RIB23.088 Regiobeeld Integraal zorgakkoord
Tekst van het document
Percentage (zeer) goed ervaren gezondheid per gemeente, middelbare scholieren (klas 2 en 4 - 2021)
•
Het percentage dat weerbaar is, is in de regio (zorgkantoor) gemiddeld iets hoger dan landelijk, 88,9% t.o.v. 87,7%
•
Het aandeel dat een (zeer) goede gezondheid ervaart is in de regio gemiddeld iets hoger dan landelijk, 83,5% t.o.v. 82,7%
•
Dit percentage is lager in Vijfheerenlanden (85,7%) en Wijk bij Duurstede (85,9%)
•
Dit aandeel is lager in Vijfheerenlanden (83,1%) en Leusden (83,4%)
Bron | Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021, GGD’en en RIVM. * Weerbaarheid is gemeten met stellingen over ‘opkomen voor jezelf’ en het maken van keuzes (zoals over pesten, kleding, uitgaan, roken, alcoholgebruik en seksualiteit) waarvoor de jongeren konden aangeven in hoeverre ze het ermee eens waren.
47
5. Jongvolwassenen | Weerbaarheid en ervaren gezondheid
Zorgkantoor
Grootste deel 16- tot 25-jarigen is weerbaar; desondanks ervaart slechts 66% een (zeer) goede gezondheid, dit beeld is vergelijkbaar met de rest van Nederland Percentage weerbaar*, per gemeente, jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar- 2022)
Percentage (zeer) goed ervaren gezondheid per gemeente, jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar- 2022)
•
Het percentage dat weerbaar is, is in de regio (zorgkantoor) vergelijkbaar met landelijk, 86,2% t.o.v. 86,1%
•
Het percentage dat een (zeer) goede gezondheid ervaart is voor jongvolwassenen lager dan voor jongeren
•
Cijfers op gemeenteniveau zijn niet beschikbaar
•
In de regio is dit gemiddeld iets hoger dan landelijk, 66% t.o.v. 64% landelijk
Bron | Corona Gezondheidsmonitor jongvolwassenen 2022, GGD’en en RIVM. * Weerbaarheid is gemeten met stellingen over ‘opkomen voor jezelf’ en het maken van keuzes (zoals over pesten, kleding, uitgaan, roken, alcoholgebruik en seksualiteit) waarvoor de jongeren konden aangeven in hoeverre ze het ermee eens waren.
48
5. Ouderen | kwetsbaarheid
Percentage kwetsbare ouderen ligt in de meeste gemeenten rond de 15%; relatief meeste kwetsbare ouderen in gemeente Utrecht Percentage ouderen (65+) met ‘broze gezondheid’ volgens frailty index (2020)
Utrecht Nederland Veenendaal Vijfheerenlanden IJsselstein Amersfoort Rhenen Nieuwegein Nijkerk Zeist Soest Oudewater Utrechtse Heuvelrug De Bilt Baarn Lopik Wijk bij Duurstede Woerden Renswoude Stichtse Vecht Woudenberg Houten De Ronde Venen Leusden Bunnik Montfoort Bunschoten Eemnes
Bron | Gezondheidsmonitor Volwassen en Ouderen 2020, GGD’en/CBS/RIVM (bewerking obv SMAP-methodiek, RIVM) 2: geciteerd uit regiobeeld.nl
% 65+’ers 32,6 28,1 27,1 26,4 26,1 25,9 25,6 24,9 24 24 23,9 23,7 23,7 23,5 23,4 23,3 23,1 23 22,9 22,9 22,9 22,7 22 21,9 21,1 21 20,8 20,5
U16 + Eemland
•
Het percentage kwetsbare ouderen (‘broze gezondheid’) ligt in alle gemeenten binnen regio Utrecht (binnen scope analyse) tussen de 20% en de 33%
•
“Bij een ‘broze gezondheid’ is er sprake van een verminderde ‘reservecapaciteit’. Daardoor kunnen kleine kwalen of, normaal gesproken, onschuldige incidenten, zoals een toevallige valpartij, eenvoudig uitgroeien tot grote gezondheidsproblemen”2 Dit kan zowel fysiek, cognitief, sociaal of psychisch zijn
•
Gemeente Utrecht heeft het hoogste aandeel kwetsbare ouderen (32,6%), en dit is hoger dan het landelijk gemiddelde
•
Het aandeel kwetsbare ouderen is in alle andere gemeenten lager dan het landelijk gemiddelde
49
5. Ouderen | woonsituatie
Hoger aandeel eenpersoonshuishoudens (65+) in vergelijking met landelijk; het aandeel (70+) dat zelfstandig thuis woont is vergelijkbaar met landelijk Aandeel ouderen (65+) in eenpersoonshuishouden (2015-2040)1
Aantal inwoners (per 1.000) van 70 jaar of ouder dat zelfstandig thuis woont (2020)2
•
Het percentage eenpersoonshuishoudens van 65 jaar of ouder is in de regio Utrecht hoger dan landelijk
•
Het aantal inwoners van 70 jaar of ouder dat zelfstandig thuis woont is ongeveer gelijk aan het landelijke gemiddelde (regio: 951, NL:954)
•
Prognose is dat het aandeel eenpersoonshuishoudens waar mensen 65 jaar of ouder zijn in 2040 is toegenomen naar boven de 52%
•
De gemeente Baarn en Zeist hebben relatief weinig 70+‘ers die zelfstandig thuis wonen
•
Het aandeel eenpersoonshuishoudens dat bestaat uit 65+’ers stijgt zowel in de regio Utrecht als landelijk tot 2040
Duiding Wmo-regio’s: Er is een tekort aan VVT-zorgplekken in de gehele regio. Door de lange wachttijden is er een toename in o.a. woningaanpassingen. Kwetsbaren moeten (te) lang thuis blijven wonen. Bron 1 | Huishoudenstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research) Bron 2 | CBS – Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein Wmo
50
Hoofdstuk B. Zorg en ondersteuning in de regio
A. Gezondheid en kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Gezondheid en leefstijl 3. Sociale kenmerken 4. Leefomstandigheden 5. Specifieke doelgroepen B. Zorg en ondersteuning: 1. (Informele) zorgverleners en arbeidsmarkt 2. Sociaal en maatschappelijke zorg en ondersteuning a) Welzijn b) Preventie en Wpg c) Burger en patiënten initiatieven d) Jeugdwet, Participatiewet en Wmo 3. Verzekerde zorg (Zvw) a) Huisartsenzorg b) Medisch specialistische zorg c) Acute zorg d) Geboortezorg e) Geestelijke gezondheidszorg f) Wijkverpleging g) Farmacie h) Geriatrische revalidatiezorg 4. Langdurige zorg a) Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg b) Gehandicaptenzorg C. Regionale samenwerking
51
Samenvatting hoofdstuk B
Door een sterke bevolkingsgroei en vergrijzing stijgt de vraag naar (informele) zorg en ondersteuning; deze stijging is per gemeente verschillend Langdurige zorg (Wlz)
(Informele) zorgverleners en arbeidsmarkt •
Verzekerde zorg (Zvw) Maatschappelijke en sociale ondersteuning
Sociaal en maatschappelijk zorg en ondersteuning •
Preventie en sociale omgeving
Door een sterke bevolkingsgroei en vergrijzing stijgt de vraag naar (informele) zorg en ondersteuning. Er is echter onvoldoende aanbod om aan de stijgende vraag te voldoen. Tekorten nemen toe in alle domeinen en m.n. in de ouderenzorg, medisch specialistische zorg en in het sociaal domein. Dit terwijl het mantelzorgpotentieel afneemt en de druk op (in)formele zorg al hoog is
• •
Preventie | Er zijn meerdere ketenaanpakken (zoals kansrijke start en welzijn op recept) waarop preventie en gezondheid over de domeinen heen wordt georganiseerd Jeugdzorg | 10,6% van de jongeren ontvangt jeugdhulp (zonder verblijf) in bepaalde wijken ligt dit nog hoger Wmo | T.o.v. landelijk hebben de meeste gemeenten minder cliënten; de jaarlijkse groei tot aan 2026 is wel groter
Verzekerde zorg (Zvw) B. Zorg en ondersteuning
• • •
De regio kenmerkt zich door een grote dichtheid aan aanbieders, maar wordt ook als versnipperd ervaren (zie ook compacte samenvatting van het regiobeeld) Voor de meeste zorgsoorten is het gebruik van zorg gemiddeld lager dan landelijk. Dit geldt niet voor huisartsenzorg en geestelijke gezondheidszorg De zorgkosten zijn alleen voor geestelijke gezondheidszorg gemiddeld hoger (8%) dan landelijk, dit komt met name door relatief hoog gebruik in Zeist, Utrecht en Amersfoort (waar ook de grote specialistische GGZ aanbieders zijn gehuisvest, die bovenregionaal en landelijk zorg verlenen). De zorgkosten stijgen voor de meeste zorgsoorten in een vergelijkbaar tempo als landelijk, alleen bij GGZ en wijkverpleging stijgt het harder
Langdurige zorg (Wlz) • • •
116 op de 10.000 inwoners ontvangt verpleeghuiszorg uit de Wlz, dit is lager dan landelijk De omvang van het aantal inwoners in de langdurige zorg zal naar verwachting stijgen als gevolg van vergrijzing; m.n. in gemeente Utrecht en Amersfoort. Daarnaast veranderd de zorgzwaarte: het aandeel verzekerden met beschermd wonen met dementiezorg (5VV) of intensieve verzorging (6VV) neemt toe en het aandeel met beschut wonen (4VV) neemt af Er is uitbreiding van extramurale zorg nodig om de ruim tweeduizend inwoners van zorg in de eigen woonomgeving te kunnen voorzien
52
Hoofdstuk B. Zorg en ondersteuning in de regio
A. Gezondheid en kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Gezondheid en leefstijl 3. Sociale kenmerken 4. Leefomstandigheden 5. Specifieke doelgroepen B. Zorg en ondersteuning: 1. (Informele) zorgverleners en arbeidsmarkt 2. Sociaal en maatschappelijke zorg en ondersteuning a) Welzijn b) Preventie en Wpg c) Burger en patiënten initiatieven d) Jeugdwet, Participatiewet en Wmo 3. Verzekerde zorg (Zvw) a) Huisartsenzorg b) Medisch specialistische zorg c) Acute zorg d) Geboortezorg e) Geestelijke gezondheidszorg f) Wijkverpleging g) Farmacie h) Geriatrische revalidatiezorg 4. Langdurige zorg a) Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg b) Gehandicaptenzorg C. Regionale samenwerking
53
Navigeer terug naar inhoudsopgave
1. (In)formele zorgverleners en arbeidsmarkt •
Prognose zorgvraag en -aanbod
•
In- en uitstroom
•
Aandeel professionals ouder dan 55 jaar in zorg en welzijn
•
Verzuim
•
Deeltijdfactor
•
Zelfstandigen
•
Mantelzorgpotentieel
54
1. Arbeidsmarkt | prognose vraag en aanbod
De vraag naar formele zorg past niet bij het zorgaanbod; bij onveranderd beleid is het arbeidsmarkttekort naar verwachting het grootst in de VVT en MSZ in 2032 Ontwikkeling regionaal arbeidsmarkttekort in de Zorg en Welzijn in aantal medewerkers Utrechtzorg* (scenario NieuwBeleid)
•
Ondanks dat het aantal werknemers in de zorg toeneemt, groeit de vraag naar formele zorg
•
In een scenario waarin is rekening gehouden met o.a. voorgenomen beleidsmaatregelen, stijgt het arbeidstekort naar 17.700 werknemers
•
Dit komt o.a. door hoge uitstroom. Niet alleen a.g.v. het bereiken van pensioenleeftijd, maar ook door uitstroom uit de sector
U16 + Eemland
Arbeidsmarkttekort per branche in de Zorg en Welzijn in aantal medewerkers Utrechtzorg* (scenario NieuwBeleid)
•
Alle branches in zorg en welzijn hebben in 2032 te maken met een arbeidsmarkttekort. Het arbeidsmarkttekort (zonder kinderopvang meegenomen) is in 2032 het grootst in de Verpleging en verzorging (V&V) en Thuiszorg en de medische specialistische zorg (MSZ)
•
De sectoren die nu de grootste arbeidstekorten hebben, zijn niet altijd dezelfde sectoren met de grootste tekorten in 2032
Duiding Wmo-regio’s: Denk aan tekorten in de thuiszorg, wachtlijsten in ziekenhuizen; waardoor er een toename is in hulpvragen, mantelzorgers en vrijwilligers moeten bijspringen Bron | AZW prognosemodel Zorg en Welzijn- scenario NieuwBeleid. Dit is een scenario waarin wordt gerekend op basis van relevante (voorgenomen) beleidsmaatregelen, demografische ontwikkelingen, verwachtingen over de economische ontwikkelingen en de vraag naar en het aanbod van personeel in Nederland *Amersfoort-Eemland, Utrecht e.o. en Gooi & Vechtstreek
55
1. Arbeidsmarkt | in- en uitstroom
Instroom van medewerkers in de sector net hoger dan de uitstroom, al wordt dit verschil kleiner; bestemming van uitstroom is in 4 op de 10 gevallen een andere sector Externe in- en uitstroom in de zorg & welzijn voor Utrechtzorg (Q3 2017 – Q3 2022) en per regio (Q3 2022)
Utrecht e.o.
Amersfoort Eemland
Gooi & Vechtstreek Externe instroom
Bestemming van externe uitstroom (Q22020*)
13,2% Zelfstandige
12,0%
9%
Pensioen
11,4%
12%
39%
10,8% 10,7%
Uitkeringen
Overige sectoren
15%
12,7%
Externe uitstroom
25% Inactief
•
In de periode 30/09/2021 – 30/09/2022 zijn er 15.870 medewerkers gestopt en 16.690 medewerkers gestart met werken in zorg en welzijn
•
De uitstroom uit de sector is tussen Q3 2017 en Q3 2022 gestegen met 25%. De instroom is in diezelfde periode gestegen met 16%. In Q3 2022 is de externe instroom nog nét wat hoger dan de externe uitstroom, maar dit verschil neemt dus af
Bron | CBS AZW – verkregen uit Facts & figures: regiobeeld Utrechtzorg April 2023 * Van Q2 2022 en Q2 2021 zijn nog niet alle cijfers bekend. Daarom is gekozen voor data uit Q2 2020
•
De bestemming van externe uitstroom is in 39% van de gevallen een andere sector
56
1. Arbeidsmarkt | Aandeel 55+ in zorg en welzijn
Het zorgpersoneel vergrijst in alle zorgsoorten; ten opzichte van landelijk is het aandeel 55+ vooral hoog binnen de huisartsenzorg en GGZ in regio Amersfoort Aandeel 55-plussers werkzaam in Zorg en Welzijn (Q3 2022) voor arbeidsmarktregio Amersfoort en Utrecht
Aandeel 55-plussers werkzaam in Zorg en Welzijn (Q3 2022) voor arbeidsmarktregio Amersfoort en Utrecht
40%
Huisarts
27%
22% 23% 23% 21% 22%
GHZ
19% 22%
UMC
ZKH en MSZ overig
21% 20% 22% 28%
Jeugdzorg
22% 26%
•
31% 30% 31%
VVT
Het aandeel 55-plussers die werkzaam zijn in de zorg en welzijn is relatief hoog in de Amersfoortse arbeidsmarktregio. Met name bij huisartsenzorg, medisch specialistische zorg (Ziekenhuis-ZKH en MSZ overig) en Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
17% 13% 15%
•
Met name in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT) is het percentage werknemers ouder dan 55 jaar hoog. Dit aandeel is in de afgelopen jaren gestegen van 20% in 2010 naar ~30% in 2020
•
De Amersfoortse arbeidsmarktregio heeft relatief t.o.v. landelijk een hoger percentage werknemers ouder dan 55 jaar in de jeugdzorg en sociaal werk
Duiding Bovenstaande grafieken tonen het aandeel werknemers van 55 jaar en ouder per branche in de sector zorg en welzijn ten opzichte van het totaal aantal werknemers in de branche voor het derde kwartaal in 2022. De cijfers zijn alleen beschikbaar per arbeidsmarktregio
Bron | Onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn, CBS (via AZW statline)
Amersfoort Utrecht Nederland
27%
Sociaal werk
29% 25%
GGZ
U16 + Eemland
57
1. Arbeidsmarkt | verzuim
Verzuim lijkt in 2023 lager ten opzichte van 2022 maar is nog steeds hoger dan voor de coronacrisis Ontwikkeling ziekteverzuimpercentage veiligheidsregio Utrecht naar branche* (feb 2022 – feb 2023)
•
Na de coronapandemie neemt het ziekteverzuimpercentage af in alle sectoren
•
Maar het percentage blijft op hoog niveau. Ter referentie: in 2019 was het verzuimpercentage in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT**) gemiddeld in Nederland 6,7%
•
10% van de zorgcapaciteit in de VVT wordt niet benut vanwege verzuim
•
Dit percentage is vergelijkbaar in de gehandicaptenzorg (GHZ) en geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Het verzuimpercentage voor ziekenhuiszorg (ZKH) is met 7% iets lager
Bron | Vernet * Regionale data van Vernet is alleen beschikbaar op niveau van veiligheidsregio voor deze vier branches **Onder VVT verstaan we: Verpleeghuiszorg in verpleeghuizen, Verpleeghuiszorg thuis (VPT/MPT, ook ongeclusterd in de wijk), Wijkverpleging, Revalidatie en Herstel (GRZ/ELV Hoogcomplex)
58
1. Arbeidsmarkt | deeltijdfactor
De gemiddelde deeltijdfactor is met 70% vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde; werknemers in zorg en welzijn werken gemiddeld ruim 25 uur per week Deeltijdfactor Utrechtzorg naar branche (Q4-2022)
0,76 0,74 0,76 0,79
ZKH Jeugdzorg
0,75 0,77
GGZ
0,74 0,74
Sociaal werk Zorg en Welzijn
0,70 0,69
Overig ZW
0,70 0,69
GHZ
0,70 0,69 0,67 0,68
Huisartsen
VVT
Bron | CBS AZW
De gemiddelde deeltijdfactor geeft aan hoeveel uur per week de medewerkers in een regio gemiddeld werken ten opzichte van een volle werkweek van 36 uur
•
In de regio werkt gemiddeld 70% van de werknemers een volle werkweek van 36 uur, dit is vergelijkbaar met landelijk (69%)
•
De deeltijdfactor is het hoogst in universitaire medisch centra (UMC) en in de ziekenhuiszorg (ZKH) en het laagst voor de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT) en de huisartsen/gezondheidscentra
0,81 0,80
UMC
Kinderopvang
•
0,64 0,60 0,61 0,61
Utrechtzorg Nederland
59
1. Arbeidsmarkt | zelfstandigen
Het aantal zelfstandigen in de sector zorg en welzijn neemt toe, met name in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg en Gehandicaptenzorg Ontwikkeling aantal zelfstandigen in zorg en welzijn (2013-2021)1
•
Het aantal zelfstandigen werkzaam in de zorg en welzijn was 12.000 in 2013 en 17.000 in 2021; een toename van 42%
•
In 2022 waren er 20.000 zelfstandigen in dienst [niet in de figuur opgenomen]
Ontwikkeling kosten personeel niet in loondienst in miljoenen euro’s (2015-2021)2
•
Volgens de jaarrekeningen de gepubliceerd zijn door de organisaties in zorg en welzijn zijn de meeste zelfstandigen werkzaam in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg en gehandicaptenzorg. Met de aanname dat de gemiddelde kosten voor personeel vergelijkbaar zijn
Quote zorgprofessional: “ik werk graag voor meerdere zorg- of welzijnsorganisaties tegelijk, ik wil ook graag een flexibel contract die past bij mijn levensfase.” (Zuid Oost Utrecht) Bron 1 | CBS AZW – verkregen uit Facts & figures: regiobeeld Utrechtzorg januari 2023 Bron 2 | jaarrekeningen organisaties – verkregen uit Facts & figures: regiobeeld Utrechtzorg januari 2023
60
1. Arbeidsmarkt | Mantelzorgpotentieel
Vergrijzing doet theoretisch potentieel aan mantelzorgers afnemen en verplaatst zorg naar professionele zorg; dit geldt niet per definitie voor alle gemeenten Mantelzorgpotentieel zorgkantoorregio Utrecht (2015-2040)
Verschil (in %-punt) mantelzorgpotentieel t.o.v. landelijk per gemeente (in 2030) -3
-2
-1
0
+1 +2 +3 +4 +5 +6 +7 +8 +9
Houten IJsselstein Amersfoort Utrecht Wijk bij Duurstede Lopik Bunschoten Nieuwegein Nijkerk De Ronde Venen Eemnes Leusden Woerden Baarn Bunnik Montfoort Oudewater Soest Zeist De Bilt Stichtse Vecht Woudenberg Utrechtse Heuvelrug
•
Mantelzorgpotentieel daalt van 9,6 naar 4,4 in 2040; dat is meer dan een halvering
•
Tussen gemeenten zijn er grote verschillen in het mantelzorgpotentieel
•
T.o.v. landelijk is het mantelzorgpotentieel hoger; het aandeel 50- t/m 64-jarigen t.o.v. het aantal 85+’ers is dus gemiddeld hoger
•
•
Dit heeft effect op de zorg, zowel op formele als informele zorg. Verwachting is dat naarmate ouderen ‘langer thuis’ wonen de druk op informele zorg verder toeneemt. Ook de wordt de inzet van vrijwilligers in de regio steeds belangrijker
De meeste gemeenten hebben een gunstiger mantelzorgpotentieel t.o.v. landelijk gemiddelde. Vooral de gemeenten Houten, IJsselstein, Amersfoort en Utrecht
•
Bij de gemeenten met een lager mantelzorgpotentieel (zoals Utrechtse Heuvelrug) zal de zorg eerder richting professionele zorg verplaatsen
Quote welzijnsprofessional: “Een mantelzorger belde de huisarts omdat hij zich zorgen maakt maar wordt niet serieus genomen. Samenwerken met informele zorg moet van twee kanten komen.” (Amersfoort) Bron | CBS i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM
61
1. Arbeidsmarkt | Verwachte druk op (in)formele zorg De (ervaren) druk is hoog op zowel de formele als informele zorg Percentage werknemers zorg en welzijn die hun werkdruk als (veel) te hoog ervaren, landelijk (2020) Totaal
50%
Gehandicaptenzorg
48%
Huisartsenzorg
46%
Jeugdzorg
VVT MSZ
Percentage zwaar belaste mantelzorgers (18 jaar en ouder, 2020)
48%
GGZ
Sociaal werk
Zorgkantoor
52% 39% 49% NB: zwaar overbelast, waardoor vergelijking met werknemers zorg en welzijn lastig is ((veel) te hoog ervaren werkdruk)
53%
•
Landelijk ervaart bijna de helft van de werknemers in zorg en welzijn in 2020 een (veel) te hoge werkdruk
•
Naar verwachting neemt deze druk verder toe met vergrijzing en als het arbeidsmarkttekort verder oploopt
•
In GGD-regio Utrecht verleent 13,2% meer dan 8u per week mantelzorg
•
Daarvan is 13% zwaar overbelast. Dit aandeel is verschillend per gemeente en neemt naar verwachting toe als het mantelzorgpotentieel afneemt en de populatie vergrijst. Dit is al terug te zien in de gezondheidsmonitor 2022*
•
NB: mantelzorg geleverd door inwoners onder de 18 jaar is niet kwantitatief in beeld, maar krijgt vanuit gemeenten steeds meer aandacht
Duiding Wmo-regio’s: Vrijwilligers en mantelzorgers ervaren gebrek aan ondersteuning en weten onvoldoende waar ze met hulpvragen terecht kunnen.
Quote zorgprofessional: “Fijn dat er zo veel vrijwilligers zijn, want professionals in de zorg zijn niet te krijgen.” (Wijk bij Duurstede)
62 Bron 1 | CBS Arbeidsmarktprofiel zorg en welzijn, 2020 Bron 2 | Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2020 GGD’en, CBS en RIVM *Uit de Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van 2022 blijkt dat het percentage inwoners dat mantelzorg geeft vergelijkbaar is met 2020, maar dat het aandeel zwaar- tot overbelaste mantelzorgers gestegen is van 13% naar 20% (in 2022)
Hoofdstuk B. Zorg en ondersteuning in de regio
A. Gezondheid en kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Gezondheid en leefstijl 3. Sociale kenmerken 4. Leefomstandigheden 5. Specifieke doelgroepen B. Zorg en ondersteuning: 1. (Informele) zorgverleners en arbeidsmarkt 2. Sociaal en maatschappelijke zorg en ondersteuning a) Welzijn b) Preventie en Wpg c) Burger en patiënten initiatieven d) Jeugdwet, Participatiewet en Wmo 3. Verzekerde zorg (Zvw) a) Huisartsenzorg b) Medisch specialistische zorg c) Acute zorg d) Geboortezorg e) Geestelijke gezondheidszorg f) Wijkverpleging g) Farmacie h) Geriatrische revalidatiezorg 4. Langdurige zorg a) Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg b) Gehandicaptenzorg C. Regionale samenwerking
63
Navigeer terug naar inhoudsopgave
2a. Welzijn
64
2a. Welzijn | bijdrage in het stelsel
Welzijn draagt bij aan zorg en ondersteuning vanuit de sociale basis Wat verstaan we onder sociale basis? De sociale basis gaat om het geheel aan informele en formele diensten, voorzieningen en relaties in de leefomgeving van mensen die er aan bijdragen dat mensen tot hun recht komen en kunnen floreren (Verharen et al. 2019). De sociale basis draagt bij aan de menselijke waardigheid, aan veerkrachtige gemeenschappen die naar elkaar omkijken en aandacht hebben voor de gezondheid en het welzijn van mensen. De sociale basis is een plek waar problemen vroegtijdig kunnen worden gesignaleerd. Bijvoorbeeld als sprake is van armoede, schulden, bestaansonzekerheid, dreigende dakloosheid, verwaarlozing, onderwijsachterstanden of gezondheidsproblemen.
Wat is de bijdrage van welzijnsorganisaties aan sociale basis en zorg? Welzijnsorganisaties hebben het versterken van de sociale basis als opdracht. Zij koppelen informele en formele diensten en organiseren zo betekenisvolle relaties tussen burgers onderling en tussen burgers, professionals en beleidsmakers/ bestuurders. Zo werkt Welzijn aan de kwaliteit van leven. Kwaliteit van leven is belangrijk voor cliënten en patiënten in de zorg. Hun gezondheid ligt bij medische zorg. Welzijn verbindt die patiënt in de eigen buurt op betekenisvolle relaties met de sociale basis. Zowel voor steun bij hun ziekte als hun herstel, om zo tot hun recht te komen in hun eigen leefomgeving. De sociale basis gebruiken betekent de sociale basis onderhouden. Onderhoud op het verbinden en overbruggen van verschillende belangen. Onderhoud op het reguleren van spanning tussen gemeenschappelijk belang versus particulier belang. Onderhoud op het vermogen belangrijke zorgen op een beleidsagenda te krijgen. Bron | Sociaal Werk Nederland en Hogeschool Utrecht
65
2a. Welzijn | voorbeelden in de regio
Er zijn meerdere voorbeelden in de regio waarbij welzijn kan bijdrage aan de uitdagingen van nu
Combineren jeugdhulp1 om specialistisch zorg vóór te zijn •
Aanleiding: Veel jongeren met somberheidsklachten, stress, pestverleden, verstoord zelfbeeld, eenzaamheid, (gender) identiteitskwesties, dit leidde tot veel individuele begeleiding en wachtlijsten. Gezamenlijk besluit om de jongeren als groep te activeren
•
Doel: de sociale binding, een positief zelfbeeld en het zelfvertrouwen te versterken
•
Aanbod: jongeren woonachtig in dezelfde wijk bijeenbrengen om op ontspannen wijze, actief en verbindend ervaringen te delen en met hulp van psycho-educatie weerbaar te maken
•
Bevindingen: van de eerste 26 jongeren hebben 15 daarna geen individueel specialistisch traject meer nodig gehad
Utrecht Buurtteams jeugd (Lokalis), jongerenwerk JoU, Koos/Spoor
Proeftuin Bunschoten 202020252
Welzijn op Recept en Consult3
•
Aanleiding: zorgvraag neemt toe en middelen op hieraan te voldoen zijn beperkt
•
Aanleiding: een zorgvraag is niet alleen een medisch maar ook een welzijnsprobleem
•
Doel: nog voor elkaar kunnen blijven zorgen op diverse thema’s financiën, opvoeden en opgroeien, mantelzorg, ouderen, BuurtopBouw
•
Doel: versterken van de eigen kracht van inwoners, daarmee bijdragen aan zingeving en het vergroten van hun sociaal netwerk
•
Aanbod: 1) Sociaal werkers*. 2) Invoeren van 1 administratiesysteem waarin aanbod rond bewoners en de netwerkinzet is opgenomen. 3) Een werkwijze die voor alle hulpvragen ingezet kon worden1. 4) Inspelen op signalen thuiszorg- medewerkers. 5) Vindplaatsgericht werken op kinderdagverblijven, scholen, op straat en dagbesteding voor ouderen
•
Aanbod: huisarts en wijkverpleegkundige zijn alert op psychosociale hulpvragen zoals armoede, schulden, eenzaamheid & sociaal isolement
•
Resultaat: positieve gezondheid van inwoners neemt significant toe, het ontzorgt huisartsen en wijkverpleegkundigen en bespaart op duurdere vormen van zorg & ondersteuning, Passende zorg en ondersteuning bij huisartsen en wijkverpleging | kennisplatform Utrecht Sociaal (husite.nl)
•
Resultaat: eenvoudige introductie Welzijn op Recept invoeren, waarbij sociaal werk de schakel is tussen zorg, informele zorg en bewoners
Welzijnsorganisatie De Boei, Bunschoten-Spakenburg
Bron 1 | Lokalis.nl en Jou-utrecht.nl , Bron 2 | netwerkwijs.nl, Bron 3 | Husite.nl *Dit zijn netwerkbouwers t.b.v. informeel aanbod, burgerinitiatieven, verenigingen, kerken en formeel aanbod, sociaal wijkteam en zorgaanbieders.
Bindkracht Vijfheerenlanden, Vianen
66
Navigeer terug naar inhoudsopgave
2b. Preventie en Wpg
67
2b. Aanbod preventie
Ketenaanpakken zijn gericht op preventie en gezondheid over de domeinen heen welke bestaan uit meerdere onderdelen Bij ketenaanpakken gericht op preventie en gezondheid over de domeinen (Zvw, Wpg, Wmo en/of Jeugdwet) heen, is sprake van een aanpak die bestaat uit meerdere onderdelen. Afhankelijk van het onderdeel is ofwel de zorgverzekeraar verantwoordelijk, ofwel de gemeente. Ook kan er sprake zijn van een gezamenlijke verantwoordelijkheid. In de werkagenda (3G Onderdeel II GALA) worden afspraken gemaakt om – uiteindelijk - te komen tot een landelijk dekkend aanbod van onderstaande ketenaanpakken. Er worden op regionaal niveau afspraken gemaakt, welke op lokaal niveau tot uitvoering komen.
Kansrijke start
Kind naar gezonder gewicht
Gecombineerde leefstijlinterventie
• Terugdringen van gezondheidsachterstanden te beginnen bij de eerste duizend dagen • (Aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie vroegtijdig signaleren en juiste interventies inzetten (o.a. bij KOVV/KOP) • Landelijk actieprogramma met lokale coalities om in elke gemeente samenwerking tussen welzijnsen zorgprofessionals en met informeel netwerk te verbeteren • Overzicht van initiatieven
• Aandacht voor bepalen van achterliggende oorzaken bij kinderen en jongeren met overgewicht en obesitas • Duurzame verandering vraagt meer dan ondersteuning op voeding, beweging en slaap • Goede ketenaanpak vraagt minimaal om: schuldhulpverlening, opvoedondersteuning, sport- en beweegaanbod, aandacht voor gezonde voeding en sociaalemotionele ontwikkeling
• Volwassenen met overgewicht en obesitas kunnen gebruik maken van een gecombineerde leefstijlinterventies (GLI) • Een GLI-programma is een leefstijlprogramma voor mensen met overgewicht zoals vergoed onder de Zvw
Welzijn op recept • Welzijn op recept betref o.a. een werkwijze om mensen met psychosociale klachten te helpen via samenwerking tussen huisarts, eerstelijns zorgverlener, welzijn en het sociaal domein • Programma’s en aanpakken worden op verschillende plekken in de regio uitgevoerd en aangeboden. Hier is geen overzicht van.
Valpreventie bij ouderen • Aanpak gericht op thuiswonende ouderen van 65 jaar of ouder met een verhoogd valrisico
Duiding Wmo-regio’s: bij het versterken van een preventieve aanpak vraagt iedere levensfase om normalisatie en acceptatie, voor ouderen bijv. de fysieke achteruitgang, voor jonge ouders het vinden van de juiste balans en voor jeugd stress
68