Agendabundel
Tekst van het document
Bundel van de Raadsvergaderingen 2018-2022 van 3 juni 2021
0 10
Heropening Z/21/386341 Raadsvoorstel vaststellen Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0 De raad wordt voorgesteld: 1\. Kennis te nemen van de Regionale Energie Strategie 1\.0 \(RES\-AN 1\.0\) Regio Arnhem Nijmegen; 2\. De RES\-AN 1\.0 vast te stellen met dien verstande dat: a. de gemeente zich vooralsnog zal richten op 4 lopende projecten voor zonneparken en nog geen invulling/uitwerking geeft aan het regionale zoekgebied; b. de gemeente niet kan instemmen met de aanduiding van Verkenningsgebieden windturbines op het grondgebied van de gemeente Zevenaar ten behoeve van agenda RES-AN 2.0. Portefeuillehouder: Carla Koers-de Graaf Dossier 2409 voorblad 1019754 Raadsvoorstel en raadsbesluit vaststellen Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0 1019966 Bijlage 1 Aanbiedingsbrief 1019967 Bijlage 2 RES-AN 1.0 Bestuurlijke samenvatting 1019968 Bijlage 3 Reactienota (voorlopig conceptbod) 21-497 210517 Beantwoording TV 210504 VVD Naar aanleiding van Raadsvoorstel Z 21 386341 RES 1.0 21-502 210517 Beantwoording TV 210509 PvdA RES 1.0 21-506 210517 Beantwoording TV 210511 PvdA RES 1.0 - aanvullend
10.a
Amendement PvdA GroenLinks VVD RES 1.0 Door de fracties PvdA GroenLinks en VVD is een amendement op agendapunt 10 "vaststellen Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0" ingediend. VERWORPEN Amendement PvdA GroenLinks VVD SP RES 1.0 - versie 2.0
11
Z/21/383956 Ontwerpbegroting 2022 VGGM De raad wordt voorgesteld de zienswijze vast te stellen om in te stemmen met de VGGM-begroting 2022, inclusief de resultaatbestemming 2020. Portefeuillehouders: Lucien van Riswijk en Belinda Elfrink Dossier 2414 voorblad 1020202 Raadsvoorstel- en besluit Ontwerpbegroting VGGM 2022 1020202 Getekend (geamendeerd) raadsbesluit Ontwerpbegroting VGGM 2022 1015293 Bijlage 1 Ontwerpbegroting 2022 1020214 Bijlage 2 Zienswijze ontwerpbegroting 2022 1022750 Bijlage 3 Dashboard VGGM tbv begr. 2022 21-504 210510 TV LB Ontwerpbegroting 2022 VGGM (002)
11.a
Amendement VVD Aanscherpen zienswijze VGGM Door de VVD is het amendement aanscherping zienswijze VGGM ingediend bij agendapunt 11 "Ontwerpbegroting 2022 VGGM". AANGENOMEN Amendement VVD aanscherping zienswijze VGGM
20
Moties vreemd aan de orde van de dag Door de fractie van Lokaal Belang zijn 2 moties vreemd ingediend: \- inzake versterking biodiversiteit\-alternatieve bestrijding Eikenprocessierups \- inzake bijenkasten Motie Lokaal Belang Motie Versterking biodiversiteit - alternatieve bestrijding Eikenprocessierups Door de fractie van Lokaal Belang is een motie vreemd ingediend inzake versterking biodiversiteitalternatieve bestrijding Eikenprocessierups AANGENOMEN Motie Lokaal Belang Versterking biodiversiteit - alternatieve bestrijding eikenprocessierups
20.a
20.b
Motie Lokaal Belang vreemd bijenkasten Aangenomen Motie vreemd Lokaal Belang Bijenkasten
21
Sluiting
10 Z/21/386341 Raadsvoorstel vaststellen Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0 1 Dossier 2409 voorblad.pdf
Raadsvergaderingen 2018-2022 Dossiernummer
2409
Vertrouwelijk
Nee
Vergaderdatum
3 juni 2021
Agendapunt
10
Omschrijving
Z/21/386341 Raadsvoorstel vaststellen Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0
Geagendeerd
Vergaderdatum
Raadsvergaderingen 2018-2022
2 juni 2021
Raadsvergaderingen 2018-2022
3 juni 2021
Toelichting Ten behoeven van de raadsvergadering van 2 juni 2021.
1 1019754 Raadsvoorstel en raadsbesluit vaststellen Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0
*Z04C5709483 * Raadsvoorstel Onderwerp Zaaknummer Documentnummer Portefeuillehouder Portefeuille Behandelend ambtenaar/afdeling Telefoon E-mail
Regionale energie strategie Arnhem Nijmegen 1.0 Z/21/386341 INT/21/1019754 C. Koers-de Graaf A. Sannes, E. Roumen / Ruimtelijke ontwikkeling 215 / 244
1. Samenvatting Door het samenwerkingsverband van provincie, gemeenten en waterschappen is de Regionale Energiestrategie Arnhem-Nijmegen 1.0 (RES-AN 1.0) opgeleverd. De RES-AN 1.0 is een strategische verkenning voor de invulling van de (regionale) opgave van het Klimaatakkoord met betrekking tot zon- en windenergie en (rest)warmte. De verkenning richt zich op 2030 (55% CO₂-reductie) met een doorkijk naar 2050 (energieneutraal hernieuwbare energie). Daarbij is het doel van de RES ook om in het licht van de opgave regionaal keuzes te maken waar het best grootschalig duurzame energie opgewekt kan worden. Het RES-AN 1.0 bevat uiteindelijk achtentwintig concrete regionale afspraken (spelregels) op het gebied van samenwerking, doorwerking, warmte, ruimte (elektriciteit: zon en wind) en participatie (zie RES-AN 1.0 paragraaf 2.7). DE RES-AN 1.0 omvat een potentie (bod) van 1,62 Terrawattuur (TWh) aan duurzame energie (zon en wind) in zoekgebieden en projecten. De feitelijke opbrengst in de verschillende zoekgebieden moet blijken bij de uitwerking in concrete projecten. Met dit bod levert de regio Arnhem-Nijmegen naar rato een goede bijdrage aan de nationale opgave (naar verhouding zou de regio 0,6-1,5 TWh moeten leveren). Het voorlopig concept bod RES-AN 1.0 is september 2020 aan uw raad ter bespreking voorgelegd.
Ten aanzien van het voorlopig concept heeft uw raad geen wensen en bedenkingen geformuleerd. Voorliggende RES-AN 1.0 kent een aantal belangrijke wijzigingen ten opzichte van het voorlopig concept bod. Als belangrijkste wijziging zijn de zogenoemde Ruimtelijke inrichtingseisen (afspraken) en ‘Verkenningsgebieden voor windturbines’ opgenomen. Verdere worden de verhouding zon- en windenergie (systeemefficiëntie), de voorkeursvolgorde voor zonnevelden (zon op dak), het bijstellen en uitbreiden van ruimtelijke afspraken en gemeentelijke solidariteit geagendeerd als belangrijke vraagstukken voor de RES 2.0. Regionale energiestrategie Arnhem-Nijmegen 1.0 De RES-AN 1.0 richt zich op duurzame opwek van elektriciteit (zon- en windenergie) en het gebruik van restwarmte. Door het gebruik van restwarmte voor de verwarming van woningen/gebouwen kan bij de omschakeling van gas uiteindelijk de vraag naar elektriciteit beperkt worden. Tevens is het gebruik van restwarmte een vorm van hernieuwbare energie. Duurzame opwek van elektriciteit In de RES-AN 1.0 staan regionale zoekgebieden voor zon- en windenergie opgenomen met een potentiele opbrengst van 1,62 TWh aan elektriciteit. In de gemeente Zevenaar is één (gedeeltelijk) regionaal zoekgebied voor zon- en windenergie.
Regionaal zoekgebied zon- en windenergie (in- en uitgezoomd)
Zoekgebied voor zon- en windenergie De invulling van de zoekgebieden moet nog nader onderzocht en uitgewerkt worden in concrete projecten. Of, hoeveel en in welke omvang projecten in een zoekgebied worden gerealiseerd hangt af van concrete initiatieven, inpassingsmogelijkheden en maatschappelijk draagvlak. Warmte De RES-AN 1.0 geeft inzicht in de warmtevraag (2030) en brengt in beeld welke grote warmtebronnen in Regio Arnhem-Nijmegen beschikbaar zijn om woningen en andere gebouwen duurzaam mee te verwarmen. Door gebruik te maken van een warmtenet kunnen woningen van het aardgas af. Voor de gemeente Zevenaar is het warmtecluster AVR in Duiven van belang. Hier zijn twee interessante warmtebronnen gevestigd: de AVR Afvalverwerking BV en de rioolwaterzuiveringsinstallatie Nieuwgraaf van Waterschap Rijn & IJssel. De vraag is of de restwarmte van deze warmtecluster alleen beschikbaar blijft voor gemeenten die nu al gebruik maken via een warmtenet (Duiven, Westervoort en Arnhem), of dat in de toekomst ook de kernen en wijken van Velp, Zevenaar, Didam hiervan gebruik kunnen maken. Deze vraag wordt in de RES-AN 1.0 nog niet beantwoord. Ruimtelijke afspraken Om de kracht van het landschap op regionaal niveau te behouden, is in de RES-AN 1.0 een set ruimtelijke afspraken opgenomen. Deze ruimtelijke afspraken zijn alleen van toepassing op grootschalige initiatieven.
Deze afspraken beogen een focus voor toekomstige projecten voor grootschalige opwek binnen de aangewezen regionale zoekgebieden. Tevens geven deze afspraken richting aan het behouden van ruimtelijke kwaliteit bij het bepalen van de locaties, de opstelling en de inpassing van zonnevelden en windturbines. Het betreft de volgende afspraken: - Een inspanningsverplichting om actief op zoek te gaan naar concrete mogelijkheden om zon- en windprojecten te ontwikkelen binnen de regionale zoekgebieden; - Geen ontwikkelingen buiten de regionale zoekgebieden, met uitzondering van pijplijnprojecten; - Groepering van windturbines in lijnopstelling of clusteropstelling (geen solitaire windturbines); - Koppeling met ruimtelijke kwaliteit met regionale opgaven en lokale inpassing; - Grootschalige zonneveleden worden beoordeeld op de mate van aantasting van karakteristieke kenmerken van het landschap, samenhang met andere functies in het gebied, (zoals landbouw, biodiversiteit, cultuurhistorie), landschappelijke samenhang en dubbel ruimtegebruik; - Zo veel mogelijk combineren van zonnevelden en windturbines.
zaaknummer Z/21/386341
pagina 2 van 10
Naar RES-AN 2.0 De RES is een continu proces en beoogt een meerjarige samenwerking. De RES-AN wordt iedere twee jaar geactualiseerd. In de volgende RES (2023) wordt in ieder geval een aantal onderwerpen verder uitgewerkt en/of aangescherpt en bijgestuurd op de stand van zaken. Daarnaast worden eventuele nieuwe ontwikkelingen meegenomen. In de RES-AN 1.0 worden onderstaande onderwerpen al geagendeerd voor de RES-AN 2.0: a. het wijzigen van de verhouding zon- en windenergie (meer windenergie/-turbines); b. voorkeursvolgorde zonnevelden (zon op het dak); c. (werkwijze) regionale tafel; d. bijstellen en uitbreiden van ruimtelijke afspraken; e. gemeentelijke solidariteit; f. toevoegen of uitbreiden van regionale zoekgebieden. In het algemeen is er richting RES-AN 2.0 en RES-AN 3.0 nog een forse inspanning nodig om de doelstelling van het Gelders Energieakkoord te halen. De RES-AN 1.0 voorziet 1,62 TWh aan duurzame energie. Om de doelstelling te halen moet regionaal 3,5 TWh duurzame energie opgewekt worden in 2030. Informatie Bezoek voor achtergrondinformatie ook de site van Regio Arnhem Nijmegen via www.regioan.nl . Hier vindt u de Online omgeving met verdiepende informatie, kaarten, reacties via RES Arnhem Nijmegen > Documenten > RES 1.0 > Online omgeving met verdiepende informatie, kaarten, reacties.
Planning De RES-AN 1.0 zal uiterlijk 1 juli 2021 aangeboden worden aan het Nationaal Programma Regionale Energie Strategie (NPRES) en Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). 2. Raadsvoorstel Wij stellen u voor om: 1. Kennis te nemen van de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES-AN 1.0) Regio Arnhem Nijmegen; 2. De RES-AN 1.0 vast te stellen met dien verstande dat: a. de gemeente zich vooralsnog zal richten op 4 lopende projecten voor zonneparken en nog geen invulling/uitwerking geeft aan het regionale zoekgebied; b. de gemeente niet kan instemmen met de aanduiding van Verkenningsgebieden windturbines op het grondgebied van de gemeente Zevenaar ten behoeve van agenda RES-AN 2.0. 3. Waarom naar de raad De regio dient met een Regionale Energie Strategie (RES) een regionale invulling te geven c.q. bijdrage te leveren aan het nationale Klimaatakkoord. De RES moet vastgesteld worden door de betrokken besturen van de overheid. De Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen 1.0 (RES-AN 1.0) wordt derhalve aan de raad ter besluitvorming aangeboden. De RES-AN moet uiteindelijk doorwerken in de lokale Omgevingsvisie. Het vaststellen van een Omgevingsvisie is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Omdat de RES-AN één van de uitgangspunten is voor de Omgevingsvisie leggen we deze aan u voor.
4. Doelstelling en beoogd resultaat
zaaknummer Z/21/386341
pagina 3 van 10
Indienen van een regionaal ‘bod’ als bijdrage aan de realisatie van de doelstellingen van het Nationaal Klimaatakkoord, het Gelders Energieakkoord en lokale energiedoelstellingen en te komen tot een regionale energietransitie naar duurzame energie ten behoeve van een reductie van de CO₂-uitstoot om opwarming van de aarde (effect op het klimaat) te beperken en daarmee klimaateffecten als droogte, wateroverlast en stijging van de zeespiegel te beperken. 5. Argumenten en alternatieven Argumenten 1.1 De RES-AN is een gezamenlijke, regionale (ruimtelijke) visie op energietransitie; De RES-AN 1.0 geeft duidelijkheid welke uitgangspunten en spelregels we in de regio hanteren om tot grootschalige duurzame energieopwekking te komen. Door de aard en schaal van het opwekken van duurzame energie en daarmee gemeente overschrijdende effecten en belangen, is sprake van een regionale opgave. De regiogemeenten hebben ook een gezamenlijk belang, omdat het niet waarschijnlijk is dat iedere gemeente een lokale opgave op eigen grondgebied kan realiseren. Daarbij zou het mogelijk moeten zijn om op de regionale schaal de ‘beste’ locaties in te zetten voor grootschalige opwek van duurzame energie. De RES-AN 1.0 geeft regionale spelregels voor grootschalige zonnevelden en windturbines. Dit geeft mogelijkheden en beperkingen (bescherming).
De focus op regionale zoekgebieden en Ruimtelijke afspraken geven meer regie op de regionale ruimtelijke ordening. Hiermee kunnen regionale ruimtelijke waarden beter beschermd en gemeentegrens overschrijdende effecten meer gecontroleerd worden. Met name windturbines kunnen regionale ruimtelijke effecten hebben door de schaal; windturbines zijn op grote afstand zichtbaar en hebben een aanzienlijke landschappelijke impact. De regionale afstemming van zoekgebieden en opstelling van windturbines is ook van belang voor de beleving van de leefomgeving van de inwoners van de gemeente Zevenaar. 2.1 Met de RES-AN 1.0 zit de regio op koers voor de bijdrage aan de landelijke opgave. De landelijke doelstelling is 49% CO₂-reductie (ten opzichte van 1990) in 2030. Afhankelijk of gerekend wordt met een aandeel inwoners, de oppervlakte, de energievraag of de CO₂-uitstoot moet de regio Arnhem-Nijmegen naar 0,6 tot 1,5 TWh aan duurzame energie opwekken om naar rato bij te dragen een de nationale opgave. Met een potentiele opwek van 1,62 TWh zit de RES-AN 1.0 vanuit dat perspectief dus op koers. 2.2 De RES-AN 1.0 sluit (grotendeels) aan op het gemeentelijk beleid. Mei 2020 heeft de gemeenteraad het “Toets- en afwegingskader grootschalige duurzame energieopwekking (zon en wind)” vastgesteld. In de RES-AN 1.0 zijn géén regionale zoekgebieden opgenomen die in strijd zijn met dit beleidskader.
Lopende projecten – die passen binnen het lokale beleidskader –, ook buiten de regionale zoekgebieden, zijn mogelijk binnen de kaders van de RES-AN 1.0 (afspraak 14, 2.7.5). De locatie- en inpassingscriteria die wel van toepassing zijn, komen overeen met het gemeentelijk beleid. Er zitten ook spanningen tussen het lokaal beleid en de Ruimtelijke afspraken in de RES-AN 1.0, met name ten aanzien van de focus op regionale zoekgebieden. In het lokaal beleid ligt de focus weliswaar op de voorkeursgebieden, maar zijn ook initiatieven buiten deze gebieden toegestaan. Voor de korte termijn zijn de Ruimtelijke afspraken praktisch niet bezwaarlijk. Daarbij zijn projecten buiten de regionale zoekgebieden niet uitgesloten, maar wel onzeker. De Ruimtelijke afspraken gelden uitsluitend voor grootschalige initiatieven. Kleinere zonneparken (maximaal 2 MW) buiten regionale
zaaknummer Z/21/386341
pagina 4 van 10
zoekgebieden kunnen wel buiten het kader van de RES-AN 1.0 lokaal afgewogen worden. Voor deze projecten buiten de regionale zoekgebieden zijn de Ruimtelijke afspraken geen belemmering. In de RES-AN 2.0 moeten naar verwachting nieuwe regionale zoekgebieden opgenomen worden. Dit kunnen ook nieuwe zoekgebieden in de gemeente Zevenaar zijn. Projecten die nu – vooralsnog – buiten de regionale zoekgebieden vallen kunnen dan (mogelijk) binnen een regionaal zoekgebied gaan vallen, zodat deze aansluiten op de RES (er heeft dan een regionale afweging plaats gevonden). Inwoners kunnen ook voordeel hebben bij de focus op regionale zoekgebieden. Meer regie op regionale ruimtelijke ordening komt ten goede aan de ruimtelijke kwaliteit van de regio (zie verder). Er zit ook een spanning tussen lokaal beleid en de afspraken over warmte (specifiek afspraak 9). De gemeente Zevenaar is vanaf 2018 de mogelijkheden van het doortrekken van het warmtenet vanuit de AVR aan het onderzoeken. In dit kader zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd. De afspraken in de RESAN 1.0 over het warmtesysteem kunnen mogelijk consequenties hebben voor ons eigen traject voor een warmtenet voor de stad Zevenaar. 2.3 De RES-AN 1.0 is een visie op hoofdlijnen en moet nog nader uitgewerkt en ingevuld worden In de RES-AN 1.0 worden zoekgebieden voor zon- en windenergie (windturbines) aangegeven.
Dit betekent niet dat deze zoekgebieden volledig vol komen te liggen met zonnevelden en/of windturbines. Dit moet nog nader onderzocht en uitgewerkt worden in concrete projecten. Of, hoeveel en in welke omvang projecten in een zoekgebied worden gerealiseerd, hangt af van concrete initiatieven, inpassingsmogelijkheden en maatschappelijk draagvlak. 2.4 Uitgangspunten voor ‘Verkenningsgebieden windturbines’ passen niet in vastgesteld gemeentelijk beleid Het verbeteren van de verhouding wind- en zonne-energie wordt geformuleerd als een opgave voor de RES-AN 2.0 In de RES-AN 1.0 zijn voor de Liemers (al) drie ‘Verkenningsgebieden voor windturbines’ benoemd, waarvan twee in de gemeente Zevenaar (zie afbeelding). Het betreft een locatie ten noorden van de A12 (Broek) en een locatie ten zuiden van A12 (nabij bedrijventerrein 7Poort).
Verkenningsgebieden voor windturbines
Voorkeursgebied zon- en wind (A12-zone)
Naast het feit dat de Verkenningsgebieden groter zijn dan de in het lokaal beleid aangegeven voorkeurszone langs de A12 (300 m), is het uitgangspunt van windturbines met ashoogtes van meer dan 120 meter in strijd met de door de gemeenteraad vastgestelde maximale ashoogte van 50 meter. Daarbij zijn de Verkenningsgebieden nog niet op een goede manier als zoeklocaties met stakeholders en inwoners besproken. We vinden het ook in het kader van zorgvuldige participatie niet opportuun om deze Verkenningsgebieden op de kaart te zetten, ook al zijn deze indicatief, ook al moeten de (on)mogelijkheden van windturbines in deze gebieden nog nader onderzocht worden. zaaknummer Z/21/386341
pagina 5 van 10
Kanttekeningen 1.1 Op grond van lokaal beleid zal de gemeente niet voldoen aan de inspanningsverplichting om actief een verkenning in het regionale zoekgebied te starten In de Ruimtelijke afspraken is een inspanningsverplichting opgenomen dat de gemeente actief een verkenning gaat starten en op zoek gaat naar mogelijkheden om zon- en/of windprojecten te ontwikkelen binnen de regionale zoekgebieden. Bij de vaststelling van het Toets- en afwegingskader grootschalige duurzame energieopwekking (zon en wind) heeft uw raad zich uitgesproken in eerste instantie vier projecten te ontwikkelen. Op dit moment is voor vier zonneparken het traject voor ontwerp (en vergunningverlening) ingezet. Een verkenning voor de mogelijkheden in het regionale zoekgebied bij Innofase is op dit moment niet opportuun. Wij zijn van mening dat dit reëel is, omdat de gemeente Zevenaar met circa 60 hectare zonneveld, waarvan één combinatie zon/wind en één (experimenteel) dubbelgebruik een forse inspanning/bijdrage levert. 1.2 De doelstelling van 55% CO₂-reductie wordt (nog) niet gehaald In het Gelders Energieakkoord is een tussendoel opgenomen van 55% CO₂-reductie (ten opzichte van 1990) in 2030. Om deze doelstelling te bereiken is 3,5 TWh aan duurzame energieopwekking nodig. De RES-AN 1.0 voorziet 1,62 TWh duurzame energie.
Hoewel de RES-AN 1.0 een horizon heeft tot 2030 moet dit, ook in het licht van genoemde doelstelling, gezien worden als een tussenstap. De RES-AN wordt immers iedere 2 jaar geactualiseerd. Om de doelstelling van het Gelders Energieakkoord te halen moet de RES-AN 3.0 (vaststelling 2025) voorzien in 3,5 TWh. De projecten voor duurzame energie zouden dan nog tijdig gerealiseerd kunnen worden. De afname van de CO₂-uitstoot is niet alleen afhankelijk van de RES (duurzame energieopwek) maar ook van andere factoren en keuzes zoals de reductie van CO₂ in de mobiliteitssector, industrie en landbouw1 het toe- of afnemen van de vraag naar elektriciteit en warmte en nieuwe technieken. In het proces richting RES 2.0 (en verder) wordt de balans opgemaakt of we op koers zitten of en waar we moeten bijsturen. 1.3 Een ongunstige verhouding zon- en windenergie Gemeenten in de regio kiezen vooral voor zonnevelden en (veel) minder voor windturbines. De realisatie van overwegend zonnevelden is veel duurder dan een combinatie van zon- en windenergie door hoge kosten voor de aanleg van infrastructuur en inefficiënt gebruik van infrastructuur. Daarbij is het ruimtegebruik van (overwegend) zonneparken veel groter; 1 grote windturbine geeft evenveel opbrengst als 18 ha zonneveld (elektriciteit voor circa 6.700 huishoudens)2.
Bovendien blijft de grond rond de windturbine beschikbaar voor landbouw, natuur(?)3 of recreatie. Vanuit het perspectief van netimpact en ruimtegebruik is er sprake van een grote disbalans. Verder is het zeer waarschijnlijk dat de opgave zonder uitbreiding van het aantal windturbines niet mogelijk is. Alternatieven Geen alternatief voor een RES-AN Ook wanneer de gemeenteraad niet instemt zal de RES-AN 1.0 ingediend worden bij het NPRES en PBL 1 stikstof leidt tot de productie van broeikasgas met een ongeveer driehonderd keer sterker effect dan het broeikasgas
koolstofdioxide. 2 Een windturbine met een vermogen van 5,6 MW (tiphoogte ca. 243 meter / ashoogte 160 meter) draait zo’n 3.380 vollasturen per jaar. Een turbine van 5,6 MW wekt zo'n 0,0189 TWh per jaar op. Dat is evenveel als de opbrengst van 18 ha zonneveld en komt overeen met elektriciteit voor circa 6.700 huishoudens. 3 Dit afhankelijk of de natuur te combineren is met een windturbine. Een windturbine kan bijvoorbeeld negatieve effecten op vogels hebben.
zaaknummer Z/21/386341
pagina 6 van 10
Een RES is een verplichting vanuit het Rijk. De regio moet een RES vaststellen. Voor de regio is er derhalve geen alternatief. De gemeente kan in principe besluiten de RES-AN 1.0 niet vast te stellen. Wanneer een overheidspartner zich niet kan scharen achter het bod RES-AN 1.0 zal deze toch aangeboden worden aan de NPRES en PBL, onder een aantekening dat de betreffende gemeente (deels) niet kan instemmen, met de opgaaf van reden. Dit wordt een aantekening bij de RES-AN 1.0. Amendementen van de raad voor de eigen gemeente. De RES-AN 1.0 is een regionaal document (lokaal vast te stellen). De gemeenteraad kan geen wijzigingen op het document aanbrengen. Wel kan de gemeenteraad een voorbehoud maken op de besluitvorming. Dit geldt alleen voor de eigen gemeente. (hiervan wordt een aantekening gemaakt voor de NPRES en PBL). Indien een motie of amendement van de gemeenteraad consequenties heeft voor andere gemeenten of deelnemende partijen in de regio, dan worden deze regionaal besproken en met instemming van deelnemende partijen verwerkt in RES-AN 2.0. Er zal géén aanpassing van RES-AN 1.0 plaats vinden. Bij het opstellen van de RES-AN 1.0 is gekeken naar alternatieven Het klimaatakkoord gaat uit van een (tussen)resultaat in 2030. Om dit te kunnen realiseren gaat de RESAN 1.0 uit van bewezen technieken. Voor de opwek van elektriciteit gaat het dan om zonnepanelen en windturbines.
Het toepassen van kernenergie is een nationale afweging. Nieuwe technieken worden in het vervolg van de RES meegenomen. Bij het opstellen van de RES-AN 1.0 is ook gekeken naar verschillende ruimtelijke scenario’s. De regionale zoekgebieden in de RES-AN komen allemaal voort uit lokaal beleid. De locaties respectievelijk zoekgebieden in de RES-AN 1.0 zijn dus allemaal lokaal afgewogen. 6. Hoe gaan we dat bereiken en is evaluatie nodig? De RES-AN voorziet tevens in een programma voor monitoring. Middels monitoring wordt inzichtelijk of we op koers liggen met de uitvoering van de RES, de energietransitie en de realisatie van de doelstellingen van het Klimaatakkoord en het Gelders Energieakkoord. Naar aanleiding van de RES en de realisatie van vier projecten zal, voor de vaststelling van de RES-AN 2.0, het lokale beleidskader “Toets- en afwegingskader grootschalige duurzame energieopwekking (zon en wind)” geëvalueerd worden. Een bijgesteld beleidskader kan als input dienen voor het proces van de RESAN 2.0. 7. Klimaat en duurzaamheid De RES-AN 1.0 beoogd invulling te geven aan de klimaatdoelstellingen van het nationaal Klimaatakkoord en het Gelders Energieakkoord en de energietransitie naar duurzame energie. Het is een belangrijke stap in de realisatie van de lokale, regionale (en nationale) doelstellingen. Het is echter een tussenstap.
De regionale doelstelling (55% CO₂-reductie ten opzichte van 1990) wordt hiermee (nog) niet gehaald. 8. Communicatie In het kader van de RES-AN heeft een uitgebreid maatschappelijke en bestuurlijk participatietraject plaats gevonden. In een open proces konden alle inwoners uit de regio, maatschappelijke organisaties, maar ook ontwikkelaars deelnemen. Uiteindelijk hebben 450 personen deelgenomen aan het participatieproces, veelal vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. De RES-AN 1.0 heeft aansluiting gezocht bij lokale participatietrajecten en bestuurlijke besluitvorming. De regionale zoekgebieden komen allemaal voort uit een traject waar inwoners via lokale processen bij zaaknummer Z/21/386341
pagina 7 van 10
betrokken zijn geweest. In de gemeente Zevenaar zijn inwoners en belanghebbenden via het traject van het “Toets- en afwegingskader grootschalige duurzame energieopwekking (zon en wind)” betrokken. Er is door de werkorganisatie en de gemeente al veel aandacht aan communicatie over de RES 1.0 besteed, onder andere door diverse persberichten, onder andere met een Zevenaarse invulling. De RESAN 1.0 is bovendien (nu al) digitaal te benaderen door eenieder. Middels een story-board wordt informatie gegeven over achtergronden, proces en verschillende onderwerpen. Er is ook een feitenboekje en FAQ beschikbaar. 9. Kosten, baten en dekking De vaststelling van de RES-AN 1.0 heeft geen directe financiële gevolgen. Voor het traject naar RES-AN 2.0 zullen financiële afspraken gemaakt worden via budgetbesprekingen voor de Gemeenschappelijke regeling Groene Metropoolregio onder de opgave Circulaire regio. 10. Bijlagen De volgende bijlagen horen bij dit voorstel: Volgorde 1. 2. 3.
Documentnummer INK/21/1019966 INK/21/1019967 INK/21/1019968
Naam Aanbiedingsbrief RES-AN 1.0 Bestuurlijke samenvatting Reactienota (voorlopig conceptbod)
Burgemeester en wethouders van Zevenaar De secretaris Danielle Jansen
zaaknummer Z/21/386341
De burgemeester Lucien van Riswijk
pagina 8 van 10
Raadsbesluit Onderwerp Zaaknummer Documentnummer
Regionale energie strategie Arnhem Nijmegen 1.0 Z/21/386341 INT/21/1019754
De raad van de gemeente Zevenaar; overwegende dat;
Nederland het Klimaatverdrag van Parijs om opwarming van de aarde te beperken heeft ondertekend;
de Rijksoverheid klimaatverandering wil tegengaan en in 2030 49% CO2-reductie ten opzichte van 1990 nastreeft;
een en ander verder is uitgewerkt in het Gelders Energieakkoord, met een doelstelling in 2030 55% CO2-reductie ten en opzichte van 1990;
de gemeente Zevenaar het Gelders Energieakkoord heeft ondertekend;
het Rijk vraagt een Regionale energiestrategie (RES) op te stellen om – regionaal – een bijdrage te leveren aan nationaal Klimaatakkoord;
de regio Arnhem-Nijmegen is aangewezen als RES-regio en een Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0 is opgesteld;
de gemeenteraden, provinciale staten en het Algemeen Bestuur van de waterschappen worden verzocht om de Regionale energiestrategie 1.0 vast te stellen;
de RES te zijner tijd vertaald moet worden in de (lokale) Omgevingsvisie en Omgevingsplannen. Hiervoor is de gemeenteraad aan zet;
gelezen de Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0; het voorstel van burgemeester en wethouders van Zevenaar: besluit: 1. De Regionale energiestrategie Arnhem Nijmegen 1.0 vast te stellen met dien verstande dat a. de gemeente zich vooralsnog zal richten op 4 lopende projecten voor zonneparken en nog geen invulling geeft aan de invulling/uitwerking van het regionale zoekgebied; b. de gemeente niet kan instemmen met de aanduiding van de Verkenningsgebieden windturbines op het grondgebied van de gemeente Zevenaar ten behoeve van agenda RESAN 2.0.
zaaknummer Z/21/386341
pagina 9 van 10
Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zevenaar, gehouden op 2 juni 2021. De griffier W. van der Vlies
zaaknummer Z/21/386341
De burgemeester L.J.E.M. van Riswijk
pagina 10 van 10
1 1019966 Bijlage 1 Aanbiedingsbrief
Geachte colleges en gemeenteraden van de Groene Metropoolregio, In de afgelopen maanden was u actief betrokken bij de ontwikkeling van de Regionale Energie Strategie (RES) Regio Arnhem Nijmegen. Na de unanieme vaststelling van de concept RES medio juni 2019 en het voorlopig bod medio september 2020 is door alle betrokkenen hard gewerkt aan de doorontwikkeling naar de RES 1.0. Deze is inmiddels gereed. Hierbij bieden wij u de RES 1.0 ter vaststelling aan. Klimaatakkoord op regionaal niveau Vanuit het landelijke klimaatakkoord hebben regio’s de opdracht gekregen voorstellen te doen voor de ontwikkeling van duurzame elektriciteit op land en warmte. Wij kunnen hiermee regionaal en lokaal maatwerk bieden, verbinding leggen met andere opgaven en kansen die wij binnen onze regio zien. Uiteraard is er ook een koppeling gelegd met lokale, regionale en nationale ontwikkelingen en beleidsplannen. Van, voor en door de regio Dit bod maakten we in een intensief traject met stakeholders en bestuurders. Want de RES zien we als een proces van, voor en door de regio. We hebben daarom alle spelers uit de regio uitgebreid betrokken en alle informatie zo transparant mogelijk gedeeld. In het proces deden meer dan 450 personen mee, veelal vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Dit bod hebben we alleen op kunnen stellen met en dankzij hun kennis en denkkracht.
We danken alle betrokkenen hartelijk voor hun grote inzet! Onze ambities De RES is een meerjarige samenwerking van bestuurders, maatschappelijke partners en inwoners. Ze bepalen met elkaar hoeveel, waar en wanneer ze hernieuwbare energie willen realiseren. Voor u ligt het bod dat we als RES-regio Arnhem Nijmegen doen. Onze ambities zijn groot voor het opwekken van zonne- en windenergie. In het bod geven we ook aan hoe we het beschikbare warmteaanbod willen gebruiken voor verwarming in de regio. Ons einddoel is om in 2050 volledig energieneutraal te zijn. Dat hebben we afgesproken in het Gelders Energieakkoord. De RES 1.0 met de horizon op 2030 is een belangrijke mijlpaal op weg naar ons gezamenlijk doel. Afspraken voor de toekomst geven richting De RES 1.0 bevat afspraken voor de toekomst die richting geven aan locatiekeuzes voor zon- en windprojecten en hoe we om willen gaan met de warmteverdeling. Tevens geven deze richting aan de wijze van samenwerken in de RES en hoe we daarbij stakeholders willen blijven betrekken. Met de ruimtelijke afspraken in RES 1.0 willen we voorkomen dat windturbines en zonnevelden op allerlei plekken in het mooie, kostbare landschap in onze regio komen. De afspraken zorgen er onder andere voor dat er aandacht is voor mogelijke overlast voor inwoners, voor het behoud van natuur en betrokkenheid is van inwoners.
Volgende stappen Dit bod leggen we vanaf maart graag voor aan gemeenteraden, Provinciale Staten en algemeen besturen van de waterschappen. Voor de verdere uitwerking van RES 1.0 ligt het accent op het lokale gesprek. Samen met inwoners, maatschappelijke partners en stakeholders zoals agrariërs, landeigenaren en energie coöperaties benutten we zoveel mogelijk koppelkansen in deze energietransitie en creëren daarmee zoveel mogelijk draagvlak. Na het vaststellen van RES 1.0 vindt er iedere twee jaar formele afstemming plaats met u als volksvertegenwoordiger; 1 juli 2023 is zo’n tussentijds ijkmoment. Samen zetten we zo de volgende stappen op weg naar een energieneutrale regio.
De RES is en blijft een dynamisch document, het biedt ons strategie en houvast maar we weten ook, na de RES 1.0 volgt de RES 2.0, 3.0 en verder. Op deze manier kunnen we innovaties en nieuw opkomende kansen en inzichten optimaal meenemen in het nader invulling geven van de energietransitie. In de komende tijd zullen wij ons gaan richten op de ontwikkeling van een uitvoeringsagenda binnen de Groene Metropoolregio. Ook hierbij werken wij graag actief met u samen. Samen komen we verder Aan de RES 1.0 hebben veel organisaties meegewerkt. De vaststelling van de RES is echter voorbehouden aan de gemeenteraden, Provinciale Staten en de algemeen besturen van de waterschappen. Net als dat de invulling van de RES op vele vlakken aan de individuele gemeenten is. De RES biedt een regionale strategie, lokale en regionale overheden blijven zelf verantwoordelijk voor keuzes t.a.v. opweklocaties voor duurzame energie, de locatie van laadpalen voor elektrisch vervoer, de verduurzaming van de gebouwde omgeving en andere onderwerpen. Uiteraard streven we er doorlopend naar om zaken met elkaar te verbinden en voor lokale en regionale afstemming te zorgen. Want hoewel je alleen soms sneller gaat, kom je samen doorgaans verder. U ontvangt de volgende documenten 1. De bestuurlijke samenvatting 2. De reactienota: te vinden in de storymap onder tabblad 'reacties' 3.
Storymap, de online omgeving met de informatie uit de samenvatting, kaartmateriaal, verdiepende informatie en de oplegnotitie De storymap is een levend document. Om ervoor te zorgen dat helder blijft welke versie van het storyboard is ingezonden, is deze eveneens omgezet naar een PDF-format. Deze wordt via WeTransfer naar u toegezonden. Dit verwachten wij van u Wij vragen u kennis te nemen van de inhoud van de RES 1.0 en uiterlijk 15 juni een besluit te nemen over de RES 1.0. Uw reactie op de RES 1.0 zal worden opgenomen in een oplegnotitie en uiterlijk 1 juli a.s. samen met de RES 1.0 worden aangeboden aan het NPRES en PBL. Contact Mocht u vragen hebben over de RES 1.0 en/of de bijbehorende bijlage dan kunt u uiteraard contact met ons opnemen. Zowel het ambtelijk als het bestuurlijk kernteam treden graag met u in contact om dingen toe te lichten en uw vragen te beantwoorden. Met vriendelijke groet, Regiegroep RES regio Arnhem Nijmegen Harriët Tiemens Bestuurlijk voorzitter RES -regio Arnhem Nijmegen Eva de Ruiter Procesregisseur RES-regio Arnhem Nijmegen
1 1019967 Bijlage 2 RES-AN 1.0 Bestuurlijke samenvatting
RES 1.0 Regionale Energiestrategie Regio Arnhem Nijmegen
Arnhem Nijmegen
COLOFON Opdrachtgever: Regiegroep RES Regio Arnhem Nijmegen onder voorzitterschap van Harriët Tiemens, wethouder duurzaamheid gemeente Nijmegen. PROCES EN CONTACT Eva de Ruiter, procesregisseur RES Regio Arnhem Nijmegen, res@regioan.nl OPGESTELD DOOR Team RES Regio Arnhem Nijmegen in samenwerking met de gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar, de waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland en Vallei en Veluwe, provincie Gelderland, Liander en meer dan 450 stakeholders uit de RES Regio Arnhem Nijmegen. Team RES Regio Arnhem Nijmegen bestond uit: Stef Aerts, Jan Buijs, Arjan van Dalen, Daniel Humbs Steinbeck, Dirk-Wim in ‘t Hof, Janet Holland, Carola Hoogland, Matthijs van der Jagt, Dagmar de Jong, Tjeerd Kooy, Martin Kugel, Jolanda van Rensch, Christian Scheres, Rob Sjerps, Willem Spies, Eva Oosterwegel, Pascale Palstra, Eva de Ruiter, Rijk van Voskuilen. FOTOVERANTWOORDING Walter Sietinga: cover, p18, p23, p32, p37, p40 rechts en onder, p58 | via GroenLeven: p17 | via Liander: Hans Peter van Velthoven p24, p45, p60 | via Liander: Jack Tillmanns p40 links | Overig: Gemeenten Duiven en Westervoort, Gemeente Nijmegen, Gemeente Lingewaard, Regio Arnhem Nijmegen.
RES 1.0 Regionale Energiestrategie Regio Arnhem Nijmegen
VISUALISATIES NP RES Over Morgen (kaarten) Communicatiebureau de Lynx REDACTIE EN VORMGEVING Communicatiebureau de Lynx Meer informatie: www.res-regioan.nl Arnhem, maart 2021
VAN, VOOR EN DOOR DE REGIO
VOORWOORD
Opbrengst voor natuur en omwonenden
We gaan in Nederland over op duurzame energie bronnen voor het opwekken van elektriciteit en het verwarmen van onze huizen en gebouwen. De aanleiding voor deze grootschalige transitie is iedereen bekend. De aarde warmt op met alle negatieve gevolgen voor ons klimaat. Dat proces willen we stoppen, zodat we een gezonde aarde kunnen doorgeven aan de generaties na ons. Boven dien biedt de energietransitie kansen voor onze lokale economie en arbeidsmarkt.
Inwoners vinden duurzame energie belangrijk
Onderzoek brede bevolking
Jongeren onderzoek
De CO2-uitstoot kan omlaag door duurzame energie bronnen te gebruiken. Dat nieuwe manieren van energievoorziening nodig zijn, vinden ook de meeste inwoners van Regio Arnhem Nijmegen. In april 2020 hielden we een enquête en daaruit bleek dat 84% van hen het belangrijk vindt om duurzamer gebruik te maken van energie. Van de deze zomer bevraagde jongeren uit onze regio vindt zelfs 93% het positief dat er steeds meer duurzame energie wordt gebruikt.
Zorgen zijn er ook
Meekoppel kansen
Tegelijkertijd horen we van inwoners en belangen organisaties ook zorgen als het gaat om zonnevelden en windturbines. Daarom maken we de RES samen met zo veel mogelijk partijen en zoeken we naar mogelijkheden om de energietransitie te koppelen aan andere doelstellingen in het landschap. Zo kunnen we tegelijkertijd werken aan versterking van de natuur, economie, biodiversiteit, cultuurhistorie en recreatie. R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
We zien al mooie voorbeelden van ‘koppelkansen’ in onze regio. Afgelopen jaar werden 566 inwoners van Arnhem en omstreken mede-eigenaar van Windpark Koningspleij. Zij gaan meedelen in de winst en omwonenden profiteren van de opbrengsten via een omgevingsfonds. Een frambozenteler in Babberich gebruikt zonnepanelen in plaats van folie om zijn frambozen te beschermen tegen regen, storm en felle zon. En in Berg en Dal wordt onderzocht of een zonnepark ontwikkeld kan worden met veel meer aandacht voor mens en natuur.
Al volop bezig In Regio Arnhem Nijmegen zijn we al volop bezig met de energietransitie. Er zijn windparken in Duiven en Nijmegen, zonneparken in Lingewaard, Arnhem, Duiven, Nijmegen en Beuningen en er is verspreid over de regio nog een negental projecten vergund en daarmee vergaand voorbereid voor realisatie. Sinds 2011 nam ook het aantal zonnepanelen op daken aanzienlijk toe. Op het gebied van energie en innovatie kunnen wij trots zijn op twee energiehubs in onze regio: Glastuinbouwgebied NEXTgarden bij Lingewaard en bedrijventerrein InnoFase rondom de AVR in Duiven dat onlangs is uitgeroepen tot het duurzaamste bedrijventerrein van Nederland.
in elke nieuwe RES worden de plannen concreter en gaat de zoektocht naar invulling geven aan de energietransitie verder; iedere nieuwe RES biedt ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en inzichten. De RES is geen toekomstmuziek, maar speelt nu al. Om het uiteindelijke doel van de CO2-neutraal in 2050 te behalen, is het van belang dat het concreter maken van de plannen nu al gebeurt. Dat maakt participatie van inwoners en stakeholders nog belangrijker. In het hoofdstuk ‘Draagvlak’ kunt u lezen hoe stakeholders en inwoners betrokken zijn geweest bij de plannen die in deze RES 1.0 zijn opgenomen. U leest ook hoe en op welke momenten inwoners vanaf nu betrokken worden. Want de RES Regio Arnhem Nijmegen maken we van, voor en door de regio.
Het toekomstperspectief: nieuwe momenten om mee te praten In de periode maart-juni 2021 nemen de gemeente raden, de algemene besturen van de waterschappen en de Provinciale Staten een besluit over de RES 1.0. Dat is zeker niet het enige moment waarop we
Harriët Tiemens
Eva de Ruiter
nog iets van de energiestrategie kunnen vinden. Er volgt een RES 2.0, een RES 3.0, enzovoorts en
Voorzitter Regiegroep RES
Procesregisseur RES Regio Arnhem Nijmegen
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
3
INHOUD 1.
INTRODUCTIE IN DE RES
5
2.
ONS BOD
7
2.1
8
3.
Afwegingskader
2.2 Elektriciteit
8
2.3 Ruimtelijke afspraken geven richting bij het zoeken van locaties
9
2.4 Efficiënte uitbreiding elektriciteitsnetwerk
10
2.5 Warmte
11
2.6 Draagvlak
11
2.7 Afspraken voor de toekomst
12
INTEGRALE AANPAK
17
3.1
17
De leefomgeving verbindt ons
3.2 Samenwerking op verschillende schaalniveaus
17
3.3 Integraliteit in ons proces
20
3.4 Toekomstperspectief samenwerking en integraal werken
23
4. ELEKTRICITEIT, WARMTE & NETWERK
5.
6.
25
4.2 Warmte
34
4.3 Netwerk
41
4.4 Toekomstperspectief elektriciteit, warmte en netwerk
45
DRAAGVLAK
48
5.1
Bestuurlijk draagvlak
48
5.2 Maatschappelijk draagvlak
51
UITGELEIDE
59
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
Verklarende woordenlijst
WAAR BEGINNEN MET LEZEN?
24
4.1 Elektriciteit
R E S
Lijst met afkortingen
/
•
• •
R E S
Nieuw in de RES? Begin dan met het hoofdstuk ‘Introductie in de RES’. Voor een overzicht van het bod, ga naar ‘Ons bod’. De diepte in, kaarten en getallen? Ga dan naar ‘Elektriciteit, warmte en netwerk’.
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
LEESWIJZER In dit document vindt u in de kantlijn dit icoon. Bij online gebruik linkt deze naar onze digitale omgeving. Hier vindt u verdiepende informatie, achtergrondinformatie en interessant kaartmateriaal dat u interactief kunt gebruiken: diverse kaarten bestaan uit lagen die u aan of uit kunt zetten en u kunt in- en uitzoomen.
/
M A A R T
2 0 2 1
4
1. INTRODUCTIE IN DE RES
Grootschalige opwek gaat samen met andere onderwerpen uit de energietransitie
Klimaatakkoord
Meer dan 100 partijen verlagen de CO2-uitstoot van Nederland met 49% ten opzicht van 1990 via het Klimaatakkoord.
48,7 MT = 100%
Samenleving
Dit is de RES 1.0: de Regionale Energie Video ‘‘Wat is de RES?”
strategie (RES) van Regio Arnhem
Taakgroepen
7,3 MT = 15%
Nijmegen. In de RES onderzoeken we in Regio Arnhem Nijmegen samen met
Financiering
maat schappelijke organisaties, bedrijven
Werkgelegenheid & scholing
en inwoners de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame elektriciteit op
Industrie
20,2 MT = 41%
Landbouw & landgebruik
3,5 MT = 7%
Elektriciteit
14,3 MT = 30%
Gebouwde omgeving
3,5 MT = 7%
Nationaal Programma
Innovatie
land en het gebruik van warmtebronnen. Dit is de 1.0 versie, deze volgt op het
De RES gaat over het duurzaam opwekken van wind- en zonne-energie op land, inzicht in de warmtevraag en gemeente overstijgende warmtebronnen in de gebouwde omgeving.
(voorlopig) concept bod van oktober 2020.
Video ‘‘Waarom een RES?
Mobiliteit
Klimaatakkoord
Waarover gaat de RES wel en waarover niet?
In Nederland hebben we afspraken gemaakt in het Klimaatakkoord (2019) hoe we de internationale klimaatafspraken van Parijs uit 2015 gaan uitwerken. In Gelderland hebben we ook het Gelders Energieakkoord (GEA) dat aangeeft hoe we met elkaar de CO2-uitstoot verminderen: in 2030 met 55% ten opzichte van 1990. Gemeente Heumen heeft hierover voor de eigen gemeente in latere fase besloten dit aan te passen naar 49%. In 2050 wil Nederland CO2-neutraal zijn. 30 Energieregio’s in Nederland onderzoeken elk in een RES waar en hoe dit het beste
We werken in Nederland op veel verschillende manieren aan de klimaatdoelen. De RES is er daar één van en richt zich specifiek op:
In de RES zijn dus niet alle initiatieven voor CO2-vermindering opgenomen. Via andere wegen wordt gewerkt aan bijvoorbeeld het besparen van
Als nieuwe technieken succesvol blijken, dan krijgen die een plek in de volgende versie van de RES. De RES gaat alleen over de regionale afspraken. De gemeentelijke aanpak staat niet in dit plan. Ook kernenergie valt buiten de regionale aanpak, want dat thema wordt op landelijk niveau besproken. Het opmaken van de balans ten aanzien van alle plannen voor CO2vermindering in relatie tot de gestelde doelstellingen
kan. Regio Arnhem Nijmegen is een van die regio’s. De doelstellingen in de RES richten zich op 2030.
energie, innovaties voor energiewinning, fossiel-vrij vervoer, wind op zee, verduurzamen zeevaart
vanuit zowel het GEA als landelijk valt eveneens buiten de scope van de RES.
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
•
• •
de opwekking van duurzame elektriciteit via windturbines, zonnevelden en zon op grote daken (>15 kWP) de warmtetransitie in de gebouwde omgeving de benodigde opslag en energie infrastructuur
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
en maatregelen die bedrijven en industrie moeten nemen. Bij het bepalen van de ambities in de RES is wel rekening gehouden met een verwachte besparing van energie.
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5
Stap voor Stap De energietransitie is een enorme opgave. Daarom is de RES een meerjarig traject. Na de RES 1.0 volgt de RES 2.0, de RES 3.0, enzovoorts. De RES staat continu open voor nieuwe gesprekspartners, nieuwe technologie, nieuwe omstandigheden en voortschrijdend inzicht. Telkens wordt het een stap concreter. In de RES 1.0 staan alleen nog globale zoekgebieden op de kaarten. In het traject naar de RES 2.0 gaan we van zoekgebieden naar locaties en vervolgens naar projecten. Inwoners kunnen dan, en ook op andere momenten, verder meepraten over de energieplannen. Zie hiervoor het hoofdstuk ‘Draagvlak’.
Nu starten voor resultaat in 2030 Ook al gaat de RES stap voor stap, er is een hoge urgentie om voort te maken. Om de doelstelling van 55% CO2 reductie te halen, kunnen we niet wachten.
Het kost meerdere jaren om een wind- of zonnepark te realiseren en ook het aanleggen van een warmtenet vraagt veel tijd. Partijen die hun duurzame ambities willen verwezenlijken vinden elkaar in de RES.
Meer informatie > > > > >
Meepraten over zoekgebieden en locaties Om zeker te zijn dat we alle kansen, mogelijkheden en onmogelijkheden meenemen, betrekken we zoveel mogelijk partijen en inwoners bij de RES. Dat is in de afgelopen periode het geval geweest en zal in de aankomende jaren nog intensiever gebeuren. Zo blijven we wendbaar, spelen we in op de realiteit en maken we een RES van, voor en door de regio.
Feiten & argumentenboekje FAQ’s NPRES FAQ’s RES Regio Arnhem Nijmegen Cijfers RES Regio Arnhem Nijmegen Woordenlijst RES Regio Arnhem Nijmegen
Welke momenten zijn er allemaal om nog iets van de RES-plannen te vinden? Bij sommige regio’s ook inspraak via provincie
Inspraak via omgevingsbeleid Neem contact op met beleidsadviseur
Startnotitie
Concept bod
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
Kom naar een bijeenkomst van je RES-regio
Inspraak tijdens vergunningstraject
ES
R E S
Richt je tot je gemeente
R
Reactienota bij Startnotitie
Een startnotitie uit 2019 met daarin de uitgangspunten voor de RES vormde het startpunt van de RES Regio Arnhem Nijmegen. Reacties op de startnotitie zijn verwerkt in een reactienota. Op weg naar de RES 1.0 verscheen in oktober 2020 het concept bod. Deze werd unaniem goedgekeurd door de bestuurders van de betrokken gemeenten, waterschappen en provincie. Ook reacties op het concept bod zijn verwerkt in een reactienota.
Inspreken in gemeenteraad
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
6
2. ONS BOD
De RES 1.0 is de afsluiting van een waarde volle periode die veel resultaat heeft opgeleverd. Er zijn zoekgebieden in beeld voor toekomstige ontwikkeling van duurzame opweklocaties, waarmee een start wordt gemaakt met invulling geven aan de energiedoelstellingen die de regio heeft gesteld voor 2030. Deze zoekgebieden passen niet alleen binnen de kaders vanuit wet- en regelgeving, maar kunnen ook worden aangesloten op het elektriciteitsnet; zeker als we de uitvoeringsplanningen van de RES en Liander goed op elkaar blijven
de formele besluitvorming nog plaatsvinden in de maanden maart tot en met juni 2021, maar het RES-proces is vanaf de start gestoeld geweest op het principe ‘van, voor en door de regio’. De plannen zijn ontwikkeld en ontworpen samen met vele maatschappelijke stakeholders waaronder inwoners, energiecoöperaties, initiatiefnemers, jongeren-, natuur en landbouworganisaties. Ook de gemeenten, waterschappen en provincie waren continu nauw betrokken en hebben een grote bijdrage geleverd aan het resultaat dat nu voorligt in de vorm van RES 1.0. Om de sterke samenwerkingsverbanden die er nu zijn te behouden en om het behaalde resultaat goed te borgen zijn er met elkaar afspraken voor de toekomst gemaakt. Die helpen om met vertrouwen naar de toekomst te kijken.
afstemmen. Ook de (boven)regionale uitdaging op gebied van verdeling van de restwarmte van grote warmteclusters, zoals de afvalverwerkingscentrales in Weurt en Duiven en de papierfabrieken in Renkum en Eerbeek, krijgt steeds meer vorm. Net zoals de afstemming van het regionale warmtevraagstuk op de lokale Transitievisies Warmte en de bijbehorende wijkuitvoeringsplannen om stap voor stap onze woonwijken van het aardgas te halen.
Last but not least is er zowel maatschappelijk als bestuurlijk draagvlak voor RES 1.0. Natuurlijk moet R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
WAT IS EEN ‘BOD’? Alle 30 energieregio’s doen een ‘bod’. Zij komen met een voorstel hoeveel TWh zij denken te kunnen bijdragen aan de nationale ambitie van 35 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit. Die doelstelling wordt door de optelsom van alle concept RES’en ruim gehaald. Een gelopen race is dat niet. Het vraagt om een grote inspanning en lastige, vaak politieke, keuzes in de regio’s en op nationaal niveau.
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
BELANGRIJKSTE VERSCHILLEN MET HET CONCEPT BOD Op welke hoofdpunten verschilt de RES 1.0 met de voorloper, het concept bod van september 2020? • Het concept bod was 1,68 TWh. Het nieuwe bod is 1,62 TWh. • De RES 1.0 bevat afspraken voor de toekomst om de samenwerking van partijen te verstevigen en het huidige bod te borgen. Deze afspraken bevatten ook ruimtelijke afspraken die richting geven aan locatiekeuzes voor zon- en windprojecten. • De verhouding zon/wind was eerder 97%-3% (in vermogen) en is in de RES 1.0 89%-11%. Dit betekent dat de RES 1.0 efficiënter is als het gaat om de netinfrastructuur. • In het concept bod waren 6 kansrijke warmteclusters in beeld. In de RES 1.0 zijn dat er 5: de Bio Energie Centrale Cuijk zal de warmte leveren aan de eigen regio, Noordoost Brabant. • Tot aan de RES 1.0 zijn inwoners via de gemeenten bij de RES betrokken. De RES 1.0 bevat een visie hoe de regio de gemeenten hierop actiever kan gaan ondersteunen.
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
7
Concept bod
I nt ( k o p e gr a pe lka li t n
Nationaal Programma
Belemmerend beleid
tsch a p p elij k M aa tu en bes urlij k g fl a k a a r d
e
t e i en ) s
Ko
n tie i cië f f e em en s t y s te t i e ) ( s c iën ffi
Rui m k w t el a lit ij k ei t
e
op
ie erg En en gst br
2.1 Afwegingskader De keuzes die we maken in de RES hebben invloed op onze leefomgeving. We maken ze daarom zorgvuldig. Een afwegingskader hielp en helpt ons om de verschillende afwegingen naast elkaar te zetten: waar passen de ideeën voor zonne- en windenergie in de ruimte? Past het op het energienet? Zijn de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar? Er is continu een zorgvuldige afweging van de zes criteria waaruit het afwegingskader bestaat (zie figuur).
De criteria binnen dit afwegingskader zijn ruimtelijke kwaliteit in relatie tot de opgave, het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak, de energieopbrengst en kostenefficiëntie (systeemefficiëntie) van de maatregelen. Er is ook gekeken naar kansen om de energieopgave te combineren met andere geplande of gewenste ingrepen in het landschap, de zogenaamde integraliteit (koppelkansen). Tot slot is de kans rijkheid van grootschalige opwekking van zon- en windenergie getoetst aan belemmerend beleid rond bijvoorbeeld natuur, defensie, veiligheid, landschap en cultuurhistorie. De eerste vier criteria zijn meegegeven vanuit het Rijk. Voor Regio Arnhem Nijmegen zijn de laatste twee toegevoegd omdat die cruciaal zijn voor het bereiken van de ambities van de Groene Metropoolregio. In het hele proces worden de criteria tegen elkaar afgewogen. Dat gebeurt steeds samen met de publieke partijen, maatschappelijke organisaties, bedrijven en inwoners van de regio. De verkenningen rond de verschillende criteria uit het afwegingskader zijn beschreven in hoofdstuk 4 ‘Elektriciteit, ruimte en netwerk’ en hoofdstuk 5 ‘Draagvlak’. Icoontjes in de tekst geven aan wanneer een tekstdeel betrekking heeft op één of meerdere van de criteria uit het afwegingskader. Dit maakt inzichtelijk welke afwegingen de regio heeft gemaakt op de route naar de RES 1.0.
2.2 Elektriciteit
We dragen vanuit Regio Arnhem Nijmegen met 1,62 TWh bij aan de landelijke ambitie van 35 TWh opwekking via zonnevelden, grootschalig zon op dak en windturbines. Het is een bod waar we trots op mogen zijn, hoewel het nog niet genoeg is voor de regionale ambitie van 55% CO2-reductie in 2030. Ons bod heeft de volgende opbouw. De basis is een stevige inzet op de mogelijkheden van zonnepanelen op grote daken. Daar is 0,49 TWh aan opbrengst voorzien. Binnen de regionale zoekgebieden gaan zonnevelden en windturbines 0,93 TWh opwekken en buiten regionale zoekgebieden nog eens 0,20 TWh. Op dit moment (februari 2021) is 0,12 TWh BOD RES REGIO ARNHEM NIJMEGEN gerealiseerd.
VERDEELD PER LOCATIE
BUITEN REGIONALE ZOEKGEBIEDEN (0,20 TWh)
59% WIND + 39% 2 % W AT E R K R A C H
38% WIND + 62% BINNEN REGIONALE ZOEKGEBIEDEN (0,93 TWh)
T O TA A L B O D 1,62 TWh
100% ZON
ZON OP DAK (0,49 TWh)
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
8
DE RES 1.0 ALS STAP RICHTING 55% CO2-REDUCTIE
Met de ambities in de RES 1.0 zetten we een belangrijke stap op weg naar de doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030. De landelijke Klimaatmonitor houdt het (verwachte) energieverbruik en de duurzame opwekking bij. Zo wordt inzichtelijk of de doelstelling gehaald gaat worden. Of de CO2-uitstoot in 2030 inderdaad met 55% is afgenomen, hangt af van de maatregelen uit de RES, maar ook van andere factoren. Onder andere van de CO2-reductie in de mobiliteitssector en de industrie, het toe- of afnemen van de vraag naar elektriciteit en warmte en het gebruik van nieuwe technieken. In het proces richting RES 2.0 wordt de balans opgemaakt: koersen we af op 55% reductie? Waar moet er worden er bijgestuurd en wat betekent dit voor de opgaven in de RES?
In de regionale zoekgebieden is ruimte voor zon- en windprojecten. Of en waar die precies gaan komen is nu nog niet bepaald. Dat hangt af van initiatieven van inwoners of projectontwikkelaars en van het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak. Bij elke stap waarbij de plannen concreter worden, gaan de initiatiefnemers en gemeenten opnieuw in gesprek met inwoners en andere belanghebbenden. R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
De RES moet de gemeenten duidelijke richtlijnen meegeven voor realisatie – in elk geval wat betreft natuur, landschap, biodiversiteit, maar ook wat betreft participatie. Die realisatie mag je niet alleen aan de initiatiefnemers overlaten.” Erik Spaink, inwoner
Het gesprek gaat dan ook over hoe de omgeving mee kan profiteren in welke vorm dan ook en over de mogelijkheden en vormen voor financiële participatie van omwonenden.
2.3 Ruimtelijke afspraken geven richting bij het zoeken van locaties
Om te voorkomen dat er op allerlei plekken in het landschap in Regio Arnhem Nijmegen zonnevelden en windturbines komen, is er zorgvuldig gekeken naar de inpassing van zonnevelden en windturbines in het landschap. Rekening houden met de gezondheid van omwonenden en de natuur is van groot belang. Daarom zijn samen met experts op het gebied van landschap en energie afspraken opgesteld voor het behoud van de ruimtelijke kwaliteit. We zullen deze afspraken op weg naar de RES 2.0 verder toepassen in de praktijk en waar nodig bijstellen of uitbreiden. In de tussentijd geven ze gemeenten, waterschappen en provincie houvast bij het bepalen waar windturbines en zonnevelden wel goed passen en waar niet.
Er is vanuit het afwegingskader gekeken naar de gebieden waar we zonnevelden of windturbines zouden kunnen inpassen: de regionale zoekgebieden. Uitgangspunt was om de ruimtelijke kwaliteit zoveel te behouden of zelfs versterken. De energietransitie biedt namelijk kansen om met de ontwikkeling van zonnevelden en windturbines ook bij te dragen aan andere opgaven in het gebied. Denk bijvoorbeeld aan versterken van de biodiversiteit, recreatie, economie, het verbeteren van mobiliteit en het tegengaan van droogte.
In dit kader hebben we in samenwerking met verschillende RES-regio’s rondom de Veluwe en de provincie onderzoek laten doen naar de haalbaarheid van windturbines op en rond de Veluwe, vanwege het voorkomen van beschermde diersoorten. Er is gekeken naar twee zones. In de zone tot 1 kilometer rond de Veluwe zijn windturbines niet wenselijk. In de zone van 1 tot 8 kilometer rond de Veluwe zijn wel mogelijkheden. Hiervoor is verder onderzoek nodig, vooral naar de effecten voor de wespendief, een beschermde roofvogel.
Lees verder over elektriciteit.
Lees verder over de ruimtelijke afspraken.
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
9
11%
WINDTURBINES
89%
ZONNEVELDEN EN ZON OP DAK
2.4 Efficiënte uitbreiding elektriciteitsnetwerk
We constateerden bij het voorlopig concept bod dat we in Regio Arnhem Nijmegen vooral voor zonnevelden kiezen en minder vaak voor windturbines. Dat is duurder dan de ideale combinatie van 50% zonnevelden en 50% windturbines (uitgedrukt in vermogen) omdat het meer investeringen vraagt in onder meer kabels en elektriciteitsstations. De gebruikers – de inwoners – betalen deze kosten uiteindelijk. Daarom was en blijft het belangrijk om te zoeken naar mogelijkheden om zon en wind beter in balans te brengen,, zo gaven meerdere gemeenteraden in 2020 aan in hun reactie op het voorlopig concept bod
aanloop naar de RES 2.0 verder onderzocht. Daarmee kan de verhouding zich potentieel verder ontwikkelen naar 82% zon en 18% wind.
2.5 Warmte
Windturbines hebben overigens meer voordelen. Zo neemt een windturbine (van 5,6 MW en circa 243 meter tiphoogte) veel minder ruimte in dan een zonneveld; een grote windturbine wekt namelijk evenveel elektriciteit op als 18 ha zonneveld. De grond onder een windturbine blijft beschikbaar voor andere doelen zoals recreatie, natuur of landbouw. Ook is de aanleg van de benodigde infrastructuur voor een windturbine gemiddeld zeker driemaal goedkoper - 11 dan voor een zonneveld. Het rendement in een constructie met lokaal eigendom valt bij windturbines ook gunstiger uit.
Onze regio heeft voldoende mogelijkheden voor de ontwikkeling van een regionale warmte-infrastructuur. In Arnhem en Nijmegen is het mogelijk om de bestaande warmtenetten uit te breiden. Op verschillende andere plekken in de regio lijkt het mogelijk nieuwe warmtenetten te ontwikkelen. De haalbaarheid hiervan werken we in de komende jaren verder uit, ook in relatie tot de impact op de huidige gas- en elekticiteitsinfrastructuur.
Lees verder over het elektriciteitsnetwerk.
Een duurzame verwarming zal niet gaan zonder een verandering in hoe ons warmtesysteem in elkaar zit. En dat kost tijd, capaciteit en middelen. Daarnaast vereist het samenwerking tussen gemeenten én raakt het aan de samenwerking op (boven)regionaal niveau. Om tot een optimaal warmtesysteem binnen onze regio te komen is het nodig om hierover af te stemmen en dat te blijven doen binnen RES-verband. Hiervoor is een aantal afspraken gemaakt.
Het bod in de RES 1.0 heeft een betere verhouding, uitgedrukt in vermogen: 89% zon en 11% wind, tegenover 97% zon en 3% wind in het concept bod. Deze verhouding is efficiënter en effectiever. In de afgelopen periode zijn ook nieuwe verkenningsgebieden voor windturbines in beeld gekomen. Deze worden in de R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
In de RES is onderzocht welke bovenlokale rest warmtebronnen beschikbaar zijn, omdat deze bronnen in potentie interessant zijn voor de inzet van warmte binnen meerdere gemeenten. In Regio Arnhem Nijmegen blijken 5 fabrieken, rioolwaterzuiveringsinstallaties en afvalverwerkers in staat om in 2030 warmte te leveren voor de verwarming van een deel van onze huizen en gebouwen.