Agendabundel

Bundel - Informatieve raadsbijeenkomsten 2022-2026 van 28 september 2022

1

19:30 - 20:30 uur: IBOR Toelichting informatieve bijeenkomst IBOR 28 september 2022 Presentatie context IBOR tbv raad

2

20:35 - 21:35 uur: Verstedelijkingsstrategie Groene Metropool regio Presentatie raadsinformatieavond 28 sept 2022 Verstedelijkingsstrategie De Liemers Toelichting informatieve bijeenkomst verstedelijkingsstrategie 28 september 2022 Bijlage 2 - 220816_Verstedelijkingsstrategie ANFV_Deel_II_Onderzoeksagenda_Gebiedsuitwerkingen_HR

1 19:30 - 20:30 uur: IBOR 1 Toelichting informatieve bijeenkomst IBOR 28 september 2022

Beeldvorming Raad. Aanvrager/portefeuillehouder

R.Janssen/Toon Albers

Onderwerp

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte

Doel

Informatie verstrekken over het IBOR

Wat wordt er van de raad verwacht? - informatieverstrekking - consultatie

Informatie wordt gegeven over het IBOR en de keuzes die de raad kan maken tussen en in de verschillende scenario’s. Dit ter voorbereiding van de inhoudelijke behandeling in de raadscommissie Ruimte en raad.

Opzet

Informatieverstrekking via Power Point Presentatie met gelegenheid tot stellen van vragen.

Context

In het IBOR wordt het gewenste onderhoudsniveau van de openbare ruimte voorgelegd aan de raad. Tevens bevat het enkele ambities o.a. op het gebied van duurzaamheid, biodiversiteit en inclusiviteit.

Agendatekst voor publicatie

Toelichting op het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte

Gevraagde datum/tijdsduur

28 september (reeds gereserveerd)/ 1 uur

Bijlage(n)

PowerPoint Presentatie

1 Presentatie context IBOR tbv raad

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte Afdeling BOR 6 september 2022

Doel van deze presentatie • Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) is aangemerkt als onderwerp voor de raadsagenda • Te maken keuzes toelichten vooruitlopend op reguliere besluitvorming

Opbouw presentatie • A. Aanleiding voor IBOR • B. Toelichting op het plan (met name scenario’s) • C. Vervolg

A Aanleiding voor IBOR

Waarom aandacht voor onderhoud • Onvoldoende middelen voor regulier onderhoud • Geen/beperkte middelen beschikbaar voor vervanging • Bij nieuwbouw en renovatieprojecten wel dekking voor initiële kosten maar geen dekking voor structurele onderhoudslasten

Achterstand onderhoud Wegen

Achterstand onderhoud groen

Wat hebben we tot nu toe gedaan ? • 2018 Fusie Zevenaar-Rijnwaarden visiedocument • 2018/2019: IBOR plan voor het verzorgend niveau • 2019: Bezuiniging doorgevoerd in onderhoudsbudgettenwegen en groen • 2019/2021 Basis in Beeld • 2021/2022 IBOR • 2021/2022 Sectorale Beheerplannen

Omvang Areaal

Straatmeubilair overig • Verkeersborden: • Komborden: • Straatnaamborden: • Paaltjes: • Fietsenstallingen: • Prullenbakken:

6995 608 3109 3939 1642 593

Waarom een Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte? • Balans zoeken tussen beheeropgave en ambities en versus middelen en capaciteit • Van sectoraal naar integraal • Professionalisering van het beheer o Planmatig werken o Databeheer op orde o Van input naar output

• Verplichting Besluit Begroting en Verantwoording o IBOR basis voor beheerplannen

Zoektocht naar balans

Beheer openbare ruimte Ambities

Mensen Middelen

Wat vragen we aan u • Het onderhoudsniveau bepalen voor alle onderdelen van de openbare ruimte • Een keuze maken uit drie onderhoudsscenario’s • Het beschikbaar stellen van middelen en capaciteit afhankelijk van de scenariokeuze

B Toelichting op het plan

Reikwijdte IBOR • Kern van het plan: Scenario’s voor het beheer, onderhoud en vervanging met financiële consequenties • Geen “Omgevingsvisie”; wel 5 ambities toegevoegd

Kwaliteitscatalogus CROW • Schaallatten van A+ tot D • Referentiefoto’s met meetbare eenheden • Voorbeeld:

Onderhoudsniveau • Uitgangspunt: vastgesteld onderhoudsniveau van 2018 o A: centrum, pleinen, ontmoetingsplaatsen, accentplekken, begraafplaatsen o B: woonwijken, bedrijfsterreinen, doorgaande wegen, parken o C: Buitengebied

Ambitie

Relatie met coalitieakkoord • Aanpassen omgeving op de gevolgen klimaatverandering onder meer t.b.v. natuur en biodiversiteit en waterberging • Bij herinrichting wijk bewoners actief bij planvorming betrekken • Ondersteunen initiatieven van inwoners • Achterstallig onderhoud inlopen • Meer aandacht voor onderhoud en we maken hiervoor een plan • Mensen met beperking moeten meedoen in de openbare ruimte

3 Scenario’s • Scenario 1: Behoud huidig onderhoudsniveau, inlopen achterstanden en inzetten op ambities • Scenario 2: Behoud huidig onderhoudsniveau en inlopen achterstanden • Scenario 3: Onderhoudsniveau bijstellen naar huidig budget en geen budget voor inlopen achterstanden en ambities

Scenario 1 • Structureel budget voor onderhoud van de openbare ruimte • Structureel budget voor vervanging van de openbare ruimte • Incidenteel budget voor inlopen achterstanden • Budget voor het op orde brengen van organisatie • Extra toevoeging onderhoudsbudget om ambities te realiseren • Een apart structureel budget voor het realiseren van ambities (vervangingsinvesteringen)

Beeldkwaliteit scenario 1

Financiën scenario 1

Scenario 2 • Structureel budget voor onderhoud van de openbare ruimte • Structureel budget voor vervanging van de openbare ruimte • Incidenteel budget voor inlopen achterstanden • Er worden beperkte middelen beschikbaar gesteld voor op orde brengen organisatie • Geen middelen voor realiseren van de 5 ambities

Financiën scenario 2

Scenario 3 • (Beeld)kwaliteit wordt op onderdelen naar beneden bijgesteld om binnen huidig budget te blijven. • Structureel budget voor vervanging van de openbare ruimte • Er wordt geen budget beschikbaar gesteld voor het inlopen van onderhoudsachterstanden (incidenteel) • Er worden beperkte middelen beschikbaar gesteld voor op orde brengen organisatie • Er wordt geen budget beschikbaar gesteld voor het realiseren van ambities (incidenteel en structureel)

Aangepaste beeldkwaliteit scenario 3

Financiën scenario 3

Samenvatting financiën

Effecten op ambities Ambities

Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3

Doelmatig onderhoud/voorkomen kapitaalverlies

++

+

0/-

Beeldkwaliteit

+

+

-

Gebiedsgewijze revitalisaties/vervangingen

+

+

+

Biodiversiteit/bestrijden exoten

++

+

-

Klimaatadaptatie

++

+

-

Duurzaam en circulair

++

+

-

Uitnodigend en toegankelijk voor iedereen

+

0

-

Betrokken en tevreden inwoners

+

0

-

C Vervolg

Vervolg • Verwerken input uit informatieve bijeenkomst college/raad • Planning vaststelling in raad van 19 oktober 2022 • Beschikbaar stellen van middelen (vanaf 2023) integraal afwegen bij vaststelling gemeentebegroting • Eind 2022: Vaststelling beheerplannen door college • Jaarlijks verantwoording afleggen via P&C cyclus • Na 5 jaar: Evaluatie IBOR

Wat vragen we aan de raad • Het onderhoudsniveau bepalen voor alle onderdelen van de openbare ruimte • Een keuze maken uit drie onderhoudsscenario’s • Het beschikbaar stellen van middelen en capaciteit afhankelijk van de scenariokeuze

2 20:35 - 21:35 uur: Verstedelijkingsstrategie Groene Metropool regio 1 Presentatie raadsinformatieavond 28 sept 2022 Verstedelijkingsstrategie De Liemers

Verstedelijkingsstrategie De Liemers 28 september 2022

Welkomstwoord Wethouder Van Orden

Verstedelijkingsstrategie De Liemers (VS de Liemers): Vaststelling raad november 2022

Groene Metropoolregio • Verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) • Productieve regio (economie en arbeidsmarkt) • Circulaire regio (circulariteit, duurzaamheid, klimaat en energie) • Ontspannen regio (leefbaarheid, natuur & landschap, cultuur en erfgoed) • Groene groeiregio (woningbouw en verstedelijkingsstrategie)

Proces deel 1 VS • Oktober 2021: 18 gemeenteraden van de GMR en 8 gemeenten Regio Foodvalley (8): deel I VS Arnhem Nijmegen Foodvalley vastgesteld. Ook PS GLD / UTR. • Deel 1: de ontwerpprincipes en motto “meer stad-meer landschap”, inhoudelijke basis voor verdere samenwerking Rijk, provincies, waterschappen, regio’s, gemeenten. • Ter vaststelling in november 2022: • 1. Vaststellen wijzigingsdocument deel I; • 2. Vaststellen onderzoeksagenda gebiedsuitwerkingen (Deel IIA) met hoofdstuk ‘Werken met de VS Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B) als basis voor de verdere uitwerking van de gebiedsuitwerkingen en het te sluiten akkoord.

Proces deel 2 VS • Analyse de Liemers • Bestaande visies in beeld gebracht • Werkgroep: gemeenten en input collega’s provincie • Beelden tot 2030 meer duidelijk. Na 2030? • Wonen en economie veelal vastgelegd in afspraken, leefomgeving en mobiliteit minder vastomlijnd. • Verschillende belangen per gemeente. Onderscheid gemaakt tussen lokale opgaven en onderzoeksvragen en de onderzoeksagenda Liemers breed. • Per bouwsteen een kaart en een integrale kaart. Tekst gaat voor de kaart.

Opzet gebiedsuitwerking • Positionering van de Liemers in de Groene Metropool • Integrale onderzoeksvraag • Hoofdopgaven met onderliggende onderzoeksvragen bepaald voor de bouwstenen: Leefomgeving Mobiliteit Economie Wonen • Aanzet voor onderzoeksagenda Liemers breed

•

Positionering van de Liemers in de Groene Metropool Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort en Zevenaar. De Liemers is een zeer gevarieerd gebied met een eigen identiteit en een rijke historie. Er zijn vele kleine oorspronkelijke kerkdorpen met volop natuur, rivieren, rust en ruimte, voornamelijk langs de randen van het gebied. Daar is vitaliteit een belangrijk aandachtspunt. Langs belangrijke dragers als de A12 en de spoorlijnen zijn de regiokernen Westervoort, Duiven, Zevenaar en Didam gelegen waar het wonen en werken is gecentreerd. Deze regiokernen beschikken ook elk over een eigen treinstation. De Liemers kent een strategische ligging met sterke woon-werkrelaties met Arnhem, de Achterhoek en Emmerich (Duitsland). Dankzij het landschap en de A12-corridor zijn vrijetijdseconomie, logistiek en maakindustrie belangrijk. Binnen de Groene Metropool is de Liemers nu vooral gericht op Arnhem, maar met de aansluiting van de A15 op de A12 krijgt het gebied ook betere verbindingen met het zuidelijk deel van de Groene Metropool.

Integrale onderzoeksvraag Hoe kan de Liemers het hybride karakter (stad en landschap) op een kwalitatieve manier in stand houden en verbeteren, met name als de ruimtebehoefte na 2030 voor wonen en werken, recreëren en landschap nog verder toeneemt? Dit terwijl het mobiliteitsnetwerk nu al tegen zijn grenzen aanloopt.

Bouwsteen leefomgeving • Welke kansen zijn er voor een goede invulling van de stedelijke uitloopgebieden en om groene verbindingszones te creëren met de naastgelegen gebieden? • De harde barrière A12/A3 doorbreken • Welke kansen zijn er om het Rivierklimaatpark meer te verbinden met de Veluwe en via natuurgebied Driegaarden, met het oeverwallengebied ten zuiden van de A12? Hiermee beogen we ontwikkelkansen te creëren voor recreatie, natuur, landbouw(transitie), hydrologie, landschap, cultuur, erfgoed en economie.

Bouwsteen mobiliteit • Onderzoek naar het inzetten op een gebiedsgerichte corridor over het spoor, de weg en het water, zowel naar het westen als naar Duitsland. • Verbeteren van de knooppunten en verbindingen (zoals Velperbroek, A348 - A12, verbinding Westervoort – Arnhem). • Onderzoek naar de ontwikkeling/ transformatie van de spoorzones Westervoort, Duiven, Zevenaar, Didam in samenhang met het optimaliseren van het openbaar vervoer. • Onderzoek naar versterking OV-verbindingen naar grotere en kleinere kernen. • Onderzoek naar het regionaal (snel)fietsnetwerk, waaronder het (recreatief) verbinden van het noordelijk deel van de Liemers met het zuidelijk deel.

Bouwsteen economie • Inzetten op leefbaar en vitaal houden centra steden en dorpen. • Uitbreiding van de regionale bedrijventerreinen passend binnen de ontwikkelruimte van het regionaal afspraken. • Toekomstbestendig maken van bestaande terreinen. • Onderzoeken transformeren bestaande bedrijventerreinen nabij het spoor. • Vorm geven aan de landbouwtransitie. • Wensen voor uitbreiding lokale bedrijventerreinen in beeld brengen. • Versterken van de positie logistieke knooppunt EMZ. • Wat is (als afgeleide van de woningbouwopgave) indicatief het ruimtebeslag voor deze bouwsteen?

Bouwsteen Wonen • 6000 woningen tot 2030. • Inbreiding boven uitbreiding. Echter, uitbreiding is noodzakelijk vanwege het tempo en omdat de inbreiding onvoldoende voorziet in de opgave. • Op een groene en gezonde manier de kernen blijven verdichten en bouwen voor de verschillende segmenten en doelgroepen? Dit staat in directe relatie tot de mobiliteitsopgave en gericht op mogelijke transformatie van de spoorzones. • Inzet op instrumenten om woningbouwplannen te realiseren. • Sturen op betaalbaarheid? Juiste woning, plek, prijs en doelgroep. • Bij woningbouwlocaties aandacht voor thema’s bodem en water.

Onderzoeksagenda (bestuurlijk overleg met provincie en rijk)

Spoorzones Westervoort, Duiven, Zevenaar en Didam 1. Verdichten spoorzones, groene ruimte buiten deze zones open laten en meer draagvlak voor openbaar vervoer. Kansen voor inbreiden in de spoorzones verkennen en een beeld krijgen van de gewenste maat van verdichting. 2. Onderzoeken randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen in de spoorzones. De A12 corridor vraagt om alternatieven voor woon-werk verkeer, maar ook voor goederenvervoer. Dus inzetten op fietsverbindingen en rivieren voor goederenvervoer. 3. Voor de gemeente Zevenaar is er de wens voor een Station Zevenaar Oost. Groenblauwe raamwerk 4 Gebieden Veluwe en de Liemers verbinden: zorgen voor goede verspreiding van recreatie en een robuuste groene buffer creëren tussen de Veluwe en Duitsland + verduurzaming van landbouw, ruimte voor klimaatadaptatie en de energietransitie. Barrièrewerking. 5. Regionale samenwerking.

Betrokkenheid raad bij VS • Deel I: vastgesteld oktober 2021 • Deel II: indirect via bestaande visies en beleid • Raadsinformatiebrieven gedurende het proces • 23 juni 2022: alle Liemerse gemeenteraden • Raad Zevenaar: actieve betrokkenheid leden regionale commissie GMR. Ophalen opgaven/ speerpunten specifiek voor Zevenaar. • De tekst en kaarten zijn daarop beoordeeld.

Speerpunten raad Zevenaar • Station Zevenaar oost • A15/A12 • Bouwen in grote en kleine kernen • Transformeren bedrijventerreinen • Ontsluiten 7poort • Ontsluiten Gelders Eiland, Witte Kruis Babberich • Blauwgroen raamwerk (ook naar Duitsland) • Verbinding (ook via water) • Knooppunt EMZ

Naar verstedelijkingsakkoord: • Deel II-B VS geeft een doorkijk voor het proces

• Streven is om de hoofdlijnen met het Rijk af te spreken in het BOMIRT van november 2022. BO-Mirt = Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT). https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ruimtelijkeordening-en-gebiedsontwikkeling/meerjarenprogramma-infrastructuur-ruimte-en-transport-mirt

Hoe verder na besluitvorming? • Samen de onderzoeksagenda vormgeven met de uitkomsten van het BO-MIRT. • Voor de Liemers met elkaar bepalen wat we wel en niet gezamenlijk gaan oppakken de komende jaren. Samen de ruimtelijke puzzel leggen en kijken waar mogelijkheden liggen. Toewerken naar een uitvoeringsprogramma. • Specifiek voor Zevenaar: VS verwerken in de Omgevingsvisie.

Vragen?

1 Toelichting informatieve bijeenkomst verstedelijkingsstrategie 28 september 2022

Beeldvorming Raad. Aanvrager/portefeuillehouder

Wethouder Aad van Orden

Onderwerp

Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley

Doel

De raads- en commissieleden informeren over de definitieve versie van de Verstedelijkingsstrategie die aan de raad van november ter vaststelling wordt voorgelegd.

Wat wordt er van de raad verwacht? - informatieverstrekking - consultatie

Informatieverstrekking. De raden zijn Liemers breed op 23 juni geïnformeerd over de Verstedelijkingsstrategie. Nadien hebben er nog enkele wijzigingen plaatsgevonden en is er vanuit de raad ook nog input gegeven. De definitieve versie wordt op 28 september besproken.

Opzet

De wethouder en Jacqueline van der Leij (gebiedstrekker Verstedelijkingsstrategie de Liemers) zullen een presentatie verzorgen. De raads- en commissieleden worden geïnformeerd over de belangrijkste opgaven en de onderzoeksagenda voor de Liemers. Ook worden de belangrijkste elementen uit de Verstedelijkingsstrategie voor specifiek Zevenaar besproken.

Context

De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley beschrijft - met als leidend motto ‘Meer landschap, meer stad’ - welke voorwaarden en principes nodig zijn om de groei te accommoderen en tegelijkertijd de groene leefkwaliteit te versterken. Dit vergt een nauwe samenwerking tussen alle overheden: regio(gemeenten), waterschappen, provincies en Rijk, maatschappelijke partners en het bedrijfsleven. De gemeente is en blijft verantwoordelijk voor het eigen ruimtelijk beleid. De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley heeft formeel geen juridische status, zoals een omgevingsvisie of een bestemmingsplan dat wel heeft. Tegelijkertijd is de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley niet vrijblijvend. We hebben de strategie met elkaar opgesteld en ook onze gemeente heeft (mede op basis van al door de gemeenteraad vastgesteld beleid)

ambtelijk en bestuurlijk actief bijgedragen aan de totstandkoming van deze strategie. In het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B) staat hoe wij op lokaal niveau met de verstedelijkingsstrategie moeten werken en hoe de uitgangspunten van de strategie moeten worden vertaald in ons eigen ruimtelijk beleid. Hier moet nog verder invulling aan worden gegeven. Agendatekst voor publicatie

Eind 2021 stelden de gemeenteraden van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (18) en Regio Foodvalley (8) het eerste deel van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley vast. Ook Provinciale Staten van Gelderland en Utrecht stemden hiermee in. Het werken met de op hoofdlijnen geformuleerde strategie vraagt om inzoomen. Dit concretiseren vindt plaats in zogenoemde gebiedsuitwerkingen in acht verschillende deelgebieden. Als eerste stap in deze gebiedsuitwerkingen zijn nu opgavebeschrijvingen opgesteld: de ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ bevat de onderzoeksagenda’s per deelgebied (Deel II-A) én het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B); dat is een beschrijving van het vervolgproces waarin we samen werken aan de uitvoering van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. De gehele Verstedelijkingsstrategie (deel I, II-A en II-B) ligt in november voor ter besluitvorming.

Gevraagde datum/tijdsduur

28 september 2022: 20.30-21.30 uur

Bijlage(n)

1. Laatste versie van de Verstedelijkingsstrategie

1 Bijlage 2 - 220816_Verstedelijkingsstrategie ANFV_Deel_II_Onderzoeksagenda_Gebiedsuitwerkingen_HR

Opgavebeschrijvingen Verstedelijkingsstrategie Onderzoeksagenda voor gebiedsuitwerkingen (16/8/22)

2a 2

INHOUDSOPGAVE Inleiding gebiedsuitwerkingen

04

Opgavebeschrijvingen Spoorzone Arnhem-Oost

06

Foodvalley-Zuid 16 Nijmegen-West 26 Foodvalley-Noord

36

Liemers 46 Middengebied 58 Rijk van Nijmegen

68

Veluwe 80 Werken met de Verstedelijkingsstrategie

90

Inhoud per opgavebeschrijving • Positionering van het deelgebied binnen de Groene Metropool • Integrale onderzoeksvraag • Hoofdopgaven met onderliggende opgaven • Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen en onderzoeksagenda (indien aanwezig) • Integrale kaart • Kaart per bouwsteen

3

“Voor acht deelgebieden worden de ontwerpprincipes toegepast om de gezamenlijke doelen en ambities te realiseren én om te bepalen welke randvoorwaarden voor leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor ingevuld moeten worden.”

4

Waarom gebiedsuitwerkingen?

Onderzoeksagenda als inhoudelijke basis voor

Tussen de Verstedelijkingsstrategie en

Het verstedelijkingsconcept, inclusief

langjarige samenwerking

de op inhoud direct samenhangende

ontwerpprincipes voor de bouwstenen

De acht deelgebieden worden de komende

processen en projecten, zoals het Nationaal

leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen,

jaren met elkaar en in samenhang uitgewerkt.

Programma Landelijk Gebied en de Regionale

is gemaakt op het schaalniveau van de

Deze onderzoeksagenda biedt daarvoor

Energie Strategieën, vindt uiteraard

regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley. De

houvast; per deelgebied zijn de belangrijkste

inhoudelijke afstemming plaats. Maar deze

ontwerpprincipes worden toegepast in een

onderzoeksvragen, de hoofdopgaven per

processen en projecten kennen hun eigen

gebied waar iedere m2 al een bestemming heeft,

bouwsteen met onderliggende opgaven en

besluitvormingsproces.

terwijl daaraan onder meer 5.000 hectare ‘meer

een aanzet voor oplossingsrichtingen met

landschap’, 100.000 woningen, extra ruimte voor

bijbehorende maatregelen gegeven. De kaarten

In het hoofdstuk “Werken met de

de transitie naar natuurinclusieve landbouw

geven een indicatieve ruimtelijke impressie,

Verstedelijkingsstrategie” staat hoe aan dit alles

en ruimte voor een-baan-per-nieuwe-woning

maar de tekst per gebiedsuitwerking is leidend.

invulling wordt gegeven.

worden toegevoegd. Dat vraagt om gebiedsgericht

De gebiedsuitwerkingen agenderen de opgaven

onderzoek naar de keuzes die het toepassen van

waar partijen in een deelgebied op korte en lange

Leeswijzer

de ontwerpprincipes met zich meebrengen en

termijn samen aan willen werken. Het draait

De opgavebeschrijvingen zijn ontwikkeld in

welke randvoorwaarden moeten worden ingevuld.

daarbij nadrukkelijk niet enkel om woningbouw,

acht separate processen met in elk deelgebied

In de acht deelgebieden worden de grote abstracte

maar om het integraal onderzoeken en realiseren

verschillende gemeenten; soms één gemeente

opgaven concreet, want juist in de context van

van de ambities voor de vier samenhangende

in meerdere deelgebieden. Een ‘opgave’ beslaat

een specifiek gebied kunnen de opgaven rond de

bouwstenen.

vaak niet het hele deelgebied of houdt precies

aanwezige en gewenste kwaliteiten en ambities

De gebiedsuitwerkingen spelen in op nieuwe

op bij grens. Daardoor kan er ‘overlap’ zijn tussen

‘tastbaar’ worden gemaakt. Deze gebieden zijn:

ontwikkelingen en inzichten die met de jaren

deelgebieden.

• De sleutelgebieden Spoorzone Arnhem-Oost,

ontstaan.

Per deelgebied is gewerkt met een ambtelijk

Foodvalley-Zuid en Nijmegen-West. Deze

Daarmee zijn ze dynamisch en, beginnend met de

en bestuurlijk (gedeputeerden en wethouders)

sleutelgebieden overlappen gedeeltelijk met

onderzoeksagenda, agenderend voor de regionale

gebiedsteam. Deze gebiedsteams hadden veel

de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties

samenwerking in de Verstedelijkingsstrategie

vrijheid om vanuit gebiedsspecifieke inhoud

waarin tweederde van de woningvraag moet

tussen gemeenten, regio’s, provincies,

en kenmerken te werken. Dat betekent dat

landen.

waterschappen en het Rijk. Ze vormen

gebiedsuitwerkingen kunnen verschillen qua

• De overige deelgebieden Foodvalley-Noord

daarmee een belangrijk houvast voor het lokale

tekst en kaartbeeld. In sommige kaarten is meer

(onderdeel van de grootschalige NOVEX-

omgevingsbeleid en zijn gebiedsgerichte input

detail opgenomen en ook de ondergrond kan

woningbouwlocatie Foodvalley), Liemers,

voor het verstedelijkingsprogramma met het Rijk.

verschillen om esthetische redenen. Bij alle

Middengebied, Rijk van Nijmegen en Veluwe.

Via het BO Leefomgeving en/of BO MIRT kunnen

gebiedsuitwerkingen is en blijft de tekst leidend en

daar afspraken uit voortkomen die doorwerking

zijn de kaarten ondersteunend.

hebben naar investeringen en inzet van regio en Rijk.

De acht deelgebieden van de Groene Metropool

5

Spoorzone Arnhem-Oost Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeente Arnhem

Positionering van het sleutelgebied in de Groene

Integrale onderzoeksvraag

gebiedsontwikkeling die als vliegwiel dient om

Metropool

Het woningbouwprogramma voor dit gebied heeft

het vestigingsklimaat en de groene gezonde

Arnhem en omgeving is één van de ‘polycentrische

een potentie van circa 8.000 tot 10.000 woningen

leefomgeving in dit deel van de stad te versterken.

polen’ in de regio. Daarbinnen vormt de Spoorzone

in de komende 20 jaar. Dat zijn de woningen

Niet alleen voor de stad Arnhem, maar ook

Arnhem-Oost de poort van de Groene Metropool

uit de planmonitor en een aanvullend deel

met meerwaarde voor de Groene Metropool

op de internationale spoorcorridor Utrecht-

volgend uit het ontwikkelperspectief Spoorzone

als geheel. Met de aanwijzing tot grootschalig

Arnhem-Duitsland. De reden om binnen het

Arnhem-Oost (mei 2021) en Voorontwerp

woningbouwgebied door het Rijk is een start

verstedelijkingsconcept dieper op dit gebied in

Omgevingsvisie Arnhem 2040 (december

gemaakt met de langjarige samenwerking van

te zoomen heeft te maken met de stapeling van

2021). Met de planontwikkeling: Zijdekwartier en

Rijk, provincie en regio om de verschillende

opgaven in dit gebied. Enerzijds ligt de spoorzone

omgeving, Coberco-terrein/ Gashouderskwartier

belemmeringen weg te nemen en het potentieel

centraal op de internationale (spoor)corridor

en verschillende locaties in Presikhaaf is al

van de Spoorzone Arnhem-Oost volledig te

en sluit dit aan op (inter-)nationale ambities,

gestart deze potentie waar te maken. Belangrijke

benutten.

anderzijds beperkt het de stad ook om andere

randvoorwaarde is de ontwikkeling van de

ambities waar te kunnen maken die van groot

spoorcorridor in samenhang met het verbeteren

belang zijn voor stad en regio. In potentie kan

van de (H)OV- en fiets bereikbaarheid van

in dit gebied een fors woningbouwprogramma

bestaande wijken en de beoogde nieuwbouw. In

Leefomgeving

gerealiseerd worden als de randvoorwaarden

samenhang daarmee het Spoorpark Arnhem-Oost

In de Verstedelijkingsstrategie streven we naar het

op orde komen. Het stadsdeel ligt dicht bij de

ontwikkelen als verbinding tussen stadsdelen

ontwikkelen van een groenblauw raamwerk met

binnenstad, er zijn mogelijkheden om het gebied

en de verdere ontwikkeling van een sterk cluster

groen in en om het stedelijk gebied. Het gewenste

beter te ontsluiten en het landschap is binnen

rondom het energieprofiel met de Kenniscampus,

Spoorpark Arnhem-Oost (ca 70 ha) creëert een

handbereik met uitlopers van de Veluwe, de

de campus IPKW in samenhang met de Nieuwe

ecologische en groene parkverbinding tussen

uiterwaarden van de IJssel en Stadsblokken

haven en de Kennis-as op Het Broek. Dat draagt

de regionale groengebieden VeluweZoom, het

Meinerswijk. Daarnaast liggen er twee belangrijke

bij aan een kwaliteitsimpuls op bestaande

Rivierklimaatpark IJsselpoort en de Meinerswijk

energy hotspots in het gebied: de Kenniscampus

werkgebieden en de beoogde Arnhemse mix.

aan de Rijn. Met het Spoorpark bevorderen we de biodiversiteit in de stad, gaan we hittestress

regio Arnhem en het IPKW. Kernopgave is om deze complexe

tegen zoals op Rijnpark/Het Broek en creëren we

gebiedsontwikkeling zodanig te ontwikkelen dat

een gezonde en aantrekkelijke plek voor sport,

de bouwstenen wonen, groene leefomgeving,

ontspanning en ontmoeting voor bestaande en

economie en duurzame mobiliteit in balans

nieuwe bewoners in dit deel van de stad.

worden gerealiseerd in de spoorzone. Een

6

Hoofdopgaven met onderliggende opgaven

Spoorzone Arnhem-Oost Integrale kaart

Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.

7

Aanvullend op het Spoorpark Arnhem-Oost is

Het is dan ook gewenst om te onderzoeken op

Een groene en klimaat-adaptieve leefomgeving is

er een aantal kansen om op korte termijn de

welke wijze groen en klimaatadaptatie kunnen

een gezonde leefbare omgeving; dit is essentieel

leefomgeving te verbeteren. Bestaande parken

meegroeien met de ontwikkeling van de spoorzone

voor bestaande en nieuwe inwoners van de

beter verbinden met de omliggende groene

en met de provincie, regio en mogelijk ook het Rijk

Spoorzone. Verdichting in de bestaande stad

gebieden voor mens en dier. Concreet betekent

de onderstaande opgaven uit te werken:

vergroot de urgentie om slimme oplossingen te

dit het bestaande knelpunt bij IJsseloord I in de

• In het kader van het groenblauwe raamwerk van

vinden voor milieubelemmeringen rondom het

ecologische verbinding (gidssoorten zoals kleine

de regio het gewenste Spoorpark toevoegen als

spoor en spooremplacement, industrielawaai en

karekiet, gewone dwergvleermuis en wilde bij)

focusgebied in de regionale aanpak en daarmee

bodemvervuiling. Verdichting vraagt tegelijk ook

met klimaatpark IJsselpoort oplossen. Daarbij

de samenhang van binnenstedelijk groen en

meer maatregelen om (door klimaatverandering

ook het mogelijk maken van het ‘groene rondje’

regionaal groen versterken;

steeds meer toenemende) hittestress te

Presikhaaf, zodat ook het groenblauwe raamwerk

• Inzetten op het beter verbinden van

verminderen. Het beschermen en bevorderen

op wijkniveau goed is. Niet alleen verbindingen

het bestaande groen en langzaam

van een veilige en gezonde leefomgeving vergt

binnen de stad doen ertoe, ook de (fiets-)

verkeerverbindingen met de omliggende groene

investeringen in o.a. bodemsanering, incidentele

bereikbaarheid en toegang tot de omliggende

gebieden, zoals de missende schakel in de

uitplaatsing van milieuhinderlijke bedrijvigheid,

grote groengebieden VeluweZoom, IJsselpoort

ecologische verbinding met Rivierklimaatpark

nieuwe vormen van zonering en het inpassen

en Meinerswijk moeten verbeterd. Daarbij is de

IJssel en het onderzoeken van de (regionale)

van kwetsbare (wonen & voorzieningen) functies.

fietsverbinding (/-brug) over de Rijn in Arnhem-

fietsverbinding naar Meinerswijk, Malburgen en

Provincie Gelderland en de gemeente Arnhem

Oost een belangrijke schakel om de verbinding te

de regio, en specifiek de brug over de Rijn.

werken samen aan de ontwikkelgerichte

leggen met de Meinerswijk, park Immerloo en Park

• Onderzoeken hoe natuurinclusief en klimaat-

Lingezegen.

adaptief bouwen kan worden meegenomen in

milieustrategie Rijnpark om een veilige en gezonde leefomgeving te creëren in dit gebied.

de planontwikkeling zodat groen en klimaatVanuit klimaatadaptatie beschermen we de stad

robuuste nieuwbouw en het aanpassen van

Wonen

tegen overstromingen, willen we de wateroverlast,

bestaande bouw én woonomgeving kan

De Spoorzone Arnhem-Oost biedt kansen om

droogte en hittestress beperken. Dat betekent dat

meegroeien. Hierbij onderzoeken op welke wijze

8.000 tot 10.000 woningen toe te voegen aan de

we streven naar 10% reductie in verharding in de

het bouwbesluit een rol speelt enerzijds en

planvoorraad van Arnhem. Hiermee creëren we

bestaande wijken, bedrijventerreinen vergroenen

anderzijds de haalbaarheid en betaalbaarheid

voldoende aanbod om ook op termijn aan de vraag

van de woningbouw geborgd blijft.

naar stedelijk wonen te voldoen en te voorkomen

en nieuwbouw circulair, klimaat-adaptief en natuur-inclusief wordt ontwikkeld. Deze

8

• We hanteren daarbij het 3-30-300 principe:

dat door planuitval en marktfluctuaties de

maatregelen dragen bij om de bestaande stad

elke woning heeft zicht op minimaal 3 bomen,

continuïteit van de woningbouw in gevaar komt.

gezond, klimaat-adaptief en natuurlijk-inclusief te

30 procent bladerdak in de wijk en binnen 300

Daarvan is in de huidige Woondeal 50% voorzien

ontwikkelen.

meter is een park of stuk groen van minimaal

in de categorie betaalbare woningen, waarvan

één hectare aanwezig.

minimaal 30% in de categorie sociale huur.

Richting nieuwe Woondeal en de (prestatie)

Veel van de infrastructuur is zwaar belast, met

Het versterken van de (inter)nationale

afspraken met het Rijk, zullen nieuwe normen

name de weginfrastructuur (A12 en de N325/

spoorcorridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens is een

leidend zijn. Het Rijk zet op dit moment in op o.a.

A325) en de spoorinfrastructuur. Ook is het

noodzakelijke eerste stap voor de verstedelijking.

tweederde betaalbaar en 30% van alle nieuwbouw

stedelijk en regionaal wegennet niet in staat om

De focus ligt op capaciteit, snelheid, frequentie en

sociaal.

de groei van het autoverkeer te faciliteren en is het

betrouwbaarheid. De capaciteit op het spoornet is

daarnaast, vanuit het oogpunt van leefbaarheid,

namelijk niet toereikend om de groei op te vangen

Toevoegen van nieuwbouw in de Spoorzone

ook niet wenselijk dat de hoeveelheid verkeer

die we met de Verstedelijkingsstrategie willen

Arnhem-Oost maakt het mogelijk nieuwe

nog veel meer groeit. De aanwezigheid van spoor

faciliteren in de regio en specifiek in de Spoorzone

doelgroepen aan te trekken, waaronder studenten,

is enerzijds een barrière in het gebied, maar

Arnhem-Oost. De oplossingsrichtingen gericht op

starters, stedelijke gezinnen en mogelijk ook

biedt ook de mogelijkheid om te bouwen rondom

spoorse maatregelen vloeien voort uit de OAO-

senioren en expats. Met de pilot Flex/Tijdelijk

OV-knooppunten en in te zetten op duurzame

notitie naar de spoorcorridor en bestaan uit:

Wonen wordt bovendien ingezet op tijdelijke of

mobiliteit. Daarnaast vormen de rivieren rondom/

• Verhoging van het internationale treinverkeer

verplaatsbare woonconcepten. Ook de woon- en

door Arnhem barrières.

naar 1x per uur; • Uitbreiding op de lijn Arnhem-Utrecht (van 6

leefkwaliteit (met aandacht voor toenemende

naar 8 treinen per uur);

hittestress) van de bestaande wijken blijft een

De verstedelijkingsopgave van Arnhem en

punt van aandacht bij de voorgestelde aanpak

de Spoorzone in het bijzonder vergt een

in de spoorzone. Aanvullend op de Spoorzone

integrale en samenhangende aanpak van het

uur tussen Arnhem en Doetinchem (de

Arnhem-Oost is er een aanpak gericht op

mobiliteitsnetwerk in de stad en de regio. Naast

RegioExpres);

leefbaarheid en veiligheid.

investeren in het netwerk bevorderen we het

• Een gewenste frequentieverhoging van de

gebruik van alternatieve vormen van mobiliteit

sprinter (naar 4x per uur) naar Arnhem-

• Toevoeging van een vijfde snelle trein per

Mobiliteit

om (dit deel van) de stad bereikbaar te houden.

Presikhaaf en een tweede RegioExpres per uur;

De spoorzone Arnhem-Oost ligt in een gebied met

Een goede en duurzame bereikbaarheid van de

• Onderzoek naar de aanpak van de Spoorknoop

veel en diverse infrastructuur. De A12 vormt een

Spoorzone Arnhem-Oost is van groot belang

in samenhang met de leefbaarheid van de

belangrijke (maar al zwaarbelaste) bovenregionale

om de verstedelijkingsopgave aldaar te kunnen

omliggende wijken, het verminderen van de

ader langs het gebied en is een belangrijke

realiseren en de oplossingen in dit deelgebied

barrièrewerking van het spoor en bijdrage aan de

achterlandverbinding met Duitsland en de rest

hangen ook nauw samen met die van andere

verstedelijking in de spoorzone.

van Europa. Tegelijkertijd ligt het gebied aan het

deelgebieden. Hoe we het beste een duurzame ontsluiting van

spoor, waarmee het een goede bereikbaarheid heeft richting zowel Utrecht als Duitsland en de

Dat betekent dat de volgende opgaven

de Spoorzone Arnhem-Oost realiseren, aanvullend

Achterhoek. Langs en door het gebied lopen

gezamenlijk met Rijk, provincie en regio worden

op de vorengenoemde spoorse maatregelen, wordt

diverse (snel)fietsroutes en HOV-lijnen, of wordt

aangepakt.

nader onderzocht door provincie,

deze infrastructuur reeds gepland of aangelegd.

9

Groene Metropoolregio en gemeente Arnhem.

de Spoorknoop in samenhang met de leefbaarheid

regio Arnhem en het Energiecluster op IPKW in

Gezien de gewenste mobiliteitstransitie in de

van de omliggende wijken, het verminderen van de

combinatie met de maritieme maakindustrie in de

Spoorzone Arnhem-Oost onderzoeken we in ieder

barrièrewerking van het spoor en bijdrage aan de

Nieuwe Haven centraal. Met de Ambitieagenda’s

geval:

verstedelijking in de spoorzone;

Kennislandgoed Kenniscampus en IPKW e.o.

• Het effect van autoluw beleid zoals afschalen

C. Duurzame ontsluiting van de Spoorzone

wordt invulling gegeven om deze ambitie te

wegen, minder fysieke ruimte voor auto en

Arnhem-Oost met andere modaliteiten en een

concretiseren. Daarmee versterkt Arnhem de

parkeerregulering;

mobiliteitshub.

unieke positie van de Groene Metropool op het thema Energy.

• Het effect van meer en snellere HOV-lijnen en de aanleg van hubs;

De beperkte verbindingen over de Rijn voor HOV,

• Verkennen mogelijkheden ruimte voor bredere,

fiets- en voetgangers vormt hierbij een belangrijke

De KennisCampus regio Arnhem en het

comfortabele en hoogwaardige fietspaden

belemmering voor de onderlinge bereikbaarheid

IPKW maken onderdeel uit van de spoorzone.

binnen de stad;

van woon- en werkgebieden in de stad en de regio.

Doelstelling is om deze campussen niet alleen

Naast de opgave voor de Veluwe-Waalpadroute

te versterken in het functioneren maar ook te

-transitie in de Spoorzone Arnhem-Oost op het

(fietsverbinding over de Rijn) is onderzoek

verbinden met elkaar en bedrijventerrein Het

bovenlokale verkeerssysteem.

nodig om te komen tot verbetering van de Rijn-

Broek. Dit om de hele keten van leren, innoveren

De resultaten van dit onderzoek brengen we ook

kruisende verbindingen op de Oostflank.

en maken rondom circulariteit waaronder

in bij het gewenste vervolgonderzoek in het kader

• Onderzoek naar een mogelijk snellere en

duurzaamheid, energie en waterstof langs de

• Het effect van de mobiliteitsopgave en

van het MIRT (zie hieronder, bij c).

directere HOV- en fietsverbinding vanaf

kennis-as te ontwikkelen. Deze ontwikkeling draagt

Campus Arnhem/HAN naar de campussen in

bij aan de Human Capital-agenda van de regio en

Gezien de complexe opgaven willen we een

Nijmegen. De relatie Spoorzone Arnhem-Oost

creëert banen voor alle opleidingsniveaus.

integrale MIRT verkenning of onderzoek uitvoeren

– Nijmegen campussen wordt onderdeel van de

naar de (NOVEX-locatie) Spoorzone Arnhem-Oost.

studie naar de inzet van HOV op een mogelijke

Ook hier gelden meerdere onderzoeksopgaven.

We willen daarmee de volgende onderzoeksvragen

doelgroepstrook langs de A325 met aanvullend

Voor het versterken van het ecosysteem is

beantwoorden:

daarop onderzoek naar verdere HOV- en

het allereerst van belang om ketens te sluiten

A. Beter in beeld brengen van de consequenties

fietsverbetering (schaalsprong) in de Oostflank

tussen kennis en het MKB in het stedelijke

van de verstedelijkingsopgave, de

van Arnhem.

innovatiemilieu op de kennis-as en het verdichten van bestaande bedrijventerreinen te onderzoeken.

ontwerpprincipes en de mobiliteitstransitie;

10

B. Inpassing van de spoorse maatregelen, zoals

Economie

Ten tweede is het opgave om schuifruimte voor

genoemd in ontwikkelstap 1A en 1B van de OAO-

Voor economie staat het versterken en

milieuhinderlijke bedrijvigheid waar mogelijk op

notitie spoorcorridor Utrecht – Arnhem – Duitse

uitbouwen van de HotSpotEnergy-strategie en

te lossen binnen de bestaande stad en anders

grens waaronder onderzoek naar de aanpak van

de campusontwikkeling in Arnhem met Arnhems

in te zetten op slimme clustering met geschikte

Buiten, de kennis-as tussen Kenniscampus

locaties in de regio. Daarnaast is het ook van

belang om het vestigingsklimaat voor zakelijke

regie te voeren over de gefaseerde ontwikkeling

Verstedelijkingsopgave Rijnpark

dienstverlening (ICE Duitsland), toerisme, cultuur

van deze complexe gebiedsontwikkeling en de

Het Rijnpark heeft de potentie uit te groeien tot

en creatieve industrie uit te bouwen. In de visie

randvoorwaarden daarbij gemeenschappelijk

de woon-werklocatie van Arnhem waar creatieve

werklocaties Arnhem i.o. wordt dit uitgewerkt.

op orde te brengen. Het slim ontschotten

en innovatieve vormen van ondernemerschap een

Tot slot is het een opgave dat er wordt ingezet

van middelen, het afdekken van publiek

plek vinden. Nabij het centrum, en in aansluiting

op voldoende aanbod van banen, passend bij de

onrendabele toppen en het mogelijk maken van

met Coberco- en Gashouderskwartier (i.o.) en

sociaaleconomische structuur van de stad en

voorinvesteringen en/of fondsvorming is onderdeel

de Rijn en in een gebied waar het de komende

Arnhem-Oost in het bijzonder.

van deze strategie. De onderstaande opgaven

jaren nog pionieren is, maar mogelijk ruimte

worden betrokken in de ontwikkelstrategie.

is voor ca. 7.000 nieuwe woningen. Gezien het

Onderzoeksagenda Spoorzone Arnhem-Oost

De hiervoor genoemde onderzoeken vanuit de

industriële karakter van dit gebied vormen

Arnhem bouwt tot 2030 ca. 7.000 woningen in

hoofdopgave met onderliggende opgaven hangen

de milieubelemmeringen, bodemvervuiling

de verschillende versnellingslocaties zoals in

hiermee samen.

en verschillende milieuhinderlijke bedrijfsactiviteiten een grote opgave om een

Arnhem-West, Centrum-Oost met het Cobercoterrein, Kronenburg e.o., en enkele locaties binnen

Verstedelijkingsopgave KennisCampus regio

gezonde, natuur-inclusieve en aantrekkelijk

de Spoorzone Arnhem-Oost. Het sleutelgebied

Arnhem en omgeving

leefomgeving te creëren. Niet alleen inzicht

Spoorzone Arnhem-Oost geeft in belangrijke mate

De partners van de KennisCampus regio

in de milieubelemmeringen maar ook een

invulling aan de opgave nog 8.000 tot 10.000

Arnhem streven naar een eenduidige en

ontwikkelgericht handelingsperspectief hoe

woningen te programmeren tot 2040. Om deze

herkenbare campus met meer ruimte voor

hiermee om te gaan is een belangrijke opgave voor

ambitie waar te maken moeten al op korte termijn

ontmoeting, interactie en creativiteit. Dit vormt

de verstedelijkingsopgave Rijnpark.

flankerende maatregelen genomen worden om tot

een aantrekkelijk vestigingsmilieu voor nieuwe

planvorming te komen en zo de gewenste ambities

bedrijven en inwoners van de stad. Zo is er

Haalbaarheidsonderzoek (gefaseerde)

te realiseren en te versnellen waar mogelijk.

potentie om op verschillende locaties in de

verplaatsing Spooremplacement Arnhem-Oost

omgeving van de KennisCampus op termijn tot

Het Spooremplacement Arnhem-Oost is

Gezamenlijk werken aan een ontwikkelstrategie

mogelijk 3.000 woningen toe te voegen aan

een binnenstedelijk spooremplacement

voor de Spoorzone Arnhem-Oost

de bestaande woningvoorraad. Aangezien het

en knelt qua schaal, maat en functie met

Gezien de vervlechting van landelijke, regionale

huidige wegennetwerk deze groei niet op de

de binnenstedelijke ligging. NS en ProRail

en lokale bouwstenen en thematische opgaven

huidige manier kan oplossen is gezamenlijk

hebben deze faciliteit in het spoornetwerk

in de spoorzone is samenwerking tussen de

onderzoek nodig op welke wijze, en met welk

nodig voor de bedrijfsvoering. Een belangrijk

partners (zoals Rijk, provincie Gelderland, Groene

pakket de mobiliteitsgroei op een duurzame wijze

vervolgonderzoek is het haalbaarheidsonderzoek

metropoolregio Arnhem Nijmegen, gemeente

gefaciliteerd kan worden.

t.b.v. (gefaseerde) uitplaatsing en/of inpassing

Arnhem en Rheden, Waterschappen, NS, ProRail)

van het Spooremplacement Arnhem-Oost met de

noodzakelijk. Deze samenwerking heeft tot doel

gemeenschappelijke partners in 2022.

11

Spoorzone Arnhem-Oost Leefomgeving

12 12

Spoorzone Arnhem-Oost Mobiliteit

Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.

13 13

Spoorzone Arnhem-Oost Economie

14 14

Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.

Spoorzone Arnhem-Oost Wonen

Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.

15 15

Foodvalley-Zuid Provincie Gelderland, Provincie Utrecht, Waterschappen, gemeenten Ede, Renswoude, Rhenen, Veenendaal en Wageningen Positionering van het sleutelgebied in de Groene

De centrale ligging tussen de Randstad en

Metropool

Arnhem-Nijmegen en de nabijheid van groen

Foodvalley-Zuid is een stedelijk gebied met een

en landschap maakt dit sleutelgebied tot een

grote verscheidenheid aan woon- en werkmilieus

zeer aantrekkelijk woongebied. Door de goede

rondom het landschap van het Binnenveld.

bereikbaarheid over water en via spoor en

Daarnaast is Foodvalley-Zuid omzoomd door

snelwegen A12 en A30 is het ook een gewild

met vier gemeenten, twee provincies en het

vier grote waardevolle landschappen: de Veluwe,

werkgebied. In dit gebied liggen grote kansen

waterschap te werken aan een samenhangende

de Gelderse Vallei, de Utrechtse Heuvelrug

en uitdagingen om een schaalsprong te maken.

ruimtelijke aanpak? En hoe verbinden we kansen

en het Rivierengebied. De kernen (dorpen,

Meer landschap, meer economische betekenis en

en opgaven op een slimme manier met elkaar?

kleine en middelgrote steden) in Foodvalley-

meer stad, waarbij maximaal gebruik kan worden

Zuid hebben elk hun eigen identiteit, gevormd

gemaakt van de ligging aan de A12-corridor met

door samen ruim 200.000 inwoners en

twee Intercitystations (Veenendaal-De Klomp en

kennen gezamenlijk een aantrekkelijke, sterker

Ede-Wageningen).

wordende stedelijkheid. Het Valleikanaal met de

infrastructurele projecten? • Welke kennis is nodig om tot deze keuzes te komen? • Wat is nodig, ambtelijk en bestuurlijk, om

Hoofdopgaven met onderliggende opgaven Vooraf is het belangrijk om te constateren dat de opgaven onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.

Grebbelinie vormt als groenblauwe ruggengraat

Het gebied ligt zowel in de provincie Utrecht als de

Ook de oplossingen horen dus integraal bij elkaar.

een doorgaande natte verbinding, de kernen

provincie Gelderland.

Bijvoorbeeld: zonder versterking van de OV-

worden gescheiden door groene buffers. Het

mobiliteit is het realiseren van het grote aantal

gebied vormt, als polycentrisch stedelijk weefsel

Integrale onderzoeksvraag

een onderscheidende agglomeratie binnen de

We realiseren in Foodvalley-Zuid een forse groei

Groene Metropool; een centrale stad ontbreekt.

aan woningen (ruim 25% meer dan de huidige

Leefomgeving

Het sleutelgebied ontleent zijn naam aan de

voorraad) en arbeidsplaatsen, waarbij we het

Het Binnenveld, als groenblauw hart van het

Agrifoodsector die vooral zichtbaar is door

vestigingsklimaat voor het kenniscluster Agrifood

bestaande stedelijk gebied, kent een belangrijke

innovatieve en kennisgerichte instellingen en

versterken. Hierbij koesteren we onze identiteit en

natuur, water- en landbouwidentiteit. Het gebied is

bedrijven rondom Wageningen Universiteit &

versterken we de ecologische en landschappelijke

daarnaast een belangrijk recreatief uitloopgebied

Research (WUR) en manifesteert zich de komende

kwaliteiten in het gebied. Dit geeft de volgende

voor de kernen rondom. De randen van het

jaren ook op het Food Innovation District in

abstracte integrale onderzoeksvragen, die we

Binnenveld spelen een belangrijke rol in het beter

Ede en langs de A12 (ICT-Campus en Food &

vervolgens per opgave verder duiden:

verbinden van stedelijk gebied en landelijk gebied,

Businesspark).

• Welke beleids- en locatiekeuzes moeten we

waarbij het verbeteren van de aantrekkelijkheid

hiervoor gezamenlijk maken? • Wanneer bundelen we investeringen in

16

gebiedsontwikkeling (rood en groen) en

woningen niet haalbaar.

van die randen noodzakelijk is. Daarnaast vermindert een aantrekkelijke buitenrand van de

Foodvalley-Zuid Integrale kaart

Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.

17

stedelijke ring (met name de Gelderse Vallei en

is sterk verbonden met de woonopgave, ook

binnen de bestaande kernen is nodig, maar de

de Utrechtse Heuvelrug) van recreatiedruk op de

vanwege de focus op een gezonde leefomgeving.

totale woningbouwopgave is zo fors, dat het

aanwezige natuurgebieden (Rijntakken, Binnenveld

Verschillende gebieden zijn hiervoor interessant,

tegelijkertijd vraagt om uitbreidingslocaties.

en Veluwe), met name wanneer dagrecreatie

zowel het landelijke gebied ten noorden van de A12

Hierbij is het de uitdaging deze zo goed

wordt toegevoegd. De natuur, specifiek voor

als ook het Binnenveld. Met name het Binnenveld

mogelijk binnen de principes van de strategie te

de uitwisseling van soorten, is gebaat bij een

kan nog meer toegankelijk worden gemaakt om

ontwikkelen.

versterking van stevige verbindingen tussen het

zo te gaan functioneren als landschapspark met

Binnenveld en de omliggende landschappen

daarbinnen de bescherming van waardevolle

Om de vraag naar circa 28.500 nieuwe duurzame

en natuurwaarden. Ook het versterken van de

natuurgebieden. Aan de noordzijde van het gebied

woningen in dit sleutelgebied te accommoderen,

natuurwaarden – en bijdragen aan hydrologisch

wordt deze ruimte en inrichting mede gevormd

wordt in de Verstedelijkingsstrategie fors ingezet

herstel – in het overgangsgebied rondom

door de ontwikkelingen in het landelijk gebied.

op zowel verdichting rondom stations en centra,

de Binnenveldse Hooilanden is een opgave.

Hiervoor wordt binnen Foodvalley het regionaal

als op transformatie van bestaande verouderde

Daarnaast is een toename van de biodiversiteit

programma landelijk gebied ontwikkeld. Binnen

bedrijventerreinen en kantoorlocaties. Op dit

van belang. Voor de aanwezige landbouw ligt er

de bouwsteen Leefomgeving is het daarnaast een

moment is voor circa 18.500 woningen aan

een opgave om te ontwikkelen richting een meer

belangrijk doel om in het groenblauw raamwerk

planvoorraad verspreid over de periode 2022-

natuurinclusieve, circulaire landbouw met een

van bestaand stedelijk gebied de groene en

2040 gecreëerd in de bestaande kernen. Hierdoor

duurzaam verdienmodel. De precieze opgave en

klimaatadaptieve inrichting te vergroten en te

resteert nog een opgave van circa 10.000

ontwikkeling verschilt per deelsector. Daarnaast

versterken.

woningen in nieuwe uitbreidingslocaties. Het grootste knelpunt is dat de vraag vooral tot en met

ligt er een opgave op het gebied van stikstof,

18

zowel op het gebied van de stikstofdepositie op

Wonen

2030 hoog is, terwijl het aanbod achterblijft. In de

de Hellen en de Binnenveldse Hooilanden als een

De huidige opzet van de kernen is veelal ruim,

periode 2020-2030 is dan ook een fors plantekort.

vermindering van de stikstofemissie in het gebied

zodat er bij stedelijke transformatie goede

Het is dan ook van belang om uiterlijk in 2023

om ook de depositie op de Natura2000-gebieden

kansen zijn voor verdichting en het toevoegen van

de locatiekeuzes af te ronden en de benodigde

Veluwe en Rijntakken terug te brengen.

woningen. Tegelijkertijd moet een nieuwe balans

randvoorwaarden in te vullen, zodat de benodigde

gevonden worden in een meer stedelijk karakter

planvoorraad zo snel mogelijk op niveau komt.

“Meer landschap” kan net zoals “meer stad”

(verdicht en gemengde milieus) en groen wonen.

op meerdere manieren worden gerealiseerd.

Het toevoegen van nieuwe woningen draagt bij aan

Mobiliteit

Meer is het toevoegen van structureel groen en

een kwalitatief en kwantitatief evenwicht op de

Een cultuuromslag in mobiliteitsgedrag is

blauw (Deltaplan Biodiversiteit), maar ook het

woningmarkt, waarbij vooral wordt ingespeeld op

randvoorwaardelijk voor de ambities uit het

versterken van de kwaliteit en een toename van

de woningbehoefte van mensen met een binding

verstedelijkingsconcept. We voegen fors ruimtelijk

de biodiversiteit , en ook het beter bereikbaar

met onze regio. Dit sleutelgebied is bijzonder

programma toe tot 2040 met groei van het aantal

en toegankelijk maken van het landschap. Het

doordat het bestaat uit kernen die verschillen

verplaatsingen tot gevolg. Daardoor zal er binnen

realiseren van voldoende groen uitloopgebied

qua omvang en samenstelling. Een schaalsprong

én van en naar Foodvalley-Zuid relatief gezien

vaker dan nu gebruik gemaakt gaan worden van de

de verstedelijkingsopgave integraal mee te nemen.

er een onderzoeksvraag naar nieuwe werklocaties (kwantitatief én kwalitatief), optimale benutting

fiets, het openbaar vervoer of andere vormen van slimme en schone mobiliteit. Bij elke woning een

De multimodale mobiliteitsverbinding tussen

van bestaande werklocaties en het uitvinden

auto voor de deur is zeker bij inbreiding niet meer

de verschillende kernen, maar ook bijvoorbeeld

van nieuwe vormen van woon-werkmilieus, die

realistisch én nodig. Gezien de huidige situatie,

richting Foodvalley-Noord via de Valleilijn

relevant zijn voor dit sleutelgebied. Gezien de

waar automobiliteit nog een goed en regelmatig

zou moeten leiden tot een minder stijgende

grote ruimtevraag voor woon- en werklocaties

noodzakelijk alternatief is, is dit een forse opgave.

of zelfs lagere automobiliteit en een hogere

zijn er opgaven en randvoorwaarden voor het

We zetten in op het behouden en waar mogelijk

omgevingskwaliteit, zowel ruimtelijk als qua

intensiveren en transformeren. Intensivering is

versterken van onze goede positie op diverse

gezondheid. In het Binnenveld en omliggende

belangrijk, zowel voor de kenniscampussen in de

landelijke netwerken (spoor en weg). Voor een

kernen leidt dit tot het terugdringen van

innovatieve Foodsector en de ICT, maar ook voor

aantrekkelijk vestigingsklimaat willen we de

ongewenste (auto)mobiliteit dat ten gunste komt

het regionale ondernemerschap. Hierbij wordt

meerwaarde onderzoeken van een Hoogwaardige

aan de natuur en de recreant. Voor verschillende

gewerkt met een stevig en complementair profiel

OV-ontsluiting rondom het Binnenveld voor

bestaande knelpunten, zoals de aanpak van de

per bedrijventerrein en kenniscampus.

zowel wonen, werken als recreëren. Dit vraagt

N233 onder andere in de richting A15 (waaronder

om een nadere verkenning, maar bovenal

Rijnbrug Rhenen), zijn infrastructurele oplossingen

Transformatie vraagt in onze strategie om

grensontkennende samenwerking. Ter illustratie:

een voorwaarde voor de bereikbaarheid van de

specifieke aandacht. Om transformatie naar

op dit moment zijn er drie concessiehouders actief

bestaande en nieuwe woningen en voorzieningen.

gemengde woon-werkgebieden mogelijk te maken is het noodzakelijk om deze opgave

in dit sleutelgebied. Om de verstedelijkingsopgave te realiseren zetten we in op meer locaties waar

Economie

prioriteit te geven en (boven)regionaal afspraken

duurzame mobiliteitskeuzes gemaakt kunnen

De economische focus van Foodvalley-Zuid

te maken. Enkele industriële vestigingslocaties,

worden. We onderzoeken daarom de ontwikkeling

ligt bij de Agrifoodsector en de ICT-sector. Bij

met als aandachtspunt de zware categorie

van fietsverbindingen, (de goede aansluitingen op)

locatieontwikkeling dient de kracht van de ICT

bedrijvigheid en havengebonden bedrijvigheid,

hoogwaardig OV en stationslocaties/hubs inclusief

Campus in Veenendaal, de Kennisas met de

zijn van regionaal belang. Op sommige locaties

deelmobiliteitsvormen en mobiliteitsmanagement.

Wageningse campussen WUR en BSPW en het

is sprake van overlast en beperkt dit de

Dit doen we in relatie tot bestaande bebouwde

Food Innovation District in Ede (WFC) benut

inbreidingsmogelijkheden voor wonen. Daar zal per

omgeving, inbreiding- en transformatie locaties

en versterkt te worden voor het realiseren van

locatie een afweging gemaakt moeten worden in

en uitbreidingslocatie. Daarbij halen we uiteraard

een goed vestigingsklimaat. Dit geldt zowel voor

hoeverre verplaatsen noodzakelijk en mogelijk is,

input uit eerder opgedane kennis vanuit

inwoners als bedrijven/organisaties. Het primaire

want uitplaatsen kan lokaal een positieve impact

uitgevoerde studies én we verbinden met lopende

ontwikkelgebied voor de innovatieve Foodsector

op de leefomgeving hebben, maar regionaal kan

studies zoals de A12 Spoorcorridor Utrecht-

zien we als een strook langs de Kennisas Ede-

die impact anders zijn. Daarbij is van belang dat

Arnhem-Duitse grens. Voor die (inter)nationale

Wageningen. Regio Foodvalley richt zich hierbij

er voor deze bedrijvigheid voldoende alternatieve

corridor wordt in het BO MIRT najaar 2022 het

vooral op innovaties en verduurzaming van de

vestigingslocaties worden gevonden in, dan wel

eindbeeld vastgesteld. Waarbij het van belang is

Foodsector. Ter versterking van het ecosysteem is

buiten deze regio bijvoorbeeld in Foodvalley-

19

Noord. Schuifruimte is cruciaal om deze beweging

Om de plancapaciteit tot 2040 op orde te krijgen

4. We stellen in het gebiedsproces Binnenveld

mogelijk te maken en ook om werkgelegenheid in

is het nodig dat we voor de locaties westrand

gezamenlijk een gebiedsvisie op.

de regio vast te houden dan wel te versterken.

Wageningen, Kennisas, Kernhem Noord, gebied

Voor het Binnenveld zelf zijn de landelijke

rondom station Veenendaal De Klomp en

opgaven vanuit het NPLG richtinggevend, voor

Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen

Veenendaal-zuid/Rhenen Noord onderbouwen

stikstofopgave en natuurherstel én voor het

en de onderzoeksagenda

op welke wijze deze locaties een bijdrage

faciliteren van ruimtelijke ontwikkelingen voor de

De komende periode is gericht op het scherp

kunnen leveren. Hierbij worden ook mogelijke

randen van de Binnenveld zijn de uitkomsten van

formuleren van onderzoeksvragen, het uitvoeren

woonprogramma’s per locatie getest. Deze

de locatiekeuzes/uitbreidingslocatie woningbouw

van onderzoeken en daarmee verder in beeld

afweging gebeurt aan de hand van scenario’s,

richtinggevend. Met keuzes om de druk op dit

brengen van afhankelijkheden en waar nodig

kijkend naar de ontwerpprincipes zoals bouwen

gebied niet te veel op te voeren en met afspraken

oplossingsrichtingen. Daarnaast wordt de

bij bestaande OV-knooppunten en waarbij het

om de contouren gezamenlijk te definiëren en te

samenwerking verdiept, zodat we de strategische

groen blauwe raamwerk leidend is. Kortom de

bewaken. Uiteraard gaat de visie ook over ruimte

afstemming doorontwikkelen en naar een hoger

onderstaande onderzoeksvragen worden hier

voor andere thema’s zoals recreatie, mobiliteit en

niveau brengen, maar ook de gezamenlijke

integraal bij betrokken.

de energietransitie.

versnelling. Dit alles ten dienste van de forse

3. We brengen gezamenlijk de randvoorwaarden

5. We onderzoeken noodzakelijke multimodale

gezamenlijke ambities en doelen naar 2040.

vanuit het groenblauwe raamwerk (in het

mobiliteitsoplossingen voor de toename van

Concreet gaat het dan over:

bijzonder het natuurlijke watersysteem) in kaart.

het aantal verplaatsingen tot 2040 op korte,

Klimaatadaptatie en het goed omgaan met

middellange en lange termijn.

1. We verkennen per grote kern de mogelijkheden

de natuurlijke watersystemen vraagt in dit

Voor de autonome groei in mobiliteit aangevuld

voor en de gewenste mate van verdichting.

sleutelgebied op veel locaties maatwerk. Dit komt

met de groeiende mobiliteitsvraag als gevolg

In Foodvalley-Zuid moet sprake blijven van

door de relatief lage ligging van het hele gebied en

van het toe te voegen ruimtelijk programma,

een ontspannen groene leefomgeving met een

de grote lokale verschillen in het watersysteem.

onderbouwen we onder andere het noodzakelijke

menselijke maat, waar door nieuwe stedelijkheid,

De Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug hebben

hoogwaardig stedelijk OV, het spoor (inclusief

meer mensen van kunnen genieten. Bij

veel impact. Concreet betekent dit dat met name

stationsbehoefte), fietsverbindingen en het

inbreidingslocaties staat de betaalbaarheid onder

bij uitbreiding er bij verstedelijken op een goede

onderliggende wegennet, gedifferentieerd in

druk. We brengen de noodzakelijk financiële

manier rekening gehouden moet worden met het

tijd. Hiervoor kennen we specifiek op de A12

ondersteuning in kaart.

natuurlijke bodem- en watersysteem. Tevens wordt

spoorcorridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens

hierbij de koppeling gemaakt met de versterking

reeds een samenwerking onder regie van het Rijk,

2. We maken het komende jaar (gekoppeld aan

van het groen en landschap en daarmee Groen

waarbij wordt gekeken naar een goede uitwerking

ruimtelijke puzzels) een afweging op welke wijze

Groeit Mee.

van de spoorinfrastructuur en bedieningen van de

realisatie soepeler gaat lopen en in een hogere

20

de zoekrichtingen voor uitbreidingslocaties

stations, die voldoende aansluit op de bestaande

worden ingezet.

stedelijkheid en de grote woningbouwopgave en

economische ontwikkelingen in dit sleutelgebied.

zal nieuwe onderzoek zich naar verwachting met

teruglevering, zuivering en rioolcapaciteit. Waar

Voor de overige multimodale opgaven

name focussen op vervoerwaarden in relatie tot

liggen de opgave in deze huidige infrastructuur

onderzoeken we in ieder geval:

de bouwplannen.

en wat is daarvoor nodig? Waar liggen de kansen (of minste beperkingen) voor uitbreiding van die

• De multimodale ring Wageningen, Ede, Rhenen 6. We onderzoeken de economie van de toekomst

infrastructuur, welk ruimtebeslag vragen deze

• Fietsverbindingen door het Binnenveld;

voor Foodvalley Zuid

voorzieningen en hoe is dat in te passen in het

• Zuidelijke ontsluiting Foodvalley (inclusief

Op dit moment loopt het onderzoek naar de

landschap (hier wordt de koppeling met de RES

toekomst van de economie in Foodvalley en moet

2.0 gelegd)? Wat is de relatie tussen de locatie van

• De randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen

eind 2022 gereed zijn. Aan de hand hiervan wordt

die soort voorzieningen en de locatie van toe te

rond de potentiële multimodale hub Ede West

een kwantificering van de benodigde ruimte voor

voegen ruimtelijke programma?

en de Nieuwe Meent (Veenendaal-Zuid/Rhenen-

economie gemaakt. De bestaande prognoses

Noord, conform toekomstbeeld OV2040

uit het regionaal programmeren laten al zien

8. We werken de onderlinge vorm van bestuurlijke