Bijlage 1 - Aanpak ‘Integraal werken aan een gezonde stad’
Tekst van het document
Integraal werken aan een gezonde stad Een aanpak voor preventieen gezondheidsbeleid 2023 – 2026
2
Inleiding
4
Aanleiding
7
Leeswijzer
9
Van huidige naar gewenste situatie
10
Gewenste situatie in Zoetermeer: een gezonde generatie in 2040
13
Huidige situatie in Zoetermeer
15
3.
Integraal preventief gezondheidsbeleid
20
4.
Onze doelen en aanpak voor 2023 t/m 2026
24
5.
Organisatie en governance
28
Samenwerking binnen de gemeente
30
Samenwerking met onze partners
31
Samenwerking in regio Haaglanden
31
6.
Begroting
32
7.
Communicatie
36
Interne projectcommunicatie en verbinden van samenwerkingspartners
39
Procesbewaking
39
Borging
39
Monitoring en evaluatie
40
Meten en weten
43
Monitoring en evaluatie
43
Bijlage 1: Relevante data
45
Bijlage 2: Uitwerking van de doelen per thema van de brede SPUK
46
Bijlage 3: Overzicht van huidige en gewenste situatie
58
Bijlage 4: Partner- en inwonerparticipatie
62
1.
2.
8.
3
1
4
Inleiding
5
6
Aanleiding Het bevorderen van gezondheid is een breed maatschappelijk vraagstuk
Een landelijke verschuiving naar preventie en gezondheid
In vergelijking met mensen met een laag inkomen
De vraag naar zorg in Nederland groeit en zorgkosten
en laag opleidingsniveau, leven mensen met
stijgen. Voor de houdbaarheid en toegankelijkheid
een hoog inkomen en hoog opleidingsniveau
van zorg en ondersteuning, is een preventieve manier
gemiddeld genomen niet alleen zes jaar langer,
van denken en werken noodzakelijk. Het Gezond en
maar ook vijftien jaar langer in goede gezondheid.
Actief Leven Akkoord (hierna: GALA) is een landelijk
Gezondheidsverschillen ontstaan door een diversiteit
akkoord waarin de Rijksoverheid, gemeenten en
aan factoren en actoren. Zo speelt de persoonlijke
zorgverzekeraars afspraken hebben gemaakt over
omgeving, opvoeding, opleiding en leefstijl een
hoe de lokale nota gezondheidsbeleid kan worden
rol. Maar ook sociaaleconomische factoren zoals
versterkt en duurzaam kan worden geborgd.
voldoende bestaanszekerheid, het volwaardig kunnen participeren in de samenleving, het
Met het plan Integraal werken aan een gezonde stad,
beschikken over een sociaal netwerk, een prettige
een aanpak voor preventie- en gezondheidsbeleid
fysieke leefomgeving en voldoende toegang tot
2023 – 2026 geeft de gemeente Zoetermeer invulling
passende zorg en ondersteuning spelen een rol bij
aan het GALA.
de mate van gezondheid en veerkracht die mensen ervaren. Vergeleken met de rest van Nederland
We sluiten aan bij het hoofddoel van het GALA: een
kent Zoetermeer veel uitdagingen op het gebied
gezonde generatie in 2040. We onderschrijven daarin,
van bestaanszekerheid en gezondheid gerelateerde
samen met onze lokale partners, GGD Haaglanden
aspecten1.
en zorgverzekeraars CZ en VGZ, de volgende gemeenschappelijke doelen: n terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder
Kansrijke Start) n een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot
bewegen en ontmoeten n het versterken van (de verbinding met) de sociale
basis n een gezonde leefstijl n versterking van de mentale weerbaarheid en
mentale gezondheid n vitaal ouder worden n domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale
preventie-infrastructuur
1. www.waarstaatjegemeente.nl.
7
Een integraal plan van aanpak zorgt voor meer samenhang in ons gezondheidsbeleid
Het integraal plan van aanpak raakt aan lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen
Sportakkoord II is een vervolg op het huidige
Parallel aan het integrale plan dat in het kader
Sportakkoord, waarin lokale samenwerking een
van de brede SPUK wordt ontwikkeld, stelt
centraal thema is. Aan het GALA en het Sportakkoord
gemeente Zoetermeer een lokale nota preventief
II is een brede SPUK verbonden, gericht op het
gezondheidsbeleid op. Deze nota vormt een
ontwikkelen van een samenhangende lokale aanpak
langetermijnvisie voor waar we naartoe werken
op het gebied van gezondheid, sport en bewegen én
richting 2040 met een concreet kader voor 2023-2026.
sociale basis. De gemeente Zoetermeer kiest ervoor
We gaan in op preventie voor alle inwoners, met focus
de thema’s binnen deze brede SPUK in samenhang
op kwetsbare inwoners met een hogere zorgvraag
met elkaar te brengen via de principes van Positieve
(zoals inwoners met een lagere sociaaleconomische
Gezondheid . Met een integraal plan van aanpak voor
status en ouderen), jeugd (gezonde school-aanpak,
GALA en in het Sportakkoord II maken we concrete
gezonde kinderopvang), een gezonde leefomgeving en
samenhangende afspraken over verschillende
(gezonde leefstijl voor) jong senioren om zorgkosten
gemeentelijke beleidsterreinen heen, gericht op
op latere leeftijd te voorkomen.
2
gezondheidsbevordering van inwoners binnen onze gemeente. Zo ontstaat er een integraal preventief
Het integrale plan van aanpak raakt ook aan andere
beleid in onze gemeente. Door op onderdelen waar
ontwikkelingen binnen en buiten Zoetermeer. Zo
dat meerwaarde heeft over gemeentelijke grenzen
raakt het direct aan het Integraal Zorgakkoord (IZA),
heen te werken, ontstaat ook regionaal een meer
waarvoor organisaties in de zorg eind 2022 een
integrale preventieve aanpak. We monitoren en
akkoord hebben gesloten. Het IZA heeft als doel
evalueren de afspraken in dit plan, zodat ieder jaar
de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en
inzicht ontstaat in de (tussentijdse) resultaten en zo
betaalbaar te houden. Ook raakt het aan Zoetermeer
nodig kan worden bijgestuurd.
20254. Deze vereniging speelt voor onze gemeente een
3
belangrijke rol in het Integrale Zorgakkoord waar zij zich samen met de gemeente en zorgverzekeraar sterk maken voor een regioplan gericht op de toekomst. Een andere ontwikkeling binnen de context van het integrale preventie- en gezondheidsbeleid, is de visie Zoetermeer 20405. Deze stadsbrede beleidsvisie geeft antwoord op de vraag wat er nodig is om te zorgen dat Zoetermeer ook op langere termijn een prettige stad blijft, waar iedereen fijn kan wonen, werken en recreëren. Vanuit verschillende domeinen is in Zoetermeer beleid ontwikkeld dat bijdraagt aan het verwezenlijken van de visie Zoetermeer 2040. De Cultuurvisie 2030 is hier een voorbeeld van, die expliciet inzet op het breder toepassen van culturele activiteiten in de uitdagingen van het Sociaal Domein.
8
2. P ositieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. De brede benadering van Positieve Gezondheid draagt bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren (Bron: institute for positive health). 3. B ij integraal beleid werken verschillende organisaties uit het sociaal en medisch domein, zowel op lokaal als regionaal niveau, samen aan preventie en gezondheid. 4. Z oetermeer 2025 is de vereniging waarin organisaties binnen onze gemeente vanuit een verenigingsstructuur werken aan integrale samenwerking om zorg en welzijn voor inwoners te verbeteren, dichtbij huis te organiseren en voor iedereen toegankelijk en betaalbaar te houden. 5. Z oetermeer 2040 is een langetermijnvisie op de sociale, economische en ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente Zoetermeer.
De relatie tussen IZA en GALA
Leeswijzer
De VNG heeft namens gemeenten zowel het IZA als
In dit document is opgenomen hoe de gemeente
het GALA ondertekend. Gemeenten hebben daarmee
Zoetermeer over de verschillende beleidsterreinen
een verantwoordelijkheid om zich, samen met
heen, toe wil werken naar een gezonde
zorgpartijen en partners in het sociaal domein, in te
inwonerspopulatie en welke doelen we daarbij voor
zetten voor een toekomstbestendig zorgstelsel én een
ogen hebben. Vanwege de deadline om de middelen
gezonde generatie in 2040. Met het IZA buigen partijen
voor bekostiging via de brede SPUK uitkering van
zich over de opgaven die er zijn in het zorgstelsel.
het rijk veilig te stellen, is ervoor gekozen de doelen
Het gaat daarbij bijvoorbeeld over inzetten op
op stadsniveau te formuleren en de aanpak op
gezondheid en welzijn door het inperken van instroom
hoofdlijnen uit te werken.
naar de curatieve zorg. Ook dienen gemeenten en zorgverzekeraars zich in te zetten voor het opzetten
Komende maanden wordt dit via de methode van
van een regionale preventie-infrastructuur en
datagedreven werken6 geconcretiseerd, waarbij in
het verbeteren van de samenwerking tussen de
overleg met partners en inwoners van Zoetermeer
eerstelijnszorg en het sociaal domein.
wordt bepaald wat op wijk- en/of doelgroepniveau nodig is om de doelen te behalen, inclusief concrete
Het GALA beoogt te bouwen aan het fundament
mijlpalen en bijbehorende planning.
voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale
Hoofdstuk 2
basis. Rijksoverheid, gemeenten, zorgverzekeraars
De huidige situatie in Zoetermeer en waar we in
en GGD ’en, staan samen aan de lat om samenhang
2040 naar toe werken. Zie bijlage 1 met relevante
te organiseren en domein overstijgend resultaat
data uit onder andere het stadsbeeld Zoetermeer. Zie
te boeken op de inhoudelijke doelen uit het GALA.
bijlage 3 voor een kort overzicht over de huidige en
Zij dienen daarmee allemaal bij te dragen aan de
de gewenste situatie en de uitdagingen waar we voor
beweging naar ‘de voorkant’ waarbij een gezonde
staan.
samenleving centraal staat. Hoofdstuk 3 Hoe kijken we binnen Zoetermeer aan tegen integraal gezondheidsbeleid? Hoofdstuk 4 Kern van het plan met de doelen en beoogde resultaten. De thema’s van de brede SPUK geplot onder de 6 kernthema’s van positieve gezondheid. Zie bijlage 2 voor de uitwerking per thema. Hoofdstuk 5 Uitwerking van de interne samenwerking, samenwerking met diverse partners en met inwoners. Zie bijlage 4 voor het participatieplan. Hoofdstuk 6 Procesbeschrijving om in het najaar van 2023 te komen tot een begroting voor 2024 t/m 2026. Hoofdstuk 7 Het communicatieproces. Hoofdstuk 8 Monitoring en evaluatie.
6. Beslissingen nemen op basis van feiten.
9
2
10
Van huidige naar gewenste situatie
11
In 2021 werd de propositie ‘De winst van het sociaal domein’7 gepubliceerd door VNG. In dit propositievoorstel is te lezen dat drie met elkaar samenhangende opgaven (het herstellen van bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven) essentieel zijn als we toe willen werken naar een gezonde en gelukkige populatie. De kern is het investeren in het sociaal domein om uiteindelijk maatschappelijk te kunnen besparen en te komen tot een vitale en inclusieve samenleving.
12
7. Propositie ‘De winst van het sociaal domein’ | VNG.
In de eveneens in 2021 aangenomen beleidsvisie
Door het verbreden en versterken van de sociale
Cultuurvisie 2030 ligt een expliciete focus om met
basis is de sociale cohesie binnen de stad krachtiger
lokale culturele programmering een bijdrage aan het
geworden. We richten ons op positieve gezondheid.
prettiger, leefbaarder en socialer te maken van de
Het accent ligt niet op ziekte en kwetsbaarheid, maar
stad. Alle inwoners moeten de kans krijgen deel te
op veerkracht en een gezond leven. Wij willen dat
nemen en samen met partners in het sociaal domein
iedere stadsbewoner kan aansluiten en meedoen en
wordt hier nu al werk van gemaakt.
zich bewust is van wat gezond leven inhoudt en hoe hieraan te werken. De rijke sociale basis die de stad
In Zoetermeer zetten we ons al jaren, samen met
kent, draagt hieraan bij en is een krachtig middel voor
diverse partners, in voor een gezonde stad. We
de beweging naar de voorkant. Het ondersteunen van
beginnen dus niet vanaf nul. Maar tegelijkertijd hebben
stads- en buurtgerichte initiatieven, mantelzorgers
we op het gebied van bestaanszekerheid, vergroten
en vrijwilligers is hierbij van groot belang. Ook
van kansengelijkheid en het makkelijker maken van
organisaties die zich richten op samenlevingsopbouw
gezond leven nog wel wat slagen te maken. Want pas
zijn van grote waarde. Zij bevinden zich tussen de
als aan de eerste levensbehoeften is voldaan, hebben
inwoners, signaleren, verbinden en ondernemen actie
inwoners ruimte om te werken aan hun gezondheid en
om de sociale cohesie te herstellen of bevorderen. In
welzijn.
2040 nodigt de leefomgeving uit om te bewegen, te
Gewenste situatie in Zoetermeer: een gezonde generatie in 2040
sporten en te ontmoeten en draagt daarmee in brede zin bij aan de gezondheid van onze inwoners. Daarbij is ook aandacht voor bescherming van de gezondheid van inwoners. We zien dat organisaties zich hebben gevestigd die de gezondheid van Zoetermeerders
Het gewenste toekomstbeeld:
stimuleren. Mensen voelen zich thuis en kijken naar
Zoetermeer is in 2040 een stad met een diverse
elkaar om (helpen van je buren, evenementen op
samenleving. Er is een prettige sociale omgeving
subwijkniveau, rekening houden met elkaar). Verder
en levendigheid. Er is sprake van een aangenaam
staan het versterken van mentale gezondheid en
niveau van welzijn in Zoetermeer. De stad is in
zelfzorg centraal. Jongeren zijn zich bewust van de
balans en de neergaande lijn met betrekking tot
risico’s van middelen, denken mee over alternatieven
gezondheid(sachterstanden) is omgebogen in
en maken van daaruit eigen verantwoorde keuzes. Zo
een opwaartse beweging. Dat gaat bijvoorbeeld
ontstaat er een middelenvrije generatie, waarin voor
om aandacht voor de omgeving waar kinderen
zowel jong als oud de eigen regie op gezondheid is
opgroeien en om het bestrijden van eenzaamheid.
versterkt.
Door groeiende aandacht voor preventieve strategieën voor sociale dienstverlening (schulden, jeugd, werk en inkomen, eenzaamheid, etc.) en gezondheidszorg (in samenhang met onder andere leefomgeving, inclusie, onderwijs, schulden en andere sociaalmaatschappelijke factoren)8.
8. Bron: Zoetermeer 2040.
13
Om tot de gewenste situatie te komen, moeten
Een gezonde generatie in 2040 vraagt een werkelijke
we weten wat de huidige situatie is en wat we dan
omslag in het denken en doen als publieke sector. Met
moeten doen. Hieronder schetsen we de huidige
de komst van zowel het GALA als IZA is daar een eerste
situatie in Zoetermeer, waarin we ingaan op het
stap in gezet. De komende jaren is het aan gemeenten
gezondheidsbeeld van onze stad. Vervolgens geven
en alle organisaties in de zorg om door te bouwen.
we op hoofdlijnen aan welk beleid en plannen er al zijn
Alleen als écht blijvend wordt ingezet op preventie en
rond de thema’s van de brede SPUK en komen we tot
gezondheid, kunnen we de beweging naar de voorkant
een toekomstbeeld voor 2040. Dit toekomstbeeld is
maken met elkaar. Dat vraagt om andere manieren
de gewenste situatie waar we met dit integrale plan
van organiseren, financieren en keuzes maken tussen
naartoe werken. Voor ieder thema opnieuw geldt dat
gemeenten, zorgverzekeraars en de Rijksoverheid.
de basis op orde moet zijn. In Zoetermeer sluiten we aan bij het hoofddoel
Samenvatting gewenste situatie in Zoetermeer: een gezonde generatie in 2040
van het GALA: een gezonde generatie in 2040. We
In 2040 is Zoetermeer een stad met een diverse
onderschrijven daarin, samen met onze lokale
samenleving, een prettige sociale omgeving en
partners, GGD Haaglanden en zorgverzekeraars CZ en
levendigheid. Er is aandacht voor de omgeving
VGZ, de volgende gemeenschappelijke doelen:
waar kinderen opgroeien, schulden zijn minder,
n terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder
jeugd voelt zich prettig, er is voldoende werk en
Kansrijke Start) n stimuleren van een gezonde fysieke leefomgeving
die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten n het versterken van (de verbinding met) de sociale
inkomen en de eenzaamheid in onze gemeente is ver teruggedrongen9. Mensen voelen zich thuis en kijken naar elkaar om. Om zo samen een veerkrachtig en gezonde leven te kunnen leiden in onze gemeente.
basis n stimuleren van een gezonde leefstijl n versterking van de mentale weerbaarheid en
mentale gezondheid n vitaal ouder worden n domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale
preventie-infrastructuur
14
9. Bron: Zoetermeer 2040.
Huidige situatie in Zoetermeer Gezondheidscijfers van onze inwoners
Huidig preventie- en gezondheidsbeleid
De komende jaren staat Zoetermeer als het gaat
Er gebeurt al veel in Zoetermeer rond de thema’s die
om gezondheid voor een enorme uitdaging. De regio
terugkomen in de brede SPUK. De hoofdlijnen van
vergrijst sneller dan de rest van Nederland. Het aantal
het beleid op de verschillende thema’s van de brede
huishoudens met problematische schulden ligt hoger
SPUK geven we hieronder weer. Per thema schetsen
dan landelijk gemiddeld, wat zich vooral in een aantal
we kort waar de uitdaging ligt. In bijlage 2 en bijlage
wijken concentreert10. De vraag naar zorg en welzijn
3 zijn respectievelijk een uitgebreidere uitwerking per
gaat toenemen terwijl er niet meer zorgpersoneel,
thema en een tabel met huidige en gewenste situatie
mantelzorgers en middelen komen. Bovendien
opgenomen.
heeft de coronapandemie laten zien hoe kwetsbaar gezondheid is en hoe de zorgcapaciteit in korte tijd
Sportakkoord
onder enorme druk kan komen te staan.
In 2020 heeft Zoetermeer, in navolging op het Nationaal Sportakkoord, een lokaal sportakkoord
Als we op dezelfde voet doorgaan, lopen we vast. Dan
afgesloten. Dit akkoord activeert sportaanbieders om
kunnen we niet meer aan de vraag naar zorg en welzijn
nieuw aanbod te realiseren, samenwerkingen aan te
voldoen. Er ontstaan wachtlijsten en de kwaliteit
gaan en sportaanbieders te versterken.
komt in gevaar. We moeten nog meer doen dan we al doen. Een gezond Zoetermeer, dat doen we samen. In
De brede SPUK moet leiden tot verdere concretisering
2023 is een stadsbeeld gevormd van de huidige en de
van de doelen en versterken van de verbinding tussen
toekomstige zorgvraag. Dat beeld gaat over:
sport en andere gezondheidsaspecten.
n Demografische groei binnen Zoetermeer; n Gezondheid, leefstijl, participatie en vaardigheden
van de Zoetermeerse inwoners;
Brede regeling Combinatiefuncties Met de inzet van combinatiefunctionarissen op
n Arbeidsmarktontwikkelingen en -prognoses;
sport en op cultuur draagt de gemeente Zoetermeer
n Kosten voor zorg en welzijn.
bij aan het versterken van het sport-, beweeg- en cultuuraanbod. De combinatiefunctionarissen
Een overzicht van de meest opvallende cijfers is
organiseren activiteiten vanuit de Gemeente en vanuit
opgenomen in bijlage 1 van dit plan. We zien vanuit dit
culturele instellingen en bereiken jaarlijks duizenden
beeld een aantal kwetsbare groepen ontstaan, waar
Zoetermeerders met honderden activiteiten voor jong
we de plannen in dit integrale plan op toespitsen:
en oud. Het beeld is dat hierdoor meer mensen actief
n Zoetermeerders leven minder gezond, bewegen
betrokken raken bij en deelnemen aan sport, bewegen
minder en hebben meer chronische aandoeningen
en cultuur en daarmee gezonder, actiever en fitter
vergeleken met Nederlanders in het algemeen.
worden. Waar mogelijk wordt een koppeling gemaakt
Chronische aandoeningen als COPD, dementie,
tussen verschillende domeinen (sport, cultuur, welzijn,
diabetes, stemmingsstoornissen en beroerten komen
onderwijs, etc.). De combinatiefunctionarissen
steeds vaker voor.
cultuur dragen bij aan de doelstellingen van de
n Meer dan de helft van de Zoetermeerders heeft
overgewicht.
Cultuurvisie 2030, met een focus op het creëren van passend aanbod voor (speciaal) onderwijs, het
n Zoetermeer heeft meer overbelaste
creëren van wijkgericht aanbod én het toegankelijk
mantelzorgers dan gemiddeld in Nederland. Het
maken van cultuur in de breedste zin van het woord.
mantelzorgpotentieel neemt verder af door de groei
Met de brede SPUK wordt een domeinoverstijgende
van het aantal 85-plussers .
inzet van combinatiefunctionerissen voor het
11
n Vier op de tien inwoners van 19 jaar en ouder voldoet
bereiken van stadsbrede gezondheidsdoelstellingen
niet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen
en doelstellingen uit de sportagenda verder
(NNGB).
vormgegeven.
n Zoetermeerders van 18 jaar en ouder ervaren
vaker stress dan gemiddeld in Nederland. Stress en depressie zijn nagenoeg gelijk aan het landelijk gemiddelde: bijna de helft van de Zoetermeerders ervaart hierin een matig tot hoog risico.
10. Dashboard van waarstaatjegemeente.nl. 11. H et mantelzorgpotentieel wordt uitgedrukt in het aantal 50- tot 65-jarige mantelzorgers per 85-jarig en ouder persoon. Bron: www.regiobeeld.nl.
15
Terugdringen gezondheidsachterstanden
Kansrijke start
Gezondheidsachterstanden kennen diverse oorzaken,
De periode van zwangerschap tot een kind 2 jaar
zoals eenzaamheid, laag inkomen, stress door
is (de eerste 1.000 dagen) is zeer belangrijk in de
schulden of het gevoel niet mee te kunnen doen in de
ontwikkeling van een kind. De fysieke en mentale
samenleving. Ook laaggeletterdheid en overgewicht
gezondheid van een kind en de (aanstaande) ouders
hebben direct effect op gezondheid. Met het
voor, tijdens en na de geboorte, blijkt een belangrijke
programma ‘voel je goed’ wordt ingezet op mensen
voorspeller voor hoe het kind zich verder ontwikkelt.
die laaggeletterd zijn en overgewicht hebben. Hier
Binnen het programma Kansrijke Start zetten we
speelt ook de sportagenda op in met als speerpunt
in op passende ondersteuning.Deze ondersteuning
‘alle Zoetermeerders zijn actief’. De inzet van
is specifiek gericht op zwangeren en ouders met
combinatiefunctionarissen is hier (deels) op gericht.
extra kwetsbaarheden. Alle kinderen verdienen
Verder kent Zoetermeer wijktuinen waar activiteiten
een Kansrijke Start,zowel lichamelijk als psychisch,
worden aangeboden gericht op het verbouwen van
waardoor ze minder risico hebben op het ontwikkelen
groente en fruit en het stimuleren van gezond eten en
van gezondheidsproblemen. Met de brede SPUK
wordt op een aantal lagere scholen een schoolontbijt
zoeken we een betere verbinding tussen het sociale
verstrekt. Met de brede SPUK zetten we in op het
en het medische domein en meer aansluiting bij de
beter bereiken van de doelgroep en het verder
regionale ketenaanpak.
verbinden van de diverse initiatieven die Zoetermeer
Mentale Gezondheid
al kent.
Via subsidies aan diverse (GGZ) instellingen worden
Eén tegen eenzaamheid
kinderen, jongeren en volwassenen voorgelicht
Zoetermeer kent een aanpak van eenzaamheid met
over omgaan met en opgroeien in een omgeving
als centrale pijler de brede lokale community tegen
met psychische of verslavingsproblematiek.
eenzaamheid. Zo’n 170 deelnemers uit welzijn,
Verder bekostigt de gemeente, samen
sport, cultuur, vrijwilligers, levensbeschouwelijk
met de zorgverzekeraar, de inzet van een
en ondernemers hebben de krachten gebundeld
preventieverpleegkundige voor het vroegtijdig
om eenzaamheid in Zoetermeer te voorkomen
ontdekken van (mentale) zorgvragen en de inzet van
en te bestrijden vanuit de visie ‘iedereen kan iets
bemoeizorg naar aanleiding van meldingen bij onder
doen om de eenzaamheid van een ander een klein
andere het Meldpunt Bezorgd.
beetje te helpen doorbreken’. Activiteiten rondom bewustwording, signalering en het doorbreken van
Met de brede SPUK willen we komen tot één loket dat
eenzaamheid vormen de basis van de aanpak. De
voor iedereen eenvoudig en oordeelsvrij te vinden is
effecten van de community tegen eenzaamheid
en tot een betere samenwerking en samenhang tussen
zijn merkbaar, doordat steeds meer mensen de
partners die nu al bijdragen aan mentale gezondheid
community leren kennen, nieuwe deelnemers
van onze inwoners. We kijken specifiek naar de rol van
de netwerkbijeenkomsten bezoeken en via
de fysieke buitenruimte voor de mentale gezondheid
themagroepen samen nieuwe initiatieven ontwikkelen
van kinderen.
12
en/of bestaande activiteiten verbinden. Met de brede SPUK wordt de huidige aanpak verder doorgezet en verbonden met andere gezondheidsinitiatieven. Specifiek kijken we hoe we de fysieke ruimte kunnen gebruiken om eenzaamheid nog beter te bestrijden.
16
12. V oorbeelden van activiteiten zijn het initiatief ‘Kom Erbij met workshops op scholen, een conferentie en een festival’ voor jongeren, een zomerprogramma voor ouderen, de week tegen eenzaamheid en in de kerstperiode voor ouderen Magisch Zoetermeer. Andere activiteiten zijn culturele activiteiten via De Wijck, ontmoetingsactiviteiten in diverse wijkcentra, de Lief en Leedstraten (inmiddels ruim 80), het netwerk bewegen van Zoetermeer 2025 en, de drie stadsboerderijen en de wijktuinen die een perfecte plek vormen voor sociale contacten en tegen eenzaamheid.
Aanpak overgewicht en obesitas
Versterken sociale basis
Voor 2023 heeft Zoetermeer een Lokaal
Een speerpunt en kracht van de Zoetermeerse sociale
Preventieakkoord afgesloten. Het Lokaal
basis is netwerkvorming. Deze netwerken, die bestaan
Preventieakkoord is eind 2022 afgesloten en
uit ambtenaren, organisaties uit de sport, cultuur en
betreft een lokale vertaling van het Nationale
maatschappelijke sector en inwoners bevinden zich
Preventieakkoord uit 2018 en sluit aan bij de
in verschillende fasen van ontwikkeling. Voorbeelden
Zoetermeerse ‘Visie Lokaal Gezondheidsbeleid’. De
hiervan zijn ‘Community tegen Eenzaamheid’,
focus van het Lokaal Preventieakkoord ligt op het
Zoetermeer voor Elkaar (vrijwilligersondersteuning),
terugdringen van overgewicht en bevat concrete
‘Eten en ontmoeten’, de Toegankelijkheidsraad
maatregelen die zich richten op onder andere een
Zoetermeer en het Netwerk inclusie en diversiteit.
gezond gewicht van de inwoners. Er wordt doorlopend
Met de netwerken zorgen we ervoor dat beleid en de
voorlichting gegeven over overgewicht en gezonde
behoefte van inwoners beter op elkaar aansluiten.
leefstijl door Goudenhart diëtisten en via de GGD
Er is ruimte voor eigenaarschap, innovatie en
wordt ingezet op een Gezonde School aanpak.
schaalbaarheid.
Daarnaast krijgen inwoners ouder dan 55 jaar een fitscan aangeboden en wordt door vijf leefstijlcoaches
De brede SPUK helpt bij het aanbrengen van meer
via EZZ de Gezonde Leefstijl Interventie (GLI)
samenhang en samenwerking in het versterken van
aangeboden. Via InZet wordt met het programma ‘voel
de sociale basis en in kennisbevordering en een goede
je goed’ gericht ingezet op de aanpak van overgewicht
doorverwijzingsstructuur.
in combinatie met laaggeletterdheid. Op dit moment is de Zoetermeerse Aanpak Gezond Gewicht (ZAGG)
Leefomgeving
in ontwikkeling, waarin de programma’s Jongeren
De activiteiten van de combinatiefunctionarissen
op Gezond Gewicht (JOGG), Kind naar Gezond
dragen bij aan een prettigere leefomgeving. Ze
Gewicht (KnGG) en het partnerschap Overgewicht
worden in samenwerking met de afdeling Veiligheid,
Nederland (PON) in een drie jaar durende pilot worden
Vergunningen en Handhaving (VVH) ingezet om meer
samengebracht om te komen tot een netwerk rondom
aanwezig te zijn in buurten waar de leefomgeving als
overgewicht/obesitas gekoppeld aan een gezonde
onplezierig of onveilig wordt ervaren door inwoners.
leefomgeving. Kern van het netwerk en de nieuwe
Door het organiseren van laagdrempelige culturele
aanpak is, dat naast het bestrijden van overgewicht en
activiteiten in de wijk wordt de leefomgeving verrijkt;
obesitas ook wordt ingezet op behoud van een gezond
inwoners ontmoeten elkaar, er ontstaan nieuwe
gewicht.
initiatieven én daarmee ontstaat levendigheid in de wijk. Verder hebben met name de stadsboerderijen
Met de brede SPUK willen we de samenwerking
en de wijktuinen een rol als het gaat om het
tussen partners bevorderen via netwerkvorming en
verbeteren van de leefomgeving. Het zijn natuurlijke
willen we (nog) meer verbinding leggen met sport en
plekken met dieren en er heerst een rustige fijne
combinatiefunctionarissen.
sfeer waar men prima kan ontspannen. Met het programma ‘Duurzaam en groen’ wordt gewerkt aan een aardgasvrije omgeving in 2040. Via groen en biodiversiteit wordt samen met stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten ingezet op het bevorderen van een gezonde leefomgeving. Ook heeft Zoetermeer een veilig fietsnetwerk in de stad. De brede SPUK draagt bij aan de integrale samenwerking binnen het sociale en fysieke domein zodat over en weer expertise wordt ingezet ten bate van de gezondheid van onze inwoners.
17
18
Mantelzorg
Valpreventie
Mantelzorg is in Zoetermeer uitbesteed aan het
Voor de coronapandemie kende Zoetermeer
samenwerkingsverband InZet. Vanuit de gemeente
een pilot ‘Aanpak valpreventie’, samen met de
geven we uitvoering aan de mantelzorgwaardering
combinatiefunctionaris sport, een fysiotherapeut,
(via Palet Welzijn).
diëtist Goudenhart en de GGD. Nadat dit tijdens de coronapandemie op een laag pitje is komen te staan,
De brede SPUK draagt bij aan het opzetten en trainen
wordt het nu in samenwerking met de GGD weer
van een mantelzorgermaatjesnetwerk en aan het
opgepakt. Ook binnen BRAVO wordt aandacht gegeven
herijken van mantelzorgwaardering, passen bij de
aan valpreventie, onder andere door het organiseren
huidige tijd en behoefte.
van een fitscan waarin het traject valpreventie kan worden aangeboden.
Opgroeien in een kansrijke omgeving en vroegsignalering alcoholproblematiek
Met de brede SPUK kijken we hoe we de doelgroep
Via subsidie wordt voorlichting gegeven op scholen
55+ beter kunnen bereiken en (welzijns)partners beter
over verslavende middelen (via de GRIP-aanpak).
kunnen betrekken bij de uitvoering van de aanpak
Daarnaast vervullen de combinatiefunctionarissen
valpreventie.
een belangrijke rol in het signaleren en voorkomen van verslavingsproblematiek. Door in te zetten op
Welzijn op Recept
het werken met jongeren, door het creëren van
Met Welzijn op recept (WOR) wordt beoogd het
een aansprekend cultureel aanbod, kan gestuurd
welbevinden van inwoners met psychosociale
worden op een gezonde levensstijl. Zoetermeer
problemen te verbeteren door deelname aan
kent, naar wettelijke verplichting, een Preventie- en
welzijnsactiviteiten. In Zoetermeer betreft dit een
Handhavingsplan alcohol (P&H-plan) Voor 2023 is het
samenwerking tussen vooral de huisarts met de
de gemeente Zoetermeer door onder andere Corona
POH en de sociaal makelaar van palet Welzijn/
en door uitval van personeel niet gelukt een nieuw
inZet. Tijdens corona is het aantal verwijzingen
P&H plan op te stellen. Hierdoor loopt het oude plan
sterk verminderd, o.a. doordat welzijnsactiviteiten
door in 2023.
minder konden worden uitgevoerd. Ook drukte in de huisartsenpraktijk maakt dat WOR niet altijd op het
De brede SPUK helpt de samenwerking tussen
netvlies staat bij de huisarts.
stakeholders op te zetten en verder te brengen en toe te werken naar cultuurhubs en een verbinding met
De brede SPUK wordt ingezet om de bekendheid bij
sport om middelengebruik terug te brengen.
zorgaanbieders met Welzijn op Recept te vergroten en om doorverwijzingen uit te breiden met sport en met cultuur.
19
3
20
Integraal preventief gezondheidsbeleid
21
Een goede gezondheid is afhankelijk van tal van factoren13. Bijvoorbeeld een combinatie van gezonde leefstijl, genetische factoren, bestaanszekerheid en sociale cohesie in de woonomgeving. Dit betreft deels zaken die binnen de gemeente in verschillende domeinen worden opgepakt. Integraal werken betekent dat er samenhang is in de aanpak tussen verschillende elementen en domeinen14. Dat vraagt verbinding tussen wat er al gebeurt en samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen, verschillende partijen en met de inwoners.
22
13. Determinants of Health Visualized (goinvo.com). 14. Integraal werken: nog volop in ontwikkeling | Movisie.
Door inzichten te bundelen en domeinoverstijgend
3. Verbinden van afzonderlijke gezondheidsthema’s
te werken, komen we tot een integraal beleid. Op
tot samenhangende doelen. In het schema hieronder
die manier wordt ingezet op alle factoren die een rol
zijn de zes principes van positieve gezondheid
spelen.
opgenomen. Vanuit deze principes hebben we algemene doelstellingen geformuleerd met een
We zien een aantal succesfactoren voor effectief, integraal gezondheidsbeleid in Zoetermeer:
uitsplitsing naar de diverse thema’s uit de brede SPUK15. De verschillende thema’s van de brede SPUK, op basis
1. Samenwerken (binnen de gemeente, met lokale
van de geformuleerde doelstellingen, meegegeven
en regionale organisaties, partnerparticipatie, een
binnen de uitgangspunten van positieve gezondheid
gedeelde visie en aanpak ontwikkelen en inwoners betrekken (draagvlak creëren). Deze samenwerking
n Lichaamsfuncties: bevorderen van gezond gedrag
en het betrekken van inwoners is in bijlage 4 in een
n Mentaal welbevinden: bevorderen van de mentale
veerkracht
participatieplan uitgewerkt.
n Zingeving: bevorderen van zelfontplooiingen n Kwaliteit van leven: bevorderen van gezonde
2. Menskracht en middelen regelen. De benodigde
leefomgeving
menskracht volgt uit de concretisering van de plannen zoals we die samen met partners en
n Meedoen: bevorderen van sociaal gedrag
inwoners vormgeven. De middelen om te komen
n Dagelijks functioneren: bevorderen van
gezondheidsvaardigheden
tot integraal samenwerken zullen in beginsel uit de brede SPUK komen. Hoofdstuk 6 beschrijft het proces om in het najaar van 2023 te komen tot een begroting voor 2024 t/m 2026.
LICHAAMSFUNCTIES
DAGELIJKS FUNCTIONEREN
MENTAAL WELBEVINDEN
MEEDOEN
ZINGEVING
15. Zie hiervoor de doelenboom op blz. 26.
KWALITEIT VAN LEVEN
23
4
24
Onze doelen en aanpak voor 2023 t/m 2026
25
In dit onderdeel staan de doelen van Zoetermeer en
Vanuit de gedachte: hoe kunnen we dat wat er al
wat daaruit volgende mijlpalen zijn om te behalen in
gebeurt, nog beter neerzetten en hoe bouwen we dat
Zoetermeer. De doelen zijn in lijn met de resultaten die
wat er nog niet is, op een goede manier op. Samen met
centraal staan in het GALA. Ze zijn onderverdeeld over
partners en inwoners wordt vervolgens gefinetuned
de jaren 2023 – 2026, waarbij het uitgangspunt is:
waar en op welk niveau (wijkniveau, stadsniveau of regionaal) acties nodig zijn om de doelen te behalen.
n 2023: verkennen van behoeften en mogelijkheden n 2024: (verder) bouwen aan een (netwerk)structuur n 2025: integraal werken aan de toekomst n 2026: voortbouwen op succesvolle resultaten en
efficiënte samenwerkingsrelaties
Doelen Vanuit de principes van positieve gezondheid staan in
thema gespecificeerd. De verschillende thema’s van
het overzicht op de volgende pagina de doelen voor
de brede SPUK komen uiteindelijk samen in (sub)
de komende jaren geformuleerd. In samenspraak
doelen. In workshops gaan we samen met partners de
met stakeholders en inwoners bepalen we wat
doelstellingen concretiseren en het gewenste effect
nodig is om (op wijkniveau of op stadsniveau)
definiëren. Aan de hand van dat effect komen we tot
onderstaande doelen te behalen. In bijlage 2 van dit
gewenste resultaten die in samenspraak met inwoners
plan zijn de doelen en resultaten per brede SPUK
kunnen worden gespecificeerd op wijkniveau.
26
Resultaat
Hoofddoelen
Onderdelen uit de brede SPUK die van invloed zijn op de doelen*
Lokaal sportakkoord Bevorderen van gezond gedrag
Aanpak overgewicht en obesitas Brede regeling
Bevorderen van de mentale veerkracht
Combinatiefuncties Eén tegen eenzaamheid Eén tegen
Bevorderen van zelfontplooiing
eenzaamheid
achterstanden
Leefomgeving
Mentale gezondheid
alcoholproblematiek
*(bijna) alle onderdelen kunnen bijdragen aan de doelen.
Aanpak overgewicht en obesitas
Er is gekeken welke onderdelen het meest direct bijdragen aan het gestelde doel
Leefomgeving
Brede regeling
OKO en vroegsignalering alcoholproblematiek
Welzijn op recept
Eén tegen eenzaamheid
Sportakkoord
Sportakkoord
Bevorderen van Brede regeling combinatiefuncties sport
Valpreventie
SPUK* die van invloed zijn op de verschillende doelen.
Mentale gezondheid
combinatiefuncties sport
sport en cultuur
Mantelzorg
Doelen voor Zoetermeer vanuit de principes van
Versterken
brede combinatiefuncties
Mentale gezondheid
Welzijn op recept
sociale basis
Bevorderen van
Kansrijke start
positieve gezondheid met de onderdelen uit de brede
combinatiefuncties cultuur
Kansrijke start
gezondheidsvaardigheden
OKO en vroegsignalering
Mantelzorg
sociale basis
Bevorderen van
social gedrag
combinatiefuncties sport
Brede regeling
Valpreventie gezonde leefomgeving
Terugdringen gezondheids-
Versterken
Integraal samenwerken aan een gezonde stad
Brede regeling
Kansrijke start
Leefomgeving
Mentale gezondheid
Versterken
Eén tegen
sociale basis
eenzaamheid
OKO en vroegsignalering alcoholproblematiek Aanpak overgewicht en obesitas
OKO en vroegsignalering alcoholproblematiek
Mentale gezondheid
Valpreventie
27
5
28
Organisatie en governance
29
Samenwerking binnen de gemeente
Voor een goede beheersstructuur zijn in ieder geval de
Een integraal plan biedt ons de mogelijkheid om
volgende onderwerpen van belang:
integraal samen te werken. Dat doen we niet alleen met onze lokale en regionale partners, maar ook
Uitwerken beleidskader:
binnen de gemeente. Hierbij denken we aan:
Voor beheersing van het uitvoeringsplan en de
n Een integraal kernteam van coördinatoren die de
daarvoor beschikbare middelen dient een (meerjaren)
monitoring van het plan vormgeeft en uitkomsten
uitvoerings- en begroting opgesteld te worden. Een
actief deelt. Hierbij verkennen we de mogelijke rol
door de raad vastgesteld beleidskader in de vorm van
van de gezondheidsverkeerstoren16 van Zoetermeer
de nota gezondheidsbeleid vormt hiervan de basis.
2025, aangevuld met data vanuit de gemeente; n Kwartaalbijeenkomsten rond alle thema’s van het
integraal plan; n Vormgeven van meer integrale interne processen
rond subsidieverstrekking en inkooptrajecten.
Uitvoeringsplan en begroting: Voor de uitvoering wordt een organisatie ingericht. De insteek daarbij is dat de ambtelijke verantwoordelijkheid aansluit bij de thema’s zoals deze door het ministerie zijn bepaald en ook verantwoord moeten worden. Op het moment van schrijven van dit plan wordt intern verkend hoe een dergelijke organisatie eruit zou moeten zien (in relatie tot Zoetermeer 2040).
Ambtelijke betrokkenheid: Wanneer de uitgangspunten van de lijnorganisatie worden gevolgd, dan zijn (in meer formele zin) de teammanager Netwerken (programma 2) en Afdelingshoofd Vrije Tijd (programma 4) de verantwoordelijken, en in minder formele zin eventueel andere functionarissen via gedelegeerde verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Onderdeel hiervan is het sturingsvraagstuk: de organisatie van aansturing van ambtelijk functionarissen.
30
16. D e gezondheidsverkeerstoren is het digitale verzamelpunt van data. rondom zorg en welzijn voor de gemeente Zoetermeer. Het brengt tevens de effecten van acties en ingezette veranderingen van Zoetermeer 2025 in beeld.
Bestuurlijke verantwoordelijkheid:
Samenwerking met onze partners
De brede SPUK valt onder gezondheidsbeleid en
Binnen Zoetermeer kennen we de unieke situatie
is daarmee in eerste instantie als programma de
van het samenwerkingsverband Zoetermeer 2025.
verantwoordelijkheid van wethouder ter Laak.
Een zorg- en welzijnsbrede samenwerking die
De brede budgetverantwoordelijkheid ligt ook
als stevig fundament onder de gezondheidszorg
daar. Binnen het programma heb je verschillende
ligt en die als basis kan dienen voor de lokale
onderdelen/thema’s die onder andere wethouders
governance van zowel het GALA als de regionale
vallen (sport, cultuur, jeugd, fysiek). Deze wethouders
samenwerking vanuit het IZA. Daarnaast hebben
hebben ook de verantwoordelijkheid over het
we diverse samenwerkingspartners in de stad die
deelbudget van hun eigen onderdeel.
werken aan het preventief gezondheidsbeleid, maar ook partners in de culturele sector die met de
Rapportage:
inzet van combinatiefunctionarissen vaak indirect
Dit plan wordt vastgesteld via een collegebesluit.
bijdragen aan het preventief gezondheidsbeleid.
Vervolgens wordt het met de raad gedeeld. Periodiek,
Deze samenwerkingspartners vormen een onmisbare
maar minimaal tweemaal per jaar, wordt de raad
schakel in het realiseren van de gestelde doelen.
geïnformeerd over de voortgang en eventuele
De verdere invulling van de wijze van samenwerking
bijsturing. Het college wordt via een collegebrief op de
geven we de komende periode vorm in overleg met
hoogte gehouden van relevante ontwikkelstappen.
onze partners. Zie hiervoor ook bijlage 4.
Verantwoording: Voor de verschillende hoofddoelstellingen en
Samenwerking in regio Haaglanden
subdoelstellingen (op themaniveau) worden
Voor de samenwerking met de gemeenten in regio
indicatoren ontwikkeld om de juiste data te kunnen
Haaglanden en de GGD, zijn we momenteel afspraken
verzamelen en de voortgang te monitoren. In overleg
aan het maken. Het gaat dan met name over de
met de groep datagedreven werken wordt een
kennis- en coördinatiefunctie van de GGD. De GGD ziet
dashboard samengesteld. Belangrijk hierbij:
daarbij drie rollen voor zichzelf:
n Verbinding aan de doelstellingen en de indicatoren
n Kennispartner in de regionale preventie-
van genoemd beleidskader en gemeentelijke begroting n Verbinding aan het verantwoordingskader van de
Brede SPUK
infrastructuur n Adviesrol op het integrale plan en inhoudelijke
advisering op onderdelen n Regionale coördinatie- en regie-rol op
ketenaanpakken De afspraken voor de komende jaren komen terug in het definitieve integrale plan 2024 t/m 2026 dat we in het najaar van 2023 in samenwerking met onze partners vorm gaan geven.
31
6
32
Begroting
33
De begroting voor 2024 t/m 2026 wordt verder uitgewerkt op basis van n de workshops die samen met onze samenwerkingspartners in Q3 en Q4 van 2023 worden georganiseerd (zie hiervoor hoofdstuk 8, monitoring en evaluatie). Het uitgangspunt daarbij is dat we in de workshopsessies komen tot concretisering van doelen en resultaten.
In het najaar gaan we met inwoners in gesprek om te bepalen wat waar en voor welke doelgroep nodig is om deze doelen en resultaten te behalen. Dit leidt tot een subsidiekader op basis waarvan partijen (meerjaren)plannen in kunnen dienen. Deze plannen vormen de basis voor de definitieve begroting voor de jaren 2024 t/m 2026.
34
35
7
36
Communicatie
37
Communicatie is voor de brede SPUK van groot belang. De samenwerkingspartners binnen de verschillende thema’s moeten betrokken worden bij de verdere uitwerking van de doelen en ook voor de afdelingen binnen de gemeente is communicatie essentieel. Daarnaast is het belangrijk dat de inwoners van Zoetermeer op de hoogte zijn van de initiatieven en dat ze betrokken worden bij de concretisering op wijk- en doelgroepniveau via inwonersparticipatie.
38
Ook is het belangrijk om over het programma
Voor de periode van 2024 t/m 2026 komen we
in zijn geheel te communiceren. Waarom is dit
samen met de communicatieadviseur tot een
uitvoeringsprogramma in het leven geroepen en
integraal communicatieplan waarin partner- en
waar zit de (potentiële) gezondheidswinst voor de
inwonerparticipatie en de communicatiemiddelen
Zoetermeerders? Omdat het uitvoeringsprogramma
worden gespecificeerd. In het plan komen
zich richt op het bevorderen van de samenwerking
communicatiedoelstellingen (zowel algemeen
tussen samenwerkingspartners van de gemeente en
als gespecificeerd voor kwetsbare groepen),
afdelingen, is het waardevol om te kijken waar de
communicatieboodschappen, integrale
kansen liggen voor langdurige samenwerkingen.
communicatiemiddelen en resultaten terug. Dat communicatieplan wordt jaarlijks geactualiseerd.
De communicatie is onder te verdelen in onderdelen:
Interne projectcommunicatie en verbinden van samenwerkingspartners n Het verbinden van de betrokken
samenwerkingspartners en zorgen dat zij op de hoogte zijn van de ontwikkelingen. n In kaart brengen van de inzet van externe
communicatie. Wie zijn de doelgroepen? Wat is onze kernboodschap richting deze doelgroepen en wat willen wij met onze communicatie richting hen bereiken (bijvoorbeeld activeren en informeren)? n Communicatieplanning en afstemming met
betrokken samenwerkingspartners.
Procesbewaking n Monitoren of de communicatieplanning volgens plan
verloopt en of deze moet worden bijgestuurd; n Het ontwikkelen van communicatiematerialen; n Bijsturen op extra inzet op specifieke thema’s, mocht
dit nodig zijn; n Afspraken maken met betrokken
samenwerkingspartners over hun inzet op het gebied van communicatie en de verdeling die daarbij wordt gemaakt.
Borging De verwachting is dat er met de dertien projectonderdelen een grote vraag komt naar communicatie. Daarom is voor de opstartfase een senior communicatieadviseur ingehuurd (tot in ieder geval eind 2023). Deze heeft de opdracht om de opstart van het project te doen. Naast de eerdergenoemde werkzaamheden is een ander deel van de opdracht om advies te geven over de communicatie inzet na 2023, hoe dit belegd zou moeten worden en hoe het programma geborgd kan worden.
39
8
40
Monitoring en evaluatie
41
We zetten in op goede (tussentijdse) monitoring en evaluatie. Dit is van belang voor het behouden van draagvlak voor ons beleid, voor het leren en mogelijk bijsturen en ten behoeve van het vieren van (grote en kleinere) successen. Ook krijgen we daarmee zicht op de impact van onze plannen.
42
Meten en weten
Monitoring en evaluatie
In Q4 2023 komen we tot een integraal
n Ieder kwartaal bespreken we de voortgang en
monitoringsinstrument om de voortgang van het
uitvoering van het plan van aanpak met een
integrale plan inzichtelijk te maken:
kerngroep van coördinatoren voor de uitvoering van
n Vanuit de geformuleerde doelen komen we per
de verschillende akkoorden (GALA, Sportakkoord,
thema in workshops (met voor dat thema relevante samenwerkingspartners en collega’s) tot een concretisering van de doelen. n We beschrijven gewenste resultaten17 en nemen dit
op in een effectenboom.
IZA, preventieakkoord en de programma’s op de verschillende GALA-thema’s). n We organiseren een jaarlijkse bijeenkomst waarbij
we alle betrokken partners op de hoofddoelen en de adviesraad uitnodigen om in gesprek te gaan over
n Vanuit de gedefinieerde resultaten concretiseren we
de kansen (met bijbehorende interventies). n We bepalen welke data nodig is om de resultaten
de bevindingen vanuit de monitoring. De uitkomsten van dit gesprek gebruiken we om bij te sturen. n De uitkomsten en inzichten uit de lokale monitoring
te meten en te monitoren en zetten dit om in een
delen we ook via landelijke monitorings- en
dashboard. Daarbij wordt waar mogelijk gebruik
evaluatie-instrumenten. Hiermee dragen we bij aan
gemaakt van bestaande databronnen zoals de
landelijke en regionale kennisdeling.
gezondheidsverkeerstoren van Zoetermeer 2025. 18
Voor het opzetten van een goed data-analyse en monitoringssysteem werken we samen collega’s van het initiatief datagedreven werken vanuit het programma sociale innovatie.
17. Deze doelen en resultaten worden na inwonerparticipatie verder uitgewerkt op (sub)wijkniveau. 18. De gezondheidsverkeerstoren is het digitale verzamelpunt van data rondom zorg en welzijn voor de gemeente Zoetermeer. Het brengt tevens de effecten van acties en ingezette veranderingen van Zoetermeer 2025 in beeld.
43
44
BIJLAGE 1: RELEVANTE DATA
Bevolking19 n In 2023 is de demografische druk in Zoetermeer
n Het CBS heeft voor het eerst (april 2022)
0,75 en duidelijk hoger dan Nederland (0,70) en
cijfers over welvaart, opleidingsniveau en
Zuid-Holland (0,68). Vanaf 2035 is de verwachting
arbeidsmarktdeelname in onderlinge samenhang
dat deze druk in Zoetermeer lager uitkomt dan voor
op laagregionaal niveau in kaart gebracht. Voor elke
Nederland. Naar verwachting daalt deze druk vanaf
gemeente, wijk en buurt is. De gemiddelde SES-WOA
2040 in Zoetermeer en Nederland, maar blijft hoog
score20 van Zoetermeer is sinds 2014 tot en met 2018
(>0,8).
gedaald. In 2019 is deze iets gestegen. De score ligt
n In vergelijking met Nederland ligt de
onder het gemiddelde voor heel Nederland. Met
levensverwachting bij 65 jaar in Zoetermeer hoger.
uitzondering van Oosterheem zijn alle wijken sinds
Echter, de gezonde levensverwachting (het aantal
2014 verslechterd. De grootste daling zien we bij
jaar dat iemand gezond is) ligt lager dan gemiddeld.
Meerzicht. Er zijn twee wijken die sinds 2014 zijn
Dat komt doordat vrouwen in Zoetermeer bij 65 jaar
verslechterd, dit zijn Buytenwegh–De Leyens en
een gezonde levensverwachting hebben van 12,7 jaar
Rokkeveen. Rokkeveen blijft desondanks de wijk met
ten opzichte van 13,1 jaar landelijk;
de hoogste SES-WAO score.
n In Zoetermeer ligt het percentage inwoners ouder
dan 18 jaar dat (heel) veel stress kent met 18,7%
Arbeidsmarkt
hoger dan het landelijk gemiddelde van 17,9%;
De arbeidsmarkttekorten voor zorgkantoorregio
n Het aantal inwoners van Zoetermeer boven de 18
Haaglanden zijn naar verwachting vergelijkbaar voor
jaar met één of meer aandoeningen is 34,3% ten
Zoetermeer, maar door de sterkere vergrijzing in
opzichte van 32,5% landelijk. De goed tot zeer goed
Zoetermeer is de verwachting dat deze relatieve nog
ervaren gezondheid ligt in Zoetermeer met 77,7%
groter zullen zijn. De werkdruk voor professionals
lager dan de 78,4% landelijk;
is hoog. Tegelijkertijd is de instroom van nieuw
n Zoetermeerders leven minder gezond, bewegen
zorgpersoneel in Zoetermeer in (met name) de
minder en hebben meer chronische aandoeningen
ouderenzorg en ggz onvoldoende. Werkgevers moeten
vergeleken met Nederlanders in het algemeen.
de handen ineenslaan, zodat zij mee kunnen bewegen
Inwoners hebben vaker Overgewicht, Comorbiditeit
met groei en krimp in de regio. Zoetermeer heeft volop
(twee of meer chronische aandoeningen
mogelijkheden om samen vakkrachten te binden,
tegelijkertijd), Diabetes mellitus type 2, Psychische
expertise te delen en kwaliteit te borgen, bijvoorbeeld
problematiek, Een verminderde mobiliteit, Een
door personeel flexibel te laten werken over de
rookverslaving en Last van eenzaamheid.
grenzen van de eigen organisaties heen.
n De komende tien jaar groeit het aantal inwoners
met chronische aandoeningen als COPD, dementie,
Kosten zorg en welzijn
diabetes, stemmingsstoornissen en beroerte. Voor
Zoetermeerders gebruiken relatief meer
dementie en beroertes is deze groei significant groter
eerstelijnszorg en ziekenhuiszorg dan de gemiddelde
in Zoetermeer dan in gemiddeld Nederland.
Nederlander: huisartsenzorg, medisch specialistische
n Zowel in Nederland als in Zoetermeer is het aandeel
zorg en geestelijke gezondheidszorg. Maar ze
inwoners (18 jaar en ouder) met een normaal
maken minder gebruik van wijkverpleging en
gewicht minder dan de helft. In Zoetermeer is dit
verpleeghuiszorg. In 2017 krijgen in Zoetermeer per
percentage (45%) lager dan gemiddeld in Nederland
100.000 verzekerden 47.246 patiënten medisch
(47,4%). Het percentage met ondergewicht in
specialistische zorg. De totale zorgkosten per
Zoetermeer (1,9%) is iets lager dan Nederland (2%).
verzekerde in Zoetermeer zijn €3.274. Dit is lager dan
n Zoetermeer kent ten opzichte van Nederland minder
gemiddeld in Nederland (€3.615). Kosten die vallen
mantelzorgers en vrijwilligers. Door de groei van het
binnen de Zorgverzekeringswet (met uitzondering
aantal 85-plussers neemt het mantelzorgpotentieel
van wijkverpleging en geestelijke gezondheidszorg)
af.
zijn echter hoger dan gemiddeld. Kosten voor de Wet langdurige zorg zijn in Zoetermeer per verzekerde veel lager dan gemiddeld21.
19. Stadsbeeld Zoetermeer. 20. De sociaaleconomische status van een wijk geeft een belangrijke indicatie hoe het met de wijkbewoners gaat. In de zogenaamde SES-WOA-scores van het CBS wordt deze status bepaald door de financiële welvaart, het opleidingsniveau en het recente arbeidsverleden van huishoudens. 21. Bron: KPMG-rapport Uitwerking visie regio Zoetermeer, februari 2020.
45
BIJLAGE 2: UITWERKING VAN DE DOELEN PER THEMA VAN DE BREDE SPUK
Lokaal sportakkoord Welke doelen zetten we op in?
Welke resultaten horen hier (globaal over de jaren) bij?
1. Zoetermeer kent een breder sport- en
n 2023 Het bestaande sportakkoord is gecontinueerd
beweegaanbod bij sport- en beweegaanbieders en
door het geactualiseerde Sportakkoord.
welzijnsorganisaties (waar nodig met eenmalige
Voor de doelen en activiteiten in het kader
stimuleringsbijdrage) om meer Zoetermeerders in
van het sportakkoord II verwijzen we naar
beweging te brengen.
dit geactualiseerde akkoord22. In 2023 is een
2. E r is verbinding in de stad tussen verschillende
combinatiefunctionaris Sport & Cultuur en Preventie
sport- en beweegaanbieders en organisaties gericht
aangesteld die vanaf 2024 sport, cultuur & bewegen,
op cultuur, gezondheid, welzijn en preventie.
gezondheid & preventie, welzijn en sociale basis
3. S portaanbieders in Zoetermeer en (openbare)
verder aan elkaar gaat verbinden.
sportfaciliteiten en -accommodaties geven aan te zijn versterkt ten opzichte van de situatie in 2023. 4. Het sportaanbod sluit aan op de wensen en behoeften van de inwoners van Zoetermeer
n 2024 Er is een regiegroep die partners stimuleert
om initiatieven te ontplooien aansluitend op de behoeften van onze inwoners en die initiatief neemt om de acties zoals beschreven in het Sportakkoord verder uit te werken. De aanvraag van landelijke sportservices ter ondersteuning van sportaanbieders op diverse onderdelen maakt hier deel van uit. Er is aansluiting bij (initiatieven en acties van) de Beweegalliantie. n 2025/2026 Er is een vindbaar aanbod van
beweegprogramma’s voor diverse doelgroepen. Communicatie De communicatie rondom het beweegaanbod wordt doorlopend geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.
46
22. Z odra het sportakkoord II is gepubliceerd, wordt hier een link daarnaartoe opgenomen.
Brede combinatiefunctionarissen Bij de brede combinatiefunctionarissen is onderscheid
Welke resultaten horen hier (globaal over de jaren) bij?
gemaakt tussen:
Gecombineerd
n doelen en resultaten die zowel voor sport als voor
n 2023 Er is een combinatiefunctionaris Sport
cultuur gelden
& Cultuur & Preventie aangesteld (zie ook
n doelen en resultaten die afzonderlijk gelden voor
sport en voor cultuur
Sportakkoord) die behoeften en activiteiten van inwoners en aanbieders in kaart brengt in een gezamenlijk model vanuit de afdelingen Vrije
Welke doelen zetten we op in?
Tijd, Sociaal Domein en Fysiek Domein. Specifiek
Gecombineerd
aandachtspunt hierbij is het bewegen van kinderen
1. We komen tot een kennisnetwerk van en voor
binnen het onderwijs en bij naschoolse activiteiten.
combinatiefunctionarissen met focus op integrale samenwerking en domeinoverstijgende stadsbrede doelstellingen. 2. We zetten een passend opleidings- en
n 2024 Een sport- en cultuuraanbod is opgezet,
gericht op de diverse doelgroepen en wijken binnen Zoetermeer.
scholingsaanbod op voor combinatiefunctionarissen. 3. De combinatiefunctionarissen zetten zich in om
n 2025/2026 Er is actief verbinding gemaakt tussen
iedere inwoner te enthousiasmeren en activeren
sport en bewegen, cultuur, gezondheid/vitaliteit en
voor sport en cultuur.
preventie.
4. De combinatiefunctionarissen dragen bij aan de doelen vanuit het GALA met de organisatie van of
Sport
het inzetten van het netwerk van sport en cultuur
n 2024 t/m 2026 Het gewenste bereik per
waarbij sport en cultuur als middel worden ingezet. 5. De doelstellingen combinatiefunctionarissen sluiten
sportactiviteit is geconcretiseerd (en deze wordt jaarlijks geactualiseerd).
aan op het gedachtegoed van positieve gezondheid. 6. De combinatiefunctionarissen werken nauw samen
Cultuur
met het onderwijs om activiteiten van/voor/met
n 2023 Er is een subsidieregeling gecreëerd waar
scholieren en inwoners te ontwikkelen en uit te
culturele partners ten behoeve van de inzet van
voeren.
combinatiefunctionarissen cultuur subsidie kunnen aanvragen. Er is een subsidieregeling gecreëerd waar
Sport
culturele partners ten behoeve van de inzet van
1. De combinatiefunctionarissen dragen bij aan de
combinatiefunctionarissen cultuur subsidie kunnen
uitvoering van de Sportagenda als organisator,
aanvragen.
facilitator of promotor van sportactiviteiten. 2. De combinatiefunctionarissen stimuleren bewegen binnen het onderwijs en bij naschoolse activiteiten.
n 2024 t/m 2026 Het gewenste bereik per
cultuuractiviteit is geconcretiseerd (en deze wordt jaarlijks geactualiseerd).
Cultuur 1. De combinatiefunctionarissen dragen bij aan de uitvoering van de Cultuurvisie 2030. 2. De combinatiefunctionarissen cultuur dragen bij aan zowel de doelstellingen van de organisatie waar zij
Communicatie De communicatie rondom het beweeg- en cultuuraanbod wordt doorlopend geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.
werkzaam zijn , als stadsbrede doelstellingen. 23
3. De combinatiefunctionaris cultuur zet zich in voor toegankelijke cultuureducatie en -participatie.
23. In tegenstelling tot de brede combinatiefunctionarissen sport zijn de brede combinatiefunctionarissen cultuur niet in dienst van de gemeente maar zijn zij ondergebracht bij vijf verschillende culturele organisaties ten behoeve van het versterken en faciliteren van cultuureducatie (po en vo) en randprogrammering (wisselende doelgroep) bij de verschillende culturele instellingen. Een taakaccent ligt op brede samenwerking, die de eigen organisatie overstijgt.
47
BIJLAGE 2: UITWERKING VAN DE DOELEN PER THEMA VAN DE BREDE SPUK
Eén tegen eenzaamheid Zoetermeer kent een gedegen lokale aanpak van
n terugdringen gezondheidsachterstanden, via de
eenzaamheid met de brede lokale community tegen
Zoetermeerpas de mogelijkheid bieden om via
eenzaamheid waar zo’n 170 deelnemers uit welzijn,
gereduceerd tarief aan activiteiten deel te nemen
sport, cultuur, vrijwilligers, levensbeschouwelijke ondernemingen en ondernemers aan deelnemen. Zij
n een leefomgeving creëren, die uitnodigt tot
buiten zijn en elkaar ontmoeten
hebben als doelstelling eenzaamheid te voorkomen en
n stadsboerderijen, wijkrestaurants en wijktuinen
te bestrijden. Dit vormt een mooie basis om verder uit
promoten als plekken voor sociale contacten.
te werken, te verbreden en te borgen.
n signalering van eenzaamheid door ondernemers,
m.n. MKB, door trainingen te geven over het Welke doelen zetten we op in?
signaleren van eenzaamheid, het in gesprek gaan
1. We versterken én verduurzamen de huidige lokale
en zo nodig doorverwijzen.
aanpak van eenzaamheid door inzet op bestuurlijk
n het onderwijs betrekken bij de aanpak van
commitment, een sterk (groeiend) netwerk,
eenzaamheid onder jongeren (o.a. via workshops
kennisontwikkeling en het monitoren van resultaten.
op scholen)
Welke resultaten horen hier (globaal over de jaren) bij?
n 2024 Er staat een sterk netwerk: Versterken
n 2023 Er is bestuurlijk commitment: het college van
community tegen eenzaamheid Zoetermeer door
B&W is in volle breedte betrokken. Onder andere
nieuwe en slimme verbindingen te leggen, onder
door deelname aan de netwerkbijeenkomsten bij
andere met andere netwerken.
thema’s binnen hun portefeuille, bij activiteiten in de week tegen eenzaamheid en magisch Zoetermeer,
n 2024 / 2025 Ervaringsdeskundigen zijn betrokken en
in social media campagne, via statements en/
er is inzicht (door monitoring) of de doelgroep met
of korte interviews. Ook collega’s van andere
de activiteiten van het netwerk bereikt wordt
beleidsterreinen zijn betrokken om zo meer synergie in onze aanpak te krijgen. Er zijn mooie verbindingen
n 2026 Er ligt een duurzame aanpak gericht op alle
gemaakt met andere onderdelen van de brede SPUK
mensen die eenzaam zijn, met extra aandacht
en andere gemeentelijke domeinen:
voor Zoetermeerse jongeren. Er is verbinding met
n deelname aan sport en cultuur, via de activiteiten
van combinatiefunctionarissen (o.a. voor
sport en cultuur, onderwijs, vrijwilligerswerk en armoedebeleid.
jongeren), wandelgroepen n inzet van cultuur om het taboe op eenzaamheid
te doorbreken n het zelf doen van vrijwilligerswerk of gebruik
maken van maatjesprojecten (o.a. voor mantelzorg en mensen met psychiatrie), via Zoetermeer voor Elkaar n eten en ontmoeten, relatie gezondheid, armoede
en eenzaamheid. Ook voor mantelzorgers (De onvergetelijke kookclub). Buurtmoestuintjes, leren over gezonde voeding, ook via wijktuinen.
48
Communicatie Doorlopend samen blijven leren en de aanpak verder brengen op basis van monitoring en evaluatie, ontwikkelen en meten van indicatoren.
Terugdringen Gezondheidsachterstanden Er gebeurt binnen Zoetermeer al veel op het gebied van het terugdringen van gezondheidsachterstanden. De uitdaging zit vooral in het verbinden van de bestaande interventies. Daarnaast zoeken we nieuwe interventies die het bestaande beleid versterken. Welke doelen zetten we op in? 1. Zoetermeer kent een gezonde leefomgeving voor kinderen, in combinatie met armoedebeleid en ruimtelijke ordening. 2. Initiatieven gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden zijn met elkaar verbonden. Welke resultaten horen hier (globaal over de jaren) bij? n 2023 Er is een JOGG regisseur aangesteld met
als doel te verbinden. Te beginnen in de wijken Palenstein, Meerzicht. De JOGG-regisseur heeft diverse organisaties aan elkaar gekoppeld (InZet, Gro-Up, onderwijs, GGD, enz.). Op wijkniveau is bepaald wat nodig is om buiten bewegen te stimuleren en welke verbindingen met initiatieven nodig zijn. Inwoners zijn gekoppeld aan deskundigen. Met een programma gericht op Gezonde Kinderopvang werken we aan een vroege interventie gericht op gezonde leefstijl. Ook legt de JOGGregisseur de verbinding met de Gezonde Schoolaanpak. n 2024 De werkzaamheden van de JOGG regisseur zijn