220415 Rapportage Sportaccommodaties Zevenaar definitief

Onderzoek sportaccommodaties Gemeente Zevenaar

Opdrachtgever Initiatiefgroep Zevenaar

Datum 4 april 2022

Referentienummer 2210212/20220404Lke01

Auteurs Michel de Boer Rowan van Houwelingen Jarno Thole

│ Onderdeel van ICS Ruimteregiegroep BV

Inhoudsopgave 1.

2.

Inleiding 1.1

Aanleiding en projectopdracht

4

1.2

Scope

5

1.3

Leeswijzer

5

Huidig aanbod en gebruik

4.

5.

6.

8

2.1

Gemeente en kernen

8

2.2

Huidige gebruikers

8

2.3

Huidige sportaccommodaties en voorzieningen

10

2.4

Locatie van sportbeoefening

11

2.5

Kwalitatieve beoordeling sportaccommodaties

12

2.5.1

Buitensportaccommodaties

14

2.5.2

Binnensportaccommodaties

16

2.5.3

Overige binnensportaccommodaties

17

2.5.4

Openbare ruimte en voorzieningen

17

2.6

3.

4

Behoefte aan samenwerking scholen en sportverenigingen

Huidige vraag

18

19

3.1

Huidige vraag onderwijs

19

3.2

Huidige vraag sportverenigingen

19

Toekomstige vraag

20

4.1

Woningbouwontwikkelingen

20

4.2

Demografische ontwikkelingen

20

4.3

Ontwikkeling sportdeelname

22

4.4

Geschiktheid sportaccommodaties

28

4.5

Leerlingenprognoses

28

Constateringen

30

5.1

Huidig aanbod

30

5.2

Huidige vraag

30

5.3

Toekomstige vraag

30

Nadere verkenning: Sportpark Hengelder 6.1

Gesprekken met betrokkenen

32 32

6.1.1

Gesprekken met verenigingen

32

6.1.2

Vervolggesprekken

33

6.1.3

Gesprekken met het onderwijs

35

6.1.4

Gesprekken met maatschappelijke organisaties

35

6.1.5

Gezamenlijke bijeenkomst

35

www.icsadviseurs.nl

7.

Toekomstscenario’s 7.1

8.

De drie scenario’s

37 37

7.1.1

Scenario I: ‘Alles blijft bij het oude’

38

7.1.2

Scenario II: ‘Een tussenvariant’

39

7.1.3

Scenario III: ‘Toekomstdenken’

42

7.2

Waardering en vergelijking

46

7.3

Financiële doorrekening

47

Conclusies en aanbevelingen

48

Bijlage I - Ledenverwachting per sportvereniging in 2021

51

Bijlage II - Globale kostenraming scenario II en III

52

De inhoud van deze uitgave is eigendom van ICS adviseurs B.V. te Zwolle. Enkel de opdrachtgever waarmee ICS adviseurs B.V. een overeenkomst is aangegaan, heeft een gebruiksrecht voor deze uitgave. De inhoud en omvang van dat gebruiksrecht zijn vastgelegd in de algemene voorwaarden van ICS adviseurs B.V., gedeponeerd bij de Rechtbank Overijssel onder nummer 9/2021, dan wel in de overeenkomst zoals hiervoor bedoeld. Elk ander gebruik van deze uitgave, door opdrachtgever en of derden is uitgesloten, inhoudende dat niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, via internet, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ICS adviseurs B.V.

www.icsadviseurs.nl

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en projectopdracht Sporten in de openbare ruimte, een beweegvriendelijke omgeving, multifunctionele sportaccommodaties, inclusiviteit. Het zijn termen die tegenwoordig steeds vaker terugkomen in de sport- en beweegsector. Niet alleen Zevenaar, maar veel gemeenten en verenigingen zijn op zoek naar een passende oplossing voor een effectieve inzet van de openbare ruimte om sport en bewegen in combinatie met welzijn, zorg en onderwijs te stimuleren. Dit komt voort uit verschillende ontwikkelingen. Zo groeit de ongeorganiseerde sport en zijn outdoor sport- en beweegactiviteiten in opkomst. Daarnaast neemt de druk op de exploitatie van binnensportaccommodaties toe en is er steeds meer aandacht voor een gezonde leefomgeving met een verbinding tussen stad, dorp of wijk en omliggende natuur. Verder zien we ontwikkelingen waar verenigingen steeds meer de krachten bundelen met als doel in te spelen op bovenstaande ontwikkelingen en samenwerken om te komen tot een gezamenlijk toekomstbestendig sportaanbod. Om vanuit de gemeenschap in Zevenaar in te spelen op deze trends en ontwikkelingen is er een initiatiefgroep opgericht, die via een burgerinitiatief heeft gevraagd om voor dit onderwerp een haalbaarheidsonderzoek te laten uitvoeren.

De bovenstaande ontwikkelingen vragen om een brede kijk en toekomstige blik naar de sportvoorzieningen en openbare ruimte in Zevenaar en omgeving. In dit rapport Uw vraag aan ICSadviseurs is om een

www.icsadviseurs.nl

4/54

haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar de toekomstige trends en ontwikkelingen rondom sport en bewegen in Zevenaar en de effecten hiervan op de sportaccommodaties in de stad Zevenaar. Hierbij ligt de focus op de relatie van de sportaccommodaties met welzijn-, zorg- en onderwijsfuncties in combinatie met een mogelijke herinrichting van Sportpark Hengelder. In dit onderzoek gaan we hier nader op in en schetsen we denkrichtingen (scenario’s) die een eerste richting geven aan gewenste ontwikkelingen voor het Sportpark Hengelder. In het onderzoek is de volgende fasering aangebracht: 1. 2. 3.

Inventarisatie van de huidige gebruikers en het bestaande aanbod aan sportaccommodaties en voorzieningen in de openbare ruimte; Bepalen huidige en toekomstige vraag naar accommodaties en voorzieningen op basis van behoeften, lokale en landelijke trends en ontwikkelingen; Het opstellen van verschillende toekomstscenario’s (inhoudelijk en financieel op hoofdlijnen) voor Sportpark Hengelder op basis van trends, ontwikkelingen, behoeften en input van verenigingen en verder betrokkenen.

1.2 Scope Het onderzoek concentreert zich op de sportaccommodaties binnen Zevenaar, Groot Holthuizen en Babberich, met de nadruk op Sportpark Hengelder. Hierbij gaat het om de fysieke sport, waardoor accommodaties voor de denksporten niet in het onderzoek worden meegenomen. De volgende sportaccommodaties worden in dit onderzoek meegenomen: Zevenaar ▪ Ataro Lentebad ▪ Sportpark Hengelder ▪ Tennisbanen Hengelder ▪ Atletiekbaan De Liemers ▪ Sportpark Griethse Poort ▪ Bent Sports Tennis ▪ Gymzalen de Schilderspoort ▪ Sporthal Heerenmäten ▪ Sportzaal Liemerscollege ▪ Gymzaal de Brug

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Groot Holthuizen ▪ Liemerscollege locatie Landeweer ▪ Gymzaal Groot Holthuizen

Babberich ▪ Sportpark De Buitenboom ▪ Kulturhus & Gymzaal De Borg

Sporthal Lentemorgen Bent Sports Sportcentrum NLG Zevenaar Polly’s Gym Fitness Centrum Zevenaar FSCA Zevenaar Kickboxen Funktional Fitness/DJF Dance Centre Fit20 Zevenaar Sportschool Vida Studio's Studio DansPodium

1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 2 geeft een beschrijving van het huidige aanbod aan binnensportaccommodaties in Zevenaar en Babberich in typen accommodatie en beschikbare uren ten behoeve van het bewegingsonderwijs en verenigingen. In hoofdstuk 3 wordt de huidige vraag aan sporturen vanuit het onderwijs en de verenigingen uiteengezet.

www.icsadviseurs.nl

5/54

Hoofdstuk 4 geeft een beschrijving van de toekomstige vraag waar we ingaan op relevante ontwikkelingen en prognoses in relatie tot de binnensportaccommodaties. In hoofdstuk 5, op basis van de resultaten zoals weergegeven in de voorgaande hoofdstukken, worden de (voornaamste) constateringen samengevat. Hoofdstuk 6 geeft een verdiepingsslag over hoe sportverenigingen, het onderwijs en maatschappelijke en gezondheidsorganisaties denken over Sportpark Hengelder. Vervolgens schetst hoofdstuk 7 de verschillende scenario’s. Tot slot bevat hoofdstuk 8 de conclusies en aanbevelingen.

www.icsadviseurs.nl

6/54

Figuur 1.1 Totaaloverzicht sportaccommodaties Zevenaar

Legenda Zevenaar Overige binnensportvoorzieningen Zwembaden

Overige voorzieningen

14. Bent Sports

1. Ataro Lentebad

34. Trapveld/speeltuin Joseph Bechstraat

15. Studio DansPodium

35. J.C. Cruijfcourt

16. Polly’s Gym Buitensportvoorzieningen

36. Skatebaan

17. Fitness Centrum Zevenaar

2. Sportpark Hengelder

37. Trapveldje Korte stuk

18. FSCA Zevenaar Kickboksen

38. Grasveld Roodwilligen

19. Funktional Fitness/DFJ Dance Centre

4. Atletiekbaan De Liemers

39. Voetbalveldje Lindenhage

20. Fit20 Zevenaar Sportschool

5. Sportpark Griethse Poort

40. Trapveld/speeltuin Boterhek

21. Vida Studio's

41. Trapveld/speeltuin De Olmen

3. Tennisbanen Hengelder

6. Bent Sports Tennis

42. Trapveld Scherpershof Onderwijs

43. Trapveld/speeltuin Huygenslaan

22. De Brede Martinus

44. Buitengym & basketbalveld Vondellaan

23. KDV De Kleine Wereld

8. Liemerscollege Landeweer

45. Trapveld Guido Gezellestraat

24. IKC Platanenlaan

9. Sporthal Heerenmäten

46. Trapveld Steenhuizen

25. De Schilderpoort

47. Trapveld Zonegge

26. IKC Carrousel Bizetstraat

11. Gymzaal de Brug

48. Trapveld Paganinistraat

27. IKC De Wissel

12. Sporthal Lentemorgen

49. Basketbalveld Rembrandtplein

28. IKC Carrousel

50. Voetbalveld Oranjehof

29. De Tamboerijn

51. Trapveld Brusselse Straat

30. Rijn IJssel Babberichseweg

52. Trapveld/speeltuin Hallsteinstraat

31. Rijn IJssel Stationsplein

53. Trapveld/speeltuin Spriet

32. Liemerscollege locatie Zonegge

54. Wielekescamp

33. Sterreschool & De Bem

55. Trapveld/speeltuin Zevenaarseweg

Overige binnensportvoorzieningen 7. Gymzalen de Schilderpoort

10. Sportzaal Liemerscollege Zonegge

13. Gymzaal Groot Holthuizen

56. Voetbalkooi Martinusweg 57. Trapveld Sleef www.icsadviseurs.nl

7/54

2. Huidig aanbod en gebruik 2.1 Gemeente en kernen In de gemeente Zevenaar wonen circa 44.000 inwoners verdeeld over de volgende twaalf kernen: Aerdt, Angerlo, Babberich, Giesbeek, Herwen, Lathum, Lobith, Pannerden, Spijk, Tolkamer (inclusief Tuindorp), Zevenaar en Oud-Zevenaar (inclusief Ooy). In Zevenaar, als grootste kern, wonen ongeveer 25.000 inwoners en in Babberich 2.000 inwoners. De gemeente kent een rijk verenigingsleven; ongeveer 29% van de inwoners in 2020 is lid van een sportvereniging (het landelijk gemiddelde is 25%). Daarnaast zijn er ook grote groepen inwoners die anders georganiseerd sporten (29%) en ongeorganiseerd sporten (36%)1

2.2 Huidige gebruikers Primair kennen de sportvoorzieningen drie typen gebruikers: het onderwijs, (sport)verenigingen en overige gebruikers (maatschappelijk/commercieel). Bij het in kaart brengen van de huidige situatie en vraag naar binnensportaccommodaties worden deze drie typen gebruikers apart inzichtelijk gemaakt: 1. Onderwijs Zowel het primair als het voortgezet onderwijs maken gebruik van de sportaccommodaties in Zevenaar en Babberich. In Zevenaar zijn er 9 verschillende scholen binnen het primair onderwijs, 1 voor het speciaal basisonderwijs en 1 school voor het voortgezet onderwijs. Het voortgezet onderwijs, het Liemerscollege, heeft 3 verschillende locaties in Zevenaar. Babberich heeft 1 locatie voor het primair onderwijs. Het onderwijs maakt voornamelijk gebruik van de gemeentelijke (ondersteunde) accommodaties zoals gymzalen en sporthallen, waarbij `s zomers uitgeweken kan worden naar sportparken. Zie voor een totaaloverzicht figuur 1.1 en figuur 2.1. 2. Verenigingen In Zevenaar en Babberich zijn er verschillende verenigingen die gebruikmaken van de sportaccommodaties en buitenruimten. In totaal zijn er circa 60 sportverenigingen in de gemeente Zevenaar verdeeld over 35 verschillende takken van sport. Deze verenigingen maken voornamelijk gebruik van de gemeentelijke (ondersteunde) accommodaties zoals sportparken, gymzalen en sporthallen2. 3.

Overige gebruikers Maatschappelijke en commerciële organisaties maken landelijk steeds meer gebruik van sportaccommodaties. Deze organisaties maken vaak gebruik van de accommodaties onder hun eigen begeleiding om hun cliënten door middel van sport te laten herstellen van een blessure of het welzijn te verbeteren. Voorbeelden hiervan zijn; hersteltrainingen gegeven door fysiotherapeuten, valpreventie voor ouderen, weerbaarheidstrainingen voor kwetsbare jongeren, etc.

1 Resultaten sportdeelname onderzoek & vereniging monitor December 2020 2 Niet alle sportverenigingen waren opgenomen in de aangeleverde data.

www.icsadviseurs.nl

8/54

Figuur 2.1 Totaaloverzicht Babberich

Legenda Babberich Buitensportvoorzieningen 1. Sportpark De Buitenboom Binnensport 2. Kulturhus & Gymzaal De Borg Onderwijs 3. Sint Franciscusschool Overige voorzieningen 4. Speeltuin/trapveld Zwanenwaay 5. Speeltuin/trapveld Landkamp 6. Trapveld Dorpsstraat

www.icsadviseurs.nl

9/54

2.3 Huidige sportaccommodaties en voorzieningen Zevenaar heeft een ruim aanbod aan sportaccommodaties dat inwoners uitnodigt om te sporten en te bewegen; er zijn vier buitensportaccommodaties, zeven binnensportaccommodaties, één zwembad en diverse commerciële/individuele sportaccommodaties. Babberich heeft daarnaast nog één buitensportlocatie en één binnensportaccommodatie. Zie voor een totaaloverzicht figuur 1.1 op pagina 7 en figuur 2.1 op pagina 9. De sportaccommodaties zijn in te delen in verschillende typen die hieronder worden toegelicht: 1. Buitensportaccommodaties De buitensportaccommodaties zijn locaties waar veldsporten en atletiek in verenigingsverband beoefend kunnen worden. In dit onderzoek zijn dat Sportpark Hengelder (zie figuur 2.2) Sportpark de Griethse Poort, Sportpark de Buitenboom en de Atletiekbaan van de Liemers. Sportpark Hengelder is van deze accommodaties het grootst met een hockeyvereniging, twee tennisverenigingen, twee voetbalverenigingen, een korfbalvereniging, een rugbyvereniging en een Jeu de Boules vereniging. De accommodatie van Hobbycentrum De Liemers, die zich eveneens op Sportpark Hengelder bevindt, wordt in dit rapport niet als sportaccommodatie meegenomen. 2. Binnensportaccommodaties Binnensportaccommodaties bestaan uit gymzalen, sportzalen en sporthallen.

Dit zijn sportruimten die geschikt zijn voor het bewegingsonderwijs en de diverse zaalteamsporten. In dit onderzoek zijn dat Gymzalen de Schilderpoort, Liemerscollege Landeweer, Sporthal Heerenmäten (in eigendom van Quadraam), Sportzaal Liemerscollege Zonegge, Gymzaal de Brug, Sporthal Lentemorgen, Gymzaal Groot Holthuizen en Kulturhus & Gymzaal De Borg. 3. Overige binnensportaccommodaties De acht overige binnensportaccommodaties zijn locaties waar gesport kan worden in de binnenruimte die niet hoeven te voldoen aan de afmetingen of voorzieningen voor het bewegingsonderwijs dan wel de binnensporten. Voorbeelden hiervan zijn dansstudio’s, sportscholen, squashbanen, etc. In dit onderzoek zijn de accommodaties meegenomen van Bent Sports, Studio DansPodium, Polly’s Gym, Fitness Centrum Zevenaar, FSCA Zevenaar Kickboksen, Funktional Fitness/DFJ Dance Centre, Fit20 Zevenaar Sportschool en Vida Studio's. 4. Openbare ruimte en voorzieningen De openbare ruimte wordt steeds meer gebruikt als een alternatieve sportlocatie. Door de individualisering van de sport en de coronapandemie wordt er steeds meer van de openbare ruimte gebruikt als sportvoorziening. Dit kunnen sporten zijn als hardlopen en fietsen, maar ook beweegtuinen, trapveldjes en basketbalveldjes.

www.icsadviseurs.nl

10/54

Figuur 2.2 Overzichtskaart Sportpark Hengelder

2.4 Locatie van sportbeoefening Zoals in paragraaf 2.3 valt te lezen, wordt sport beoefend op verschillende locaties in Zevenaar. Maar hoe populair is elke locatie en zijn hier trends te ontdekken? Een belangrijk onderzoek dat hier antwoorden op geeft is het ‘Onderzoek & verenigingsmonitor december 2020’ van de gemeente Zevenaar. Hierin is aan de inwoners van Zevenaar gevraagd waar zij het vaakst sporten. De belangrijkste conclusies uit het onderzoek zijn als volgt: ▪ ▪ ▪ ▪

De helft van de inwoners beoefent de sport bij sportaccommodaties in de eigen gemeente, zoals op een voetbalveld, tennisbaan, sporthal, fitnesscentrum of zwembad; 17% van de inwoners maakt gebruik van sportvoorzieningen in de openbare ruimte in de eigen gemeente, zoals een park, bos, basketbalpleintje, skatebaan en trapveldjes (in 2016 was dit 22%). 18% van de inwoners sport bij sportaccommodaties buiten de gemeente Zevenaar. De overige inwoners sporten buiten Zevenaar. Naarmate inwoners van Zevenaar ouder worden, sporten zij minder vaak in een sportaccommodatie in de eigen gemeente. Uitzondering hierop is de oudste leeftijdsgroep.

www.icsadviseurs.nl

11/54

▪

▪

De leeftijdsgroep jonger dan 21 jaar (91%) en 21 tot en met 30 jaar (63%) sport het vaakst in een sportaccommodatie in Zevenaar. Inwoners ouder dan 70 jaar (52%) sporten ook redelijk vaak in een sportaccommodatie binnen de eigen gemeente. Fitness is de populairste sport in Zevenaar, daarna volgen wandelsport, fietsen, hardlopen en zwemmen.

2.5 Kwalitatieve beoordeling sportaccommodaties Naast de aantallen sportaccommodaties is het van belang inzage te hebben in de kwaliteit van de betreffende accommodaties. Accommodaties kunnen theoretisch voldoen aan de vraag (kwantiteit), maar als het aanbod (kwaliteit) niet aansluit op de vraag zullen accommodaties in onbruik raken. Hierdoor ontstaat er een tekort aan kwalitatieve goede accommodaties. De gemeente Zevenaar heeft in 2020 de tevredenheid onder inwoners, en daarmee de gebruikers, geïnventariseerd voor geheel Zevenaar. Deze inventarisatie is weergegeven in tabel 1. Het beeld wat hieruit ontstaat is dat inwoners over het algemeen (zeer) tevreden zijn over de openingstijden, bereikbaarheid en toegankelijkheid. Minder tevreden zijn gebruikers over de kleedruimten, het sanitair en de horecagelegenheden. Tabel 2.1 Tevredenheid sportaccommodaties. (Bron: Sportonderzoek 2020 Gemeente Zevenaar)

Vragenlijst Naast de inwoners stellen het onderwijs en verenigingen ook kwalitatieve eisen aan de voorzieningen. ICSadviseurs heeft in samenwerking met de initiatiefgroep binnen dit onderzoek een vragenlijst verzonden naar de sportverenigingen en onderwijsinstellingen in Zevenaar. In deze vragenlijst zijn de verschillende organisaties gevraagd naar ledenontwikkelingen, de kwaliteit van de sportaccommodaties, bevindingen in relatie tot de openbare ruimte, de beschikbaarheid van de sportaccommodaties en op het onderdeel samenwerking. In totaal hebben 23 sportverenigingen en 10 onderwijsinstellingen de vragenlijst ingevuld. Als eerste is er gevraagd naar de algemene tevredenheid per accommodatie. In figuur 2.3 zijn de verschillende scores te zien.

www.icsadviseurs.nl

12/54

Beoordeling tevredenheid per sportaccommodatie 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Algemene cijfer Sportverenigingen

Algemene cijfer Onderwijs

Figuur 2.3 Algemene tevredenheid per sportaccommodatie Op een schaal van 1 (zeer ontevreden), 2 (ontevreden), 3 (gangbaar), 4 (tevreden) tot 5 (zeer tevreden) scoren de accommodaties tussen de 1,5 en de 5. Het is hierbij opvallend dat sporthal De Brug zeer laag wordt beoordeeld. Met een gemiddelde score van 1,5 lijkt deze binnensportaccommodatie niet te voldoen aan de wensen van sportverenigingen. De beoordeling vanuit het onderwijs is met een 3 hoger dan de sportverenigingen, maar lager dan de andere accommodaties. De voorzieningen van het Liemerscollege en de atletiekbaan worden goed beoordeeld, terwijl Sportpark Hengelder en Heerenmäten relatief slecht worden beoordeeld. Het onderwijs en de verenigingen hebben op uiteenlopende onderdelen (zoals gebruik, functionaliteit, materialen, tevredenheid, de prijs-kwaliteitverhouding en bereikbaarheid) de sportaccommodaties beoordeeld. Dit zijn alleen de accommodaties waar zij gebruik van maken. Hiermee wordt inzichtelijk per accommodatie waar mogelijke knelpunten en verbeterpunten liggen. In de volgende paragrafen (tot en met paragraaf 2.6) volgt een uiteenzetting van de uitkomsten van de vragenlijst, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de buitensport- en binnensportaccommodaties.

www.icsadviseurs.nl

13/54

2.5.1 Buitensportaccommodaties De beoordelingen van de sportverenigingen en het onderwijs over de buitensportaccommodaties in Zevenaar zijn te vinden in figuur 2.4 en 2.5.

Beoordelingscijfers per voorziening per buitensportaccommodatie door de sportverenigingen 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Sportpark Hengelder

Ben Sports

Tennispark Hengelder

Atletiekbaan de Liemers

Figuur 2.4 Weergave van de kwalitatieve beoordeling van de buitensportaccommodaties door sportverenigingen

www.icsadviseurs.nl

14/54

Beoordelingscijfers per voorziening per buitensportaccommodatie door het onderwijs 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Sportpark Hengelder

Atletiekbaan de Liemers

Figuur 2.5 Weergave van de kwalitatieve beoordeling van de buitensportaccommodaties door sportverenigingen. In figuur 2.4 en 2.5 is te zien dat de atletiekbaan en Bent Sport relatief hoog scoren in de tevredenheid door de sportverenigingen en het onderwijs. Hengelder en het Tennispark Hengelder scoren relatief wat lager. Bij Sportpark Hengelder valt het op dat verenigingen en het onderwijs minder tevreden zijn met de kleedaccommodaties. Deze wordt met een 3,2 en 3,0 als laagste beoordeeld. Anderzijds wordt de bereikbaarheid, functionaliteit en de parkeergelegenheid als zeer goed beoordeeld. Hierbij is het overigens goed te benoemen dat er grote verschillen zijn tussen de verenigingen op het Sportpark Hengelder: de accommodatie van HVZ wordt relatief laag beoordeeld met een score 2 op de onderdelen kantine, kleedgelegenheden en prijs-kwaliteitverhouding, terwijl KV Zwaluwen op deze onderdelen gemiddeld een 4,3 scoort. Het Tennispark Hengelder wordt over het algemeen laag beoordeeld. Alleen de bereikbaarheid scoort relatief hoog. De relatief lage beoordeling wordt waarschijnlijk veroorzaakt, doordat de tennisbanen bij TVZ toe zijn aan vervanging.

www.icsadviseurs.nl

15/54

2.5.2 Binnensportaccommodaties De beoordelingen van de sportverenigingen en het onderwijs over de buitensportaccommodaties in Zevenaar zijn te vinden in figuur 2.6 en 2.7.

Beoordelingscijfers per voorziening per binnensportaccommodatie door sportverenigingen 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Liemers College Landeweer

Liemerscollege Zonegge

Gymzaal De Brug

Sporthal Heerenmäten

Sporthal Lentemorgen

gymzalen Schilderspoort

Figuur 2.6 Weergave van de kwalitatieve beoordeling van de binnensportaccommodaties door sportverenigingen3

www.icsadviseurs.nl

16/54

Beoordelingscijfers per voorziening per binnensportaccommodatie door het onderwijs 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Sporthal Lentemorgen

Sporthal Heerenmäten

Gymzaal Groot Holthuizen

Gymzaal De Brug

Figuur 2.7 Weergave van de kwalitatieve beoordeling van de binnensportaccommodaties door sportverenigingen3 In figuur 2.6 en 2.7 is te zien dat Sporthal Heerenmäten en gymzaal aan de Schilderspoort relatief goed scoren op de verschillende onderdelen. Uitzondering bij Heerenmäten zijn wel de parkeervoorzieningen. Verder scoort gymzaal De Brug relatief laag. Vooral de ventilatie wordt niet goed beoordeeld. Verder toevoegingen in antwoord op de vragen vanuit de vragenlijst, is dat de zaal te krap is en er te weinig bergruimte is voor eigen toestellen en materialen. Opvallend is voor alle accommodaties de bereikbaarheid goed wordt beoordeeld.

2.5.3 Overige binnensportaccommodaties Er wordt op kleine schaal gebruik gemaakt van de overige binnensportaccommodaties door de sportverenigingen en het onderwijs die de vragenlijst hebben ingevuld. Dit zijn sportscholen, een yoga studio, een dojo, een dansstudio en een bejaardenhuis. Verder kwam hier uit dat alleen de yogastudio behoefte heeft aan extra ruimte. De andere accommodatie voldoen qua afmetingen en aanwezige voorzieningen aan de behoefte.

2.5.4 Openbare ruimte en voorzieningen Het onderwijs en sportverenigingen in Zevenaar maken gebruik van de openbare ruimte voor de beoefening van sport. Het onderwijs maakt gebruik van de openbare ruimte voor gymlessen, BSO activiteiten, spelactiviteiten en atletiek. Verder maakt zij gebruik van lokale parken, trapveldjes en speeltuinen en geven aan geen voorzieningen te missen.

3 Niet van elke accommodatie en sommige onderdelen zijn gegevens van binnengekomen. Hierdoor ontbreken een aantal (beoordelingen

van) voorzieningen.

www.icsadviseurs.nl

17/54

Sportverenigingen maken gebruik van de openbare ruimte om te fietsen, hardlopen en yogalessen. De sportverenigingen beoefenen deze sporten op verschillende plekken en missen (vooralsnog) geen voorzieningen in de openbare ruimte. Trends & ontwikkelingen en beleidsambities gemeente Zevenaar In dit kader is het goed te benoemen dat trends en ontwikkelingen uit wijzen dat er steeds meer gebruik wordt gemaakt van de openbare ruimte. In paragraaf 4.3 gaan we hier nader op in. Bovendien heeft gemeente Zevenaar in de Beleidsvisie Sport en Bewegen 2021-2028 aandacht voor deze ontwikkelingen en stelt in de beleidsvisie dat in tegenstelling tot scholen en verenigingen, inwoners in Zevenaar openbare beweegvoorzieningen in de openbare ruimte missen. Dit betekent dat het de ambitie vanuit gemeente Zevenaar is om de komende jaren de openbare ruimte beweegvriendelijker in te richten en hierbij te inventariseren op welke wijze de omgeving kan uitnodigen tot sport, bewegen, spel en ontmoeting.

2.6 Behoefte aan samenwerking scholen en sportverenigingen Uit de response op de vragenlijst wordt duidelijk dat er veel behoefte is aan samenwerking in relatie tot sport en bewegen. Zowel de gevraagde sportverenigingen en onderwijsinstellingen staan hier voor open. Maar liefst 77% van de sportverenigingen en alle scholen (100%) staan hier voor open. Vanuit de sportverenigingen wordt bijvoorbeeld een samenwerking gewenst op onderdelen als: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Het ontwikkelen van strippenkaarten om verschillende sporten uit te proberen/ te beoefenen; Het uitwisselen van (gediplomeerd) kader (sporttechnisch) Het samenwerken met scholen, BSO’s, fysiotherapie gezondheidsorganisaties, maatschappelijke organisaties en andere bedrijvigheid; Het gezamenlijk gebruikmaken van accommodaties/voorzieningen; Het gezamenlijk gebruikmaken / delen van vrijwilligers.

Vanuit het onderwijs is er bijvoorbeeld samenwerking gewenst op: ▪ ▪ ▪ ▪

Het uitwisselen van gastdocenten Het organiseren van sportactiviteiten voor de BSO Het organiseren van sportoriëntatie lessen, clinics voor leerlingen Het inzetten van een combifunctionaris/buurtsportcoach Dit vooral ook in samenwerking met sportverenigingen.

www.icsadviseurs.nl

18/54

3. Huidige vraag 3.1 Huidige vraag onderwijs Uit het onderzoek blijkt dat vanuit het onderwijs, voldoende accommodaties beschikbaar zijn voor het invulling geven van het bewegingsonderwijs. Alle scholen gaven in de vragenlijst aan op structurele basis voldoende ruimte te hebben voor het bewegingsonderwijs. Alleen het Liemerscollege en Het Kofschip hebben incidenteel niet kunnen sporten vanwege het gebrek aan zaalruimte dan wel een buitensportaccommodatie. Verder voldoen de buitensportaccommodaties, overige binnensportaccommodaties en openbare ruimte aan de vraag vanuit het onderwijs.

3.2 Huidige vraag sportverenigingen Voor de sportverenigingen zijn er net als voor de scholen, voldoende accommodaties beschikbaar. Echter voor een aantal verenigingen geldt dat zij een structureel tekort hebben aan zaalruimte. Ongeveer 8 uur per week kan op dit moment niet worden ingeroosterd. Daarnaast zijn er relatief veel verenigingen die incidenteel niet voldoende sportruimte hebben in Zevenaar. Dit betreft hoofdzakelijk binnensportaccommodaties. Hierdoor wordt er door de betreffende verenigingen uitgeweken naar Duiven, Giesbeek en Herwen. Het algehele beeld voor de buitensportaccommodaties, overige binnensportaccommodaties en de openbare ruimte is dat deze kan voorzien in de vraag. Voor het Sportpark Hengelder geldt dat we hier nog even specifiek op inzoomen. Dit in het volgende hoofdstuk.

www.icsadviseurs.nl

19/54

4. Toekomstige vraag Naast de huidige vraag vanuit de sportverenigingen en scholen in Zevenaar zijn er ontwikkelingen, die relevant zijn voor het vraagstuk in relatie tot toekomstige vraag naar sportaccommodaties. We behandelen respectievelijk de volgende ontwikkelingen: 1. 2. 3. 4. 5.

Woningbouwontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Ontwikkeling sportdeelname Accommodatieontwikkelingen Leerlingenprognose

4.1 Woningbouwontwikkelingen Zevenaar is gelegen in de gemeente Zevenaar. De gemeente heeft door de aanhoudende druk op de woningmarkt nieuwbouwplannen. In tegenstelling tot de Woonvisie in 2015, is er nu een woningtekort in Zevenaar (Liemerse Woonagenda 2020). Door dit verschil is er in de afgelopen 10 jaar relatief weinig gebouwd. Door de krapte op de huidige woningmarkt zal er in de komende jaren bijgebouwd worden. Dit zal voornamelijk gebeuren in de lijn van de A12 en de spoorlijn Arnhem – Zevenaar. De nieuwbouwwijk Groot Holthuizen is hier een voorbeeld waarbij ongeveer 500 huizen gebouwd worden. Daarnaast is in Zevenaar het BAT-terrein in ontwikkeling. Hier worden maximaal 160 woningen gebouwd. Verwachting is dat de impact van deze nieuwbouwontwikkelingen op de hoeveelheid benodigde sportaccommodaties en voorzieningen op korte termijn klein zal zijn. Desondanks zal het op termijn leiden tot meer leerlingen en vervolgens meer sportende jeugd in delen van Zevenaar. Hierdoor komt op termijn in het oosten van Zevenaar (Groot Holthuizen en omgeving) extra behoefte aan sportaccommodaties en voorzieningen.

4.2 Demografische ontwikkelingen Volgens het CBS heeft Zevenaar de afgelopen jaren een stabiel aantal inwoners met een kleine groei vanaf 2005. Dit is te zien in de onderstaande figuur 4.1. Het is de verwachting dat deze trend zich doorzet in de komende jaren. Uit bevolkingsprognoses van het CBS blijkt dat er binnen de gemeente Zevenaar sprake is van vergrijzing, door een toename van het aantal 65-plussers. Daar staat tegenover dat het aantal personen, met name in de leeftijdsgroepen 45 tot en met 64 jaar en jongeren tot en met 14 jaar, gaat afnemen. Dit is te zien in figuur 4.2 en 4.3. Verwachting is dat de impact van deze ontwikkelingen invloed heeft op de ledenontwikkelingen bij de sportverenigingen. Immers de groep jongeren is de groep die vooral actief is binnen de sportverenigingen. Overigens biedt dit ook kansen voor sportverenigingen, door het uitbreiden of ontwikkelen van sportaanbod voor senioren.

www.icsadviseurs.nl

20/54

Figuur 4.1 Bevolkingsontwikkeling van Zevenaar en de Babberich (Bron: CBS & Hulpverlening Gelderland)

Figuur 4.2 Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd van Zevenaar en Babberich (bron: CBS)

Bevolkingsontwikkeling in percentages 100% 90%

17%

21%

22%

23%

24%

24%

24%

25%

30%

30%

30%

30%

30%

29%

29%

25%

22%

22%

22%

21%

21%

21%

22%

20%

10%

10%

10%

10%

11%

11%

11%

11%

10%

17%

16%

15%

15%

15%

15%

14%

14%

2010

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

80% 70%

31%

60% 50% 40% 30%

0% 0 tm 14

www.icsadviseurs.nl

15 tm 24

25 tm 44

45 tm 64

65+

21/54

Figuur 4.3 Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd van Zevenaar en Babberich (bron: CBS)

Daling & stijging aantal inwoners per leeftijdscategorie 2010-2021 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% -10% -20% Daling & stijging per leeftijdscategorie 2010-2021

0 tm 14

15 tm 24

25 tm 44

45 tm 64

65+

-12%

8%

-12%

-5%

47%

4.3 Ontwikkeling sportdeelname Om goede voorspellingen te kunnen doen naar sportaccommodaties en voorzieningen is het belangrijk om ook naar een aantal onderdelen te kijken in relatie tot de ontwikkelingen in relatie tot de sportdeelname. In deze paragraaf staan we stil bij een aantal trends en ontwikkelingen. Sportdeelname algeheel Een doel van NOC*NSF is om het aantal mensen dat aan sport doet te verhogen. Een goede indicator hiervoor is de Sportdeelname Index. In 2020 deed 55% van de Nederlanders van 4 jaar en ouder één keer per week of vaker aan sport. In de gemeente Zevenaar lag de sportdeelname met 46% in 2020 lager dan het landelijke gemiddelde. Een andere indicator, voor het landelijk monitoren van sport en bewegen, is clublidmaatschap. Landelijk waren in 2020 4,2 miljoen mensen lid van een of meer van de 76 bij Nederlandse Sport Federatie aangesloten sportbonden. Met andere woorden, gemiddeld was 24% van de Nederlandse bevolking lid van een of meerdere sportbonden. Met 22,7% voor de gemeente Zevenaar ligt het aantal personen met een clublidmaatschap ook lager dan het landelijke gemiddelde.

Lidmaatschap bij sportverenigingen in coronatijd In vergelijking met eerdere (corona) peilingen die Mulier Instituut heeft gedaan, concludeert zij in de vierde uitgave van de Monitor Sport en corona (november 2021), dat minder verenigingsbestuurders zich (ernstige) zorgen maken over de gevolgen van de coronacrisis voor de vereniging . In november 2021 maken twee op de tien verenigingsbestuurders zich (ernstige) zorgen over de toekomst van de vereniging. Kijkend naar de aard van de zorgen, worden financiële problemen minder vaak genoemd en betreffen zorgen vaker ledendaling en verlies van vrijwilligers. 3 procent van de verenigingen zegt op omvallen te staan. Dit is vergelijkbaar met het voorjaar van 2021. Bij vier op de tien verenigingen is het ledental in de afgelopen twaalf maanden (sterk) gedaald. Met name bij zaalsportverenigingen is dit vaak het geval. Van de verenigingen met ledendaling verwacht een deel weer te groeien. Zorgelijk is dat er ook een deel van de verenigingen komend jaar (2022) een verdere ledendaling verwacht. Bij ongeveer een kwart van de verenigingen is het aantal vrijwilligers in de afgelopen twaalf

www.icsadviseurs.nl

22/54

maanden (sterk) gedaald. Dit zijn dus belangrijke aandachtspunten voor een blijvende toekomst van sportverenigingen. Vitaliteit In het verlengde van deze ontwikkelingen zien we dat de vitaliteit van de sportverenigingen de afgelopen jaren ook is afgenomen. Onderstaand figuur laat dit zien. Figuur 4.4 Vitaliteit van de verschillende sportverenigingen landelijk (Bron: Mulier Instituut).

Bij de buitensportverenigingen is figuur 4.4 te zien dat de veldsportverenigingen relatief vitaal zijn ten opzichte van binnensporten. Veldsporten doen het relatief goed in vergeleken met de andere buitensporten als de wielersport en atletiek. Helaas is bij beide type buitensport zichtbaar dat verenigingen het steeds moeilijker krijgen. Zo is het percentage kwetsbare verenigingen onder veldsportverenigingen verdubbeld tussen 2018 en 2021 en bij de overige buitensportverenigingen met de helft toegenomen De Monitor ‘Sport en corona’(november 2021, Mulier Instituut) laat zien bij de meeste verenigingen de financiële gevolgen zijn te overzien, maar dat het tekort aan leden en vrijwilligers verder doorzet. Het aantal leden daalt met name bij zaalsportverenigingen en vooral de veldsportverenigingen hebben een tekort aan vrijwilligers en/of kader. Lidmaatschap bij sportverenigingen - verwachting Cijfers van NOC*NSF bevestigen het beeld dat vooral binnensportbonden en sportbonden waarbij het ledenbestand geheel of gedeeltelijk tot stand komt door het organiseren van competities en/of evenementen hard worden geraakt. Dit betekent dat het lidmaatschap van een sportvereniging (zowel binnen- en buitensport) geleidelijk steeds verder afneemt. Deze trend doet zich sinds 2012 al voor.

Hier gaat het om jeugd en om volwassenen: het percentage leden van een sportvereniging neemt binnen deze groepen af. Dit betekent dat verenigingen voor sporters gaandeweg minder aantrekkelijk zijn geworden. Kortom het ‘marktaandeel’ van sportclubs neemt af en is een verschuiving te zien naar het ongeorganiseerd sporten (vooral in de buitenlucht). Zie ook de tabel in bijlage I.

www.icsadviseurs.nl

23/54

Sportdeelname -anders en ongeorganiseerde sport Trends binnen de sportdeelname zijn de opkomende ongeorganiseerde sporten die vooral in de openbare ruimte (outdoor) plaatsvinden, zoals hardlopen, fietsen en wandelen. Vooral ouderen zullen meer in andersen ongeorganiseerd verband gaan sporten en deze trend zal zich de komende jaren naar alle waarschijnlijkheid verder voortzetten. De gemeente Zevenaar zal hier ook steeds meer mee te maken krijgen gezien de ouder wordende bevolking. Advies is om hier als sportverenigingen op te anticiperen en de mogelijkheden te verkennen om bijvoorbeeld als (binnen) sportvereniging ook buiten een aanvullend aanbod te ontwikkelen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan beachsporten (volleybal, handbal etc.), maar ook het airbadminton4 wat tijdens de coronapandemie aan populariteit heeft gewonnen. Bovendien ontstaan er op sportparken steeds meer zogenaamde beweegparken. Parken die voor jong & oud en in samenwerking met gezondheids- en zorginstellingen worden benut, waar naast het sporten ook veel meer het gezond bewegen (geestelijk en lichamelijk) centraal komt te staan. Verder zien we een veranderende vraag naar binnensportvoorzieningen; de vraag naar binnensportvoorzieningen wordt diverser en ook hier vindt een verschuiving plaats van het georganiseerd naar meer on- en anders georganiseerd sporten.

Hierbij valt te denken aan sporten als klimmen, boulderen, freerunnen, padel en dans. Dit vereist een andere configuratie voor binnensportaccommodaties met vaak andere functionaliteiten. Verder onderzoek dient uit te wijzen wat dit voor Zevenaar kan betekenen en in hoeverre binnensportaccommodaties aan functionaliteit aangepast dient te worden. Een andere ontwikkeling die zich voordoet is dat er steeds meer buitensportverenigingen gebruikmaken van binnensportaccommodaties. Korfbal, hockey maar ook voetbal zijn hier voorbeelden van. Deze sporten maken in de wintermaanden steeds vaker gebruik van de binnensportaccommodaties Lidmaatschap bij sportverenigingen in Zevenaar In Zevenaar sporten de meeste inwoners in ongeorganiseerd verband (en dus niet in verenigingsverband). In het Sportonderzoek ‘Zevenaar 2020’ van de gemeente Zevenaar komt naar voren dat 36% van de inwoners in deze vorm sport. Anderzijds sport 29% procent van de inwoners bij sportverenigingen. Kijkend naar de leeftijd van de inwoners, dan is het duidelijk dat vooral jongeren en jong volwassenen sporten bij verenigingen. Vanaf 31 jaar en ouder neemt het ongeorganiseerd sporten toe tot en met 70 jaar. Daarnaast wordt er weer meer in anders georganiseerd verband gesport. Verder zien we dus een trend (zie vorige paragraaf) dat er steeds meer in ongeorganiseerd verband wordt gesport.

Dit strookt niet helemaal met wat de onderstaande tabel laat zien, maar verwachting is toch (ook gezien corona) dat er ook in Zevenaar meer in ongeorganiseerd verband zal worden gesport. Concreet betekent dit dat het sporten in georganiseerd verband (binnen sportverenigingen) welke vooral wordt ingevuld door de jongeren (t/m 14 jaar), het de komende jaren moeilijker gaat krijgen. Immers ook door de ontgroening zoals beschreven is in hoofdstuk 4.2, is de verwachting dat het lidmaatschap van leden bij verenigingen af zal nemen.

4 Airbadminton is de nieuwste rage binnen de badmintonsport en wordt in een park, op het strand of andere openbare plaatsen gespeeld

met een speciaal ontwikkelde Air-shuttle om in de buitenlucht te kunnen badmintonnen.

www.icsadviseurs.nl

24/54

Tabel 4.1 Organisatievorm van sportbeoefening door de inwoners van Zevenaar (Bron: Gemeente Zevenaar)

Figuur 4.5 Organisatievorm van sportbeoefening door de inwoners van Zevenaar per leeftijd (Bron: gemeente Zevenaar). Wanneer we hier verder op inzoomen en we vragen sportverenigingen naar de ledenontwikkelingen dan geeft dit een wisselend beeld. Door het combineren van het onderzoek ‘Zin in sport’ van de gemeente Zevenaar in 2013, het Sportonderzoek 2020 gemeente Zevenaar en de vragenlijst voor dit onderzoek, dan kan van zes verenigingen de toekomstige ledenontwikkelingen worden getoond. Zie hiervoor figuur 4.6. OBW, DCS, JBC Zevenaar en KV de Zwaluwen verwachten voor de komende vijf jaar hetzelfde ledenaantal te kunnen behouden. HVZ gaat uit van een doorgaande ledenkrimp en Atletiekvereniging de Liemers denkt na een aflopend ledenaantal over 5 jaar meer leden te verwelkomen.

www.icsadviseurs.nl

25/54

Figuur 4.6 Ledenontwikkeling bij de verenigingen in Zevenaar (Bron: Zin in Sport gemeente Zevenaar 2013, Sportonderzoek 2020 gemeente Zevenaar en vragenlijst ICS/initiatiefgroep.)

Ledenontwikkeling sportpark Hengelder en De Liemers 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Atletiekvereniging De Liemers

Hockey Vereniging Zevenaar

KV De Zwaluwen

JBC Zevenaar

O.B.W.

SV DCS

2025

2026

Als wordt gekeken naar de veranderingen per leeftijdscategorie dan laat dat een optimistisch beeld zien; zie figuur 4.7. De meeste sportverenigingen gaan ervan uit dat in de jongste categorie het aantal leden toeneemt. Verder laat de tabel zien dat sportverenigingen geen grote wijzigingen verwachten in het aantal leden, maar gemiddeld genomen een kleine stijging van het aantal leden per leeftijdscategorie verwachten. De uitzondering is de seniorencategorie van 65+. Hier wordt in navolging van wat de demografie laat zien ook een stijging van het aantal leden verwacht. Kijken we naar het totaal van de verenigingen in Zevenaar, dan verwachten de meeste verenigingen dat het ledenaantal gelijk zal blijven, maar dat er ook zeker wel verenigingen zijn die verwachten dat het ledental gaat dalen door de huidige coronapandemie, zie figuur 4.8.

www.icsadviseurs.nl

26/54

Ledenontwikkeling verenigingen Zevenaar 12 10 8 6 4 2 0 Jeugd (-10)

Jongeren (10-17) Daling

Volwassen (18-44)

Blijft hetzelfde

Senioren (45-64)

Stijging

Senioren+ (65+)

N.v.t.

Figuur 4.7 Ledenontwikkeling per leeftijdscategorie bij de verenigingen in Zevenaar

Heeft de huidige COVID-pandemie invloed op het aantal leden volgend jaar? 5% 5% 14% 18%

59%

Deze zal waarschijnlijk dalen Deze blijft ongeveer hetzelfde Deze zal waarschijnlijk stijgen Deze zal waarschijnlijk sterk stijgen Wij hebben nog geen zicht op eventuele veranderingen van het ledenaantal Figuur 4.8 Invloed COVID-pandemie op het ledenaantal bij de verenigingen in Zevenaar Algehele verwachting Ondanks een (licht) positivisme bij sportverenigingen ( in algehele zin) is de verwachting dat het voor verenigingen in Zevenaar ‘alle hens aan dek is’ en het in de toekomst niet gemakkelijk zullen krijgen. Gezien de demografische ontwikkelingen, de veranderende vraag, de invloed van corona op het sporten en (daarmee gepaard gaande) afname van de vitaliteit van verenigingen is het advies om gezamenlijk na te denken over de toekomst van de sport en op welke wijze de sportverenigingen vitaal te houden.

www.icsadviseurs.nl

27/54

4.4 Geschiktheid sportaccommodaties In de vragenlijst konden verenigingen en het onderwijs ook aangeven of de accommodaties waar ze nu gebruik van maken nog geschikt zijn voor de komende 5 tot 10 jaar. Conclusie is dat de meeste organisaties aangeven op dit vlak de komende jaren nog uit de voeten kunnen, maar een zestal organisaties geeft aan dringend behoefte te hebben aan een grondige renovatie dan wel de wens om een grotere accommodatie te betrekken. Zo hebben Gymvereniging THOR, Zwaluwen, HVZ, OBW en TVZ dringend een behoefte aan een renovatie van de betreffende accommodatie. Survivalrun Primates, Yogapraktijk Emmerink en JBC Zevenaar hebben behoefte aan een grotere accommodatie, waarbij JBC ook behoefte heeft aan een renovatie van de installaties. IAP Gemeente Zevenaar In het overzicht ‘Sportaccommodaties Zevenaar IAP’ van de gemeente Zevenaar zijn er verschillende accommodaties benoemd, waarin de komende jaren accommodatie gerelateerde mutaties op de rol staan; sporthal Heerenmäten en de gymzalen van het Liemerscollege zullen in de komende jaren worden verduurzaamd. Gymzaal De Brug zal op de korte termijn worden afgestoten dan wel gesloopt, waardoor de zaalcapaciteit op korte termijn al niet meer beschikbaar is. Sporthal Lentemorgen zal naar verwachting in 2030 worden afgestoten waardoor ook deze zaalcapaciteit komt te vervallen.

Door het vervallen van zaalcapaciteit op de korte termijn en op de middellange termijn neemt het aantal beschikbare uren af. Hierdoor is er in de richting van 2030 behoefte aan een of twee nieuwe binnensportaccommodatie in Zevenaar. Daarnaast zal basisschool De Bem door de groei van het aantal leerlingen ook groeien. De Bem heeft nu de beschikking over 1 gymzaal. Hierdoor kan er een tekort aan binnensportruimte ontstaan in het oosten van Zevenaar/Groot Holthuizen.

4.5 Leerlingenprognoses Prognose primair onderwijs Uit de prognoses (bron: DUO) voor de scholen in het primair onderwijs blijkt dat het aantal leerlingen in Zevenaar tot 2029 stabiel zal zijn rond de 2500 leerlingen. Na 2029 zal het aantal groeien richting de 3000 leerlingen in 2036, een stijging van ongeveer 20%. Hiermee zal de behoefte aan klokuren voor het bewegingsonderwijs ook meegroeien met ongeveer 20%. Hierdoor zal de behoefte aan binnensportvoorzieningen toenemen. Figuur 4.9 Weergave van daling aantal basisschoolleerlingen (Bron: DUO) 3500

Leerlingenaantal PO Zevenaar

3000 2500 2000 1500 1000 500 0 Totaal

www.icsadviseurs.nl

28/54

Prognose voortgezet onderwijs De verwachting is dat het aantal leerlingen binnen het voortgezet onderwijs stabiel zal blijven rond de 2.000 leerlingen. De afgelopen 5 jaar heeft zich een grote daling voorgedaan. Vanaf 2016 is het aantal leerlingen met ongeveer 20% afgenomen. Het bewegingsonderwijs in de toekomst zal, net als het leerlingenaantal, ongeveer gelijk blijven.

Leerlingenaantal VO Zevenaar 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0

Liemers College SGM Figuur 4.10 Weergave van stabilisatie van aantal voortgezet-onderwijsleerlingen (Bron: DUO) Kortom ondanks de positieve response op de ledenontwikkelingen die verenigingen zien, is de verwachting dat er geen toenemende vraag is naar sportaccommodaties in Zevenaar. Deze zal naar verwachting in algehele zin eerder afnemen dan toenemen. Bovendien is op dit moment onvoldoende inzichtelijk, welke impact de huidige coronapandemie heeft op de verenigingen.

www.icsadviseurs.nl

29/54

5. Constateringen Op basis van bovenstaande resultaten uit het onderzoek worden de constateringen in dit hoofdstuk samengevat. De voornaamste constateringen zijn als volgt:

5.1 Huidig aanbod ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

Zevenaar en Babberich hebben een divers aanbod van sportaccommodaties; 4 buitensportaccommodaties, 5 overige Binnensportaccommodaties, 8 overige binnensportaccommodaties en diverse locaties in de openbare ruimte waar sport beoefend kan worden; De inwoners van Zevenaar maken veel gebruik van de sportaccommodaties in de eigen gemeente; Inwoners zijn over het algemeen tevreden over de sportaccommodaties in haar gemeente; De sportverenigingen en het onderwijs zijn gematigd tevreden over de accommodaties; Atletiekbaan de Liemers en de accommodaties van het Liemerscollege scoren goed, De Brug, De Heerenmäten en Sportpark Hengelder scoren relatief minder tevreden; De sportverenigingen en het onderwijs zijn tevreden met de functionaliteit en parkeergelegenheid van Sportpark, maar minder tevreden over de kleedruimten en de prijs-kwaliteitverhouding; Er wordt door verenigingen en het onderwijs op kleine schaal van overige binnensportaccommodaties gebruik gemaakt; Sportverenigingen en scholen van Zevenaar missen geen voorzieningen in de openbare ruimte; Trend en ontwikkelingen laten zien dat er steeds meer gebruik gemaakt wordt van de openbare ruimte en inwoners hebben de wens uitgesproken graag nieuwe beweegvoorzieningen te willen realiseren in de openbare ruimte; de gemeente Zevenaar speelt hier op in heeft de nodige ambities op dit vlak; Vanuit zowel de sportverenigingen en het

onderwijs is er een grote behoefte aan samenwerking.

5.2 Huidige vraag ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Voor het bewegingsonderwijs en de meeste sportverenigingen zijn er (structureel) voldoende accommodaties beschikbaar; Er is ongeveer voor 8 uur per week structureel een tekort aan uren bij een aantal binnensportverenigingen; Incidenteel wordt er uitgeweken naar binnensportaccommodaties buiten Zevenaar in verband met dit ruimtetekort; De buitensportaccommodaties, overige binnensportaccommodaties en de openbare ruimte voldoen aan de vraag vanuit de scholen en de verenigingen; Er is op dit moment een behoefte aan een sporthal om bijvoorbeeld zaalkorfbal -en hockey mogelijk te maken op Sportpark Hengelder.

5.3 Toekomstige vraag ▪ ▪

▪

Verwachting is dat de impact op woningbouwontwikkelingen klein is op de ledenontwikkelingen binnen de sportverenigingen; De demografische ontwikkelingen laten zien dat er sprake is van vergrijzing (toename van het aantal 65plussers) en dat vooral de ontgroening (afname aantal jongeren tot en met 14 jaar in de gemeente) een ledenafname is te verwachten bij sportverenigingen in Zevenaar; De totale gemeentelijke sportdeelname is in relatie tot de landelijke en provinciale sportdeelname onder gemiddeld;

www.icsadviseurs.nl

30/54

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪

Het landelijke beeld is dat het lidmaatschap van sportverenigingen geleidelijk steeds verder afneemt; Het buiten sporten en bewegen (in de openbare ruimte) vooral door ouderen (on- en anders georganiseerd sporten) neemt in de toekomst steeds verder toe; De meeste verenigingen in Zevenaar verwachten dat lidmaatschap het ledenaantal gelijk blijft, dit geldt ook voor de sportverenigingen op Sportpark Hengelder; Ondanks het (licht) positivisme bij sportverenigingen, is het gezien de geschetste trends en ontwikkelingen van belang om gezamenlijk na te denken over de toekomst van de sport en de sportverenigingen; De meeste verenigingen en scholen geven aan dat de accommodaties waarin zij actief zijn nog geschikt zijn voor de komende 5 – 10 jaar, maar zestal organisaties geven hebben dringend behoefte aan een grondige renovatie / uitbreiding van betreffende accommodaties; Sporthal Lentemorgen en gymzaal de Brug worden medio 2030 afgestoten of gesloopt. Hierdoor ontstaat er de behoefte aan één of twee nieuwe binnensportvoorzieningen; De leerlingenprognoses van het primair onderwijs tonen aan dat Zevenaar na 2029 meer behoefte heeft aan binnensportruimte. Het voortgezet onderwijs zal gezien de prognoses stabiel blijven; Naar verwachting zal in algehele zin de toekomstige vraag naar accommodaties, gezien de genoemde ontwikkelingen, eerder af dan toenemen.

www.icsadviseurs.nl

31/54

6. Nadere verkenning: Sportpark Hengelder In het voorgaande hoofdstuk is voor de gemeente Zevenaar in beeld gebracht wat het aanbod is en de huidige en toekomstige vraag naar sportaccommodaties en de voorzieningen in de openbare ruimte. Dit in kwalitatieve en kwantitatieve zin. In de hiernavolgende hoofdstukken zullen we verder inzoomen op Sportpark Hengelder. Met verschillende verenigingen en maatschappelijke organisaties is een toekomstverkenning gedaan. Om invulling te geven aan deze verkenning is naast de uitgezette vragenlijst (zie paragraaf 2.5 en 2.6) het volgende opgepakt:

6.1 Gesprekken met betrokkenen Hoe denken de (sport-)verenigingen, het onderwijs en andere maatschappelijke organisaties over Sportpark Hengelder? Waar liggen mogelijkheden? Waar worden knelpunten ervaren? Op welke wijze kan er tussen sportverenigingen en organisaties meer worden samengewerkt? In dit hoofdstuk worden deze vragen beantwoord aan de hand van gesprekken die zijn gevoerd met de huidige gebruikers en verdere betrokkenen. In deze paragraaf is samengevat wat de resultaten zijn van de gesprekken.

6.1.1 Gesprekken met verenigingen Door ICSadviseurs en een aantal leden van de initiatiefgroep zijn in de afgelopen periode enkele gesprekken gevoerd met de sportverenigingen KV de Zwaluwen, De Duuvels, OBW, DCS, HVZ, JBZ, TVZ en de Rackets en met Hobbycentrum De Liemers. Samengevat zijn de belangrijkste punten als volgt: ▪

▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

De meeste verenigingen geven aan behoefte te hebben aan parkmanagement; waarbij het gaat om taken die ten doel hebben het gebruik van de accommodaties te intensiveren door nieuwe gebruikers te werven en bestaande gebruikers efficiënter in te delen en andere vormen van samenwerking tussen gebruikers te realiseren. Het intensiveren van de samenwerking tussen OBW en DCS, KV de Zwaluwen en HVZ en De Rackets en TVZ behoort tot de mogelijkheden; De meeste sportverenigingen staan (conform ook de resultaten van de vragenlijst) open voor samenwerkingen met het onderwijs of andere maatschappelijke organisaties. Hierbij gaat de voorkeur uit naar structurele samenwerkingen. De wens van het in leven roepen van een overkoepelende organisatie voor zaken als beheer, onderhoud, ledenadministratie en uitwisselen van sporters (bijv. voetballers) en vrijwilligers; De wens (van vooral HVZ en KV de Zwaluwen) een binnensportaccommodatie te accommoderen op het sportpark; De wens om (een aantal) accommodaties te vernieuwen en te verduurzamen; Het op termijn over gaan van twee tennisverenigingen naar één tennisvereniging behoort tot de mogelijkheden; Het beter ontsluiten van de verkeerssituatie in het noordoosten van Hengelder, welke op dit moment leidt tot gevaarlijke verkeerssituaties.

Hierbij is de parkeergelegenheid te klein en is de Marconistraat te smal voor het huidige verkeergebruik; Het huidige aantal velden volstaat met de vraag c.q. behoefte die er is vanuit sportverenigingen; alleen De Duuvels hebben dringend behoefte aan een tweede veld.

www.icsadviseurs.nl

32/54

6.1.2 Vervolggesprekken Op basis van deze gesprekken in combinatie met de bevindingen van het onderzoek welke zijn gedaan (zie hiervoor de voorgaande hoofdstukken) zijn er voor het Sportpark Hengelder een aantal concept scenario’s uitgewerkt. Deze concept scenario’s zijn vervolgens begin dit jaar (januari 2022) besproken met de verenigingen welke actief zijn op het sportpark. Deze gesprekken zijn gedaan door een aantal leden van de initiatiefgroep. In deze vervolggesprekken is verder in gegaan op de scenario’s (zie hoofdstuk 7). Dit met als doel vooral ook om een beter beeld te krijgen van de wensen en ambities die de verenigingen hebben. Dit heeft er in geresulteerd dat op basis van deze gesprekken de scenario’s zijn aangescherpt en de gesprekken onderstrepen dat er de nodige consensus is om op een groot aantal onderdelen samen te werken. De vorige paragraaf gaf hier al een inzage in. De verenigingen hebben in de gesprekken bovendien een opgave gedaan van het aantal velden en kleedkamers die zij thans gebruiken en de verwachting hoe deze aantallen zich in de toekomst zullen ontwikkelen. Zie hiervoor onderstaande tabel.

www.icsadviseurs.nl

33/54

Tabel 6.1 Huidige en toekomstige vraag velden en kleedkamers Accommodatie Vereniging Aantal velden Sportpark Hengelder

Sportpark Hengelder

Sportpark Hengelder

Sportpark Hengelder

Sportpark Hengelder Sportpark Hengelder Tennisbanen Hengelder Tennisbanen Hengelder

Aantal Toekomstig aantal Toekomstig aantal kleedkamers velden nodig kleedkamers nodig DCS 3 Natuurgras 15 2 trainingsvelden 15 wedstrijdvelden kleedkamers gras 1 kunstgrasveld (wedstrijden 2,5 kunstgras en trainingsveld) 1 natuurgras trainingsveld + 1 oefenhoek OBW 3 natuurgras 10 1 kunstgras en 4 12 wedstrijdvelden kleedkamers grasvelden, 1 kunstgrasveld (wedstrijden Sterk afhankelijk Handbal 2 tot 4 ( bij en trainingsveld) van de keuze van zaal of veld ) 1 natuurgras trainingsvelden de ondergrond 2 natuurgras Erg kritisch op handbalvelden kunstgras met rubber. Zaal voor handbal welkom, evt. voetbal HVZ 3 kunstgrasvelden voor 5 2 kunstgras 6 wedstrijden en trainingen kleedkamers watervelden en 1 derde veld kan combi zijn zaal of blaashal nodig KV de 2 kunstgrasvelden voor 4 2 kunstgras Comb 4 Zwaluwen wedstrijden en trainingen kleedkamers met handbal ( 2 1 natuurgrasveld avonden ) Beachveld nodig ( Blaas) hal gewenst De Duuvels 1 natuurgrasveld 2 2, waarvan één 3, extra groot ( 22 1/3 natuurgrasveld kleedkamers combiveld pp/team ) trainingsveld JBZ 16 binnenbanen van 3x13 N.v.t. 16 binnenbanen geen meter 28 buiten met 36 buitenbanen onverlicht verlichting 24 buitenbanen verlicht TVZ 7 tennisbanen 2 5, ook combi/ 2 kleedkamers padel de Rackets 4 tennisbanen 2 3 2 kleedkamers

De tabel maakt inzichtelijk van hoeveel velden of banen de verenigingen momenteel gebruikmaken en de verwachting die zij daarvan hebben voor de toekomst. Er is een verschuiving zichtbaar waarbij het gebruik van natuurgras ingeruild wordt voor kunstgras. Ook komt naar voren dat de verenigingen die gebruikmaken van de velden deze in aantal minder nodig lijken te hebben. Daar staat tegenover dat het benodigde aantal kleedkamers toeneemt en extra capaciteit, in geval van De Duuvels ook in grootte, nodig is. JBZ verwacht in de toekomst minder banen nodig te hebben, met name de onverlichte buitenbanen lijken te kunnen verdwijnen. Enkele banen kunnen worden voorzien van verlichting zodat de vraag naar meer buitenbanen

www.icsadviseurs.nl

34/54

met verlichting kan worden opgevangen. Het aantal tennisbanen kan worden teruggebracht, maar is wel de wens om een combibaan, of padelbaan toe te voegen.

6.1.3 Gesprekken met het onderwijs De onderwijsorganisaties waar verkennende gesprekken mee zijn geweest zijn Quadraam (Liemerscollege) en IKC Platanenlaan (het Kofschip, Lindenhage en Zonnekinderen). In de gesprekken zijn een aantal belangrijke punten naar voren gekomen voor het onderwijs: ▪ ▪

Quadraam ziet extra kansen voor samenwerking als meer accommodaties voor zorg en welzijn zich in Hengelder vestigen. Ze ziet ook kansen om in de zomer meer gebruik te maken van het sportpark. IKC Platanenlaan wil extra inzetten op de samenwerking met de verenigingen op Sportpark Hengelder. Hierbij richt zij zich voornamelijk op de naschoolse programmering en ziet mogelijkheden om sport en (veelzijdig) bewegen in deze programmering een plek te bieden.

6.1.4 Gesprekken met maatschappelijke organisaties De verschillende maatschappelijke en gezondheidsorganisaties waar verkennende gesprekken mee zijn geweest zijn Romei Fysio en Huisarts Brugman, Bent Sports, Ataro, Caleidoz, Pleyade, Open Vereniging Zevenaar, Hobbycentrum de Liemers en de gemeente Zevenaar. In de verschillende gesprekken zijn een aantal belangrijke punten naar voren gekomen: ▪

▪ ▪ ▪ ▪

▪

Romei Fysio en huisarts Brugman zijn geïnteresseerd om op het Sportpark Hengelder een nieuwe gezamenlijke praktijkruimte te realiseren; een mooie kans om sport, bewegen en gezondheid te combineren; Bent Sports en Ataro hebben op dit moment nog niet de ambitie om zich te vestigen op Hengelder. Wel wil Bent Sports de mogelijkheden verkennen om het sportpark intensiever te gebruiken; Pleyade wacht eerst op de planontwikkelingen voor Hengelder. Wanneer de plannen meer duidelijkheid geven, wil zij haar rol verder verkennen in overleg met de verenigingen en organisaties; Caleidoz zoekt mogelijkheden om jongeren zonder sportlidmaatschap te laten sporten op Hengelder; Open Vereniging Zevenaar ziet kansen voor Hengelder om te komen tot één multifunctionele accommodatie en de verenigingen onder te brengen bij één overkoepelende organisatie. De gemeente Zevenaar deelt deze visie; Hobbycentrum De Liemers is tevreden met de huidige accommodatie èn locatie. Het is in staat in lengte van jaren zelfstandig naar behoren, conform de eisen van de tijd, te functioneren.

6.1.5 Gezamenlijke bijeenkomst Naast de individuele gesprekken is op 27 september 2021 een bijeenkomst georganiseerd met een grote groep direct en indirect betrokkenen van het Sportpark Hengelder, zoals sportverenigingen, scholen en andere maatschappelijke organisaties. Het doel van deze bijeenkomst was op hoofdlijnen tweeledig: 1. 2.

Aanwezigen te informeren en te inspireren om na te denken over de toekomst van het sportpark; Kansen en mogelijkheden met elkaar verkennen in relatie tot een toekomstbestendig sportpark.

Tijdens de bijeenkomst zijn we in verschillende groepen uiteengegaan en zijn we met elkaar in gesprek gegaan en hebben we de kansen en mogelijkheden voor het sportpark verkend. Bovendien hebben we stilgestaan bij hetgeen we graag willen behouden. Onderstaand overzicht laat een samenvatting zien van deze eerste verkenning:

www.icsadviseurs.nl

35/54

Figuur 6.1 Samenvatting eerste verkenning

www.icsadviseurs.nl

36/54

7. Toekomstscenario’s Om op basis van de verkenning die is gedaan (door middel van de gesprekken en de bijeenkomst) wat meer richting te geven aan de toekomst van het sportpark wordt in dit hoofdstuk een aantal scenario’s uitgewerkt. Vervolgens zijn de scenario’s vanuit verschillende invalshoeken door middel van een afwegingskader (matrix) in paragraaf 7.2 met elkaar vergeleken en gewogen. Een globale raming van deze scenario’s is opgenomen in paragraaf 7.3.

7.1 De drie scenario’s In totaal zijn drie totaal verschillende scenario’s uitgewerkt. Het gaat hierbij om de volgende scenario’s: ▪ ▪ ▪

Scenario I: ‘Alles blijft bij het oude’ Scenario II: ‘Tussenvariant’ Scenario III: ‘Toekomstdenken’

Het scenario ‘Alles blijft bij het oude’ schetst een beeld wanneer er in de toekomst geen (grootschalige) ingrepen plaatsvinden op het sportpark. Sportverenigingen blijven ‘lone rangers’ en dit scenario laat zien dat er een urgentie is om (gezamenlijk) na te denken over de toekomst van het sportpark. Het scenario ‘Tussenvariant’ gaat een stap verder en laat zien dat er op onderdelen mooie stappen worden gezet, maar een optimale benutting van het sportpark blijft achterwege. Deze optimale benutting is terug te lezen in scenario III: ‘Toekomstdenken.’ Een nieuwe start, een scenario waar alles samenkomt: sport (binnen en buiten), bewegen, gezondheid, onderwijs en bedrijfsleven.