RV26.004 Bijlage 1 Beleidskader Jeugd (digitaal toegankelijk)

27

6.

7.

De kracht van de basis

28

Ondersteuningsstructuur jonge kind versterken Voor jonge kinderen en hun ouders is een sterke ondersteuningsstructuur cruciaal. We verbeteren de samenwerking tussen kinderopvang, scholen, CJG en samenwerkingsverbanden, zodat signalen vroeg worden opgepakt en kinderen en ouders de juiste ondersteuning krijgen. Integrale aanpak voor jongeren van 16-23 jaar We verbinden wonen, inkomen, zorg en onderwijs in een samenhangende aanpak. Jongeren krijgen daardoor een stevige start in hun volwassen leven en hebben meer kans op een stabiele toekomst, met minder risico op uitval of achterstand. Dit sluit aan op de komende Wet van school naar duurzaam werk, die per 2026 ingaat. Deze wet heeft betrekking op jongeren tot 27 jaar.

Een jongere uit de Jongerenraad in Zeist zei:

“Toen ik 18 werd, wist ik niet zo goed wat ik allemaal moest regelen. Gelukkig kon ik dat aan mijn ouders vragen, maar er zijn vast jongeren die dat aan niemand kunnen vragen of niemand daarvoor kennen. Die kunnen wel in de problemen komen omdat ze niet weten hoe ze dingen allemaal moeten regelen en waar ze recht op hebben. Het is fijn als ze dan iemand in de wijk hebben waar ze vragen aan kunnen stellen. En het moet ook duidelijk zijn waar je dat kunt vragen. Want misschien is het er wel, maar niet duidelijk genoeg.”

Financiën Meer middelen voor preventie en lokale inzet

Investeren op de korte termijn voor de lange termijn

Er is een verschuiving van aanvullende zorg op basis van een individuele beschikking naar collectieve voorzieningen en groepsaanbod nodig. Dat vraagt om een verschuiving van menskracht en bestaande middelen. De middelen uit de Jeugdwet zetten we de komende jaren bewuster en gerichter in. We maken een verschuiving van individuele, vaak dure voorzieningen naar zoveel mogelijk collectieve en preventieve vormen van ondersteuning. Tegelijkertijd sturen we op een afname van de kosten van jeugdhulp, zodat de beschikbare middelen duurzaam houdbaar blijven.

Investeren in de pedagogische basis is een langetermijnproject. De resultaten zullen niet direct zichtbaar zijn. Het is een risico om het budget voor de pedagogische basis te koppelen aan de hoogte van de uitgaven voor jeugdhulp. Ten eerste omdat financiële investeringen in de pedagogische basis niet direct leiden tot lagere kosten in de jeugdhulp.

Een belangrijke randvoorwaarde voor deze verschuiving is dat we inwoners die ondersteuning vragen goed informeren over vrij toegankelijke ondersteuning. Daarnaast is de samenwerking met regio ZOU belangrijk om aanbod dat lokaal te weinig schaalgrootte heeft, regionaal te organiseren.

Beleidskader Jeugd 2026-2030

Voor de uitvoering van dit beleidskader is voor de jaren 2026 en 2027 uitvoeringsbudget aangevraagd en opgenomen in de begroting 2026. Dit is een benodigde initiële investering om de beweging naar de voorkant te kunnen maken. We streven ernaar om vanaf 2027 minimaal 10% van het huidige jeugdhulpbudget te reserveren voor deze beweging en dit op te laten lopen naar circa 25% in 2030, zoals opgenomen in de inkoopkoers ZOU Wmo en Jeugdhulp.

De afgelopen jaren heeft de Jeugdwet tot een grote toename van kosten geleid. Mensen zijn gewend geraakt aan diagnoses en specialistische jeugdhulp. Het kost tijd en moeite om inwoners te laten ervaren dat ‘normale’ oplossingen vaak net zo goed of beter zijn. Daarom is het van belang de investering in de pedagogische basis als een voorinvestering te zien.

29

Monitoren en leren Waarom monitoren we?

De PDCA-cyclus

Het jeugdbeleid van Zeist is een lerend beleid. Monitoring is geen controle-instrument, maar een manier om samen te leren en het beleid te verbeteren. We willen weten of de ingezette koers werkt en wat dit betekent voor het dagelijks leven van kinderen, jongeren en gezinnen.

We werken cyclisch, lerend en samen met partners en inwoners. Dit vullen we als volgt in: ■ Plan We starten met het gezamenlijk formuleren van een visie, wat we willen bereiken en welke waarden centraal staan. We halen verhalen, kwesties, signalen en dilemma’s op bij jongeren, ouders en professionals. Verhalen zijn net zo belangrijk als cijfers en maken zichtbaar wat er écht speelt. ■ Do We proberen nieuwe werkwijzen uit in de praktijk. Kleine experimenten geven ruimte om te leren en om snel bij te sturen. ■ Check We benoemen wat goed en minder goed gaat. Daarbij baseren we ons zowel op data als op ervaringen van inwoners. ■ Act We trekken conclusies en passen zaken waar nodig aan. We vieren de successen en borgen deze structureel in beleid en uitvoering.

Daarbij kijken we zowel naar cijfers als naar verhalen en signalen uit de praktijk. Ouders, jongeren en professionals weten vaak het best wat er goed gaat en wat beter kan. Hun ervaringen zijn daarom een belangrijk onderdeel van onze leer- en verbetercyclus.

Kinderrechten De kracht van de basis

30

Alle sectoren in de samenleving hebben een rol in het waarborgen van kinderrechten. Ook kinderen, ouders, familie, andere volwassenen en niet-statelijke diensten en organisaties hebben een plicht in de realisatie van kinderrechten. Gemeenten spelen een belangrijke rol bij het waarborgen van kinderrechten en de naleving van het Kinderrechtenverdrag. Dit betekent dat we bij nieuw beleid en bij belangrijke besluiten altijd kijken naar de effecten op kinderen en jongeren, in lijn met het VN-Kinderrechtenverdrag. De kinderrechtentoets stelt vragen over bescherming, participatie, ontwikkeling en gelijke kansen. Zo zorgen we dat beleid bijdraagt aan een veilige, kansrijke en rechtvaardige omgeving voor alle jeugdigen.

Op deze manier ontstaat een lerende praktijk, waarin we ambitie, ervaringen en concrete verbeteringen steeds met elkaar verbinden.

Drie niveaus van monitoring We monitoren en leren op drie niveaus: ■ In de wijk – Relevante betrokkenen uit de wijk bespreken jaarlijks wat goed gaat en wat beter kan in duidingssessies. In deze sessie werken we met de data die er is vanuit de dashboards bij de gemeente en GGD, bijvoorbeeld het dashboard sociale basis. ■ In beleid – Gemeente en partners analyseren jaarlijks de cijfers en signalen. Tweejaarlijks maken we een evaluatie die de basis vormt voor bijstelling van het uitvoeringsplan. ■ In bestuur – College en partners ontvangen jaarlijks een voortgangsrapportage, de gemeenteraad ontvangt de gegevens in de reguliere P&C-stukken. Hierin staat hoe het gaat met de pedagogische basis en de speerpunten. Voor al deze monitoring worden de relevante dashboards van de gemeente en van de GGD gebruikt.

Principes van monitoring

Rol van het uitvoeringsplan

We richten onze monitoring in volgens een aantal principes: ■ Bereik – Hoeveel kinderen en jongeren doen mee, en bereiken we de meest kwetsbare groepen? ■ Toegang – Hoe snel en eenvoudig krijgen gezinnen preventieve ondersteuning? ■ Kwaliteit en ervaring – Wat ervaren jongeren en ouders van de ondersteuning? ■ Veiligheid – We volgen de ontwikkeling van veiligheid door signalen uit wijkoverleggen en stedelijke samenwerking mee te nemen in de cyclus. ■ Gelijke kansen – Verkleinen we ongelijkheid tussen wijken en groepen? ■ Financieel – Hoe ontwikkelt de verhouding tussen preventieve/collectieve inzet en individuele trajecten zich?

Het Uitvoeringsplan Jeugd werkt de monitoring verder uit. Daarin staat: ■ welke indicatoren we gebruiken; ■ welke meetinstrumenten we inzetten; ■ hoe de rapportage- en leeragenda eruitziet.

Beleidskader Jeugd 2026-2030

De concrete indicatoren en streefwaarden leggen we vast in het Uitvoeringsplan Jeugd.

Zo blijft dit beleidskader strategisch en richtinggevend, en is het uitvoeringsplan de plek voor de concrete uitwerking.

31

Bijlage A Participatie Dit beleidskader is mede tot stand gekomen met input van jongeren, ouders, professionals en adviesraden. Zij hebben op verschillende manieren bijgedragen, bijvoorbeeld via georganiseerde bijeenkomsten en enquêtes. In deze bijlage worden de resultaten van deze participatietrajecten samengevat.

Algemene samenvatting Wat gaat goed ■ ‘Uitdagingen horen bij het leven’ als uitgangspunt wordt breed erkend ■ Samenwerking tussen verschillende partners groeit ■ Vollenhove Vooruit ■ Hoeveelheid aan hulp

De kracht van de basis

32

Wat kan beter ■ Ontmoetingsplekken, sportvelden en uitgaansgelegenheden voor jongeren ontbreken

■ Er wordt te veel gemedicaliseerd en gelabeld ■ Meer gebruikmaken van de sociale basis ■ Wijkgericht en contextgericht werken Wat mag niet ontbreken in het beleid ■ Verbinding met andere beleidsdomeinen (onderwijs, bestaanszekerheid etc.) ■ Integrale samenwerking met partners ■ Ongelijk investeren voor gelijke kansen ■ Versterken pedagogische basis/voorliggend veld

Koppeling pedagogische basis De participatie bevestigt de uitgangspunten van dit beleidskader: uitdagingen horen bij het leven, investeren in de pedagogische basis, contextgericht werken en ongelijk investeren waar de nood het grootst is.

Bron

Wat gaat goed

Wat kan beter

Wat mag niet ontbreken

Koppeling pedagogische basis

Bijeenkomst Jongerenraad (4 jongeren)

Sport, scholen, speeltuinen

Ontmoetingsplekken, uitgaansgelegenheid, culturele activiteiten en goed vindbare hulp mist

Uitgaansgelegenheid, meer informatie over hulp zoals een vertrouwenspersoon

School, buurt, cultuur

Bijeenkomst jongeren MeanderOmnium (6 jongeren)

Jongerenwerk (in Zeist-Noord), sportverenigingen, huiswerkbegeleiding

Ontmoetingsplekken, grote sportvelden en uitgaansgelegenheid mist

Verbeteren sportvelden, meer jongerenwerk

Jongerenwerk, sport, cultuur

Focusgroepouders (3 ouders)

Voorzieningen, steun, veiligheid

Minder medicalisering en Gezin, school, buurt Te veel medicalisering/ labeling, onduidelijke labeling, netwerk ouders communicatie in de versterken, jeugdhulp, overbelasting contextgericht werken ouders, gebrek aan speelruimte voor kinderen

Bijeenkomst Adviesraad Jeugdhulp voor degene Sociaal Domein die dat nodig hebben

Te veel medicalisering/ labeling, onderwijs onderbelicht

Minder medicalisering en Ouders/jongeren meenelabeling, ongelijk investe- men als partners, school, ren voor gelijke kansen, buurt versterken pedagogische basis

Bijeenkomst CJG-­ consulenten per wijk

Verwachtingsmanagement ouders, verschillen in wijken

Meer normaliseren (uitdagingen horen bij het leven), meer preventief aanbod, integrale samenwerking

Zichtbaarheid CJG, samenwerking tussen organisaties groeit

School, ouders, buurt

Bron

Wat gaat goed

Wat kan beter

Wat mag niet ontbreken

Bijeenkomst professionals uit de praktijk (bezemsessie)

Jongerenwerk op school

Integrale samen­ werking, verwachtings-­ management ouders, datagericht werken

School, welzijns-­ Focus op voorliggend organisaties, buurt veld, aansluiting beleid op praktijk, online wereld, samenwerken

Bijeenkomst en enquête Er zijn al veel goede lijnen Wijkgericht en integraal gaande: er is jeugdhulp werken, sociale relaties Team Samen Leven voor mensen die het en netwerken in de wij(beleid) nodig hebben, CJG en ken moeten sterker wijkteam ontwikkelen zich goed

Koppeling pedagogische basis

Afstemming met andere beleidsdomeinen (bijv. bestaanszekerheid), participatie doelgroep, wijkgericht werken

Pedagogische basis, buurt, onderwijs als partner

Domeinoverstijgend werken, focus op pedagogische basis, samen veranderen

School, pedagogische basis

Samenwerking tussen Aansluiting beleid en sommige partners groeit, praktijk, te weinig focus maatwerk op grondoorzaken en het systeem, beter borgen

Bijeenkomst Agendaoverleg Jeugd & Onderwijs (AJO)

Minder handelings­ verlegenheid op scholen

Ouders betrekken, docenten in hun kracht zetten en ontmoetingsplekken en sportvelden voor jongeren missen

Focus op systeem en Onderwijs als partner, niet alleen op het kind, buurt niet te veel medicaliseren en labelen, groepsaanbod, e-health

Bijeenkomst Preventief jeugdoverleg

Samenwerking tussen partners groeit, Vollenhove Vooruit

Nog te weinig gebruik sociale basis, te weinig wijkgericht werken, onduidelijke regie

Normaliseren (uitdagingen horen bij het leven), ongelijk investeren voor gelijke kansen, samenwerking domeinen en partners, online wereld

Basis als voorkeursroute, school, buurt

Jongerenenquête via Epic youth (184 jongeren, uitgevoerd i.h.k.v. Beleidskader Jeugd)

Goede sfeer onder jongeren

Te weinig ontmoetings-­ plekken, sportclubs en evenementen voor jongeren, overlast

Vertrouwenspersonen, inspraak hebben

Jongeren aan het woord, buurt

Bewonersenquête (60 inwoners, uitgevoerd i.h.k.v. Beleidskader Jeugd)

Aanbod is uitgebreid en divers, wijkservicepunt, centering pregnancy

Eén plek in de wijk voor Aanbod verschilt per vragen, speel- en wijk (wat is waar?), speeltui­nen, sportvelden ontmoetingsplekken en ontmoetingsplekken missen, weinig overzicht van organisaties die hulp bieden, lange wacht­ lijsten CJG

Buurt, voorzieningen

Enquêtevraag evaluatie- Meer huizenbouw avond overgang van PO naar VO voor ouders en jongeren (13 kinderen en ouders/verzorgers, uitgevoerd i.h.k.v. Beleidskader Jeugd)

Te weinig speel-, sporten ontmoetingsplekken voor jonge en oudere kinderen, toegankelijkheid Jeugd GGZ

Ontmoetingsplekken voor kinderen en jongeren van verschillende leeftijdscategorieën

Buurt

Enquête school CJG’ers (29 scholen, uitgevoerd i.h.k.v. Agenda Jeugd en Onderwijs)

Samenwerking tussen school, IB’er en zorg­ coördinator

Meer inzet school CJG’er, orthopedagoog of gedragswetenschapper, trainingen docenten

Duidelijke rolverdeling partners

Onderwijs als partner

Enquête scholen (17 basisscholen, uitgevoerd i.h.k.v. Agenda Jeugd en Onderwijs)

Samenwerking met school CJG’ers

Meer continuïteit samenwerking met school CJG’ers en adviseur SWV PO, wachtlijsten, inzet gedragswetenschapper of orthopedagoog

Structurele samen­ werking met CJG en SWV, groepsaanbod, e-health

Onderwijs als partner

Beleidskader Jeugd 2026-2030

Bijeenkomst Subteam Jeugd & Onderwijs (beleid)

33

Bijlage B Samenhang met ander beleid Aanpalend beleid Niveau

Beleidsveld/document

Relevantie voor jeugdbeleid

Landelijk

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

Preventie, Kansrijke Start, Gezonde Generatie 2040

Integraal Zorgakkoord (IZA)

Versterken samenwerking zorg en preventie

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming

Vereenvoudiging en versterking jeugdbescherming

Inkoopkoers Jeugd & Wmo 2025

Gezamenlijke inkoop en sturing

Regionale jeugdagenda (Norm voor Opdrachtgeverschap)

Gezamenlijke speerpunten Zuidoost Utrecht

Beleidskader Sociale Basis (2023)

Pedagogische basis, acht pijlers incl. opvoeden en opgroeien

Beleidskader Gezondheid, Sport en Bewegen (2024)

Preventie, wijkgericht werken, verkleinen gezondheids­ verschillen

Beleidskader Financiële Bestaanszekerheid (2024)

Bestaanszekerheid als basisvoorwaarde voor gezond en kansrijk opgroeien

Visie Buurt- en Wijkgericht Werken (2025)

Bewoners meer zeggenschap, collectieve netwerken

Startnotities (Jonge Kind, Jongerenparticipatie, NPO, 2025)

Ondersteuning jonge kind, structurele jongerenstem, onderwijsachterstanden

Visie Sociaal Domein – 2025

Kader voor samenhang sociaal domein

Agenda Jeugd & Onderwijs 2023-2027

Ontwikkelingskansen jeugd, samenhang onderwijs en jeugdhulp

Onderwijsachterstandenbeleid

Verminderen achterstanden, bevorderen kansengelijkheid

Wijkgericht werken/sociale basis

Burgerparticipatie, versterken samenhang lokaal beleid

Regionaal (ZOU)

Lokaal – Zeist

De kracht van de basis

34

Relevante overlegstructuren Doel en relatie met jeugdbeleid

Agenda Jeugd & Onderwijs (AJO)

Strategisch overleg jeugd, onderwijs en preventie, monitoren speerpunten

Preventief Jeugdoverleg

Uitvoerend en signalerend overleg: monitoring, duiding en vroegtijdig bijsturen in de praktijk

Wijkteams (wijkgericht werken, preventie/handhaving)

Overleggen in de wijk met wijkmanager, jongerenwerk, BOA’s, politie en veiligheidspartners, signalering en aanpak onveiligheid

Netwerken (NIOZ, Netwerk Minima)

Informele ondersteuning en minima-aanpak, verbinding met sociale basis

Regionaal overleg ZOU

Gezamenlijke inkoop, preventie en specialistische zorg

Onderwijsoverleggen (PO/VO, SWV’s)

Afstemming zorg in en om school, uitvoering onderwijsachterstanden­beleid

Lokaal – Zeist

Beleidskader Gezondheid, Sport en Bewegen (2024) Beleidskader Financiële Bestaanszekerheid (2024) Visie Buurt- en Wijkgericht Werken (2025) Startnotities (Jonge Kind, Jongerenparticipatie, NPO, 2025) Visie Sociaal Domein – 2025 Agenda Jeugd & Onderwijs 2023-2027 Onderwijsachterstandenbeleid Wijkgericht werken/sociale basis

Toelichting Het AJO is een strategisch overleg waarin gemeente en partners koers en speerpunten voor jeugd en onderwijs afstemmen. Het preventief jeugdoverleg is een uitvoerend en signalerend overleg, gericht op monitoring, duiding en bijsturing in de praktijk. Beiden vullen elkaar aan en zorgen samen voor samenhang tussen beleid en uitvoering.

Beleidskader Jeugd 2026-2030

Overlegstructuur

35

Bijlage C Onderzoeken

De kracht van de basis

36

Rapport Kinderen uit de knel (RVS, 2023)

Analyse Sharon Stellaard

De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving concludeert dat de samenleving structureel moet veranderen om te voorkomen dat kinderen opnieuw in kwetsbare situaties terechtkomen.

In haar proefschrift Boomerangbeleid (2022) onderzocht Stellaard vijftig jaar jeugdhulpbeleid in Nederland. Haar centrale conclusie: ondanks talloze hervormingen keren dezelfde patronen telkens terug. Beleid reageert steeds op de gevolgen van eerder beleid, zonder structureel te leren of fundamenteel anders te kijken naar jeugd en opvoeding. Stellaard onderscheidt drie hardnekkige beleidsmechanismen: ■ Repeterend beleid: telkens nieuwe beleidsnota’s met vergelijkbare doelen en instrumenten. ■ Reparerend beleid: interventies die vooral de negatieve gevolgen van eerder beleid opvangen. ■ Aanbod-gedreven beleid: elk probleem leidt tot nieuw aanbod, waardoor het systeem groter en complexer wordt.

Kernpunten zijn: ■ Problemen van ouders zijn ook problemen van kinderen. Kinderen komen nu vaak pas in beeld bij escalatie, waardoor armoede, stress en zorgafhankelijkheid worden doorgegeven. ■ Te weinig inzet op sociaal kapitaal. Nieuwe netwerken rond gezinnen worden nauwelijks opgebouwd, terwijl juist ouders met weinig steun dit het hardst nodig hebben. ■ Jeugdhulp repareert wat elders misgaat. Professionals behandelen problemen bij kinderen die hun oorsprong in de leefsituatie van ouders hebben. Dat bemoeilijkt preventie en transformatie. De RVS pleit daarom voor een kinderrechtentoets, structurele financiering van opbouwwerk en sociaal kapitaal, en collectieve vormen van ondersteuning.

Rapport De Staat van Gezinnen (2025) Dit rapport laat zien dat veel gezinnen in Nederland onder druk staan. Oorzaken zijn prestatiedruk, financiële onzekerheid, afnemende sociale cohesie en gebrek aan steun buiten de eigen ‘bubbel’. Vooral ouders met een laag inkomen ervaren minder steun en meer stress. Alleenstaande ouders spreken zelfs van ‘overleven’. De centrale boodschap is dat gezinnen meer collectieve steunstructuren nodig hebben en dat voorzieningen beter moeten aansluiten op het dagelijks leven van ouders en kinderen.

Volgens Stellaard kan echte systeemverandering alleen plaatsvinden als er een cultuurverandering komt: een fundamenteel andere manier van kijken naar opvoeden, ondersteuning en de rol van overheid en professionals. De oplossing ligt volgens haar niet in méér hulpstructuren, maar in het versterken van de pedagogische basis: relaties, gemeenschappen en nabijheid.

Bijlage D De pedagogische basis

Beleidskader Jeugd 2026-2030

37

Bijlage E Preventie, basisondersteuning en jeugdhulp

De kracht van de basis

38

Niveau

Uitleg

Voorbeelden

Universele preventie

Voor alle kinderen en ongeren: bevorderen van gezondheid, opvoeding en ontwikkeling.

Sportief Zeist (buurtsportcoach, JOGG), Gezondheidscafé, GGD-webinars, voorlichting scholen.

Selectieve preventie

Voor groepen met verhoogd risico: signaleren en voorkomen van problemen.

&U meidenproject (meiden in kwetsbare situatie), Life Goals Sportief Zeist, Jellinek Helder op School.

Geïndiceerde preventie

Voor individuen met risicofactoren beginnende problemen: lichte, vroegtijdige ondersteuning.

MeRecovery, Samen Oplopen, interventies Jeugd­gezondheidszorg.

Basisondersteuning door CJG

Niet geïndiceerd, vaak beperkte duur of ‘waakvlam’.

Laagdrempelig, dichtbij, door het CJG Zeist.

Jeugdhulp ambulant

Geïndiceerde jeugdhulp thuis of op school, gericht op herstel en begeleiding.

Gezinscoaching, opvoedondersteuning aan huis, begeleiding bij autisme of LVB, systeemtherapie.

Jeugdhulp crisis

Acute inzet bij onveiligheid of ernstige escalatie.

Crisisinterventieteam, crisispleegzorg, acute gezinsopname.

Jeugdzorg extra­ muraal/residentieel

Intensieve of langdurige hulp buiten het gezin, vaak residentieel.

Behandelgroepen, residentiële jeugdzorg, gesloten jeugdhulp (uiterste maatregel).

Fotografie Gemeente Zeist Gemeentehuis Het Rond 1, Zeist Postbus 513, 3700 AM Zeist Telefoon 14030 www.zeist.nl/contact

Uitgave januari 2026