een investeringsbudget voor de bouw van de school. In 2025 is een voorbereidingskrediet nodig en het volledige investeringsbudget wordt vanaf 2026 aangewend. De exploitatielasten (m.n. de kapitaallasten) gaan een jaar na de oplevering lopen (dus vanaf 2028). Op basis van de verwachting dat deze school uiteindelijk een dubbelstroomsschool wordt, is het indicatieve investeringsbudget geraamd op € 8,4 mln. De structurele exploitatielasten (w.o. kapitaallasten, OZB, verzekeringen) worden geraamd op € 310.000. 2.2 Zonwering scholencomplex Spitsbergen Omwille van een gezond binnenklimaat worden diverse maatregelen genomen door de schoolbesturen in het scholencomplex aan de Spitsbergen. De gemeente bekostigt hierbij de zonwering aan de zuidkant van het gebouw. Kosten van de investering bedragen € 135.000. De kapitaallasten bedragen € 10.000 per jaar. 2.3 Bijstandsuitkeringen (BUIG) De gebundelde uitkering Participatiewet, ook wel genoemd de BUIG, betreft zes uitkeringen. Het grootste deel (90%) is bedoeld voor de financiering van uitkeringen algemene bijstand.

Daarnaast worden - in volgorde van aflopende omvang - de volgende subsidies/uitkeringen gefinancierd: • • • • •

Loonkostensubsidies (LKS); Inkomensondersteuning arbeidsongeschikte werknemers (IOAW); Inkomensondersteuning arbeidsongeschikte zelfstandigen (IOAZ); Bijstandsverlening levensonderhoud zelfstandigen (Bbz); Uitkeringen voor Dak en thuislozen (budget gaat naar Den Haag als centrumgemeente).

De lasten zijn naar verwachting hoger in 2024 dan eerder begroot. Dit heeft diverse oorzaken. Allereerst het gerealiseerd aantal bijstandsuitkeringen in 2023. Vanwege de krappe arbeidsmarkt hielden we rekening met een daling van het aantal bijstandsuitkeringen, maar dat was te optimistisch ingeschat. Daarnaast was in 2023 sprake van een hogere instroom van statushouders dan verwacht. Het aantal bijstandsuitkeringen heeft zich in 2023 wel relatief gunstig ontwikkeld in vergelijking met andere gemeenten. Op basis van de realisaties 2023 is de verwachting voor 2024 bijgesteld. Verder is voor 2024 de verwachting dat het aantal uitkeringen stijgt vanwege de conjunctuur en rijksbeleid. Daar tegenover staat dat het rijk - als gevolg van deze ontwikkelingen het budget voor 2024 naar boven heeft bijgesteld. Ook de verdeling van het rijksbudget in 2024 pakt gunstiger uit. Per saldo zorgt dit naar verwachting voor een verbetering van het saldo met € 1,1 mln. (lasten - € 1,6 mln. en baten + € 2,7 mln.).

24

Beleidswijzigingen Wijziging effectindicator Voorstel is de effectindicator voor doelstelling 1.1 Bijdragen aan maatwerk in spelen en leren te vervangen: •

Laten vervallen: % VVE-kinderen dat een meer dan gemiddelde leerwinst boekt te vervangen door: De score van de gemiddelde ontwikkeling van de VVE-kinderen op de ontwikkelingsdoelen taal en rekenen. Vanaf 2025 wordt gewerkt met een nieuwe monitor. De nieuwe monitor geeft geen inzicht meer in het percentage behaalde leerwinst van VVEkinderen met een onderwijsachterstand, maar maakt inzichtelijk of de gemiddelde ontwikkeling van de VVE-kinderen als groep leeftijdsadequaat is of niet. De streefwaarde kan pas worden bepaald na de nulmeting in 2025.

Afwijkingen investeringen en voorzieningen Afwijking geïnvesteerde activa/voorzieningen Onderwerp

Toelichting onderwerp

Voorbereidingskrediet permanente huisvesting De Vijf Pilaren

Vanaf 2025 is een voorbereidingskrediet ad € 620.000 (8%) nodig voor de nieuwbouw.

Investering zonwering scholencomplex Spitsbergen.

Kosten van de investering bedragen € 135.000. De kapitaallasten bedragen € 10.000 per jaar vanaf 2026.

Technische begrotingswijzigingen Technische begrotingswijzigingen College/Raad

Toelichting

College

€ 320.000 indexatie werkbedrijf De Binnenbaan gedekt vanuit overschot op de middelen bestemd voor de loonkosten van WSW'ers.

Risico’s Niet van toepassing.

25

Programma 2. Samen leven en ondersteunen

26

Financiën

Bedragen x €1.000 TB1

MJB 2024 - 2027

2024

2025

2026

Doorkijk MJB

2027

2028

2029

2030

1 Financiële ontwikkelingen bestaand beleid (leereffecten jaarrekening en TB1 1.1 Aanpassing budget inZet - gedeeltelijke dekking: zie OAD

-1.674

-1.165

-462

-555

-555

-555

-555

1.2 Activiteiten Integraal Zorg Akkoord (IZA) - dekking: Specifieke uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA)

-6.725 6.725

-6.725 6.725

-6.725 6.725

0 0

0 0

0 0

0 0

1.3 Noodopvang ontheemde Oekraïners

pm

pm

pm

pm

pm

pm

1.4 Formatie Jeugd en Gezinshulp acute acties jeugdhulp en programma toekomstbestendige jeugdhulp

-489

1.5 POH- Jeugd

-86

-86

-86

-86

-86

-86

-86

1.6 Preventieve inzet Schoolmaatschappelijk werk

-41

-80

-80

-80

-80

-80

-80

-120 -64

-192 -64

pm -64

pm -64

pm -64

pm -64

pm -64

1.7 Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Basispakket JGZ Vaccinatie - deels dekking via OAD

27

1.8 Kinderopvang op sociaal medische indicaties - deels dekking via Ontwikkelingen kinderopvang (Programma 1)

-133

-133

-133

-133

-133

-133

-133

50

50

50

50

50

50

50

-36

-36

-36

-36

-36

-36

-12.000

-13.000

-14.000

-16.000

-17.000

10.000

11.000

1.9 Veilig Thuis 1.10 Specialistische jeugdhulp - Prognose kostenontwikkeling jeugdhulp - Invullen Taakstelling € 7 mln. (2024) en Alternatief besparen beleids-, inkoop- en organisatiekader specialistische jeugdhulp

pm 3.000 -500

- Frictiekosten maatregelen besparingen 1.11 Toekomstbestendige uitvoering Jeugd en Gezinshulp (formatie) 1.12 Programmamanager Sociaal Innovatiefonds - dekking via project Positieve gezondheid en het huishouden

-761

7.000

8.000

-15.000

9.000

-500

-500

-319

-319

-319

-319

-319

-60 -120 180

2 Onvermijdelijke ontwikkelingen: niet van toepassing 3 Beleidswijzigingen 3.1 Verbeteren dienstverlening Zorg (berichtenverkeer) - dekking afroming Wmo budget TOTAAL SALDO PROGRAMMA

-29 29

-61 61

-61 61

-61 61

-61 61

-61 61

-61 61

-2.709

-11.815

-7.630

-7.723

-7.223

-7.223

-7.223

28

Toelichting financiën Financiële ontwikkelingen bestaand beleid (leereffecten jaarrekening en TB1) 1.1 Aanpassing budget inZet Onderzoeksbureau HHM heeft in opdracht van de gemeente en inZet onderzoek gedaan naar de opdracht van de gebiedsgerichte ondersteuning die door inZet uitgevoerd wordt en wat een passend budget is voor die opdracht. HHM heeft daarbij rekening gehouden met de opdracht aan inZet om het ondersteuningsaanbod te transformeren, de opbouw van het budget en de factoren die van invloed zijn op zowel de opdracht als het budget. HHM heeft in dat verband ook een rekenmodel ontwikkeld. De raad is hierover geïnformeerd via het raadsmemo Onderzoek passend budget voor inZet. Het onderzoeksrapport en rekenmodel laten zien dat er grond is de bijdrage aan inZet aan te passen. Vanaf 2026 neemt de jaarlijkse bijdrage structureel met ongeveer € 555.000 toe. Deze aanpassing heeft betrekking op de verwachte autonome ontwikkeling van inwoners van Zoetermeer, waardoor de ondersteuningsbehoefte toeneemt. Voor deze toename wordt een beroep gedaan op de Stelpost Vergrijzing Wmo op OAD. In 2024 en 2025 is de bijdrage hoger, in belangrijke mate vanwege ontwikkelkosten en vanwege het feit dat de transformatie van het ondersteuningsaanbod nog op gang moet komen. Hiervoor wordt gedeeltelijk een beroep gedaan op de Stelpost Vergrijzing Wmo en gedeeltelijk op het begrotingssaldo.

1.2 Uitvoeringsplan en specifieke uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA) Het IZA heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. In het IZA zijn afspraken gemaakt over de versterking van de samenwerking tussen het gemeentelijk sociaal domein en het medisch domein. Gemeenten en de marktleider zorgverzekeraar in de regio, CZ, faciliteren gezamenlijk de samenwerking in de regio. In een regiobeeld maken partijen inzichtelijk waar de grootste opgaven liggen. Op basis van dat regiobeeld is een regioplan opgeleverd waarin afspraken zijn gemaakt over uit te voeren activiteiten om de doelstellingen te behalen. Voor regio Haaglanden (Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Rijswijk, Wassenaar en Zoetermeer) is voor 2024 een bedrag van € 6.724.900 beschikbaar om bij te dragen aan het verwezenlijken van de doelen van het IZA. 1.3 Noodopvang ontheemde Oekraïners De gemeente vangt vluchtelingen uit de Oekraïne op. In de begroting is hiervoor een voordeel van € 3,85 mln. opgenomen. Het rijk heeft de normvergoeding met ingang van 1/1/2024 bijgesteld van € 83 per dag naar € 61. Doordat de capaciteit van de bestaande huisvesting is uitgebreid, heeft de daling van de normvergoeding beperkt invloed op de exploitatie en behoeft de begroting niet te worden bijgesteld. Omdat het nog onduidelijk is hoe de opvang in 2025 en verder er uitziet, is een 'pm -post' opgenomen.

In de risicoparagraaf zijn twee risico's beschreven. 1.4 Formatie Jeugd en Gezinshulp acute acties jeugdhulp en programma Toekomstbestendige jeugdhulp De in 2023 opgestarte acute acties jeugdhulp vragen ook capaciteit van de medewerkers van Jeugd- en Gezinshulp. De acties worden in 2024 en 2025 opgevolgd door besparingsmaatregelen. De bekostiging van de eerder ingezette medewerkers was nog niet begroot, maar is wel noodzakelijk om de besparingsmaatregelen te kunnen blijven uitvoeren. Daarnaast zijn medewerkers van Jeugd- en Gezinshulp betrokken bij de uitvoering van de diverse projecten onder het programma Toekomstbestendige jeugdhulp. De extra activiteiten en inzet leiden tot een benodigd incidenteel budget van € 489.000.

29

1.5 POH-Jeugd Sinds een aantal jaar zijn praktijkondersteuners huisarts jeugd (POH-Jeugd) werkzaam bij de huisartsenpraktijken in Zoetermeer. De inzet van de POH-Jeugd is erop gericht om jeugdigen kortdurend te begeleiden en eventueel door te verwijzen naar specialistische specialistische jeugdhulp. De bedoeling van de kortdurende begeleiding is dat deze verwijzing zoveel mogelijk kan worden voorkomen. In de praktijk vergt de verwijsrol van de POH-jeugd echter steeds meer aandacht en tijd en dit gaat ten koste van het bieden van lichte begeleiding aan jeugdigen. Vijfentwintig procent van de formatie voor POH-Jeugd wordt bekostigd door de zorgverzekeraar. In 2023 werd, om de druk op de huisartspraktijken te verlichten, tijdelijk aanvullend op de structurele formatie van 6 fte nog 1 fte extra ingezet. Ook in 2024 is deze extra formatie benodigd, zodat er meer ruimte is voor de kortdurende begeleiding. Doordat structurele financiering hiervoor nog niet is gerealiseerd, ontstaat een nadeel van € 86.000. Uitbreiding van het aantal fte vraagt een structurele verhoging van het budget voor de POH-Jeugd met € 86.000. 1.6 Preventieve inzet schoolmaatschappelijk werk Er is structureel aanvullende inzet van het schoolmaatschappelijk werk nodig op het primair en voortgezet onderwijs om bij signalen van beginnende problematiek ondersteuning te bieden.

In de afgelopen jaren zijn er vanuit tijdelijke middelen positieve ervaringen opgedaan met groepsinterventies en lichte ambulante gezinsbegeleiding door het schoolmaatschappelijk werk. Ouders zien het schoolmaatschappelijk werk als onderdeel van het schoolteam, waardoor het aanbod laagdrempelig is. De groepsinterventies richten zich op het verbeteren van het sociaal-emotioneel welzijn van leerlingen. Door de training in groepsverband aan te bieden, kunnen meer leerlingen worden bereikt en is minder inzet van individuele specialistische jeugdhulp nodig. Daarnaast wordt sinds 2022 ervaring opgedaan met het bieden van laagdrempelige ambulante begeleiding in de thuissituatie door schoolmaatschappelijk werkers. Het gaat dan om preventieve begeleiding (Preventie+) voor het hele gezin ter voorkoming van de inzet van specialistische jeugdhulp. De ervaringen met beide interventies zijn positief en daarom gecontinueerd in 2024. Doordat de tijdelijke middelen niet meer beschikbaar zijn voor 2024 en er nog geen structurele financiering voor deze interventies is gerealiseerd, leidt dit tot een nadeel van € 80.000 voor 2025 en de jaren erna. Voor 2024 kan een deel worden opgevangen binnen het huidige budget. 1.7 Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Op medewerkers in de jeugdgezondheidszorg is de CAO Verpleeg-, Verzorgingstehuizen en Thuiszorg (CAO-VVT) van toepassing.

De subsidie aan Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West valt hoger uit, omdat de stichting als gevolg van CAO-afspraken te maken heeft met gestegen loonkosten in 2024. De stijging is hoger dan de gemeentelijke indexatie die op de subsidies is toegepast. Het betreft een nadeel van € 120.000 in 2024. De in de CAO-VVT gemaakte afspraken over de loonontwikkeling hebben ook gevolgen voor de Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West in 2025. De verwachting is dat de loonstijging niet zelfstandig op te vangen is door de Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West en dat gemeenten een hogere bijdrage moeten betalen voor het leveren van het basistakenpakket (de te betalen bijdrage per kind wordt extra verhoogd). Naast de indexatie zoals afgesproken in het convenant is voor 2025 een aanvullend bedrag van € 192.000 nodig. Voor 2026 en de jaren erna is het op dit moment nog niet duidelijk wat de impact zal zijn. Daarnaast worden er vanaf 2024 jaarlijks € 64.000 extra kosten gemaakt voor het geven van een HPV vaccinatie en een kinkhoestvaccinatie aan zwangere vrouwen. Deze kosten worden gedekt uit de middelen die gemeente krijgt vanuit het gemeentefonds voor vaccinaties. 1.8 Kinderopvang op sociaal-medische indicatie Kinderopvang op sociaal-medische indicatie is gewone kinderopvang, die geïndiceerd wordt door Jeugd en Gezinshulp (JGH).