Bijlage 1 - Beleidsscenario onderzoek Circulariteit - Gemeente Zoetermeer

Circulaire beleidsscenario’s gemeente Zoetermeer

Inhoudsopgave Samenvatting ........................................................................................................................................4 Inleiding .................................................................................................................................................6 Aanleiding .............................................................................................................................................7 Doelstelling ...........................................................................................................................................7 Methode .................................................................................................................................................8 Circulaire pijlers..................................................................................................................................10 Circulair bouwen ............................................................................................................................11 Wat is circulair bouwen? ............................................................................................................11 Doelen en ambities circulair bouwen ..........................................................................................12 Meetbaarheid circulair bouwen

..................................................................................................13 Circulair ondernemen ....................................................................................................................14 Wat is circulaire economie? .......................................................................................................14 Waarom circulaire economie?....................................................................................................14 Welke doelen zijn er voor circulaire economie?..........................................................................14 Hoe wordt circulaire economie meetbaar? .................................................................................15 MVOI (Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen) ................................................16 Wat zijn de doelen? ...................................................................................................................16 Meetbaarheid ............................................................................................................................16 Afval ..............................................................................................................................................18 Waarom deze pijler?

..................................................................................................................18 Wat zijn de doelen? ...................................................................................................................18 Meetbaarheid ............................................................................................................................18 Huidige situatie circulariteit in Zoetermeer ..................................................................................20 Circulair bouwen ............................................................................................................................20 Circulair ondernemen ....................................................................................................................20 Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) ................................................20 Afval ..............................................................................................................................................20 Beleidsscenario 1: Basis aanpak – Stilstand is achteruitgang ..................................................22 Wat gaan we doen op het gebied van de 4 pijlers? ........................................................................22 

Circulair Bouwen ..............................................................................................................22



Circulair Ondernemen/Economie ......................................................................................22



Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) ...................................22



Afval .................................................................................................................................22

Wat betekent dit voor gemeente Zoetermeer? ...............................................................................23

2

Participatie en communicatie .....................................................................................................23 Capaciteit ..................................................................................................................................23 Financiën ...................................................................................................................................23 Wat zijn de gevolgen voor gemeente Zoetermeer? ........................................................................23 Beleidsscenario 2: Medium aanpak – Samen op weg naar circulair ..........................................26 Wat gaan we doen op het gebied van de 4 pijlers? ........................................................................26 

Circulair Bouwen ..............................................................................................................26



Circulair Ondernemen.......................................................................................................26



Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) ...................................26



Afval .................................................................................................................................26

Participatie en communicatie .....................................................................................................27 Capaciteit ..................................................................................................................................27 Financiën ...................................................................................................................................27 Structurele middelen .............................................................................................................28 Incidentele middelen .............................................................................................................28 Opschaling en cofinanciering ................................................................................................29 Beleidsscenario 3: Intensieve aanpak – Krachtig Circulair Leiderschap ...................................31 Wat gaan we doen op het gebied van de 4 pijlers? ........................................................................31 

Circulair Bouwen ..............................................................................................................31



Circulair Ondernemen/Economie ......................................................................................31



Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) ...................................31



Afval .................................................................................................................................31

Wat betekent dit voor gemeente Zoetermeer? ...............................................................................32 Participatie en communicatie .....................................................................................................32 Capaciteit ..................................................................................................................................32 Financiën ...................................................................................................................................32 Wat zijn de gevolgen voor gemeente Zoetermeer? ........................................................................33 Conclusie & advies ....................................................................................................................35 Conclusie: Circulariteit als strategische kans voor de gemeente Zoetermeer .................................35 Advies: Scenario 2 als de optimale balans tussen ambitie en haalbaarheid ...................................35 Concrete vervolgstappen ...............................................................................................................36 Beleidsontwikkeling en voorbereiding (Q3 2025 – Q2 2026) .................................................36 Besluitvorming en uitvoering (Q2 – Q3 2026 en verder) ........................................................36 Slotwoord:

De urgentie van een proactieve aanpak .......................................................................36 Overzicht beleidsscenario’s ......................................................................................................38

3

Samenvatting De gemeente Zoetermeer staat voor een belangrijke strategische keuze: hoe circulariteit te integreren in het gemeentelijk beleid op een manier die ambitie, haalbaarheid en maatschappelijke meerwaarde verenigt. In dit document zijn drie beleidsscenario’s onderzocht: die uiteenlopen van minimale tot intensieve inzet op de vier kernpijlers van circulariteit: circulair bouwen, circulair ondernemen, maatschappelijk verantwoord inkopen (MVOI) en afval. Scenario 1 – Basisaanpak betekent voortzetting van de huidige situatie zonder aanvullende beleidsinzet. De gemeente blijft reactief, circulariteit blijft versnipperd en afhankelijk van externe initiatieven. Er is geen extra capaciteit of financiering en Zoetermeer loopt het risico op wetgevingsachterstand en gemiste kansen. Scenario 2 – Medium aanpak wordt geadviseerd als voorkeursoptie. Deze aanpak voorziet in een actieve en faciliterende rol van de gemeente. Met 1 FTE circulair aanjager, een beleidskader, incidentele middelen voor initiatieven en structurele verankering in gemeentelijke processen ontstaat een solide basis voor circulaire ontwikkeling. Zonder overregulering wordt richting gegeven aan ondernemers, maatschappelijke partners en ambtelijke inzet. Scenario 3 – Intensieve aanpak zet in op volledig gemeentelijk leiderschap.

Circulariteit wordt juridisch verplicht gesteld en ondersteund met substantiële investeringen (2 FTE en €500.000 incidenteel). Zoetermeer positioneert zich als koploper. Deze aanpak vraagt om maximale inzet van capaciteit en middelen. De tabel op de volgende pagina biedt een helder overzicht van de verschillen tussen de scenario’s per pijler, en vergelijkt hun implicaties op het vlak van participatie, capaciteit, financiën en juridische borging. Advies: scenario 2 biedt de beste balans tussen ambitie en realisme. Het legt een stevig fundament onder circulair beleid, versterkt het lokaal ecosysteem en bereidt Zoetermeer voor op toekomstige wet- en regelgeving. De keuze voor dit scenario stelt de gemeente in staat om gericht, effectief en met draagvlak toe te werken naar een circulaire toekomst.

4

Pijler

Scenario 1: Basisaanpak

Scenario 2: Medium aanpak

Circulair Bouwen

Geen beleid, alleen verkenning van CTB. Geen juridisch kader. Circulaire ambities zijn vrijblijvend en afhankelijk van marktpartijen.

Circulaire uitgangspunten verankerd in beleidskaders en Omgevingsplan. CTB wordt vertaald naar richtlijnen, zonder juridische verplichting.

Scenario 3: Intensieve aanpak Convenant Toekomst Bestendig Bouwen volledig geïntegreerd. Harde bouwcriteria, secundaire materialen verplicht, renovatie als norm. Investering in gemeentelijk grondstoffendepot. Actieve regierol. Gemeentelijk innovatieplatform, maatwerkbegeleiding, actieve inzet op bedrijventerreinen en circulair aanbesteden.

Circulair Ondernemen

Reactieve houding. Geen stimulering of aanspreekpunt. Initiatieven afhankelijk van bedrijven.

Vast aanspreekpunt. Ondersteuning via netwerken, subsidies en monitoring. Geen verplichtend kader.

MVOI

Geen verplichtende circulaire criteria. Richtlijnen zijn vrijblijvend en versnipperd.

Beleids- en toetsingskader ontwikkeld, zonder verplichte toepassing. Optimalisatie van toolkit en ondersteuning.

Afval

Afval blijft zelfstandig domein. Geen koppeling met circulariteit. Kansen voor hergebruik en bewustwording blijven onbenut.

Circulariteit versterkt afvalbeleid als katalysator. Samenwerking met afvalteam op hergebruik, communicatie en bewustwording. Geen eigen afvalbeleid.

Participatie & communicatie

Geen gerichte inzet. Circulariteit blijft onzichtbaar voor inwoners en ondernemers. Geen betrokkenheid of bewustwording.

Actieve communicatie en participatie met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Draagvlak en bewustwording worden versterkt via co-creatie en voorbeeldprojecten.

Participatie stevig verankerd in beleid en uitvoering. Intensieve communicatie, transparantie en betrokkenheid van inwoners en ondernemers in circulaire projecten.

Capaciteit

Geen uitbreiding. Circulariteit blijft versnipperd en ad-hoc.

1 FTE circulair aanjager (€80.000/jaar). Versterking via Vliegende Brigade en interne samenwerking.

Minimaal 2 FTE aanjagers (€160.000/jaar). Structurele samenwerking met Vliegende Brigade en koppeling aan energietransitie.

Financiën

Geen extra middelen. Geen benutting van subsidies of fondsen.

Structureel: €80.000/jaar (CDOKE). Incidenteel: €200.000 voor beleid en pilots. Inzet op cofinanciering via o.a. Vliegende Brigade.

Gevolgen

Wetgevingsachterstand. Geen grip op circulaire initiatieven. Kans op hoge kosten en gemiste subsidies.

Verankering zonder overregulering. Meer houvast en samenwerking, maar beperkte afdwingbaarheid. Risico op latere achterstand blijft.

Circulariteit verplicht in alle aanbestedingen. 100% circulair inkopen in 2030. Jaarlijkse rapportage en actieve monitoring. Intensieve samenwerking met team afval. Gezamenlijke pilots en integratie van circulaire principes in voorbereiding afvalbeleidsplan.

Structureel: €160.000/jaar. Incidenteel: €500.000 voor beleid, pilots en infrastructuur. Actieve inzet op nationale en EU-fondsen. Juridische borging. Koploperschap. Grotere economische kansen en investeringsruimte. Voldoet proactief aan regelgeving.

5

Inleiding De transitie naar een circulaire economie is een van de grootste uitdagingen en kansen van deze tijd. Binnen de gemeente Zoetermeer wordt steeds meer aandacht besteed aan circulariteit als strategie om duurzaamheid te bevorderen en de afhankelijkheid van primaire grondstoffen te verminderen. Circulariteit raakt verschillende domeinen, zoals bouwen, ondernemen, inkoop en afval. Daarom is het noodzakelijk om een helder beleid te ontwikkelen dat zowel ambitieus als realistisch is en aansluit op de huidige en toekomstige uitdagingen. In dit document worden verschillende beleidsscenario’s uitgewerkt die de gemeente Zoetermeer kan volgen om circulariteit te implementeren. Deze scenario’s variëren van een basisaanpak waarbij bestaande inspanningen worden voortgezet, tot een intensieve aanpak waarin circulariteit volledig wordt verankerd in gemeentelijk beleid en regelgeving. Het doel van deze analyse is om inzicht te geven in de impact, kosten en haalbaarheid van deze verschillende scenario’s, zodat een onderbouwde beleidskeuze kan worden gemaakt.

6

Aanleiding De gemeente Zoetermeer heeft op dit moment nog geen integraal circulair beleid. Hoewel diverse losse initiatieven bestaan op het gebied van circulair bouwen, ondernemen en afvalbeheer, ontbreekt een structurele en gecoördineerde aanpak. Dit leidt tot versnippering en onvoldoende benutting van kansen om circulariteit effectief te stimuleren. Daarnaast worden gemeenten geconfronteerd met strengere duurzaamheidseisen vanuit de EU, het Rijk en de provincie. Beleidskaders zoals de Green Deal, het Rijksbrede Programma Circulaire Economie en het Circular Economy Action Plan (CEAP) vragen van gemeenten dat zij actief bijdragen aan de transitie naar een circulaire samenleving. Zonder een duidelijke visie en bijbehorend beleid loopt Zoetermeer het risico op achterstand ten opzichte van gemeenten die al proactief beleid voeren. Dit kan ertoe leiden dat kansen op samenwerking, externe financiering en duurzame gebiedsontwikkeling worden gemist — of dat investeringen worden gedaan die op termijn niet toekomstbestendig blijken. Tegelijkertijd vormt de financiële druk op gemeenten, met in het bijzonder het zogeheten 'ravijnjaar' 2028, een extra uitdaging. Dit vraagt om een strategische benadering waarbij circulariteit niet alleen wordt benaderd als duurzaamheidsdoel, maar ook als economisch kansrijk model.

In dit document is uitgewerkt hoe de gemeente Zoetermeer circulariteit kan inzetten om haar duurzaamheidsdoelen te behalen én tegelijkertijd economische en sociale meerwaarde te realiseren.

Doelstelling Het doel van dit document is om inzicht te bieden in drie mogelijke beleidsscenario’s voor circulariteit binnen de gemeente Zoetermeer. Deze scenario’s – variërend van een minimale tot een intensieve aanpak – zijn onderzocht om een onderbouwde keuze te kunnen maken voor een toekomstbestendige beleidsrichting. Op basis hiervan doet het college een voorstel aan de gemeenteraad, zodat deze een weloverwogen besluit kan nemen over de koers die Zoetermeer gaat volgen op het gebied van circulariteit. Concreet heeft dit document de volgende doelstellingen: 1. Beoordelen van mogelijke beleidsrichtingen: In kaart brengen van drie scenario’s met hun impact, financiële consequenties en benodigde capaciteit. 2. Inzicht bieden in circulaire transitie: Toelichten hoe circulair bouwen, ondernemen, inkopen en afvalbeheer kunnen bijdragen aan een duurzame gemeente. 3. Ondersteunen van besluitvorming: Aanreiken van handvatten en aanbevelingen voor een effectieve implementatie van circulaire beleidsmaatregelen. De ambitie die de gemeente Zoetermeer nastreeft en de beschikbare middelen bepalen welk scenario het meest geschikt is. Dit document biedt het kader om die keuze goed te onderbouwen door de scenario’s en hun gevolgen inzichtelijk te maken.

7

Methode Wat houdt de methode in? Voor de aanpak van circulariteit binnen de gemeente Zoetermeer maken we gebruik van een scenario-onderzoek. Deze methode stelt ons in staat om verschillende beleidsopties te schetsen, te vergelijken en de mogelijke impact daarvan te toetsen. Het scenario-onderzoek richt zich op drie beleidsrichtingen, uiteenlopend van minimale tot intensieve aanpak. Elk scenario wordt beoordeeld op basis van de vier pijlers van circulariteit: circulair bouwen, circulair ondernemen, Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) en afval. De drie beleidsscenario’s zijn: 1. Basisaanpak: Doorgaan met de huidige werkwijze zonder extra inspanningen. 2. Medium aanpak: Faciliteren van circulaire initiatieven met een ad-hoc aanpak. 3. Intensieve aanpak: Het ontwikkelen en juridisch verankeren van beleid gericht op alle pijlers van circulariteit. Voor elk scenario toetsen we:   

Wat gaan we doen: Wat wordt er uitgevoerd binnen de vier pijlers? Wat betekent dit voor de gemeente: Welke capaciteit en financiële middelen zijn nodig? Wat zijn de gevolgen: Wat is de impact van deze aanpak op Zoetermeer?

Daarnaast is in elk scenario aandacht voor participatie en communicatie omdat circulair beleid alleen succesvol is als inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en interne afdelingen worden meegenomen in de uitvoering. Waarom kiezen we voor deze methode? Het gebruik van scenario-onderzoek is een strategische keuze die aansluit bij de huidige uitdagingen en kansen waar de gemeente Zoetermeer voor staat: 1. Voorbereiding op bezuinigingen en het ravijnjaar: Gemeenten worden geconfronteerd met toenemende financiële druk, wat in 2028 bekend staat als het ravijnjaar. Door drie scenario’s uit te werken, kunnen we het college en de raad inzicht geven in de verschillende mogelijkheden en de bijbehorende kosten en opbrengsten. Dit stelt hen in staat om een weloverwogen keuze te maken die past binnen de financiële kaders. 2. Flexibiliteit en maatwerk: Door scenario’s te schetsen, kunnen we verschillende niveaus van ambitie en inzet naast elkaar leggen. Dit helpt bij het identificeren van een aanpak die zowel haalbaar als effectief is, afhankelijk van de beschikbare middelen en prioriteiten van de gemeente. 3. Brede toetsing van circulaire pijlers: Het scenario-onderzoek maakt het mogelijk om de vier kernpijlers van circulariteit integraal te beoordelen.

Dit helpt ons om inzicht te krijgen in hoe de gemeente kan bijdragen aan circulaire doelen en waar de meeste winst te behalen valt. 4. Strategische planning voor de lange termijn: Scenario-onderzoek biedt niet alleen inzicht in de directe gevolgen van een bepaalde aanpak, maar ook in de langetermijnimpact. Dit is van belang omdat circulariteit geen kortetermijnproject is, maar een strategische koerswijziging die in alle lagen van de gemeente en samenleving doorwerkt.

8

Hoe passen we de methode toe? Elk scenario wordt uitgewerkt met een focus op de vier pijlers. Daarbij worden de volgende aspecten onderzocht:  

Capaciteit: Wat is de benodigde personele inzet voor uitvoering? Financiën: Wat zijn de kosten en mogelijke financieringsbronnen, zoals subsidies?

 

Juridische verankering: In welke mate wordt circulariteit vastgelegd in beleid? Bewustwording en betrokkenheid: Hoe worden inwoners, bedrijven en andere stakeholders meegenomen in het proces?

We hanteren daarnaast een vergelijkende analyse, waarin we de sterke en zwakke punten van elk scenario in kaart brengen. Dit stelt de raad in staat om een afgewogen keuze te maken die past bij de ambities van de gemeente Zoetermeer. Conclusie Het scenario-onderzoek biedt een gestructureerde en toekomstgerichte aanpak om circulaire beleidsopties te verkennen. Door drie duidelijke opties aan het college voor te leggen, geven we niet alleen inzicht in de mogelijke richtingen, maar helpen we ook bij het bepalen van een duurzame en financieel verantwoorde koers.

9

Circulaire pijlers Om de transitie naar een circulaire samenleving te realiseren, heeft de gemeente Zoetermeer vier kernpijlers gedefinieerd die als bouwstenen dienen voor een circulair beleid. Deze pijlers geven richting aan de manier waarop de gemeente circulariteit integreert in haar strategieën en praktijk. De pijlers vormen geen abstracte begrippen, maar concrete thema’s waarop de gemeente daadwerkelijk inzet pleegt en resultaat wil behalen. De vier circulaire pijlers zijn: 1. Circulair Bouwen: Het toepassen van circulaire principes in de bouwsector, zoals het gebruik van herbruikbare en biobased materialen. 2. Circulair Ondernemen: Het stimuleren van circulaire bedrijfsmodellen en samenwerking met lokale ondernemers (en onderwijs). 3. Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI): Het benutten van het gemeentelijk inkoopbeleid om circulaire en duurzame doelen te behalen. 4. Afval: Het voorkomen van afval en het optimaal hergebruiken of recyclen van reststromen binnen de gemeente. In de volgende subparagrafen worden deze pijlers uitgebreid toegelicht. Per pijler bespreken we de huidige stand van zaken, de doelen die we nastreven en hoe de voortgang meetbaar wordt gemaakt. Samen vormen deze pijlers een integraal kader voor de gemeente Zoetermeer om circulariteit structureel te verankeren in haar beleid en uitvoering.

10

Circulair bouwen Wat is circulair bouwen? Circulair bouwen is een benadering van bouwen waarbij het doel is om zo min mogelijk afval te creëren en grondstoffen optimaal te hergebruiken. In plaats van een lineair proces (grondstoffen -> product -> afval), wordt bij circulair bouwen geprobeerd om materialen en producten na gebruik opnieuw in de keten te brengen, zodat ze een tweede leven krijgen. Dit kan bijvoorbeeld door materialen die vrijkomen bij sloop opnieuw te gebruiken, gebouwen te ontwerpen die makkelijk demontabel zijn, en ervoor te zorgen dat de gebruikte materialen herbruikbaar, gerecycled of biologisch afbreekbaar zijn. Het idee is om de levenscyclus van bouwmaterialen te verlengen en de ecologische impact van de bouwsector te verminderen. Het heeft dus te maken met duurzaamheid en het verminderen van de vraag naar nieuwe grondstoffen. Denk aan het gebruiken van gerecycled hout, het hergebruiken van betonnen vloeren, of het ontwerpen van gebouwen die eenvoudig te deconstrueren zijn zonder dat er veel schade aan materialen ontstaat. Waarom circulair bouwen? Het Nieuwe Normaal onderscheid drie hoofdredenen waarom circulair bouwen de norm moet zijn in de ontwikkeling van de gebouwde omgeving: 1. Milieu-impact: Circulair bouwen vermindert de uitstoot van broeikasgassen, voorkomt vervuiling en draagt bij aan het herstel van ecosystemen.

Het helpt om binnen de planetaire grenzen te blijven en de ecologische voetafdruk van de bouwsector te verkleinen. 2. Materiaal gebruik: Door grondstoffen slimmer en efficiënter in te zetten, en zoveel mogelijk hernieuwbare of hergebruikte materialen te gebruiken, wordt uitputting van eindige voorraden voorkomen. Zo blijven waardevolle materialen beschikbaar voor toekomstige generaties. 3. Waardebehoud: Circulair bouwen richt zich op het behoud en de verlenging van de economische én functionele waarde van gebouwen, materialen en componenten. Dit voorkomt onnodige sloop, bespaart kosten en stimuleert een meer duurzame vastgoedontwikkeling. In de onderstaande afbeelding worden deze thema's verder toegelicht en uitgewerkt in circulaire principes. Het raamwerk van Het Nieuwe Normaal biedt naast deze toelichting ook meetinstrumenten om de voortgang van verschillende circulaire principes te meten.

11

Doelen en ambities circulair bouwen Onze circulaire ambities worden niet alleen lokaal bepaald, maar worden gestuurd door Europese en nationale beleidskaders die gemeenten verplichten om vooruitstrevend te zijn in circulair bouwen. Deze kaders vormen de noodzaak voor actie en zetten ons ertoe aan om beleid proactief en toekomstbestendig te maken. Europese ambities 

Europese Green Deal De Green Deal van de EU is een breed initiatief dat onder andere richtlijnen bevat om de CO₂-uitstoot drastisch te verminderen en duurzaam bouwen te stimuleren. Gemeentes worden aangemoedigd en uiteindelijk verplicht om bij nieuwe bouwprojecten duurzame materialen te gebruiken, CO₂-uitstoot te verminderen en afvalstromen zoveel mogelijk te beperken.



Circular Economy Action Plan (CEAP) Binnen de Green Deal is het Circular Economy Action Plan (CEAP) in 2020 opgesteld, met specifieke doelen voor de bouwsector. Dit actieplan stimuleert hergebruik en recycling van materialen en wil ervoor zorgen dat producten eenvoudiger herbruikbaar worden. Dit betekent dat alle nieuwe bouwwerken in de toekomst moeten voldoen aan hoge circulaire eisen.

Nationale Ambities 

50% Circulair in 2030 Naast de EU-doelen streeft de Nederlandse overheid naar een circulaire samenleving die in 2050 volledig CO₂-neutraal en zonder afvalstromen is. Als tussendoel heeft Nederland vastgesteld dat de bouwsector in 2030 voor minimaal 50% circulair moet zijn. Dit betekent dat de helft van alle gebruikte materialen herbruikbaar, gerecycled of bio-based moet zijn, met als doel om het gebruik van nieuwe grondstoffen fors te reduceren. Het is voor ontwikkelaars dus noodzakelijk om nu al circulaire praktijken te integreren, zodat zij voldoen aan zowel de huidige als toekomstige eisen van het Rijk en de EU.

12

Meetbaarheid circulair bouwen Zoals eerder benoemd biedt het convenant leidraden en maatregelen om circulair te bouwen. Hiervoor wordt het raamwerk van Het Nieuwe Normaal gehanteerd als kader. Naast de leidraden en maatregelen biedt het raamwerk ook bijpassende meetinstrumenten om de voortgang inzichtelijk te maken.

13

Circulair ondernemen Wat is circulaire economie? De circulaire economie is een economisch systeem waarin grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk in de keten worden gehouden en zoveel mogelijk worden hergebruikt. Dit staat in contrast met het lineaire model van produceren, gebruiken en weggooien. Circulair ondernemen draait om het vinden van innovatieve manieren om grondstoffen te besparen, materialen hoogwaardig te hergebruiken en afvalstromen te minimaliseren. Het gaat niet alleen om recycling, maar ook om slimme ontwerpen, efficiënt gebruik van grondstoffen en het verlengen van de levensduur van producten. Voor ondernemers betekent dit een nieuwe manier van denken en zakendoen, met kansen voor innovatie en duurzaamheid.

Waarom circulaire economie? Een circulaire economie biedt aanzienlijke voordelen voor de samenleving, het milieu en de economie:     

Grondstoffenbehoud: Door materialen langer te gebruiken en te hergebruiken, wordt de afhankelijkheid van schaarse en kostbare grondstoffen verminderd. CO₂-reductie: Het minimaliseren van verspilling en het hergebruik van materialen draagt bij aan een lagere CO₂-uitstoot. Lokale kansen: Circulair ondernemen stimuleert innovatie en kan zorgen voor nieuwe banen en economische groei op lokaal niveau. Duurzaamheidsdoelen: De circulaire economie sluit aan bij Europese en nationale doelstellingen voor duurzaamheid en klimaat. Kostenbesparing: Door efficiënt gebruik van materialen kunnen bedrijven kosten besparen en veerkrachtiger worden in een wereld van schaarser wordende grondstoffen.

Wat kunnen we leren van Delft? Tijdens gesprekken met de gemeente Delft werd duidelijk hoe zij circulaire economie bevorderen. Delft heeft intensieve samenwerkingen met lokale ondernemers, kringlooporganisaties en andere gemeenten. Enkele voorbeelden:    

Circulaire initiatieven: Delft faciliteert circulair gebruik van materialen, zoals het opslaan en hergebruiken van hout in samenwerking met kringlooporganisaties. CirkelLab: Een platform waar startende ondernemers zes maanden begeleiding krijgen om circulaire bedrijfsmodellen te implementeren. Subsidies: Delft biedt subsidiemogelijkheden, zoals de "Vliegende Brigade"-subsidie, en organiseert prijsvragen om circulaire initiatieven te ondersteunen. Netwerkvorming: Samenwerkingen met gemeenten zoals Leiden en Den Haag versterken kennisdeling en innovatie.

Deze aanpak laat zien dat samenwerking en ondersteuning cruciaal zijn om circulaire economie te stimuleren. Voor Zoetermeer betekent dit dat we een eerste stap kunnen zetten door samenwerkingen op te bouwen, kennis te delen en circulaire initiatieven te faciliteren.

Welke doelen zijn er voor circulaire economie? Europees 

Circular Economy Action Plan (CEAP): Onderdeel van de Green Deal, gericht op het stimuleren van hergebruik, reparatie en recycling. De focus ligt op sectoren met een hoge impact, zoals de bouw, elektronica en textiel.

14



Klimaatdoelen: Bijdragen aan een klimaatneutraal Europa in 2050 door grondstofgebruik te verminderen en emissies te beperken.

Nationaal 



Rijksbrede Programma Circulaire Economie: Nederland streeft naar een volledig circulaire economie in 2050. Het tussendoel is een halvering van het gebruik van primaire grondstoffen in 2030. Versnellingshuis Nederland Circulair: Dit programma ondersteunt ondernemers met kennis, tools en netwerken om circulariteit te integreren in hun bedrijfsvoering.

Hoe wordt circulaire economie meetbaar? In Zoetermeer kan het meten van de voortgang in circulaire economie specifiek gericht worden op lokale initiatieven en samenwerkingen. De volgende meetindicatoren worden gebruikt: 

    

Aantal circulaire projecten: Het aantal projecten dat de gemeente samen met lokale ondernemers en organisaties opzet, zoals initiatieven voor hergebruik en innovatieve businessmodellen. Respons en betrokkenheid: Het aantal ondernemers dat deelneemt aan gemeentelijke programma’s of subsidies aanvraagt voor circulaire initiatieven. Impact van projecten: De concrete resultaten van circulaire projecten, zoals gereduceerde CO₂-uitstoot, bespaarde grondstoffen en verhoogde hergebruikpercentages. Economische groei: De bijdrage van circulaire initiatieven aan lokale werkgelegenheid en economische activiteit. Bewustwording en gedragsverandering: Het meten van de betrokkenheid en bewustwording onder ondernemers via enquêtes en evaluaties. Monitoring subsidies: Bijhouden hoeveel middelen vanuit gemeentelijke subsidies bijdragen aan meetbare circulaire resultaten.

Door specifiek te focussen op deze meetbare resultaten, kan de gemeente Zoetermeer inzicht krijgen in de effecten van haar inspanningen om circulair ondernemen te stimuleren. Dit maakt het mogelijk om voortgang te monitoren, succes te vieren en nieuwe kansen te identificeren.

15

MVOI (Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen) Wat houdt MVOI in? Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) is een strategische aanpak waarbij overheden hun inkoop- en aanbestedingsbeleid inzetten om maatschappelijke doelen te realiseren. Het gaat om het inkopen van goederen, diensten en werken met aandacht voor duurzaamheid, sociale impact, en ethische overwegingen. Dit betekent dat overheden hun rol als opdrachtgever gebruiken om bij te dragen aan een circulaire samenleving, de reductie van CO₂-uitstoot, het gebruik van circulaire materialen en het bevorderen van inclusieve arbeidsmarkten. Hoewel circulariteit een van de belangrijkste opties is binnen MVOI, blijkt deze in de praktijk nauwelijks te worden gekozen. Vaak ligt de focus op andere aspecten, zoals kostenreductie of snelle levering, terwijl de mogelijkheden om circulaire principes toe te passen onbenut blijven. Dit vormt een gemiste kans om duurzaamheidsdoelen te realiseren en de overstap naar een circulaire samenleving te versnellen. Er is daarom meer nadruk nodig op het integreren van circulariteit in het inkoopbeleid, zodat overheden pro-actiever bijdragen aan de reductie van grondstoffengebruik en de bevordering van hergebruik en recycling.

Waarom deze pijler? MVOI is niet alleen een morele en economische keuze, maar ook een juridische verplichting op Europees en nationaal niveau: 



Europese wetgeving: Richtlijnen zoals de Europese Aanbestedingsrichtlijn (2014/24/EU) verplichten lidstaten om duurzaamheid en sociale criteria mee te nemen in het inkoopproces. De Green Deal en het Circular Economy Action Plan (CEAP) versterken deze verplichtingen, vooral op het gebied van CO₂-reductie en het gebruik van circulaire materialen. Nationale kaders: In Nederland is de Aanbestedingswet aangepast om duurzaamheid en innovatie te stimuleren. Daarnaast streeft het Rijk ernaar dat 100% van de publieke aanbestedingen duurzaam en circulair is in 2030, zoals beschreven in de Nationale Aanpak Duurzaam GWW.

Wat zijn de doelen? De pijler MVOI richt zich op de volgende doelen: 1. Gebrek aan concrete handvatten: Om circulaire principes succesvol toe te passen in aanbestedingen is behoefte aan inspirerende praktijkvoorbeelden, duidelijke richtlijnen en toepasbare tools. 2. Haalbaarheid: Het integreren van zelfs twee MVI-thema’s binnen een aanbesteding blijkt in de praktijk al complex. Deze uitdaging maakt het lastiger om circulariteit structureel en op grotere schaal toe te passen. 3. Bewustzijn en draagvlak: Binnen de organisatie is meer kennisdeling en bewustwording nodig, zodat circulair inkopen niet alleen als beleid wordt gezien, maar ook daadwerkelijk gaat leven in de praktijk.

Meetbaarheid Om de voortgang te monitoren en bij te sturen, worden de volgende meetindicatoren gehanteerd:

16



 

Percentage aanbestedingen met circulaire criteria: Doelstelling van 50% in 2026 en 100% in 2030, waarbij specifiek wordt gekeken naar hoe vaak circulaire opties daadwerkelijk worden gekozen. CO₂-reductie door aanbestedingen: Meetbare afname van emissies gekoppeld aan ingekochte goederen en diensten. Kwalitatieve rapportages: Jaarlijkse evaluaties van de impact van MVOI-beleid op gemeentelijke duurzaamheidsdoelen, met nadruk op de mate waarin circulariteit is geïntegreerd.

Met MVOI zet gemeente Zoetermeer belangrijke stappen richting een toekomstbestendige en circulaire samenleving, waarbij publieke middelen worden ingezet voor maximale maatschappelijke waarde. Het versterken van circulariteit binnen MVOI is essentieel om deze doelen te bereiken en het beleid om te zetten in concrete resultaten.

17

Afval Wat houdt afval in? De pijler Afval richt zich op het verminderen, scheiden, hergebruiken en recyclen van afvalstromen binnen de gemeente Zoetermeer. Het doel is om restafval zoveel mogelijk te reduceren, afval beter te scheiden en waardevolle grondstoffen opnieuw te benutten. Dit sluit aan bij de principes van de circulaire economie en draagt bij aan een schonere leefomgeving en lagere verwerkingskosten. Inwoners worden actief betrokken bij deze pijler, onder andere via initiatieven zoals “Zoetermeer aan de bak” en het burgerberaad afvalbeleid.

Waarom deze pijler? De focus op afvalbeheer is essentieel om te voldoen aan de nationale en Europese duurzaamheidsdoelen en om de hoeveelheid restafval te minimaliseren.  



Milieu-impact: Restafval wordt voornamelijk verbrand, wat leidt tot CO₂-uitstoot en energieverspilling. Door afval beter te scheiden, wordt het milieu minder belast. Europese en nationale doelen: Richtlijnen zoals het Circular Economy Action Plan (CEAP) en de Nederlandse doelstelling om in 2050 volledig circulair te zijn, leggen de nadruk op hoogwaardige afvalscheiding en recycling. Lokale relevantie: In Zoetermeer is restafval een dure afvalstroom om te verwerken. Door het beter scheiden van afvalstromen en het stimuleren van bewustwording, worden niet alleen de kosten verlaagd, maar blijft de stad schoner en leefbaarder.

Wat zijn de doelen? 1. Afvalreductie: De totale hoeveelheid restafval per inwoner verminderen tot minder dan 100 kg per jaar in 2030. 2. Hogere afvalscheiding: Het scheidingspercentage verhogen naar 75% in 2025 door het verbeteren van voorzieningen, voorlichting en samenwerking. 3. Duurzame verwerking: Meer afvalstromen verwerken tot hoogwaardige grondstoffen, zoals compost en biogas uit GFT+E. 4. Betere bewustwording: Inwoners beter informeren en betrekken bij afvalscheiding via campagnes zoals “Zoetermeer aan de bak” en pictogrammen op containers. 5. Inclusiviteit: Oplossingen bieden die toegankelijk zijn voor laaggeletterden, anderstaligen en inwoners met beperkingen.

Meetbaarheid     

Afvalscheidingspercentage: Jaarlijks rapporteren over de stijging in het percentage gescheiden afval. Hoeveelheid restafval: Bijhouden van de afname van restafval per inwoner per jaar. Implementatie adviezen burgerberaad: Monitoren hoeveel van de 15 adviezen zijn uitgevoerd en wat de impact hiervan is. Bewonersparticipatie: Met enquêtes en monitoringsgroepen inzicht krijgen in de betrokkenheid en tevredenheid van inwoners. CO₂-reductie: Berekenen van de afname van emissies door betere afvalscheiding en recycling.

18

Met pijler Afval en het opnemen van adviezen uit het burgerberaad zet Zoetermeer stappen naar een toekomstbestendig afvalbeleid dat aansluit bij de behoeften van haar inwoners en bijdraagt aan nationale en Europese circulaire doelstellingen.

19

Huidige situatie circulariteit in Zoetermeer De gemeente Zoetermeer staat aan het begin van de transitie naar een circulaire economie. Hoewel op verschillende vlakken aandacht is voor circulariteit, ontbreekt op dit moment een integraal beleidskader waarin circulaire principes structureel zijn verankerd. De inzet is tot nu toe voornamelijk versnipperd en projectmatig, met beperkte coördinatie tussen afdelingen en beleidsterreinen. In dit hoofdstuk wordt per pijler de huidige stand van zaken geschetst. Dit vormt het vertrekpunt voor de scenario’s die in de volgende hoofdstukken worden uitgewerkt.

Circulair bouwen Momenteel heeft de gemeente Zoetermeer geen uitgewerkt beleid op het gebied van circulair bouwen. Wel wordt onderzocht of deelname aan het Convenant Toekomstbestendig Bouwen (CTB) meerwaarde kan bieden. Dit convenant beoogt de bouwsector te verduurzamen en circulair te maken, onder andere door toepassing van het raamwerk van Het Nieuwe Normaal. In het najaar van 2024 is een toets uitgevoerd op de plannen voor gebiedsontwikkeling Entree aan de hand van de leidraden van het convenant. Hieruit bleek dat het convenant richting kan geven aan een toekomstbestendige ontwikkeling van het gebied. De gemeente ziet in dat juridische verankering van circulaire principes via bijvoorbeeld het Omgevingsplan een volgende stap is, maar hier is nog geen beleid op vastgesteld.

Circulair ondernemen Op het gebied van circulair ondernemen is binnen de gemeente Zoetermeer nog geen structuur of ondersteuningsbeleid aanwezig. Er zijn mogelijk enkele losse initiatieven vanuit bedrijven zelf, maar er is geen overzicht, geen aanspreekpunt en geen gemeentelijke ondersteuning. Zoetermeer mist een strategie en netwerken om circulaire economie actief te stimuleren. In tegenstelling tot koplopergemeenten als Delft, die samenwerken met Cirkelstad en CirkelLab, blijft de inzet in Zoetermeer reactief. Er is geen monitoring van circulaire bedrijvigheid en ook worden subsidiemogelijkheden op dit vlak nog niet benut.

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) De gemeente Zoetermeer hanteert momenteel het uitgangspunt dat bij elke aanbesteding minimaal twee MVI-thema’s worden toegepast. In de praktijk blijkt dat circulariteit zelden gekozen wordt als thema, ten gunste van bijvoorbeeld milieu of SROI (Social Return On Investment). Circulariteit is weliswaar opgenomen in beleidsstukken, maar wordt in de uitvoering nauwelijks toegepast. De reden hiervoor is deels gelegen in het gebrek aan concrete handvatten, ervaring en interne ondersteuning. Het ontbreekt aan een toetsingskader en aan monitoring op circulaire prestaties binnen aanbestedingen.

Afval Afval is momenteel de enige pijler waarbinnen al sprake is van beleidsontwikkeling en participatie. Toch is ook hier de koppeling met circulariteit nog beperkt. Het bestaande afvalbeleid richt zich op afvalscheiding en vermindering van restafval, met campagnes als "Zoetermeer aan de bak" en een burgerberaad afvalbeleid in 2023. Daaruit zijn 15 adviezen voortgekomen, waarvan meerdere relevant zijn voor circulaire thema’s als hergebruik en bewustwording. Deze worden meegenomen in het nieuwe afvalbeleidsplan (verwacht in 2025). De gemeente heeft al een redelijk gespreid voorzieningenaanbod (zoals ondergrondse containers), maar de benutting van circulariteit als versterkend principe binnen dit beleid staat nog in de kinderschoenen.

20

De vier pijlers laten zien dat Zoetermeer zich in de verkennende fase bevindt van circulair beleid. Er is een groeiend bewustzijn, en op onderdelen worden eerste stappen gezet, zoals de toetsing aan het CTB en het burgerberaad afval. Tegelijkertijd is er nog geen samenhangende aanpak of centrale coördinatie. Dit vormt het uitgangspunt voor de scenario’s die in het volgende hoofdstuk worden uitgewerkt.

21

Beleidsscenario 1: Basis aanpak – Stilstand is achteruitgang Dit scenario richt zich op het handhaven van de huidige situatie zonder aanvullende beleidsmaatregelen of investeringen. Circulaire initiatieven worden niet actief gestimuleerd en de gemeente blijft een reactieve rol spelen, waardoor de vooruitgang op het gebied van circulariteit beperkt blijft. Dit brengt risico’s met zich mee, zoals achterstand op landelijke en Europese regelgeving en beperkte regie op circulaire ontwikkelingen binnen de gemeente.

Wat gaan we doen op het gebied van de 4 pijlers? 

Circulair Bouwen Er worden geen specifieke beleidsmaatregelen getroffen voor circulair bouwen. Nieuwe bouwprojecten worden op traditionele wijze gerealiseerd zonder expliciete circulaire doelstellingen. De gemeente onderzoekt momenteel of het ondertekenen van het Convenant Toekomstbestendig Bouwen van meerwaarde is voor de duurzame ontwikkeling van Zoetermeer. Hoewel het convenant richting geeft aan circulaire ontwikkeling, ontbreekt een juridisch afdwingbaar kader, waardoor de ambities vrijblijvend blijven. Dit betekent dat circulaire ambities afhankelijk blijven van de bereidheid van marktpartijen en niet structureel worden ingebed in gemeentelijk beleid. Zonder concrete beleidsmaatregelen en verankering in de omgevingsvisie of beleidskaders, voldoet Zoetermeer in 2030 niet aan de strengere Europese regelgeving op het gebied van duurzaam bouwen en materiaalgebruik.



Circulair Ondernemen/Economie De gemeente onderneemt geen extra actie om circulair ondernemen te stimuleren. Eventuele initiatieven worden door bedrijven zelf opgezet. Gemeentelijke betrokkenheid blijft reactief en afhankelijk van capaciteit. Hierdoor ontbreekt een eenduidige strategie en aanspreekpunt voor circulaire ondernemers. Dit vergroot de kans op fragmentatie en ad-hoc ondersteuning zonder structureel beleid. Gemeenten die wel actief beleid voeren, maken gebruik van stimuleringsregelingen zoals provinciale en landelijke subsidies. Zoetermeer loopt het risico deze financieringskansen mis te lopen door een passieve aanpak.



Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) Circulair inkopen blijft beperkt tot vrijblijvende richtlijnen zonder verplichting tot toepassing. Gemeentelijke aanbestedingen bevatten geen structurele circulaire criteria, wat betekent dat circulair inkopen afhankelijk blijft van de motivatie van individuele afdelingen en medewerkers. Dit belemmert de opschaling en effectiviteit van circulaire inkoopstrategieën. De huidige aanpak zorgt ervoor dat Zoetermeer achterloopt op verplichtingen die mogelijk voortvloeien uit nieuwe Europese wetgeving op circulair inkopen en duurzaam aanbesteden (zoals de Green Deal Duurzaam GWW en aanstaande EU-richtlijnen op circulaire economie). Zonder gerichte beleidskaders blijft de toepassing van circulaire criteria in aanbestedingen complex en weinig toegankelijk. Dit leidt ertoe dat circulariteit in gemeentelijke projecten niet systematisch wordt meegenomen.



Afval Afval blijft binnen de bestaande kaders opereren. De uitvoering van afvalbeleid blijft ongewijzigd en de organisatie volgt het huidige pad richting de actualisatie van het afvalbeleidsplan in 2025. Circulariteit speelt in dit scenario geen aanvullende rol bij afvalvraagstukken. Er wordt geen koppeling gelegd tussen circulaire ambities en de uitvoering van het afvalbeleid. Dit betekent dat eventuele kansen om circulariteit als versterkend element in te zetten voor afvalscheiding, bewustwording of hergebruik onbenut

22

blijven.

Wat betekent dit voor gemeente Zoetermeer? De gemeente blijft reactief en voert geen actief beleid om de circulariteit te stimuleren. Hierdoor ontstaat een situatie waarin Zoetermeer:  In 2030 niet voldoet aan strengere Europese en landelijke regelgeving, waaronder verplichte circulaire inkoopcriteria en aangescherpte eisen voor duurzaam bouwen en afvalbeheer.  Geen duidelijke regie heeft op circulaire initiatieven, wat leidt tot versnippering en een gebrek aan structurele ondersteuning.  Achterloopt op andere gemeenten (uit de regio) die circulair beleid ontwikkelen en implementeren. Participatie en communicatie In dit scenario worden geen aanvullende participatie- of communicatieactiviteiten ondernomen. Circulariteit blijft een onderwerp dat slechts ad-hoc wordt opgepakt, waardoor bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners weinig betrokkenheid of houvast ervaren. Het risico bestaat dat initiatieven in de stad onvoldoende aansluiting vinden bij gemeentelijke ambities of ondersteuning missen. Capaciteit Geen uitbreiding van personele capaciteit. Voor huidige medewerkers blijft circulariteit een bijzaak in hun totale werkpakket. Daardoor zijn zij genoodzaakt om reactief te handelen en circulaire vraagstukken op ad-hoc basis op te pakken zonder structurele verantwoordelijkheden.

Zonder extra capaciteit blijft circulariteit een versnipperd onderwerp binnen de organisatie, zonder een aanspreekpunt of coördinatie op beleidsniveau. Financiën Geen extra financiële middelen nodig. Eventuele circulaire initiatieven worden niet actief ondersteund met subsidies of gemeentelijke budgetten. Dit betekent dat Zoetermeer subsidies en aanjaaggelden (zoals de CDOKE-middelen) misloopt, die in andere gemeenten wel worden benut om circulaire ambities te realiseren.

Wat zijn de gevolgen voor gemeente Zoetermeer? 

Achterstand op wet- en regelgeving, waardoor de gemeente op termijn alsnog verplicht wordt maatregelen te nemen, maar zonder voorbereid beleid of financiering.



Geen vooruitgang in circulaire economie, waardoor kansen op innovatie, werkgelegenheid en verduurzaming blijven liggen.



Toenemende afhankelijkheid van externe initiatieven zonder gemeentelijke regie, waardoor de gemeente geen invloed heeft op hoe circulariteit zich ontwikkelt in Zoetermeer.



Grotere afstand tot omliggende gemeenten die wel investeren in circulariteit en hierdoor aantrekkelijker worden voor circulaire bedrijven en investeerders.

Hoe verhoudt dit scenario zich tot wet- en regelgeving? Dit scenario voldoet aan de huidige nationale en EU-richtlijnen, maar brengt een hoog risico op achterstand met zich mee, omdat er geen voorbereidingen worden getroffen voor aankomende verplichtingen.

23







 

Vanaf 2026 worden strengere eisen voor circulair bouwen verwacht in nationale bouwregelgeving, zoals aangescherpte MilieuPrestatie Gebouwen (MPG)-normen. Zonder een actief beleid op circulair bouwen loopt Zoetermeer het risico om pas op het laatste moment te moeten voldoen aan deze eisen, zonder voorbereiding. De Europese Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) verplicht grote bedrijven vanaf 2025 om circulaire prestaties te rapporteren. In dit scenario biedt de gemeente geen ondersteuning of kaders, waardoor lokale ondernemers mogelijk minder voorbereid zijn op deze verplichting en circulaire kansen mislopen. EU-richtlijnen voor circulariteit en duurzaam aanbesteden worden steeds dwingender, waardoor gemeenten verplicht zullen worden om circulaire criteria in aanbestedingen op te nemen. Dit scenario loopt daarop achter, wat kan leiden tot beperkingen bij toekomstige aanbestedingen en mogelijke juridische of financiële consequenties. Nederlandse wetgeving over circulair bouwen en materialen zal in de komende jaren verder worden aangescherpt. Dit scenario mist een strategie om hierop in te spelen, wat kan leiden tot hogere kosten en vertraging bij de implementatie van nieuwe richtlijnen.

Richtlijnen zoals de Green Deal Duurzaam GWW en EU-verplichtingen rond circulair inkopen worden in dit scenario niet opgepakt, waardoor Zoetermeer niet voldoet aan de verwachte normen en geen aanspraak kan maken op bijbehorende subsidies.

Conclusie: Door de passieve houding in dit scenario loopt Zoetermeer een hoog risico op wetgevingsachterstand en wordt de gemeente mogelijk op termijn gedwongen om circulaire maatregelen te implementeren zonder voorbereid beleid of financiering. Dit kan leiden tot hoge aanpassingskosten, juridische verplichtingen en het missen van subsidiekansen die andere gemeenten wél benutten.

24

Pijler

Scenario 1: Basisaanpak

Circulair Bouwen

Geen beleid, alleen onderzoek naar CTB. Geen juridisch kader, risico op achterstand EU-wetgeving.

Circulair Ondernemen

Reactief, geen actieve stimulering of ondersteuning. Geen strategie of aanspreekpunt.

MVOI

Geen verplichte circulaire criteria, richtlijnen blijven onduidelijk en beperkt toepasbaar.

Afval

Afval blijft zelfstandig; circulariteit draagt hierin niet bij

Participatie en communicatie

Geen gerichte inzet. Circulariteit blijft onzichtbaar voor inwoners en ondernemers. Geen betrokkenheid of bewustwording.

Capaciteit

Geen uitbreiding, circulariteit blijft versnipperd zonder regie.

Financiën

Geen extra middelen, subsidies en financieringskansen blijven onbenut.

Gevolgen

Geen vooruitgang, wetgevingstekortkomingen, afhankelijkheid van externe initiatieven.

25

Beleidsscenario 2: Medium aanpak – Samen op weg naar circulair In dit scenario speelt de gemeente een actievere, maar nog steeds faciliterende rol bij circulaire initiatieven. Er worden concrete stappen gezet om circulariteit te stimuleren en te verankeren in gemeentelijk beleid, zonder de regie volledig naar zich toe te trekken. Dit biedt houvast voor interne en externe partijen, terwijl de gemeente circulaire ontwikkelingen in de stad blijft ondersteunen en faciliteren. Beleid wordt ontwikkeld om circulariteit op al de pijlers structureel te verankeren, zodat het niet langer afhankelijk blijft van individuele projecten of initiatieven. Gemeentelijke richtlijnen en toetsingskaders worden opgesteld, zodat circulariteit bij aanbestedingen, bouwprojecten en bedrijfsvoering meetbaar en toepasbaar wordt. De gemeente blijft faciliterend en ondersteunend, maar zonder beleid te laten ontbreken, zoals bij de Delftse aanpak.

Wat gaan we doen op het gebied van de 4 pijlers? 

Circulair Bouwen De gemeente stimuleert circulair bouwen door samenwerkingen met marktpartijen en kennisinstellingen te ondersteunen en structureel beleid te ontwikkelen. Circulaire ambities worden verankerd in beleidskaders, zodat ze een vaste plek krijgen in het Omgevingsplan en gemeentelijk bouwbeleid. Indien de gemeente het Convenant Toekomstbestendig Bouwen (CTB) ondertekent, worden de principes hiervan vertaald naar beleidsrichtlijnen. Juridische verankering in het Omgevingsplan is afhankelijk van bestuurlijke keuzes en toekomstige wet- en regelgeving, waardoor het CTB niet automatisch bindend is. Circulair bouwen wordt een uitgangspunt bij gemeentelijke projecten, waarbij circulariteit vanaf de ontwerpfase wordt meegenomen in besluitvorming en aanbestedingen. Dit voorkomt dat circulariteit afhankelijk blijft van individuele projectkeuzes en waarborgt een integrale aanpak binnen ruimtelijke ontwikkelingen.



Circulair Ondernemen De gemeente stimuleert circulair ondernemerschap door netwerken en kennisdeling te faciliteren. De gemeente biedt een vast aanspreekpunt voor circulair ondernemen (1 FTE), waardoor ondernemers gericht advies en ondersteuning krijgen. Beleid wordt ontwikkeld om subsidies en financieringsmogelijkheden beter te benutten, zoals CDOKE-middelen, de Vliegende Brigade en Rijkssubsidies. De gemeente ondersteunt circulaire bedrijventerreinen en stimuleert samenwerking binnen ketens om circulariteit te versnellen. Monitoring van circulaire bedrijvigheid in Zoetermeer wordt verbeterd, zodat beleid kan worden afgestemd op de behoeften van ondernemers.



Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) Er worden circulaire criteria toegepast waar mogelijk, maar zonder harde verplichtingen. Ontwikkeling van een beleidskader voor circulair inkopen en aanbesteden, waarin circulaire richtlijnen en toetsingscriteria worden vastgelegd. Een toetsingskader wordt opgesteld om circulaire prestaties van aanbestedingen te meten en monitoren. De (reeds bestaande) toolkit circulair inkopen wordt geoptimaliseerd, zodat circulariteit eenvoudiger wordt meegenomen in aanbestedingen. De gemeente biedt ondersteuning aan bedrijven bij circulair aanbesteden, waardoor circulariteit een vanzelfsprekend onderdeel wordt van gemeentelijke inkoopprocessen.



Afval Afval blijft een zelfstandig beleidsdomein, maar circulariteit gaat in dit scenario fungeren als katalysator om bestaande doelen te versterken. De gemeente benut circulaire principes en

26

samenwerking met het afvalteam om bewustwording, gedrag en hergebruik op een integrale manier te stimuleren. Er wordt geen apart afvalbeleid ontwikkeld vanuit circulariteit; in plaats daarvan wordt aangesloten bij de actualisatie van het afvalbeleidsplan in 2025. Circulariteit draagt bij aan de implementatie van burgerberaad-adviezen (zoals hergebruik, reparatie, bewustwording), waarbij afstemming plaatsvindt met het verantwoordelijke team afval. De samenwerking zorgt voor meer onderlinge versterking zonder overlap in beleidsvorming.

Wat betekent dit voor gemeente Zoetermeer? Er wordt meer focus gelegd op circulaire economie, maar het beleid blijft beperkt tot faciliteren en stimuleren. De gemeente speelt een ondersteunende rol: 

Circulariteit krijgt een structurele plek binnen beleid, maar blijft grotendeels faciliterend en afhankelijk van externe initiatieven.



De gemeente wordt beter in staat om circulaire ontwikkelingen te ondersteunen en te sturen, zonder zelf de volledige regie te nemen.



Niet alle circulaire kansen worden benut – zonder harde verplichtingen kan circulariteit nog steeds over het hoofd worden gezien in gemeentelijke projecten.



Ondernemers, inwoners en gemeentelijke afdelingen krijgen meer houvast en duidelijkheid over circulaire ambities en richtlijnen. Participatie en communicatie Bij de verdere uitwerking van het beleid wordt een participatief traject ingericht, waarin inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en interne afdelingen actief worden betrokken. Via communicatie over doelen, voorbeeldprojecten en resultaten worden bewustwording en draagvlak versterkt. De gemeente investeert gericht in communicatie en co-creatie om samen met de stad te bouwen aan een circulaire economie. Deze aanpak is in lijn met het raadsvoorstel en vormt een belangrijke randvoorwaarde voor succes. Capaciteit Er wordt 1 FTE extra aangesteld als circulair aanjager voor beleidsontwikkeling, uitvoering en coördinatie. Dit betekent dat het totale team voor circulariteit binnen de gemeente Zoetermeer uit 1,5 FTE bestaat: twee medewerkers blijven ieder 0,25 FTE aan circulariteit werken, en de nieuwe circulair aanjager voegt hier 1 FTE aan toe. Deze versterking zorgt ervoor dat circulariteit structureel wordt geborgd binnen de gemeentelijke organisatie. De circulair aanjager stimuleert samenwerking, organiseert interne kennisdeling, fungeert als centraal aanspreekpunt voor zowel interne als externe stakeholders en integreert circulariteit binnen bestaande programma’s en projecten.

Financiën Binnen de CDOKE-middelen is budget beschikbaar om 1 extra FTE gericht op circulariteit te financieren. Daardoor is het vrijmaken van extra budget niet aan de orde. Het financieel ondersteunen van circulaire initiatieven is het echter niet mogelijk vanuit de CDOKEmiddelen. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van incidentele middelen. Er worden budgetten vrijgemaakt om circulaire initiatieven te ondersteunen. De financiering is grotendeels afhankelijk van beschikbare subsidies en samenwerking met externe partijen. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van de Vliegende Brigade regeling van de Provincie en andere subsidiemogelijkheden.

27

Kostenraming voor extra capaciteit en beleid: Om uitvoering te geven aan de beleidsrichting “Samen op weg naar circulair” (scenario 2), zijn extra middelen nodig voor capaciteit, beleidsontwikkeling en de uitvoering van circulaire initiatieven in de stad. De financiële inzet bestaat uit een combinatie van structurele en incidentele middelen. Structurele middelen



Circulair aanjager (1 fte): €80.000 per jaar Deze structurele formatie-uitbreiding wordt bekostigd uit de CDOKE-middelen en is essentieel voor de coördinatie van het beleid, het opzetten van samenwerkingen en het realiseren van projecten binnen de vier pijlers (bouwen, ondernemen, MVOI, afval).

Incidentele middelen 

Eenmalig budget voor beleid en pilots (voorstel): €200.000 over twee jaar Dit incidentele budget is bedoeld voor de beleidsdoorontwikkeling en de uitvoering van circulaire initiatieven en pilots in de stad. Het maakt een directe start mogelijk met concrete stappen richting een circulaire economie.

Het bedrag van €200.000 is gebaseerd op een analyse van vergelijkbare gemeentelijke trajecten en vormt een realistische middenpositie. Zo investeert Almere €200.000, Gouda €185.000 en Delft €550.000 in soortgelijke circulaire beleidsontwikkelingen en pilots. De voorgestelde inzet sluit aan bij de schaal, ambitie en uitvoeringscapaciteit van Zoetermeer. Het bedrag van €200.000 omvat onder meer: o

Externe advieskosten voor beleidskaders en wetenschappelijke onderbouwing: Voor het opstellen van beleidskaders, onderbouwing met kennis van buiten, en strategisch advies. €50.000 – €75.000

o

Workshops, participatie en integratie in gemeentelijke kaders: Voor het organiseren van sessies met inwoners, ondernemers en gemeentelijke afdelingen, en het verankeren van circulariteit in bestaand beleid. €25.000 – €50.000