993995 Bijlage 10 Archeologisch onderzoek

35

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Mariëndaalseweg 17 te Angerlo, gemeente Zevenaar, Gelderland

5O

NDERZOEKSVRAGEN EN

CONCLUSIE 5.1ONDERZOEKSVRAGEN 11. Wat is de aard (ontstaanswijze, textuur, kleur), diepteligging en ouderdom van de relevante natuurlijke afzettingen in de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied? De ondergrond kon slechts zeer fragmentarisch onderzocht worden door de sterk antropogene beïnvloeding van terrein (voormalig kasteelterrein en havezate, een boerderij die verschillende perioden is herbouwd en uitgebreid is). Er kan een tweedeling gemaakt worden in de opbouw van de natuurlijke afzettingen. Het overgrote deel heeft de volgende opbouw: Op 160 à 200 cm –mv (7,49 à 7,53 m +NAP) is grijs, zwak siltig, matig fijn zand aangetroffen, dat de Formatie van Kreftenheye representeert. Vervolgens is grijs (licht humeus) of lichtgrijs, sterk zandige klei met plantenresten, al dan niet met houtresten en roestvlekken, aangetroffen op 150 à 190 cm –mv (7,69 à 7,83 m +NAP) van het Laagpakket van Wijchen, Formatie van Kreftenheye. Op 100 à 150 cm –mv (8,19 à 9,28 m +NAP is lichtgrijs of grijs, zwak siltig, matig fijn, goed gesorteerd zand aanwezig van het Laagpakket van Delwijnen, Formatie van Boxtel. Deze afzettingen zijn tenslotte afgedekt met licht grijsbruine of grijze, matig tot sterk zandige klei, die oeverafzettingen van de Formatie van Echteld representeren op 50 à 140 cm –mv (8,33 à 8,69 m +NAP).

In boring 10, die in een duindoorbraakgeul zou moeten liggen is de volgende opbouw van de natuurlijke ondergrond aangetroffen: Op 100 cm –mv is oranjegeel, zwak siltig, zeer fijn zand aanwezig, dat naar onderen toe vanaf ca. 130 cm –mv (7,96 m +NAP) matig grof wordt. Deze afzettingen representeren beddingafzettingen van de Formatie van Echteld. Vanaf 30 cm –mv (8,96 m +NAP) is licht grijsbruin, sterk zandige, matig roesthoudende klei aangetroffen (oeverafzettingen van de Formatie van Echteld). Deze ondergrond is afgedekt met een ca. 30 cm dikke bouwvoor bestaande uit zwak humeuze, matig zandige klei met daarin een enkele baksteenspikkel. Wat is de aard (kleur, textuur, samenstelling), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke en eventueel antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.), ter plaatse van het onderzoeksgebied? Het plangebied is sterk antropogeen beïnvloed. In een aantal boringen (1, 6 en 11, mogelijk ook boring 8) zijn vullingen aangetroffen, die al dan niet direct aan een voormalige omgrachting gekoppeld kan worden. In zoverre

36

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Mariëndaalseweg 17 te Angerlo, gemeente Zevenaar, Gelderland

boringen niet gestuit zijn in verhardingen of in ophoogzand, is een overwegend onverstoorde bodemopbouw aangetroffen. De gestuite boring 7 lag onder groengrijze, zwak humeuze, sterk zandige klei. Vermoedelijk is het een stuk slooppuin in secundaire positie. In boring 13 met een matig humeuze, sterk zandige klei met wat baksteenresten en een beetje mortel op 30 cm –mv is in wezen een cultuurlaag. De precieze datering van deze cultuurlaag is onbekend, maar ligt onder een betonvloer uit de jaren ‘70/’80 van de vorige eeuw. 12. Wat is de aard, dikte en omvang van eventueel ter plaatse van het onderzoeksgebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)? Ter hoogte van boring 6 t/m 8 is ophoogzand aanwezig dat ergens in de jaren ‘80/90 van de vorige eeuw is opgebracht. Ter hoogte van boring 2 en 3 is het terrein opgehoogd met zand in de jaren ’70 van de vorige eeuw. Verder is er een verharding in de schuur aan de oostzijde aanwezig. 13.

Indien er afdekkende lagen voorkomen; wat is de aard (ontstaanswijze, kleur, textuur, samenstelling), gaafheid en dikte van het onderliggende afgedekte bodemprofiel (natuurlijke en antropogene bodemhorizonten zoals oude akkerlagen) en/of afzettingen? Vanwege het grondwater en het daardoor terugvloeiende ophoogzand kon in boring 2 alleen de afgedekte voormalige bouwvoor onderzocht worden en verder zijn de boringen gestuit. 14. Wat is de diepte tot waarop artefacten van recente ouderdom (‘modern’ afvalmateriaal) in het bodemprofiel voorkomen Afgezien van de puinverharding in de schuur aan de oostzijde van het plangebied zijn geen artefacten van recente ouderdom aangetroffen of is het zonder meer duidelijk dat deze van recente ouderdom zijn. 15. Tot welke diepte in het bodemprofiel is sprake van een ‘recente’ bodemverstoring en wat is de ouderdom van deze verstoring? Ter plaatse van de ligboxenstal is zeker sprake van een diepe en omvangrijke recente verstoring vanwege de daaronder aanwezige mestkelders.

5.2 CONCLUSIE De bevindingen van het booronderzoek stroken met wat er op en rond een kasteelterrein verwacht kan worden. De archeologische verwachtingswaarde blijft daarmee hoog. In het geplande nieuwbouwvlak zijn in een ophogingspakket mogelijk resten van slooppuin aanwezig, afkomstig van de afbraak van het voormalige kasteel of de havezate. Het is waarschijnlijk dat het ophogingspakket is aangebracht in een laagte die gevormd wordt door de voormalige duindoorbraakgeul. Het puin hierin zal dan in secundaire context liggen. In boring 6 ligt verder onder het opgehoogde pakket een vulling tot 190 cm -mv bestaande uit zwak humeuze, sterk zandige klei met wat baksteenfragmentjes en een enkele houtskoolspikkel. Mogelijk gaat het om een mogelijke grachtvulling.

37

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Mariëndaalseweg 17 te Angerlo, gemeente Zevenaar, Gelderland

Ter plaatse van de ligboxenstal is de bodem grotendeels tot circa 1,4 m diepte verstoord. Wel is er vanaf die diepte een oude cultuurlaag (oude bouwvoor) aanwezig. Dit zal overeenkomen met het oorspronkelijke natuurlijke maaiveld waarin vanaf de late middeleeuwen een cultuurdek is ontstaan.

38

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Mariëndaalseweg 17 te Angerlo, gemeente Zevenaar, Gelderland

HOOFDSTUK

6S

ELECTIEADVIES

Het advies heeft betrekking op het nieuwbouwvlak en de locaties van de te slopen opstallen. Ter plaatse van de te slopen opstallen is er onder de funderingen van de kelders een oud maaiveldniveau aanwezig met een oude cultuurlaag. Ook naast de te slopen opstallen kunnen nog intacte archeologische waarden aanwezig zijn in de vorm van sporen, een bodemprofiel of vondsten, in- of ex-situ. De ervaring is dat met ondergrondse sloop van opstallen altijd ook ongeroerde grond wordt weggegraven. Omdat het een kasteelterrein betreft wordt dan ook geadviseerd de sloop van de ondergrondse delen archeologisch te begeleiden. Deze begeleiding dient plaats te vinden bij de ligboxenstal. Onder de schuur ten oosten van de boerderij is een laag ophogingszand aanwezig. De schuur zelf is gefundeerd op poeren. Bij een zorgvuldige verwijdering daarvan zal er weinig aantasting van eventuele dieper liggende archeologische sporen plaatsvinden. Er is daarmee geen aanleiding om tijdens de sloop van de funderingen van deze schuur een archeologische begeleiding te laten plaatsvinden. De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Zevenaar, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, de heer J. Habraken. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht.

Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact.

39

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Mariëndaalseweg 17 te Angerlo, gemeente Zevenaar, Gelderland

literatuur

Bakker, H. de en J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De Hogere niveaus. Wageningen. Baeyens, L. en J. Sanders, 1987: Bodemkaart van België, Verklarende tekst bij het kaartblad Maaseik 49W, Gent. Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Besten, L. den, 2015: Niet te vergeten... Angerlo, Giesbeek en Lathum in de Tweede Wereldoorlog, Zevenaar. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Kok, R.S. en Vos, W.L., 2013: Archeologie van de Tweede Wereldoorlog. In: Rapportage Archeologische Monumentenzorg 211. Amersfoort. Cohen, K.M., S. Arnoldussen, G. Erkens, Y.T. van Popta, L.J. Taal, 2014: Archeologische verwachtingskaart uiterwaarden rivierengebied. Deltares Rapport 1207078-000. Kok, R.S. en Vos, W.L., 2013: Archeologie van de Tweede Wereldoorlog. In: Rapportage Archeologische Monumentenzorg 211. Amersfoort. Makaske, B., Maas, G.J., van Smeerdijk, D.G., 2008: The age and origin of the Gelderse IJssel.

Netherlands Journal of Geosciences 87-4, 323-337 Miedema, F.R.P.M., 2009: De dynamiek van het landschap van het Oude IJsseldal bij Drempt. Een landschapsreconstructie vanaf begin laat Weichselien tot heden. Afstudeerscriptie LAD-80436, Wageningen. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Vos, P.C., J. Bazelmans, J., H.J.T. Weerts en M.J. van der Meulen, 2011: Atlas van Nederland in het Holoceen, Amsterdam. Willemse, N.W. en J.G.M. Verhagen, 2006: Gemeente Zevenaar; een archeologische waarden- en verwachtingskaart met AMZ-adviezen. RAAP-rapport 1274. Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www.archieven.nl www.boorstaten.nl www.geldersarchief.nl 40

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Mariëndaalseweg 17 te Angerlo, gemeente Zevenaar, Gelderland

www.grondwatertools.nl www.hisgis.nl www.kadastralekaart.com www.liemersverleden.nl www.mijngelderland.nl www.nationaalgeoregister.nl www.topotijdreis.nl www.bodemloket.nl Gebruikte kaarten Historische kaarten vanaf 1890 tot en met 2015. Bron: www.topotijdreis.nl. Geraadpleegd op 17-3-2020 Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 17-3-2020 Kaart waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen. Bron: www.zoeken.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 17-3-2020 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 17-32020 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 17-3-2020 Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 17-3-2020 Luchtfoto, schaal 1:10.000. Bron: www.opentopo.nl. Geraadpleegd op 17-3-2020

41

BIJLAGE 1 AMZ-CYCLUS

42

BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

43

BIJLAGE 3 LANDEENHEDENKAART GEMEENTE ZEVENAAR

Geomorfologie en geomorfogenese

44

geomkaart

45

BIJLAGE 4 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND

AHNkaart

46

BIJLAGE 5 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART

47

Legenda

gwk

48

BIJLAGE 6 BODEMKAART

bodem

49

BIJLAGE 7 WAARNEMINGEN, AMKTERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN

archis

50

BIJLAGE 8 HISTORISCHE KAART UIT 1693

Kaart uit 1693 met indicatieve ligging van het plangebied.

51

BIJLAGE 9 BOORSTAAT DINO-LOKET

52

BIJLAGE 10BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK

53

BIJLAGE 11 BOORSTATEN VELDONDERZOEK

54

55

56

57

58

59