RIB22.037 Lokaal sport, preventieakkoord

Publiekshal ▪ Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl ▪ www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 ▪ zeist@zeist.nl

Ontv. Griffie 10-02-2020/RIB21. Aan de gemeenteraad

Datum

10 februari 2022

Burgerservicenummer Bijlage(n) Onderwerp

Ons kenmerk

437663

Uw kenmerk

2 Lokaal sport, preventieakkoord

Behandeld door

Sander Kloos

Portefeuillehouder

Sander Jansen

Geachte leden van de raad, Het college heeft het eerste Zeister ‘sport- en preventieakkoord’ vastgesteld. Een nieuw middel die zorgt voor een flinke duw in de rug bij de uitvoering van onze sportvisie en het gezondheidsbeleid. In deze brief lichten wij toe wat dit akkoord betekent, de meerwaarde ervan en hoe dit akkoord tot stand is gekomen. Aanleiding De kracht van sport en bewegen is bijna niet in woorden uit te drukken. Het gaat om fitheid en motorische ontwikkeling, natuurlijk. Maar het gaat ook over plezier hebben, samenzijn, iets leren, iets bereiken, ervaren dat onhaalbare doelen haalbaar worden door inspanning en begeleiding, het vergroten van zelfvertrouwen en zelfredzaamheid. Ergens bij horen. Vrienden maken, weten dat je op je sportmaatjes aan kunt. Over het volgen van inspirerende voorbeelden en misschien zelfs merken dat je voor anderen ook een voorbeeld kunt zijn. Door roken, overgewicht en problematisch alcohol- en drugsgebruik aan te pakken kan de gezondheid van heel veel inwoners van Zeist verbeteren. Naast de aandacht voor een gezonde leefstijl, zal er ook veel aandacht moeten zijn voor de factoren die een negatieve invloed hebben op het metaal welbevinden, zoals stress. Sport en gezondheid zijn nauw verweven met elkaar, niet alleen in de praktijk, maar ook in beide beleidsdocumenten. Financieel werkt dit ook door.

Zo gaat meer dan de helft van het budget van het gezondheidsbeleid (65.000 euro van in totaal 103.000 euro) naar samenwerkingsverbanden met sportverenigingen op het gebied van alcoholpreventie en gezond bewegen in Zeist voor iedereen. Bovenstaande is aanleiding om ons veelvuldig in te zetten voor een sportieve en gezonde gemeente. Hier geven we al langere tijd uitvoering aan via onze sportvisie en het gezondheidsbeleid. Met het opstellen van het sport- en preventieakkoord, geven we de uitvoering een flinke zet in de rug waarbij sport en gezondheid definitief ‘hand in hand’ gaan. Met dit Zeister ‘sport- en preventieakkoord’ staan we voor de missie ‘Gezond en sportief Zeist’. De looptijd van het akkoord is tot en met 2023. Er is bewust gekozen voor een relatief korte doorlooptijd, zodat de energie erin blijft zitten en het ‘doen’ voorop staat; er is simpelweg weinig tijd om lang te blijven praten. Betekenis van het akkoord Waarom een sportakkoord en een preventieakkoord? Wat betekent een ‘akkoord’ in dit verband?

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

2

Het belangrijkste is dat een akkoord bedoeld is om ‘van het papier af’ te komen. Met tal van samenwerkingspartners ga je aan de slag met zeer concrete doelen en projecten. Het is een expliciete focus op samenwerking in en tussen, in dit geval, de domeinen sport en gezondheid. Dat betekent dat bij het opstellen van een dergelijk akkoord het al nodig is om een beroep te doen op die samenwerkingsverbanden en netwerken, om deze te versterken, om nog meer gebruik te maken van elkaars expertise en samen te kijken naar hoe je elkaars ambities kunt verwezenlijken. Kenmerkend is dus de focus op samenwerking, en de concreetheid. Zo bevat een akkoord samenwerkingsafspraken, die smart zijn geformuleerd en je alleen samen gaat behalen, op zo’n kort mogelijke termijn. Hieronder staat toegelicht hoe er met veel partners in samenwerking gewerkt is aan het tot stand komen van dit akkoord. Het akkoord bevat één centrale missie, vier ambities en 10 doelstelling met aanverwante acties:

Participatie In 2021 heeft er middels inspiratiesessies een interactief proces met een brede afvaardiging vanuit sport, onderwijs, welzijn, zorg, bedrijven en gemeente plaatsgevonden. Hieronder staat een overzicht van de partners die hebben meegedaan tijdens deze sessie en/of die zich al hebben aangemeld om een bijdrage te leveren in het realiseren van acties uit het sport- en preventieakkoord. Ook staat afgebeeld hoe het participatieproces vorm heeft gekregen.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

3

Vervolg Vanaf dit jaar vindt er een dynamisch, nieuw proces plaats van plannen, uitvoeren, evalueren en bijsturen. Ter ondersteuning worden er voor aanvang van projecten en activiteiten heldere resultaatafspraken met indicatoren, meet- en evaluatie methoden vastgesteld, die sturen op het nastreven van de ambities en realiseren van de doelstellingen. Een stuurgroep met bestuurders, kernteam met ambtenaren en partneroverleg met professionals zullen zorgen voor regie, coördinatie en het beste proces van ambitie naar resultaat. De voortgang en actuele situatie van dit sport-, preventieakkoord zal voor partners middels een digitaal dashboard worden gemonitord en voor inwoners en overige geïnteresseerden via de website van sportiefzeist.nl/sportakkoord te volgen zijn.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

4

Financiën De uitvoering van het sport- en preventieakkoord wordt als volgt gefinancierd. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft voor de gemeente Zeist een uitvoeringbudget van € 40.000,- per jaar beschikbaar gesteld. Voor sport 160.000 euro t/m 2023 (in 2021 dubbel ontvangen i.v.m. COVID-19, en voor preventie 80.000 euro t/m 2023. Het beschikbaar gestelde uitvoeringsbudget is dus geen gemeentelijke subsidie, maar een aanjaagbudget vanuit het Ministerie van VWS. Het raakt onze begroting niet. Het volledige uitvoeringsbudget is voor sportverenigingen, zorg- en welzijnsorganisaties, onderwijs, gezondheidsorganisaties en ondernemers beschikbaar. Organisaties die een project, activiteit of plan hebben die bij één of meerdere ambities en acties passen uit het sport- en preventieakkoord, kan zich als partner aansluiten en budget aanvragen. Extra ▪

Ter ondersteuning bij de uitvoering van het akkoord, zijn we aangesloten bij het participatie- en uitvoeringsproces van het inmiddels opgestelde provinciaal sportakkoord. Met overeenkomstige ambities en doelstellingen, zorgt deze samenwerking ervoor dat onze doelen ook behaald worden. Het streven van de provincie de komende jaren met hun akkoord, is dat de algehele sport- en beweegmogelijkheden in de regio worden aangevuld, aangejaagd en ondersteund. Het doel is om een uitnodigende buitenruimte te creëren die aanzet tot bewegen en gelijktijdig bijdraagt aan duurzaamheidsdoelstellingen. In de bijlage van deze brief is het provinciaal sportakkoord bijgevoegd.

▪

We sluiten ons aan bij de zogenaamde ‘JOGG organisatie’: Jongeren op Gezond Gewicht. Een specifieke aanpak die heel erg overeenkomt met hoe wij uitvoering geven aan sport en gezondheid. Hierdoor maken we onderdeel uit van een ‘werknet’ van gemeenten, maatschappelijke welzijns- en zorgorganisaties, kennisinstellingen en bedrijven. Een ‘werknet’, omdat alle partijen concreet aan de slag gaan om samen de fysieke en sociale leefomgeving van kinderen gezonder te maken. De focus van JOGG is op gezonde voeding, genoeg bewegen en voldoende slaap. Gemeenten staan aan de lat en zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering (bijvoorbeeld middels een lokaal sport- en preventieakkoord). JOGG ondersteunt met advies en begeleiding, tools en materialen, expertise, programma’s, projecten en zichtbaarheid. Doordat we ons aansluiten, worden we officieel ook een ‘JOGG gemeente’. In de bijlage is meer informatie over JOGG bijgevoegd.

Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben over de voortgang op de thema’s sport en gezondheid. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de locoburgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. S. Jansen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

5

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

Samen naar een gezond en sportief Zeist Sport- en Preventieakkoord Gemeente Zeist Periode: 2022-2023 | Versie: januari 2022

www.sportiefzeist.nl

Samen naar een gezond en sportief Zeist Een gezond en sportief Zeist. Dat is de missie waar we met dit akkoord met zijn allen voor staan. In 2021 heeft er een interactief proces met een brede afvaardiging vanuit sport, onderwijs, welzijn, zorg, bedrijven en gemeente plaatsgevonden. Met dit ‘Sport- en Preventieakkoord’ akkoord als resultaat. De inhoud van het Nationale Sportakkoord en het Nationale Preventieakkoord zijn naar de lokale situatie vertaald. Als uitvoering en doorontwikkeling van de Sportvisie 2015-2020 en de Kadernota Integraal Gezondheidsbeleid 2017-2020 van de gemeente Zeist en het verwerken van de actuele ontwikkelingen en wensen van partners, is dit lokale Sport- en Preventieakkoord Zeist opgesteld. Het is een aanzet om middels concrete plannen aan de slag te gaan en forse winst in vitaliteit te boeken. Dit document is een middel om op basis van gelijkwaardigheid en domein overstijgend samen te werken. Geen papieren tijger, maar beknopte houvast naar concrete resultaten met maatschappelijke impact in de praktijk. Sport en bewegen De kracht van sport is bijna niet in woorden uit te drukken. Het gaat om fitheid en motorische ontwikkeling, natuurlijk. Maar het gaat ook over plezier hebben, samenzijn, iets leren, iets bereiken, ervaren dat onhaalbare doelen haalbaar worden door inspanning en begeleiding, het vergroten van zelfvertrouwen en zelfredzaamheid.

Ergens bij horen. Vrienden maken, weten dat je op je sportmaatjes aan kunt. Over het volgen van inspirerende voorbeelden en misschien zelfs merken dat je voor anderen ook een voorbeeld kunt zijn.

Volksgezondheid Naast werken aan een fit en vitaal Zeist via ‘sport en bewegen’, gaan we ook aan de slag met een gezonde leefstijl. Door roken, overgewicht en problematisch alcohol- en drugsgebruik aan te pakken kan de gezondheid van heel veel Nederlanders verbeteren. In Zeist geloven we dat een gezonde leefomgeving niet alleen huidige inwoners helpt gezonder te worden, maar ook de jeugd stimuleert om meer gezonde leefstijlkeuzes te maken. Voor een flink deel van de bevolking geldt dat een ongezonde leefstijl niet het gevolg is van niet weten wat de gevolgen van ongezond eten, roken of overmatig alcoholgebruik is, maar van meerdere factoren die de kwaliteit van leven beïnvloeden. Kwaliteit van leven is volgens het concept ‘positieve gezondheid’ van Machteld Hubers één van de zes dimensies die je gezondheid bepalen. Waarbij alle dimensies met elkaar zijn verweven en van invloed zijn op elkaar. Ook in Zeist vinden we dat er -naast aandacht voor een gezonde leefstijl- aandacht moet zijn voor de factoren die een negatieve invloed hebben, zoals stress, eenzaamheid, armoede en laaggeletterdheid. Verschillende bestaande projecten dragen daar al aan bij. Zo is Zeist bijvoorbeeld met nieuw beleid rondom de ‘sociale basis’ bezig, een plan om laaggeletterdheid tegen te gaan, maar ook in een netwerksamenwerking met de huisartsen worden goede resultaten geboekt.

Maar ook over sportclubs en –locaties als laagdrempelige plekken waar je altijd welkom bent. Waar je als vrijwilliger kunt werken aan andere capaciteiten, waar je fouten mag maken en waar je geholpen wordt. Op een club, in het park, in het bos of in je achtertuin. In een team, met je buurman en/of met lotgenoten. Zeist gelooft dat er voor iedereen in de samenleving zo een plek is. In Zeist gaan we nadrukkelijk aan de slag om de kracht van sport en bewegen nog beter te benutten. We stimuleren voldoende, kwalitatief, goed sport- en beweegaanbod dat voor iedereen en overal toegankelijk is. Met toegankelijke sportfaciliteiten die toekomstbestendig zijn en waar iedereen zich veilig en thuis voelt.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

2

Samen naar een gezond en sportief Zeist Opbouw Met dit Sport- en Preventieakkoord staan we voor de missie van een ‘Gezond en sportief Zeist’. Ambities beschrijven ons en streven en verlangen, doelstellingen omschrijven welk resultaat in de praktijk gerealiseerd moet zijn om ons streven te behalen. De ambities en doelstellingen die vanaf januari 2022 worden nagestreefd, zijn:

> Missie

> Ambities

> Doelstelling

> Projecten en activiteiten

#1 Van jongs af aan vaardiger in beweging

Om doelstellingen te realiseren gaan organisaties vanuit bijvoorbeeld sport, onderwijs, cultuur, welzijn, zorg en bedrijven ‘aan de slag’ met projecten en/of activiteiten. In dat geval zijn ze partner van dit ‘‘sportpreventieakkoord’’. In dit document is, per ambitie en doelstelling, op de linker pagina opgenomen waar ‘partners’ al mee aan de slag gaan in 2022. Op de rechterpagina staat beknopt de achtergrond, met de beoogde maatschappelijk impact, weergegeven.

#2 Meer bewegen Gezonde leefstijl

#3 Gezond gewicht #4 Verantwoord middelen gebruik (roken, alcohol, drugs) #5 Mentaal welbevinden

Gezond en sportief Zeist

#6 Passend sport- en beweegaanbod voor iedereen Inclusief sport en bewegen

#7 Sport- en beweeg aanbod is bekend #8 Hoge kwaliteit van ondersteuning sportaanbieders

Vitale sportaanbieders

#9 Positieve sportcultuur #10 Open clubs #

Duurzame sportinfrastructuur

Doelstelling(-en) voor duurzame sportinfrastructuur worden in het voorjaar van 2022 opgesteld.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

3

Samen naar een gezond en sportief Zeist Partners Samenwerking op basis van gelijkwaardigheid heeft in Zeist prioriteit. Om de doelen van dit lokale Sport- en Preventieakkoord te behalen, is domein overstijgend samenwerking gezocht met organisaties uit sport, onderwijs, zorg, welzijn, bedrijven en gemeente. Op zoek naar synergie werken we samen aan een gezond en sportief Zeist en aan een verbonden samenleving.

sportaanbieders, zoals in de begroting van gemeente Zeist opgenomen. Deze trajecten zijn op elkaar afgestemd en versterken elkaar.

Elke organisatie is gedurende het proces van harte welkom zich aan te sluiten en te helpen in uitvoering van de plannen of door een eigen plan in te dienen dat bijdraagt aan het behalen van één of meerdere doelstellingen. Geïnteresseerden kunnen contact opnemen via gezond@sportiefzeist.nl om te sparren over aansluiting bij een bestaand plan of over de ontwikkeling van een nieuw plan en de daarbij behorende voorwaarden. Subsidie Voor de uitvoering van de plannen kunnen organisaties partner van dit Sport- en Preventieakkoord worden. Met een ‘partnerdeal’ kunnen ze subsidie aanvragen. De subsidie dient als uitvoeringsbudget en betreft een cofinanciering om plannen op gang te helpen. Om de duurzame inzet te kunnen borgen is er is namelijk een sterke basis nodig vanuit reguliere of derden geldenstroom. Een stuurgroep met bestuurlijke afvaardiging toetst alle plannen op kwaliteit, haalbaarheid en impact op geformuleerde ambities en doelstellingen, voordat de gevraagde cofinanciering wordt toegekend. Voor het toekennen van de subsidie is een jaarlijks uitvoeringsbudget beschikbaar. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft voor de gemeente Zeist een uitvoeringbudget tot 2023 beschikbaar gesteld. Voor 2022 is er in totaal € 150.000,beschikbaar.

Dit bedrag is samengesteld uit de jaarlijkse subsidie van VWS (€ 80.000,-), een extra VWS subsidie vanuit het Corona steunpakket (€ 40.000,-) en uitgesteld budget van 2021 (€ 30.000,-). Het beschikbaar gestelde uitvoeringsbudget is dus geen gemeentelijke subsidie, maar een aanjaagbudget vanuit het VWS. Het volledige uitvoeringsbudget is voor sportaanbieders, zorg- en welzijnsorganisaties, onderwijs, cultuur, gezondheidsorganisaties en ondernemers, voor plannen (projecten, programma’s, campagnes, events, etc.) die bijdragen aan de doelstellingen uit het Sport- en Preventieakkoord beschikbaar. Benutting van het uitvoeringsbudget voor projecten en activiteiten die voortvloeien uit het sport,- preventieakkoord zijn aanvullend op regulier beleid zoals de Buurtsportcoachregeling en de flex-, stimulering- en ondersteuning subsidie voor

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Aanpak Vanaf januari 2022 vindt er een dynamisch proces van plannen, uitvoeren, evalueren en bijsturen plaats. Organisaties kunnen zich te allen tijde als partner aansluiten door zich te committeren aan de ambities en doelstellingen. Middels partnerdeals kan subsidie als zijnde onderdeel van uitvoeringsbudget worden aangevraagd. Een stuurgroep met bestuurders, kernteam met ambtenaren en partneroverleg met professionals zullen zorgen het beste proces van proces van ambitie naar resultaat en op koers blijven. Ter ondersteuning worden er voor aanvang van projecten en activiteiten heldere resultaatafspraken met indicatoren, meet- en evaluatie methoden vastgesteld, die sturen op het nastreven van de ambities en realiseren van de doelstellingen. De voortgang en actuele situatie van dit ‘‘Sport- en Preventieakkoord’’ zal voor partners digitaal worden gemonitord en voor inwoners en overige geïnteresseerden via de website van sportiefzeist.nl/sportakkoord te volgen zijn.

4

Partners In dit document staan de logo’s van partners die zich in tot nu toe hebben gecommitteerd aan de missie, ambities en doelstellingen van dit lokale Sport- en Preventieakkoord. Deze partners zijn, tot het opstellen van dit document (januari 2022), betrokken geweest bij de ontwikkeling van plannen en/of de uitvoering daarvan. Op elk moment kunnen nieuwe partners zich aanmelden bij het dit lokale Sport- en Preventieakkoord. Bij nieuwe deelnemers zal dit akkoord geüpdatet worden. Iedereen is van harte welkom zich aan te sluiten!

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

5

Ambitie 1 - Gezonde leefstijl Doelstellingen Onder de ambitie gezonde leefstijl, gaan professionals, inwoners en vrijwilligers in Zeist aan de slag met de volgende doelstellingen:

#1 Van jongs af aan vaardiger in beweging #2 Meer bewegen #3 Gezond gewicht #4 Verantwoord middelen gebruik (roken, alcohol, drugs) • • •

Rookvrije generatie Verantwoord alcohol gebruik Terugdringen gebruik lachgas

Achtergrond Kinderen bewegen tegenwoordig minder en minder goed. De fysieke fitheid is minder goed ontwikkeld de het coördinatievermogen verslechterd. Bewegen is goed voor iedereen. Het bevordert concentratie en fitheid, zelfvertrouwen en vitaliteit. Jaarlijks sterven 35.000 Nederlanders door roken, overgewicht of probleemdrinken, gezamenlijk de grootste oorzaak van ziekten in Nederland. En alhoewel niet alle thema’s in Zeist even ernstig zijn dan de landelijke cijfers, stevenen we ook hier binnen 20 jaar af op een bevolking waarvan meer dan 60% overgewicht heeft. En waarbij de gevolgen van nicotineverslaving en overmatig alcoholgebruik bij steeds meer jongeren en ouderen niet alleen leiden tot gezondheidsproblemen, maar ook van invloed zijn op de ervaring van levensvreugde. En het is juist dat laatste waar we op willen koersen; gelukkige inwoners die in staat zijn hetgeen te doen wat ze willen, ongehinderd door ongemak of ziekte.

#5 Mentaal welbevinden

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

6

Ambitie 1 - Gezonde leefstijl #1 Van jongs af aan vaardiger in beweging Aan de slag De partners in Zeist gaan aan de slag met optimalisatie van motorische vaardigheden door: • Ondersteuning van ouders om beweging in de thuisomgeving te optimaliseren, met goede voorbeelden en inspiratie (spelend ontdekken in Zeist) • Ondersteuning van professionals om met ouders in gesprek te gaan over ontwikkeling van motoriek. • Ondersteuning kinderopvang (nog) meer aandacht te hebben voor goede motorische ontwikkeling. • Intensivering ondersteuning onderwijs, via het overkoepelend programma Fit@School. • Ondersteuning sportaanbieders bij opzet multidisciplinair sportaanbod

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Kinderen bewegen tegenwoordig minder en minder goed. Slechts 55% van kinderen tussen 4 en 11 jaar en 34% van kinderen tussen de 12 en 18 jaar voldoet aan de beweegrichtlijn. Ook is de fysieke fitheid minder goed ontwikkeld, met vooral een verslechtering van het coördinatievermogen. Waardoor kinderen steeds vaker last hebben van sportblessures. Door te bewegen en te experimenteren, ontwikkelen jonge kinderen hun motorische vaardigheden. Goed ontwikkelde motorische vaardigheden vergroten de kans op deelname aan sport- en spelactiviteiten in de kinderjaren én op latere leeftijd aanzienlijk. Kinderen leren op verschillende plekken bewegen. Binnen het gezin, maar ook op de kinderopvang, school, in de wijk en bij de sportaanbieder. Het is van belang dat professionals in de verschillende sectoren gezamenlijk het belang inzien van bewegen en motorische vaardigheid en vervolgens actief aan de slag gaan een effectieve sport- en beweegaanpak.

7

Ambitie 1 - Gezonde leefstijl #2

Meer bewegen

Aan de slag • De partners in Zeist gaan in eerste instantie aan de slag met de ontwikkeling van een programma om een laagdrempelig, integraal aanbod t.a.v. beweging en voeding te realiseren op plekken midden in de wijk. Met onder andere: o buurtfitness gratis voor specifieke doelgroepen o gratis fittesten aangeboden inclusief persoonlijk advies over vervolgtraject o wekelijkse (gratis) “ommetjes” beter aansluiten op deze wijknetwerken o bespreken van bepaalde gezondheidsthema’s, zoals gezonde voeding, stoppen met roken en (verantwoord) alcoholgebruik o Aansluiting op valpreventie trajecten • Meer bewegen via onderwijs: o Versterking/uitbreiding/intensivering van bestaande / recent gestarte programma’s. o Verkenning van behoefte aan en nu van aanvullende opties voor onderwijs, zoals bewegend leren • Meer bewegen voor volwassenen: o Versterking/uitbreiding/intensivering van bestaande / recent gestarte programma’s: - Laagdrempelige inloop sportuurtjes in het park - Bewegen op Recept o Verkenning van behoefte aan aanvullende opties zoals Sport tijdens werktijd • Meer bewegen met behulp van speciale regelingen: o Optimalisatie benutting Jeugdfonds Sport en Cultuur.

o Onderzoek aansluiting bij Volwassenfonds Sport en Cultuur of tijdelijk alternatief o In kaart brengen van grootte, kenmerken en behoeften van diverse speciale doelgroepen in Zeist, op basis waarvan aanvullend (laagdrempelig) aanbod wordt bepaald • Meer bewegen binnen openbare ruimte: o Uitbreiding van uitdagende ommetjes o Ondersteuning freerunnen door facilitering inspiratie en communicatie o Verkenning van behoefte aan aanvullende opties met sportaanbieders

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Bewegen is goed voor iedereen. Het bevordert concentratie en fitheid, zelfvertrouwen en vitaliteit. We zijn er ook nog eens toe in staat, ons lijf is ervoor gemaakt. Toch bewegen we steeds minder. Want ondanks de toenemende bewustwording van een gezonde leefstijl en het belang van bewegen, voldeed in 2020 slechts 52,9%van de Nederlandse volwassenen aan de beweegrichtlijnen. Daarbij brengen Nederlanders van 4 jaar en ouder dagelijks gemiddeld bijna 9 uur zittend door. Bewegen is goed, meer bewegen is beter. De hoeveelheid beweging is afhankelijk van leeftijd, over het algemeen wordt aangehouden: • Kinderen 4 t/m 18 jaar o 1 uur per dag: matig intensief bewegen o 3x per week: spier- en botversterkende activiteiten • Volwassenen en ouderen o 2,5 uur per week: matig intensief bewegen o 2x per week: spier- en botversterkende activiteiten o Balansoefeningen voor ouderen

8

Ambitie 1 - Gezonde leefstijl #3

Gezond gewicht

Aan de slag • De partners in Zeist gaan aan de slag met de ontwikkeling van een integraal jaarplan voor primair onderwijs (PO) en voortgezet onderwijs (VO). Vanuit een campagnematige aanpak met per kwartaal / trimester de focus op een bepaald thema. De basis van deze aanpak bestaat uit onder andere: o Starten met een 0-meting op school, t.a.v. beweeggedrag en voedingsgedrag en kennis over voeding. o Inzet MQ-scan om de motorische vaardigheden in kaart te brengen o Naar aanleiding van de resultaten: aanbod plan op maat voor de school, met een pick&mix inzet van diverse programma’s en lessen. o Gezond beleid m.b.t. roken en voeding voor PO- en VO-docenten • Zeist is bezig zich aan te sluiten als JOGG-gemeente en met de aanstelling van een JOGG-regisseur om met de juiste kennis, tijd en netwerk aan de slag te gaan met de JOGG-ambities.

o Vergroten deelname basisscholen en VO-scholen aan Gezonde School o Drink Water! Campagne o Aan de slag met Gezonde Sportomgeving (rookvrije sportaccommodatie, gezonde sportkantine, verantwoord alcoholbeleid) o Aan de slag met Gezonde Werkvloer • Ondersteuning horeca met gezond en groen aanbod op de kaart • Optimalisatie begeleiding inwoners met overgewicht via GLI (volwassenen) • Opstart van GLI voor kinderen • Wijkgerichte aanpak om te komen tot een strategische samenwerking met betrokken wijkpartners, ter vergroting van kennis van inwoners over gezond eten / koken

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Overgewicht is (wereldwijd) een groeiend probleem. Ook in Nederland stijgt het aantal personen met (ernstig) overgewicht. Overgewicht en obesitas zijn na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland, zoals hart- en vaatziekten of diabetes. Bijna de helft van de Nederlanders van 20 jaar en ouder is te zwaar. De belangrijkste factoren voor een gezond gewicht zijn voldoende beweging en gezonde voeding. Een gezonde leefstijl begint vroeg en de eetgewoonten van een kind worden vaak al van jongs af aan gevormd. Ouders, grootouders maar ook andere opvoeders als de kinderopvang, peutergroepen en de basisschool spelen een belangrijke rol. Op andere plekken in dit leefstijlakkoord staat al een groot aantal plannen opgenomen die bijdragen aan voldoende beweging, dit subthema focust zich daarom met name op gezonde voeding. Een integrale aanpak in samenwerking met ouders, school, supermarkten, horeca vormt daarbij de basis van een preventieve aanpak. Daarnaast is het van groot belang om kinderen met beginnend stevig overgewicht tijdig naar gezond gewicht te begeleiden. We committeren ons aan de landelijk gestelde doelstellingen: Wat

Landelijke cijfers (2016)

Ambitie 2040

Overgewicht 18-65 jaar (BMI>= 25)

49%

38%

Obesitas 18-65 jaar (BMI>= 30)

14%

9%

Jeugd met overgewicht

14%

9%

Jeugd met Obesitas

3%

2%

9

Ambitie 1 - Gezonde leefstijl #4

Verantwoord middelen gebruik (roken, alcohol, drugs)

Rookvrije generatie Aan de slag De partners in Zeist gaan aan de slag om te komen tot een rookvrije leefomgeving en om stoppen met roken zoveel mogelijk onder de aandacht te brengen. Hierbij wordt onderscheiden: • Rookvrije leefomgeving o Rookvrije sportaccommodaties o Rookvrije speelplekken o Rookvrije werkplekken • Stoppen met roken: o De toolkit Een Rookvrije Start en de doorverwijsopties t.a.v. stoppen met roken worden expliciet onder (geboorte)zorgprofessionals uitgezet. o Professionals worden ondersteund zich te scholen als stoppen met roken begeleider o Er komt een duidelijk interventie aanbod ‘Stoppen met roken’ in Zeist o We maken afspraken over het actief doorverwijzen naar dit aanbod o Samenwerking met (grote) werkgevers over ondersteuning medewerkers • Doorvertaling landelijke campagnes: we nemen het initiatief om landelijke stoppen met roken campagnes lokaal door te vertalen naar Zeist, in samenwerking met lokale organisaties, zoals zorgprofessionals en werkgevers. Het gaat hierbij om campagnes als PUUR Rookvrij en Stoptober.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Iedere week raken honderden kinderen in Nederland verslaafd aan roken, tweederde van de rokers begint voor haar/zijn 18e jaar. Ruim de helft van de rokers sterft aan de gevolgen ervan, roken veroorzaakt ziekten als kanker, hart- en vaatziekten en luchtwegziekten. Ook van meeroken kunnen mensen ernstig ziek worden; tot wel enkele duizenden mensen gaan zelfs dood aan de gevolgen van meeroken. Ondanks deze harde feiten wordt het nog steeds te normaal gevonden dat kinderen beginnen met roken. De plannen, ambities en afspraken onder deze pijler dragen daarom bij om enerzijds alle kinderen (0-18 jaar) rookvrij te kunnen laten opgroeien tot een rookvrije generatie. En anderzijds zal meer aandacht worden gegeven aan het begeleiden van mensen die roken naar het stoppen met roken en het eerder signaleren en ondersteunen van zwangeren die roken. Een rookvrije leefomgeving heeft een gunstig effect op rokers en niet-rokers. Mensen worden minder blootgesteld aan ongezonde tabaksrook, rookverboden sporen rokers aan om te stoppen met roken en tot slot vermindert deze maatregel de kans dat kinderen zien dat volwassenen roken. We committeren ons aan de landelijk gestelde doelstellingen: Wat

Landelijke cijfers (2016)

Ambitie 2024

Ambitie 2040

Rokers volwassen

17%

15%

<5%

Rokers 3 VMBO

-

10%

0%

Rokers 4 Havo/VWO

-

7%

0%

Rokers zwanger

-

9%

0%

10

Ambitie 1 - Gezonde leefstijl Verantwoord alcohol gebruik Aan de slag De partners in Zeist gaan aan de slag met: • Optimalisatie alcoholvoorlichting op scholen, zowel kwalitatief als kwantitatief • Invoering verantwoord alcoholbeleid sport- en cultuurclubs • Alcoholvrije reclames op sportparken en binnensportaccommodaties • Optimale ondersteuning zorgprofessionals m.b.t. zwangeren, met o.a. update en implementatie van de online interventie ‘Alcoholvrij Zwanger’ • Ondersteuning sportclubs, horeca en supermarkten bij promotie en naleving Nix onder 18 • Ondersteuning van ouders bij het in gesprek laten gaan met hun pubers over alcoholgebruik • Aansluiting bij landelijke alcoholcampagnes, gecommuniceerd met een lokaal Zeist sausje. • Verbetering van signalering en onderlinge afstemming middels het ‘Bolletjesoverleg’ met politie, jongerenwerkers, boa’s en CJG.

Terugdringen gebruik lachgas Aan de slag De partners in Zeist gaan in overleg over een integraal actieplan om het gebruik van lachgas sterk terug te dringen. Met als voorlopige onderdelen: • Inventarisatie succesvolle aanpak andere gemeenten • Inventarisatie ondernemers/verkopers in Zeist, gezamenlijk draagvlak voor terugdringen lachgasgebruik. Wijzen op de bepalingen in de regels vervoer Gevaarlijke Stoffen en het vernieuwde APV. • Beleidsmatig: bij evenementen en horeca (bars, cafés en discotheken) de verkoop van lachgas verbieden. • Huidige voorlichtingen middelen-/alcoholgebruik op scholen aanvullen met informatie over gevaren over lachgas • Bestaande ouderavonden - /opvoedavonden / -netwerken aanvullen met informatie over gevaren van en signalen op gebruik lachgas • Jongerenwerkers ondersteunen met preventieve maatregelen; organisatie van pilots

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Alcohol en drugs zijn schadelijk voor de gezondheid. Landelijk, maar ook lokaal (monitoring GGD) blijkt dat een te grote groep minderjarigen (regelmatig) alcohol drinkt en/of drugs gebruikt. Sociale omgangsnormen bepalen vaak of jongeren alcohol drinken voor hun 18e verjaardag en de mate waarin alcohol wordt gedronken. Om jongeren gezond te laten opgroeien is het van belang om ook het netwerk om de jongeren heen zoals ouders, scholen en sportverenigingen, bewust te maken en handvatten te geven zodat zij mee kunnen werken aan het veranderen van deze sociale omgangsnormen. Ook plekken waar alcohol wordt verstrekt spelen een belangrijke rol, zoals horeca en supermarkten, jeugd- en cultuurclubs. We committeren ons aan de landelijk gestelde doelstellingen: Wat

Landelijke cijfers (2016)

Ambitie 2040

Overmatige drinker (18-65 jaar)

8,8%

5%

Zware drinker(18-65 jaar)

8,5%

5%

Jongeren dat aan bingedrinken doet

71%

45%

Recent alcohol gedronken (4 Havo/VWO) 45%

25%

Recent alcohol gedronken (4 Havo/VWO) 56%

25%

Inwoners dat belangrijkste gezondheidseffecten kent van alcohol

80%

-

Achtergrond Het gebruik van lachgas voor recreatief gebruik is in Nederland de laatste jaren flink toegenomen. Lachgas wordt via gas uit een slagroompatroon via een slagroomspuit in een ballon gespoten en ingeademd, waardoor men in een roes komt die een aantal minuten aanhoudt en tot zowel (mogelijk schadelijke) lichamelijke als psychische effecten leidt. Jongeren zijn de grootste gebruikers: in Zeist ligt het percentage jongeren dat ooit lachgas gebruikt heeft iets hoger dan in de regio. Lachgasgebruik brengt gezondheids- en veiligheidsrisico’s met zich mee. Het gebruik van lachgas kan slecht zijn voor de ontwikkeling van de hersenen, longen kunnen bevriezen en blijvende gehoorschade kan worden opgelopen. Ook kan het leiden tot een onveilig gevoel voor omwonenden van plekken waar lachgas veel gebruikt wordt.

11

Ambitie 1 - Gezonde leefstijl #5

Mentaal welbevinden

Aan de slag De stappen die worden ondernomen om een bijdrage te leveren in aan deze doelstelling, zijn: • Toetsing gemeentelijk beleid; welke preventieve voorzieningen zijn er al en welke interventies missen er • Inventarisatie van het probleem per doelgroep • Vinden en binden van partners (kennis-, uitvoerings- en communicatiepartners) • Gezamenlijk plan van aanpak om de vindbaarheid van het aanbod te vergroten

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Mentale weerbaarheid is een nieuw thema binnen het lokale gezondheidsbeleid. Vanuit diverse signalen en ontwikkelingen is het belang van aandacht voor de mentale gezondheid sterk naar voren gekomen. Zo hebben medewerkers van het CJG en sociaal team depressie op nummer 1 gezet in een enquête als thema dat de komende periode meer aandacht zou moeten krijgen in Zeist. Zij ontmoeten veel inwoners die somber en eenzaam zijn en/of psychische problemen hebben. Of inwoners die door complexe problemen stress hebben. Landelijk gezien worstelen maar liefst 1 op de 20 Nederlanders met een depressie. De minister van VWS heeft daarom onlangs ook een akkoord gesloten met partijen om het aantal mensen met depressie terug te dringen in Nederland.

12

Ambitie 2 - Inclusief sporten en bewegen Doelstellingen Onder de ambitie inclusief sporten en bewegen, gaan professionals, inwoners en vrijwilligers in Zeist aan de slag met de volgende doelstellingen:

#6 Passend sport- en beweegaanbod voor iedereen #7 Sport- en beweeg aanbod is bekend

Achtergrond Vanuit het Nationaal Sportakkoord is de ambitie gesteld dat meer mensen een leven lang sport- en beweegplezier ervaren in een inclusieve sport- en beweegomgeving. Meedoen aan sport en plezier in sport is niet voor iedereen vanzelfsprekend, waardoor een deel van de Nederlanders weinig of niet sport. Naast dat sporten zelf een positieve invloed heeft op fitheid en gezondheid, ligt de kracht van sport voor sommige doelgroepen nog wel meer in het sociale aspect: plezier beleven, je welkom voelen, erbij horen, geaccepteerd worden, niet uitgesloten worden. En in het verlengde daarvan: vrienden maken, sociale vaardigheden leren en meedoen in de maatschappij. Ook in Zeist willen veel organisaties graag een steentje bijdragen om sport en bewegen voor iedereen mogelijk te maken. Met de plannen en afspraken in dit onderdeel wordt gezorgd voor een aanvulling en/of versterking van sport- en beweegaanbod voor specifieke doelgroepen voor wie de drempel (nog) te hoog is én zorgen we ervoor dat dit aanbod beter bekend en benut wordt, in samenwerking met partners uit alle domeinen.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

13

Ambitie 2 - Inclusief sporten en bewegen #6

Passend sport- en beweegaanbod voor iedereen

Aan de slag Zeist draagt gaat extra beweegaanbod ontwikkelen of bestaand aanbod te versterken voor die doelgroepen voor wie sport nu nog niet vanzelfsprekend is. Belangrijk: ondersteuning en versterking van sport voor deze doelgroepen gaat niet altijd over het creëren van apart sportaanbod, maar juist ook over het inclusieve deel ervan: binnen huidig sportaanbod, meer aandacht hebben voor het opnemen van bepaalde doelgroepen. Ook gaat dit soms over betere promotie, ondersteuning sportaanbieders met bepaalde doelgroepen om te gaan en afspraken over betere doorverwijzing of doorstroom naar regulier aanbod. Voor elk van de doelgroepen zijn de relevante partners in de gehele keten samengebracht; van zorgprofessional tot onderwijs, van jongerenwerker tot sportaanbieder. Per doelgroep is een plan ontwikkeld dat gaat over; voldoende kwalitatief aanbod, optimalisatie instroom en (desgewenst) doorstroom naar regulier sportaanbod, deskundigheidsbevordering van de sportaanbieder en (indien nodig) koppeling met bestaande regelingen.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Meedoen aan sport en plezier in sport is niet voor iedereen vanzelfsprekend, waardoor een deel van de Nederlanders weinig of niet sport. Veel organisaties in het werkveld sport en andere betrokken organisaties willen graag een steentje bijdragen om sport en bewegen voor iedereen mogelijk te maken. Inclusief sporten beweegaanbod is een mooie en effectieve manier om de maatschappelijke waarde van sport en bewegen te benutten. Inclusie draagt bij aan het meedoen aan en het genieten van sport. Het gaat erom dat iedereen: • met plezier mee kan doen; • zich welkom voelt; • erbij hoort; • geaccepteerd wordt; • niet uitgesloten wordt; • eigen sportkeuzes kan maken. Als specifieke doelgroepen worden onderscheiden. • kinderen / jongeren: o Kinderen met gedragsproblemen o Kinderen met autisme of aandoening in het autistisch spectrum o Jongeren die worstelen met mentale gesteldheid • volwassenen / kinderen / jongeren o Mensen met een lichamelijke beperking o Mensen met een verstandelijke beperking o Mensen met minder financiële middelen o Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt o Nieuwkomers o Mensen met LHBTI+ o Mannen met een allochtone achtergrond o Vrouwen met een allochtone achtergrond • ouderen o 55+ sporters o Ouderen met dementie o Ouderen die minder mobiel zijn o Ouderen die bang zijn om te vallen (valpreventie)

14

Ambitie 2 - Inclusief sporten en bewegen #7

Sport- en beweeg aanbod is bekend

Aan de slag De partners in Zeist zijn aan de slag op drie onderdelen aan de slag om het sport- en beweegaanbod beter te profileren: 1. Bekendheid aanbod bij inwoners Zeist o Lancering en activatie website met sportaanbod overzicht o Profilering Sportief Zeist als centraal doorverwijspunt met sportadvies op maat o Organisatie Sportmarkt o Ondersteuning sportaanbieders bij promotionele activiteiten o Uitbreiding Sjors Sportief naar andere doelgroepen (zoals ouders van basisschoolleerlingen) 2. Koppeling onderwijs en sport: in het integrale actieplan in samenwerking met het onderwijs, staat een sterke koppeling met buitenspeel- en sportaanbod opgenomen. Dit wordt ingevuld door o.a.: o Inzet buurtsportcoaches als schoolpleintrainers o Koppeling buurtsport in de wijk o Ondersteuning op bewegend leren o Sjors Sportief voor schoolgaande jeugd o Beweegbreaks tijdens de schooldag 3. Koppeling zorg en sport o Ondersteuning van zorgprofessionals over het belang en de werkwijze van doorverwijzen vanuit zorg naar sport en bewegen o Duidelijk overzicht van sportaanbod voor mensen met zorgachtergrond, incl. toegankelijkheid en bereikbaarheid. o Warme overdracht van patiënten vanuit de zorg naar sport. o Ondersteuning sportprofessionals bij het werken met de specifieke doelgroep die wordt doorverwezen (onderdeel van #6)

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Naast kwalitatief goed beweegaanbod, is het minstens even belangrijk dat mensen dit aanbod weten te vinden. Met name voor die mensen voor wie sport minder vanzelfsprekend is. Enerzijds gaat dit om duidelijke, actuele informatie over sport- en beweegaanbod voor de potentiële sporter zelf, anderzijds om een goede verbinding tussen onderwijs, zorg en sport, zodat ook daarvandaan naar het juiste aanbod kan worden doorverwezen. Het komt steeds vaker voor dat inactieve mensen met chronische klachten worden aangespoord meer te gaan bewegen, waarbij vanuit de eerstelijnsgezondheidszorg wordt verwezen naar lokaal sport- en beweegaanbod buiten de zorg. Het verhogen van de motivatie bij patiënten en het ondersteunen naar passend sportaanbod zijn succesfactoren om mensen in beweging te brengen en te houden. Om te kunnen doorverwijzen moeten zorgprofessionals bekend zijn met het lokale sport- en beweegaanbod, of tenminste met de buurtsportcoach die de verbinding legt tussen zorg en sport.

15

Ambitie 3 - Vitale sportaanbieders Doelstellingen Onder de ambitie tot inclusief sporten en bewegen, gaan professionals, inwoners en vrijwilligers in Zeist aan de slag met de volgende doelstellingen: We willen in Zeist inzetten op ondersteuning van de traditionele sportvereniging en sterkere maatschappelijke inzet van commerciële aanbieders.

#8 Hoge kwaliteit van ondersteuning sportaanbieders #9 Positieve sportcultuur #10 Open clubs

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Verenigingen, kleine zelfstandigen, stichtingen en clubs in sport en cultuur hebben het in deze tijd niet makkelijk. Ze kampen onder andere met teruglopende ledenaantallen en een gebrek aan vrijwilligers en goede bestuurders. En dat terwijl sportaanbieders, juist in deze tijd, een belangrijke maatschappelijke rol vervullen. Ze vormen een onmisbare rol in de leefomgeving van mensen. Ze zorgen voor meer sociale cohesie en een meer tolerante samenleving. Dragen bij aan fitte en vitale inwoners. Ook worden er talenten ontdekt en klaargestoomd voor de top. Het sportlandschap is in transitie. Nieuwe aanbieders, zoals fitnesscentra, yogascholen, klimhallen bootcampers en personal trainers betreden de markt waardoor er naast de sportvereniging veel meer soorten sportaanbieders zijn gekomen. Commerciële aanbieders weten vaak goed in te spelen op de toenemende behoefte van sportconsumenten aan flexibiliteit, iets waar de traditionele sportvereniging van nature minder op gericht is.

16

Ambitie 3 - Vitale sportaanbieders #8

Hoge kwaliteit van ondersteuning sportaanbieders

Aan de slag Vanaf 2022 gaat Sportief Zeist werken met een jaarkalender waarin de belangrijkste te behandelen thema’s zijn vastgelegd voor de traditionele sportaanbieders. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een vaste ‘kwartaal structuur’ met onder andere: • Sportcafé (ter aftrap van het thema) o Inventarisatie wensen en behoeften op dat thema o Stimuleren belangrijke partners hierin te participeren o Bepalen hoe het beschikbare budget moet worden ingezet (sportservice diensten en OOP budget voor acties die bedacht worden om thema een boost te geven.) • Aan de slag met thema zelf (training, plannen maken, acties uitvoeren) • Thema afsluiting (hoe nu verder) Onderstaande thema’s zullen in 2022 en 2023 aan bod komen: • Gezonde sportaccommodatie (zie ook #1) o Rookvrije sportaccommodatie o Verantwoord alcoholbeleid o Gezonde sportkantine • Ledenwerving (zie ook #6) • Voldoende vrijwilligers werving / behoud) • Goed en verantwoord bestuur • Betrokken ouders • Financieel fit • Positieve sportcultuur (zie ook #9 • Open clubs (zie ook #10)

Achtergrond We willen sport- en beweegaanbieders toekomstbestendig maken zodat sport en bewegen voor iedereen toegankelijk en bereikbaar blijft. Niet iedere sportaanbieder weet nu in te spelen op ontwikkelingen als vergrijzing, individualisering en digitalisering. Mede hierdoor heeft een kwart van alle verenigingen de afgelopen jaren met een dalend ledenaantal te maken gehad. Veel sportaanbieders kampen met een tekort aan trainers en goede bestuurders. Nederland is van oudsher een verenigingsland, dat geldt ook voor sporten. Dit is een groot goed dat wij met elkaar moeten blijven koesteren. De laatste jaren maakt de sportwereld in Nederland een ontwikkeling door, mede ingegeven door een andere kijk op sportbeoefening en tijdsbesteding. Ondernemende sportaanbieders hebben hierop ingespeeld en een enorm rijk en divers aanbod en fijnmazige sportinfrastructuur gecreëerd. Verenigingen kunnen in dit veld sterker worden door hun sport- en beweegaanbod te verbreden. Door zich ook ondernemender te gedragen. Dat betekent onder meer: met een goed vrijwilligersbeleid, voldoende en competent kader, een goede ledenopbouw, financieel gezond, positieve, veilige en pedagogisch goede sportcultuur, een vernieuwend en passend sportaanbod, flexibele lidmaatschappen, betrokken ouders en een toekomstbestendige en duurzame sportaccommodatie.

Vitale aanbieders hebben hun basis (organisatie en financiën) op orde en hebben daarnaast de ambitie en mogelijkheden om hun maatschappelijke rol te verbreden met meer sport- en beweegactiviteiten. Daarnaast willen we commerciële sportaanbieders versterken door hen meer maatschappelijk betrokken te laten zijn.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

17

Ambitie 3 - Vitale sportaanbieders #9

Positieve sportcultuur

Aan de slag Voor de realisatie van deze doelstelling wordt de inzet van een aantal opties verkend, die in een pick&mix vorm kunnen worden ingezet: • Omgang met ouders/verzorger zijn van onschatbare waarde voor de sportvereniging met bijvoorbeeld thema-avonden: Lang leve de sportouder • Veiligheidsanalyse bij de sportvereniging • Ondersteuning bij opzetten integriteitbeleid ter voorkomen van ongewenst gedrag op en rond de club. • De verklaring omtrent gedrag blijft gratis beschikbaar voor vrijwilligers in de sport. • Sportbestuurders kunnen gebruik maken van coaching om een positieve sportcultuur op hun club te realiseren. • Scheidsrechters bij jeugdwedstrijden worden omgeschoold tot spelbegeleiders. Ook kan worden geïnvesteerd in het verbeteren van pedagogische kennis van trainers en begeleiders van jeugdige sporters. • Ondersteuning van trainerschap; met handvatten om sporters effectiever te begeleiden en een inspirerende, veilige sportomgeving te creëren. • Aanstellen vertrouwenspersonen

Achtergrond Sporten moet leuk zijn, veilig, eerlijk en zorgeloos. Plezier in sport is het fundament voor een leven lang sporten. Winnen en verliezen horen bij de sport en dat kan leiden tot spanningen. Dit mag echter nooit ten koste gaan van het plezier van de sporter. We willen ervoor zorgen dat alle sportclubs aandacht hebben voor een positieve sportcultuur. Dat trainers, leraren en instructeurs het welzijn van het kind belangrijker vinden dan winnen en dat ouders en verzorgers langs de lijn positieve supporters zijn. De afgelopen jaren heeft bijna 60% van de sportclubs in Nederland gewerkt aan een plezierig en veilig sportklimaat. We willen de inzet van clubs voor dat onderwerp in Zeist intensiveren met extra (laagdrempelige) mogelijkheden die daaraan bijdragen. En we willen de sportaanbieders die hier nog niet mee zijn gestart, laten starten met de eerste stappen van dit proces. Ook gaan we in Zeist aan de slag met het -in overleg met onze verenigingenopstellen van een ondergrens voor een positieve sportcultuur en het handhaven daarvan, wanneer dat noodzakelijk is.

#10 Open clubs Aan de slag In Zeist geloven we dat de aanwezigheid van open clubs een bijdrage leveren aan alle bovengenoemde doelstellingen in dit akkoord. En ondersteunen daarom graag actief die clubs die de basis op orde hebben en klaar zijn voor een volgende stap. In het kwartaal dat wordt gereserveerd voor dit thema, wordt geïnventariseerd welke clubs klaar zijn voor deze stap en grote impact scoren als ze hier daadwerkelijk mee aan de slag gaan. Vervolgens wordt met clubsessies gewerkt aan een persoonlijke aanpak per club. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de ondersteuning die vanuit NOC*NSF kan worden geboden.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Sportverenigingen zijn tegenwoordig onderdeel van een voortdurend in beweging zijnde samenleving. Clubs merken dat de vraag van hub leden en potentiële leden verandert, dat er andere organisaties in de buurt zijn met wie mooie samenwerkingsverbanden zijn te creëren en dat het creëren van een thuis voor iedereen, ongeacht achtergrond, steeds relevanter is om een leven lang sporten te kunnen blijven bieden. Openheid, uitnodigend zijn voor iedereen die wil sporten en bewegen en ondernemend genoeg om kansen te signaleren en te benutten, dat kenmerkt de open club. Open aanbieders hebben hun basis op orde, hebben ambitie en mogelijkheden om hun maatschappelijke rol te verbreden met niet alleen meer sport- en beweegactiviteiten, maar ook met activiteiten in samenwerking met sectoren zoals onderwijs, zorg, welzijn, cultuur, natuur, milieu, werk, kinderopvang. Open clubs werken vraaggericht, hebben ondernemerszin en hebben en stimuleren –bovenal- een open cultuur.

18

Ambitie 4 - Duurzame sportinfrastructuur Doelstellingen Voor het nastreven van de ambitie ‘duurzame sportinfrastructuur’ gaan professionals, bestuurders en inwoners in het voorjaar van 2022 in gesprek om doelstellingen te formuleren. Vervolgens gaan partners aan de slag om actieplannen te ontwikkelen en afspraken te maken die deze doelstelling(-en) helpen realiseren.

Samen naar een gezond en sportief Zeist | Sport- en Preventieakkoord Zeist

Achtergrond Om met zijn allen een leven lang te kunnen sporten en bewegen hebben we een functionele, goede en duurzame sportinfrastructuur nodig. De ambitie is om Nederland te voorzien van een functionele, goede en duurzame sportinfrastructuur. Waarbij de exploitatie van sportaccommodaties sterk wordt verbeterd, de openbare ruimte beweegvriendelijk is ingericht en alle sportaccommodaties straks duurzaam zijn. Doordat de exploitatie van sportaccommodaties financieel sterk verbetert, door hogere inkomsten (breder en intensiever gebruik) en lagere kosten (door bijvoorbeeld functionele inzet, slimme spreiding en/of een lagere energierekening), komt er op termijn meer geld beschikbaar voor de sport zelf. Als de openbare ruimte beweegvriendelijk wordt ingericht, is sporten en bewegen meer vanzelfsprekend en toegankelijk voor iedereen. Dit kan onder andere door het verbinden van groene gebieden binnen en buiten de stad, het bieden van voldoende ruimte om het vrije buitenspelen te bevorderen en het faciliteren en inspireren om hier kwalitatief en duurzaam gebruik van te maken.

19

Versie januari 2022

www.sportiefzeist.nl

Provinciaal Sportakkoord Utrecht de Utrechtse kracht van sport en bewegen

Foto: Provincie Utrecht

“De gemeente Montfoort probeert een omgeving te creëren waarin zowel lichamelijk als mentaal welzijn goed tot zijn recht komt. Wij geloven dat het Provinciaal Sportakkoord Utrecht een wezenlijke bijdrage kan leveren aan de vitaliteit van de inwoners van Montfoort en de rest van de regio. Het Provinciaal Sportakkoord kan helpen bij het bevorderen van regionale samenwerking, waarbij er meer en makkelijker onderling afgestemd kan worden. Ook kan het sportakkoord helpen om kleine gemeenten deels te ontlasten.” Gemeente Montfoort

“De gemeente Amersfoort tekent het Provinciaal Sportakkoord Utrecht omdat we sport en bewegen vanzelfsprekend willen maken voor al onze inwoners. Sport brengt plezier, houdt ons fit en vitaal, en draagt bij aan maatschappelijke vraagstukken. Die vraagstukken spelen niet alleen in Amersfoort. Door samen te werken met andere gemeenten en sportieve partners bereiken we meer.” Gemeente Amersfoort

2

“Hogeschool Utrecht zet zich vol in voor een duurzame, gezonde en inclusieve samenleving. Sport en bewegen, en de voorgenomen acties in het Provinciaal Sportakkoord Utrecht vormen een cruciale voorwaarde daarvoor.” Hogeschool Utrecht

“Onze organisatie tekent het Provinciaal Sportakkoord Utrecht, omdat wij vanuit ons DNA de positieve effecten van sport en bewegen zo breed en impactvol mogelijk willen inzetten in de provincie. Om die ambitie te realiseren moeten we als sector zo breed mogelijk samenwerken aan dezelfde doelen. Het Provinciaal Sportakkoord Utrecht zorgt ervoor dat we gericht en met elkaar de schouders kunnen zetten onder duurzame sport, sport in de openbare ruimte, inclusieve sport, en gezondheid en preventie.” Team Sportservice provincie Utrecht

“Wij willen ons netwerk (lokaal, regionaal en nationaal) graag inzetten om kennis en inzichten met elkaar te delen. Met alle partners kunnen we dan een bijdrage leveren om de Nederlander een leven lang en met plezier te laten sporten, en dus ook voetballen.” KNVB

“Provinciaal heb je meer kennis en kracht om het goede te doen en tot actie over te gaan! Individuele gemeenten staan samen sterker dan alleen. Met de provincie als stimulator en overall bewaker van de grote lijnen. De vraag is: doen we met elkaar het goede om een gezonder en gelukkiger leven te realiseren?!” Gemeente Rhenen

“We moeten over grenzen en muren heen durven kijken. Om ook het aangepaste sporten en bewegen voor meer mensen mogelijk te maken, moeten we meer samenwerken en gebruik maken van elkaars kracht, elkaar versterken.” De Hoogstraat Revalidatie

“De gemeente Utrechtse Heuvelrug werkt graag, samen met andere gemeenten in de regio, de provincie Utrecht en andere partners, aan een duurzaam, inclusief, innovatief en positief sportklimaat. Door samenwerking op lokaal en regionaal gebied bereiken we elkaar sneller en kunnen we meer betekenen voor onze inwoners, sportverenigingen en -clubs.” Gemeente Utrechtse Heuvelrug

Inhoud Waarom een Provinciaal Sportakkoord Utrecht?

4

De making-of

6

De rollen van de partners

8

De rol van de provincie

9

Governance10 Thema: Sport en bewegen in de openbare ruimte

11

Thema: Duurzame sport

14

Thema: Inclusieve sport

17

Thema: Gezondheid en preventie

22

Werkwijze25 De partners van het Provinciaal Sportakkoord Utrecht

3

28

Waarom een Provinciaal Sportakkoord Utrecht? We bereiken meer als we samenwerken en onze krachten bundelen. Met het Provinciaal Sportakkoord Utrecht maken we duidelijk dat we ons sterk maken voor sport en bewegen in de provincie. We vormen een sterk netwerk van partijen die elkaar kennen en weten te vinden. Het sportakkoord helpt ons om gezamenlijke ambities te formuleren en te realiseren. Zo kunnen we sport en bewegen in de provincie Utrecht nog nadrukkelijker op de kaart zetten. “Maar er wordt op lokaal niveau al zoveel gedaan, wat voegt een Provinciaal Sportakkoord Utrecht daar nog aan toe?” Die vraag wordt regelmatig gesteld. Logisch. Er zijn al zoveel lokale sportakkoorden, initiatieven en regionale samenwerkingsverbanden. Wat lokale en landelijke organisaties doen, gaan wij met het sportakkoord niet overdoen. Wel kijken we waar we kunnen aanhaken, zodat we een initiatief extra slagkracht kunnen geven. We gaan kennis en inzichten met elkaar delen, bijvoorbeeld met behulp van data. We gaan best practices delen, we hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden. Het netwerk van partijen dat deelneemt aan het Provinciaal Sportakkoord, biedt een kans om beter samen te werken en een passend sport- en beweegaanbod te creëren voor de verschillende doelgroepen.

Door het Provinciaal Sportakkoord worden ook verschillende beleidsterreinen bij elkaar gebracht, want sport en bewegen staan niet op zichzelf.

4

Foto: Mentelity Foundation

De toegevoegde waarde “Er gebeurt al ontzettend veel op dit gebied. Het Provinciaal Sportakkoord brengt die initiatieven in kaart zodat iedereen daar kennis van kan nemen en gebruik van kan maken. Daarmee komt meer kennis, creativiteit en capaciteit beschikbaar om sport en bewegen vanzelfsprekend te laten zijn voor alle inwoners in de provincie Utrecht.” KNVB

“De toegevoegde waarde zit hem in de regierol die de provincie kan nemen. De thema’s in het sportakkoord staan niet op zichzelf en moeten ook in ander (provinciaal) beleid worden ingevuld.” Gemeente Wijk bij Duurstede

“Samen komen we verder! Kennisdeling en samenwerking op provinciaal niveau kan bij uitstek landelijk beleid en lokale uitvoering verbinden.” InnoSportLab Sport & Beweeg

5

“Kennis, ervaring en inzichten kunnen worden gedeeld tussen de netwerkpartners. Zo kunnen we beter samenwerken en een passend sportaanbod creëren voor de verschillende doelgroepen. Zodat sport in de provincie Utrecht nog nadrukkelijker op de kaart wordt gezet.” Gemeente Bunschoten

“Alleen ga je sneller, samen kom je verder! Vanuit dit principe moeten we elkaar in de provincie vinden en vasthouden. Juist omdat sporten en bewegen geen gemeentegrenzen kent, is het goed dat we elkaar weten te vinden, en dat we kennis en ervaringen delen.” Gemeente Vijfheerenlanden

“Elke deelnemende organisatie heeft haar eigen belangrijke en betekenisvolle doelstellingen en bijdrage. Maar het Provinciaal Sportakkoord Utrecht zorgt voor richting en focus, waarbij het totaal meer wordt dan de som der delen.” Team Sportservice provincie Utrecht

“Het Provinciaal Sportakkoord Utrecht zorgt ervoor dat belangrijke thema’s op de bestuurlijke agenda gezet worden, op zowel regionaal als lokaal niveau. Het sportakkoord brengt partijen bij elkaar en zorgt voor het delen van kennis en middelen. Met als doel om samen te zorgen voor een drempelvrij sportaanbod in de provincie Utrecht: letterlijk en figuurlijk.” Mentelity Foundation

De making-of Het Provinciaal Sportakkoord Utrecht is tot stand gekomen door bijdragen van alle partners. De kick‑off was op 10 september 2021. Met gemeenten, provincie, onderwijs- en kennisinstellingen, sportbonden en maatschappelijke organisaties zijn we aan de slag gegaan op de volgende thema’s: • • • •

Sport in de openbare ruimte Duurzame sport Inclusieve sport (inclusief racisme en discriminatie) Gezondheid en preventie (tijdens de kick-off als vierde thema toegevoegd)

In de sessies die volgden, is aan de hand van het social profit canvasmodel* per thema een impactstatement met acties opgesteld. In de impactstatements wordt weergegeven waar we als samenwerkende partners voor staan. In het sportakkoord staat per thema de uitwerking van de verschillende werksessies. Aan deze sessies hebben meer dan zestig partijen deelgenomen.

* Zie: whise.nl/social-profit-canvas. En: Vermeulen, M. en A. Vroomen. (2019). Social Profit Canvas: vertrekpunt voor sociale winst en waarde. Whise, ’s-Hertogenbosch.

6

Foto: KNVB

Tijdlijn van de making-of

Mei t/m december 2021 Netwerk in kaart gebracht en geactiveerd

Juni 2021 Presentaties voor onder andere gemeenten en de Vereniging Sport en Gemeenten

Juni en juli 2021 Verkennende gesprekken met diverse partijen

September 2021 Kick-off van het Provinciaal Sportakkoord Utrecht

November 2021 Vier online feedbacksessies

December 2021 Concept-versie Provinciaal Sportakkoord Utrecht voorgelegd aan partners voor feedback

Januari 2022 Online bestuurlijk overleg met wethouders ​Sport

Februari 2022 Ondertekening Provinciaal Sportakkoord Utrecht

7

Oktober 2021 Vier fysieke sessies over de vier thema’s

De rollen van de partners Partners binnen het Provinciaal Sportakkoord Utrecht kunnen verschillende rollen vervullen. Welke rol partijen op zich nemen, is onder meer afhankelijk van het belang dat ze hebben bij de verschillende acties en de beschikbare capaciteit. De definitieve rollen van de partners bij de verschillende thema’s worden gedeeld na ondertekening van het Provinciaal Sportakkoord Utrecht. De rollen • Regierol: het samenbrengen van relevante partijen in een werkgroep, op strategisch niveau sturing geven aan een thema • Deelnemer: participeren in een werkgroep om kennis en inzichten te delen en gezamenlijk acties uit te voeren • Toehoorder: het ontvangen van informatie die uit de werkgroepen komt en daar waar mogelijk bij aanhaken. Kerngroep Om het Provinciaal Sportakkoord Utrecht goed te borgen, wordt een kerngroep van stakeholders gevormd. Deze stakeholders kunnen rouleren. De kerngroep heeft periodiek overleg, zorgt voor afstemming en overleg met de regiegroepen van de thema’s, en bewaakt het overall proces van het sportakkoord. De inhoud van het sportakkoord ligt nadrukkelijk bij de regiegroep en de deelnemers. Nieuwe partners Op elk moment kunnen nieuwe partijen zich aanmelden bij het Provinciaal Sportakkoord Utrecht. Bij nieuwe deelnemers zal het Provinciaal Sportakkoord Utrecht geüpdatet worden.

8

Foto: SRO

De rol van de provincie De provincie Utrecht is initiatiefnemer van het Provinciaal Sportakkoord. Die actie komt voort uit het beleidskader Sport en Bewegen, dat op 14 april 2021 is vastgesteld door Provinciale Staten van Utrecht. Met het Provinciaal Sportakkoord Utrecht wil de provincie samen met partners werken aan de ambities uit het beleidskader en het versterken van het regionaal sportnetwerk. De rol van de provincie Utrecht • Deelnemen in de kerngroep • Uitvoeren van de ambities uit het beleidskader Sport en Bewegen • Zorgdragen voor de borging en organisatie van het Provinciaal Sportakkoord Utrecht • De regierol nemen bij de thema’s Sport en bewegen in de openbare ruimte, Duurzame sport en Inclusieve sport • Faciliteren van de samenwerking tussen partners op regionaal niveau • Aanjagen van nieuwe initiatieven • Koppelen van verschillende provinciale beleidsterreinen, zoals sport, energietransitie, klimaatadaptatie, gezonde leefomgeving, recreatie en toerisme en mobiliteit, aan acties uit het sportakkoord.