RIB21.151 2e Duurzaamheidsmonitor

_.. �

-.r­

Publiekshal • Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl • www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 • zeist@zeist.nl

�

Gemeente Zeist

Ontv. Griffie 02-09-2021/RIB21.151

Aan de gemeenteraad

Datum

1 september 2021

Burgerservicenummer

Ons kenmerk

420947

Uw kenmerk

Bijlage(n)

2

Behandeld door

Eveline van der Aa / Erwin Mikkers

Onderwerp

2e duurzaamheidsmonitor

Portefeuillehouder

Wethouder Catsburg

Geachte leden van de raad, Graag sturen wij u hierbij de tweede monitorrapportage van het programma Duurzaamheid. Duurzaamheidsmonitor In juli 2019 stelde u de Routekaart 'Nieuwe energie voor Zeist' vast. De routekaart beschrijft op welke manier we als gemeente werken aan een energieneutraal Zeist. Doel is om zo spoedig mogelijk, uiterlijk in 2050 energieneutraal te zijn. Wij spraken af de gestelde doelen jaarlijks te monitoren. Immers: een goede monitoring geeft inzicht in of we op de goede weg zijn en wat eventueel versnelling of bijsturing vraagt. In februari 2020 hebben wij u via RIB 20.045 geïnformeerd over de wijze waarop we de voortgang van de routekaart kwantitatief zullen monitoren (Duurzaamheidsmonitor). Omdat de opgave van de energietransitie nauw samenhangt met de overige pijlers van de Brede Milieuvisie beperkt de Duurzaamheidsmonitor zich niet tot de doelen van de Routekaart, maar worden ook andere duurzaamheidsindicatoren meegenomen. In september 2020 ontving u de eerste Duurzaamheidsmonitor. Resultaten 2e monitor Bijgaand ontvangt u de resultaten van de tweede Duurzaamheidsmonitor. Doel van de monitoring is trendinformatie te verzamelen om waar nodig bij te kunnen sturen.

Omdat het hier pas gaat om het tweede jaar met monitorgegevens, en er bovendien vertraging zit in het beschikbaar komen van data over het meest recente jaar {de nu beschikbare informatie betreft merendeel 2019), is de interpretatie van deze gegevens nog beperkt. Meerjarige trendinformatie zal de komende jaren steeds informatiever worden. Samenvattend kan gesteld worden dat:

Route naar energieneutraal In de Routekaart Nieuwe Energie is de 'Route naar energieneutraal' geformuleerd. Hieronder zijn deze ambities vergeleken met de resultaten van de monitoring. Omdat de meetgegevens vaak 1,5 tot 2 jaren achterlopen, is gekeken naar de jaren t/m 2019.

Austerlitz • Bosch en Duin • Den Dolder • Huis ter Heide • Zeist

Duurzaa heids o itor ge ee te Zeist

1. 2. 3. 4.

Wat meten we en waarom? Klimaatambities grondgebied Zeist Kritische Prestatie Indicatoren duurzaamheid Samenvatting Duurzaamheidsmonitor Zeist 2020

1. Wat meten we en waarom? De gemeente Zeist heeft haar doelstellingen en ambities voor duurzaamheid vastgelegd in de Brede Milieuvisie (BMV). Deze is op 4 oktober 2016 vastgesteld door de raad (https://www.zeist.nl/energie-enmilieu/milieu/milieuvisie ). De BMV beschrijft in 4 pijlers een integrale visie op duurzaamheid in Zeist. De 4 pijlers zijn: Kli aat en energie , Cir ulaire e o o ie , Le e d et erk a atuur. landschap en ultuurhistorie e Gezo de leefo ge i g e k aliteit a le e . De ambities op het gebied van Kli aat en energie zijn nader uitgewerkt in de Routekaart: Nieuwe Energie , in juli 2019 (https://www.zeist.nl/energieen-milieu/nieuwe-energie/routekaart-nieuwe-energie ). Deze duurzaamheidsmonitoring geeft inzicht in de voortgang op de meetbare realisatie van de gestelde doelen. Door jaarlijks op een aantal indicatoren gegevens te verzamelen en deze waar mogelijk te duiden, wordt trendinformatie zichtbaar en kan waar nodig bijgestuurd worden. De monitor baseert zich op het monitoringsplan (RIB 20.045) waarin is aangegeven en toegelicht welke relevante kwantitatieve gegevens jaarlijks verzameld kunnen worden.

De monitoring bestaat uit: 1) Klimaatambities grondgebied Zeist We geven inzicht in de beschikbare data over de voortgang op de doelen voor een energieneutraal Zeist: de ontwikkeling van de totale energiebehoefte en duurzame opwek binnen het grondgebied van Zeist. 2) Kritische Prestatie Indicatoren De verschillende doelen en actielijnen uit de Brede Milieuvisie (BMV) en Routekaart zijn waar mogelijk e zi ol ertaald aar KPI s kritis he prestatie i di atore . Er wordt gekeken naar relevante indicatoren voor de voortgang op de actielijnen uit de Routekaart en de Pijlers uit de Brede Milieuvisie

Monitor biedt (trend)informatie De monitoring wordt jaarlijks herhaald. Dit is de 2e Duurzaamheidsmonitor, in 2020 is de eerste duurzaamheidsmonitor opgesteld (collegebesluit 38168). Het is geen beleidsdocument. Eventuele beleidsconclusies worden aan de raad voorgelegd bij besluitvorming over de actualisatie van de Routekaart of andere relevante documenten. Merendeel gegevens gaan over 2019 De gegevens van de informatiebronnen, waaronder de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat lopen enkele jaren achter. De meeste recente beschikbare gegevens hebben betrekking op 2019, en slechts soms 2020. Dit betekent dat de data geen informatie geeft over de effectiviteit van de inzet in het afgelopen jaar. We baseren ons op de best beschikbare informatie en zorgen zo veel mogelijk voor vergelijkbaarheid. Brongegevens/getallen worden echter steeds verder verbeterd, bijvoorbeeld doordat rekenmodellen worden aangepast. Hierdoor worden historische gegevens soms aangepast en daardoor minder vergelijkbaar. De klimaatmonitor levert bruikbare informatie voor indicaties op het thema energie. Voor andere onderwerpen zoals biodiversiteit, het fietsgebruik en de verharding van de openbare ruimte en tuinen, is gebleken dat het meetbaar maken van de ontwikkelingen per jaar moeilijk en heel kostbaar is. Lokaal biodiversiteitsonderzoek is niet lokaal beschikbaar.

Voor verharding en het fietsgebruik, zijn wel voldoende gegevens beschikbaar, om een eerste indicatie te geven maar zijn niet jaarlijks beschikbaar. Voor de gemeentelijke organisatie wordt ieder jaar een klimaatvoetafdruk gemaakt, die als bijlage is toegevoegd.

2. Klimaatambities grondgebied Zeist De gemeentelijke ambities/doelstelling zoals geformuleerd in de Routekaart zijn:

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de eerste twee doelstellingen. Het derde doel gericht op de gemeentelijke organisatie, wordt meegenomen in hoofdstuk 3. Om te kijken in hoeverre de ambitie (uitgebeeld in de grafiek hieronder) dichterbij komt wordt de ontwikkeling (daling) van de totale energiebehoefte in Zeist en de hoeveelheid duurzame opwek, in kaart gebracht. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat. Met deze gegevens wordt gekeken in hoeverre dit overeenkomt met de Route aar e ergie eutraal uit de Routekaart. Er wordt verder gekeken naar: 1.

2.

3.

4.

Energiebehoefte (TJ per jaar) a. Woningen b. Bedrijven/instellingen c. Mobiliteit d. Totaal Duurzame opwek (TJ per jaar) a. Zon (dak) b. Zon (anders) c. Wind d. Anders (bv biomassa, geothermie, of anders) Verdeling energiedragers a. Elektriciteit b. Warmte c. Voertuigbrandstoffen Totale CO2-emissies op het grondgebied van Zeist.

2.1 Energiebehoefte en verdeling over verbruikers De energiebehoefte in het grondgebied van Zeist wordt bepaald door het gebruik in de gemeente van: aardgas, elektriciteitsverbruik en het brandstofverbruik voor vervoer in de gemeente. In de onderstaande tabel is de energiebehoefte per type verbruiker inzichtelijk gemaakt.

Energiebehoefte grondgebied Zeist Woningen Commerciële dienstverlening Publieke dienstverlening Verkeer en Vervoer Industrie, Energie, Afval en Water Landbouw, Bosbouw en Visserij Hernieuwbare Warmte Zonnestroom: gebruik achter de meter

2017 1632 TJ 573 TJ 573 TJ 1656 TJ 185 TJ 23 TJ 27 TJ 5 TJ

2018 1597 TJ 558 TJ 548 TJ 1705 TJ 199 TJ 12 TJ 33 TJ 7 TJ

2019 1585 TJ 535 TJ ? 1704 TJ 202 TJ 11 TJ ? 10 TJ

De gegevens van de klimaatmonitor waar we ons op baseren lopen zoals gezegd enkele jaren achter. Ook worden de getallen steeds verder verbeterd, waardoor soms oudere/historische waarden aangepast worden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de getallen van 2017 en 2018 die in de tabel soms licht afwijken, van de gegevens in de duurzaamheidsmonitor uit 2020. Met name de energiebehoefte in 2018 voor verkeer is naar boven bijgesteld (was 1599 TJ, nu 1705 TJ). In 2018 en 2019 is een lichte daling te zien in de energiebehoefte van de gebouwde omgeving (woningen en pu lieke, o er iële die st erle i g . De post zo estroo a hter de eter is opge o e , o dat de elektriciteit verbruiken zijn gebaseerd op de meetwaarden van elektriciteitsmeters. De daadwerkelijke elektriciteitsbehoefte ligt iets hoger omdat een deel van de opgewekte zonnestroom, meteen wordt gebruikt. Dit gebruik is dan niet gemeten. In de gegevens van het brandstofverbruik zijn ook de snelwegen meegenomen. De stijgers in het energieverbruik is het Verkeer en Vervoer in 2018 en de industrie in 2019. Ook hernieuwbare warmte zorgt niet voor gemeten energieverbruiken, maar vult wel de energiebehoefte in. Hernieuwbare warmte bestaat nu vooral door het gebruik van houtkachels en WKO (warmtekoude opslag) systemen.

De totale energiebehoefte in de afgelopen jaren vergelijken met de ambitie uit de Routekaart met betrekking tot de energiebehoefte blijkt:

Energiebehoefte Ambities Energiebehoefte Resultaten monitoring

2016 4.673 TJ 4.678 TJ

2017 4.614 TJ 4.674 TJ

2018 4.554 TJ 4.659 TJ

2019 4.495 TJ 4.628 TJ

2030 3.843 TJ

2050 2.300 TJ

Voor de onderdelen van de gegevens van 2019 die nog niet bekend zijn, is om toch een indruk te geven van de ontwikkeling, uitgegaan van de meest recente beschikbare informatie, van het voorgaande jaar. De energiebehoefte is de vraag naar energie, los van hoe het is opgewekt. Dus duurzame opwek is niet meegenomen in deze tabel. Conclusie: Er is een langzame daling van de energiebehoefte, maar deze blijft achter bij de ambities om de te besparen op het energieverbruik. In de vorige monitoring leken we redelijk op koers te liggen, maar omdat de historische gegevens over de energieverbruiken, met name in 2018 naar boven zijn bijgesteld, lopen we niet meer gelijk op met de ambities.

2.2 Duurzame opwek Anders dan bij de levering van aardgas en elektriciteit worden veel vormen van Hernieuwbare Energie niet bemeterd, bijvoorbeeld omdat opwekking en gebruik geheel of gedeeltelijk "achter de meter" plaatsvinden (denk aan zonnepanelen en zonneboilers). Omdat lokale data niet beschikbaar/volledig zijn, wordt gebruik gemaakt van de beschikbare informatie uit de klimaatmonitor. Deze volgt uit landelijke, regionale gegevens die toebedeeld/gealloceerd worden aan Zeist. De feitelijke situatie in Zeist kan hier dus vanaf wijken. Bij de indicatoren voor Pijler 1 in hoofdstuk 3, wordt indien mogelijk wel nader ingegaan op gegevens die lokaal bekend zijn. Hieronder wordt gekeken naar de opwekhoeveelheid in TJ die volgt uit de klimaatmonitor en in hoeverre dit bijdraagt aan de ambitie. 2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Elektriciteit

3 TJ

5 TJ

7 TJ

9 TJ

14 TJ

22 TJ

29 TJ

Warmte

28 TJ

20 TJ

13 TJ

21 TJ

27 TJ

33 TJ

34 TJ

Energie voor vervoer

46 TJ

54 TJ

47 TJ

37 TJ

49 TJ

82 TJ

102 TJ

Totaal

76 TJ

78 TJ

67 TJ

68 TJ

89 TJ

138 TJ

166 TJ

65 TJ

115 TJ 164 TJ

214 TJ

Ambitie

2030

766 TJ

2050

2300 TJ

De opwek in 2016 uit de Klimaatmonitor lag met 68 TJ lager dan de waarden in de Routekaart (totale opwek: 123 TJ in 2016) die gebaseerd was op een andere bron: het Energietransitiemodel van Quintel. Zoals ook al genoemd in de duurzaamheidsmonitor in 2020. Daarnaast zijn de historische waarden van de opwek, door verbeteringen in de Klimaatmonitor naar boven aangepast. Daarom is er vanaf 2017 meer opwek dan vermeld in de vorige duurzaamheidsmonitor. Het verschil zit vooral in duurzame warmte dat is gestegen. Op https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/verbeteringen-methoden-en-gegevens/ is meer informatie te vinden over de verbeteringen van de gegevens van de Klimaatmonitor. Maar de specifieke reden voor de stijging van duurzame warmte in Zeist is hier niet uit te halen. De duurzame elektriciteit in Zeist wordt opgewekt door zonnepanelen. Duurzame warmte volgt uit het gebruik van houtkachels en WKO systemen in Zeist. Het duurzame vervoer volgt uit het bijmengen met bio-olie.

Conclusie: Ondanks de toename van duurzame opwek door aanpassing van historische gegevens en met name de toename van zonnepanelen en duurzaam vervoer. Loopt de duurzame opwek in Zeist nog achter op de ambities.

2.3 Energieverbruik Om meer inzicht te krijgen hoe de energiebehoefte in Zeist is opgebouwd, wordt gekeken naar de hoeveelheid elektriciteit en aardgas die in Zeist wordt gebruikt (bron: klimaatmonitor). Hierbij wordt ook gekeken naar de verdeling ervan bij de diverse verbruikers en het verloop over de jaren. Aardgas

Woningen zijn de grootste aardgasverbruikers. Bij elektriciteit zijn dit de bedrijven. Het totale aardgas- en elektriciteitsverbruik in de afgelopen jaren laat zien:

Conclusie: Zowel het aardgasverbruik als het elektriciteitsverbruik is in de afgelopen jaren, licht aan het dalen.

2.4 Totale CO2-emissies op het grondgebied van Zeist. De totale CO2-emissies zoals die is bepaald door de Klimaatmonitor, zijn voor het grondgebied van geheel Zeist: 330.347 ton CO2 per jaar (2018) Voor 2019 zijn nog niet alle gegevens bekend, dus het totaal is nog niet te geven. De totale CO2-emissies voor 2018 is lager dan in de duurzaamheidsmonitor van 2020 is aangegeven. Oorzaak is dat de bron: Klimaatmonitor de gegevens heeft aangepast en verbeterd. De verdeling van deze emissies in Zeist zijn:

Conclusie: De totale CO2 emissies in Zeist zijn langzaam aan het dalen. Dit komt door het lagere energieverbruik, maar ook doordat de stroommix van Nederland veranderd. De stroommix wordt duurzamer, waardoor de uitstoot van CO2 per kWh elektriciteit afneemt. De emissies van verkeer en vervoer blijven ongeveer gelijk, al is in 2019 een hele kleine daling te zien.

3. Kritische prestatie indicatoren duurzaamheid De kritische prestatie indicatoren KPI s , worden in dit hoofdstuk zoveel mogelijk kwantitatief weergegeven. De opbouw van dit hoofdstuk, volgt uit de pijlers uit de Brede Milieuvisie en de actielijnen uit de Routekaart Energie. De opbouw is: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Pijler 1: Actielijn Warme Wijken Pijler 1: Actielijn Duurzame mobiliteit Pijler 1: Actielijn Groene Bedrijven Pijler 1: Actielijn Duurzame Bronnen Pijler 1: Actielijn Het Goede Voorbeeld Pijler 2: Circulaire economie Pijler 3: Levend netwerk van Natuur, landschap en cultuurhistorie Pijler 4: Een gezonde leefomgeving en kwaliteit van leven

3.1 Indicatoren Pijler 1 De gemeentelijke ambities/doelstelling voor pijler 1 zijn aangepast in de Routekaart en zijn:

In hoofdstuk 1 is ingegaan op de eerste twee doelstellingen. Het derde doel gericht op de gemeentelijke organisatie, wordt wel meegenomen in dit hoofdstuk. We kijken eerst naar de KPI s a de actielijnen uit de Routekaart voor Pijler 1.

Pijler 1: Actielijn Warme Wijken Voor de actielijn 1. 2. 3. 4.

ar e ijke

kijken we naar de volgende KPI s:

Aantal (resterende) aardgasaansluitingen. Resultaten Mijn Groene Huis/Mijn Groene Bedrijf. Behaalde resultaten woningcorporaties. Aantal woningen/gebouwen met Label A of beter.

Aantal (resterende) aardgasaansluiting: Het aantal aardgasaansluitingen voor Zeist is aangeleverd door Stedin.

Aantal grootverbruikers aansluitingen aardgas in Zeist Aantal kleinverbruikers aansluitingen aardgas Aantal nieuwe aardgasaansluitingen in 2020 Aantal aardgasaansluitingen verwijderd in 2020

juni 2020 dec 2020 120 119 22400 22220 175 287

In 2020 zijn er nog 175 nieuwe aardgasaansluitingen bijgekomen. Wel is het totale aantal gedaald omdat er meer aardgasaansluitingen zijn verwijderd. Dit kan zijn door sloop of het afsluiten van een aansluiting.

Resultaten Mijn Groene Huis/ Mijn Groene Bedrijf Op basis van het jaarverslag van Stichting Energie Zeist over 2020, blijkt dat de onderstaande resultaten zijn behaald.

Stichting Energie Zeist in 2020 Campagne Zon op Zeist aantal offertes: aantal panelen geplaatst: Campagne Heel Zeist Isoleert Aantal offertes aangevraagd: Isolatie van spouw of muur: Campagne Omlaag die Meter Aantal deelnemers Energieboxen met advies Heel Zeist kiest voor LED Aantal deelnemers Gloei- of halogeenlampen vervangen Energiecentrum Aantal gesprekken Aantal informatiebijeenkomsten Unieke bezoekers website Mijn Groene Bedrijf Orientatie en adviesgesprekken Aantal energiescans

171 923 169 7.030 m2 629 46 1.476 4428 640 18 10.500 119 14

Door Corona moest er flexibel en creatief gekeken worden, hoe woningen en bedrijven benaderd konden worden. Ondanks de beperkingen zijn er mooie resultaten behaald, ook wellicht omdat er juist door Corona er bij bewoners meer tijd was om na te denken over energiebesparing en opwek. Woningcorporaties In de evaluatie van de prestatieafspraken, zijn de inspanningen van de woningcorporaties om te verduurzamen, inzichtelijk gemaakt. Woongoed Zeist: De gemiddelde energie index is gedaald van 1,63 in 2019 naar 1,46 eind 2020. Dit komt mede door de renovatie- en nieuwbouwprojecten evenals door de sloop van de woningen in Kerckebosch. Meer dan de helft van het bezit heeft op dit moment een energielabel B of hoger. Ten opzichte van 2019 zien we een daling in de energielabelklasse E, F en G.

(bron; evaluatie prestatieafspraken ZCO 2020). RK woningbouwvereniging De RKWBV had begin 2019 gemiddeld label B voor al haar woningen. Eind 2020 is dat gemiddeld label C. Dit komt doordat de Couwenhovenflats opnieuw moesten worden afgemeld in 2019 en de nieuwe bepalingsmethodiek voor energielabels zorgde voor slechtere labels van veel woningen. Met de verduurzaming

van de twee flats in 2021 zullen de labels fors verbeteren en zal de RKWBV weer op gemiddeld label B zitten voor haar hele bezit.

(bron; evaluatie prestatieafspraken ZCO 2020). Conclusie: Beide woningcorporaties hebben duidelijk vooruitgang geboekt in het verbeteren van de energielabels van hun woningen. Ze geven aan op schema te liggen om invulling te geven aan het Convenant Energiebesparing, waarin is afgesproken dat in 2021 de sociale huurvoorraad een gemiddelde Energie Index (EI) van 1,4 heeft.

Energielabel woningen Door RVO (rijksdienst van ondernemend Nederland) worden de energie labels in Nederland geregistreerd. De verdeling van elk jaar van de energielabels van woningen in Zeist is hieronder weergegeven. De laatste kolom is het gemiddelde in Nederland.

Energielabels woningen Zeist 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2014

2015

2016

A t/m A++

2017

2018

B

D

C

E

2019

F

2020

Nederland 2020

G

Het aandeel van energielabel A of beter, stijgt sterk in Zeist. De stijging van het aantal woningen met label A, wordt veroorzaakt door nieuwbouw en dat steeds meer woningen een energielabel registreren. En deze is ij a altijd eter da de oude e ergiela el, aar ij allee is uitgegaa a het ou jaar. De woningen in Zeist lopen nog wel achter op het landelijk gemiddelde. Dit is zichtbaar door de laatste 2 balken in de grafiek hierboven te vergelijken. Dit wordt veroorzaakt doordat in Zeist er veel oudere woningen zijn.

Pijler 1: Actielijn Duurzame mobiliteit Elektrische voertuigen en op waterstof Voor de onderstaande gegevens is uitgegaan van de Klimaatmonitor, die weer gegevens gebruikt van emissieregistratie. Deze gegevens zijn behoorlijk aangepast, met terugwerkende kracht. Hierdoor is het niet mogelijk een vergelijking te maken met de gegevens in de vorige duurzaamheidsmonitor. Wel is op basis van de nieuwe gegevens/methodiek, de ontwikkelingen van elektrische voertuigen over de jaren weergegeven.

Elektrisch vervoer in Zeist Full electric voertuigen personen- en bedrijfsauto's twee- en driewielige voertuigen microcars Hybride auto's Totaal:

2015

2016

2017

2018

2019

2020

35 124 3 495 657

56 134 4 605 799

97 158 3 644 902

192 178 5 646 1021

538 223 6 636 1403

936 263 7 656 1862

De full-elektrische oertuige stijge sterk i de afgelope jare . Het aa tal hy ride auto s lijft o ge eer gelijk. Voertuigen op waterstof zijn er op dit moment niet in Zeist.

Aandeel elektrische auto's Aantal personenauto's Percentage elektrische personenauto's

2016 38.690 1,7%

2017 38.235 1,9%

2018 36.995 2,3%

2019 36.665 3,2%

2020 36.695 4,3%

Hieronder het totale aantal persone auto s full-electric + hybride) over de jaren. Het aandeel van elektrisch neemt toe. Het aa tal perso e auto s ertoo t ee dali g, afgezie a het afgelope jaar, aar ee klei e stijgi g a perso e auto s te zie is. Elektrische oplaadpunten In de klimaatmonitor wordt ook aangegeven wat het aantal oplaadpunten in Zeist zijn. In februari 2021 waren er 454 semi-publiekelijke oplaadpunten, er is een sterke stijging in de laatste jaren.

Als je kijkt in aantallen in het U16 gebied hebben alleen Utrecht en Nieuwegein in totale aantallen meer oplaadpunten.

Pijler 1: Actielijn Groene Bedrijven Door de ODRU wordt toezicht gehouden op de uitvoering van de verplichte energiemaatregelen door bedrijven. Grotere bedrijven die meer dan 25.000 m3 aardgas per jaar of meer dan 50.000 kWh per jaar verbruiken hebben verplichtingen om energiemaatregelen te nemen. Sinds 2019 is er ook een verplichting, de informatieplicht, waarbij bedrijven moeten aangeven welke energiemaatregelen ze nog niet hebben uitgevoerd. Hiermee wordt inzichtelijk welke bedrijven de energiemaatregelen al hebben uitgevoerd en welke nog niet. In totaal wordt verwacht dat het aantal grotere bedrijven in Zeist die een verplichting hebben 520 bedrijven betreft. Hiervan hebben 204 bedrijven de informatieplicht ingevuld. Aantal bedrijven die voldoen aan de informatieplicht (8 april 2021):

204

Bedrijven die alle verplichte maatregelen hebben uitgevoerd:

22

11%

Bedrijven waarvan nog vragen zijn over de ingevoerde gegevens:

65

32%

Bedrijven die zeker nog energiemaatregelen moeten nemen:

117

57%

Met deze 204 bedrijven heeft 39% van alle bedrijven in Zeist, de informatieplicht aangeleverd (april 2021). Van deze groep heeft minimaal 11% tot 43% alle verplichte energiemaatregelen uitgevoerd. Het daadwerkelijke aantal kan groter zijn, want deze getallen zijn gebaseerd op de ingediende informatieplicht-gegevens. Verbeteringen die later zijn doorgevoerd zijn hierin niet meegenomen. Elke 4 jaar dienen de gegevens van de informatieplicht geactualiseerd te worden. Door Mijn Groene Bedrijf zijn bedrijven ondersteund bij het energiezuiniger maken van de bedrijfsvoering, de resultate hier a staa ij de i di atore a ar e ijke . Aantal kantoren met Energie labels zijn beschikbaar op basis van informatie van RVO. In totaal zijn er 360 kantoren > 100m2 bekend bij RVO. Hiervan zijn 250 kantoren in Zeist waarschijnlijk verplicht om in 2023 minimaal energielabel C te hebben. Hieronder de verdeling van de energie labels van alle kantoren in Zeist.

Energielabels kantoren in Zeist Energielabel A of beter; 60

Geen label; 166 Energielabel B; 34

Energielabel C; 43

Slechter dan energielabel D; 56

Van de kantoren waarvoor de Energielabel C verplichting geldt, zijn er 137 kantoren die nog geen energielabel hebben of een energielabel D of slechter.

Pijler 1: Actielijn Duurzame Bronnen Bij deze actielijn wordt oor de KPI s gekeken naar gerealiseerde duurzame opwek van energie: aantal zonnepanelen, wind en duurzame warmte. Zonne- (PV) panelen Om te kijken hoeveel zonnepanelen er in Zeist aanwezig zijn, is gebruik gemaakt van diverse bronnen: Lu htfoto s Op basis van een analyse voor de RES (2021) op asis a lu htfoto s i het oorjaar a zijn er 55.383 zonnepanelen in Zeist. Dit is 11% van het totale potentieel in Zeist. Dezelfde analyse geeft aan dat de totale potentie in Zeist op daken 495.269 zonnepanelen is. Klimaatmonitor Op basis van geregistreerd vermogen (in kWp) aan zonnepanelen blijkt een sterke stijging afgelopen jaren. Het vermogen per zonnepaneel stijgt ook sterk. Ongeveer 10 jaar geleden was het vermogen 250 Wp per paneel. Tegenwoordig is 400 Wp per paneel ook mogelijk. De stijging van het vermogen is dan ook een combinatie van méér panelen, maar ook méér vermogen per paneel. Er is geen recentere informatie bij de klimaatmonitor toegevoegd, sinds de laatste duurzaamheidsmonitor.

In de Routekaart is opgenomen als ambitie om in 2030 296 TJ met zonnepanelen op daken op te wekken. Dit komt overeen met een vermogen van ca. 109.000 kWp. In 2019 was het totale aanwezige vermogen 11.100 kWp aan zonnepanelen. In de periode 2019 tot 2030 is dan jaarlijks een stijging van 8.900 kWp nodig ofwel ca. 27.000 panelen per jaar van 330 Wp. De stijging tussen eind 2018 en eind 2019 bedroeg 3.481 kWp ofwel meer dan 10.000 panelen. Hiermee loopt de toename achter op de lineaire doelstelling, maar als de huidige curve doorzet kan het de goede kant op gaan. Als we inzoomen op de zonne-energie voor woningen per inwoner, lopen we in Zeist achter op het gemiddelde van de U16 regio.

Volgens de Klimaatmonitor en zover bekend zijn er nog geen zonnepanelen in veld of drijvende opstelling.

Wind Zover bekend is er geen opgesteld windvermogen in Zeist. Duurzame warmte Voor zover bekend zijn de voorbeelden van collectieve duurzame warmte nog beperkt in Zeist. Wel bekend is:  

op de Antonlaan (8 appartementen) warmtepompen met WKO op de Karpervijver (11 appartementen) warmtepompen met WKO

In beide gevallen betreft het één pand. In geheel 2020 zijn 10 gesloten bodemsysteem (met bodemlussen) bijgekomen. Eind 2020 waren er in totaal 104 in gebruik. In de eerste drie maanden van 2021 zijn er 23 meldingen bijgekomen. Het totale aantal stijgt hiermee tot 127 systemen. Het betreft het aantal systemen, elk systeem kan bestaan uit meerdere lussen of putten.

Pijler 1: Actielijn: Goede Voorbeeld Deze actielijn richt zich op de gemeentelijke organisatie en de behaalde resultaten. Aardgasvrij maken gemeentelijke gebouwen De gemeente heeft al de eerste gebouwen aardgasvrij weten te maken. Het betreft:        

Het gemeentehuis (behalve oude raadhuis) Clubgebouw Beukbergen Kinderboerderij de Brink Beheerdersruimte in parkeergarage eerste Hogeweg Plantsoenonderkomen Blookerpark Gymzaal Bisonveld Stallingsgarage Renesselaan Dorpstoren dorpstraat

Het energieverbruik van de gemeentelijke organisatie Uit de klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie (zie bijlage) blijkt het jaarlijkse aardgasverbruik en elektriciteitsverbruik.

Energiegebruik gemeentelijke organisatie 400.000 350.000

5.000.000

300.000 4.800.000

250.000

4.600.000

200.000 150.000

4.400.000

100.000 4.200.000

Gasgebruik in m3

Energiegebruik in kWh

5.200.000

50.000

4.000.000

0 2015

2016

2017 Elektriciteit

2018

2019

2020

Gas

De afgelopen jaren is er dalende trend zichtbaar van zowel elektriciteit als aardgas. De stijging van elektriciteit in 2019 ten opzichte van 2018 is deels te verklaren door een hoger energieverbruik van de gemalen n.a.v. de warme zomer, meer activiteiten (en bijbehorend energieverbruik) op Slot Zeist en de ingebruikname van een nieuw sportveld met verlichting. Dit is beschreven in de rapportage klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie 9 . De daling van elektriciteit in 2020 is te verwachten omdat door corona, er meer thuis is gewerkt. Duurzame opwek gemeentelijke organisatie De totale hoeveelheid duurzaam opgewekte elektriciteit door zonnepanelen wordt niet geregistreerd. Wel is bekend hoeveel panelen zijn geplaatst en het vermogen: Aantal zonnepanelen PV:

2357

panelen

Opgesteld vermogen:

599,1

kWp

In totaal is er (april 2021) 599 kWp aan zonnepaneelvermogen opgesteld. In een gemiddeld jaar wordt door één kWp aan vermogen, maximaal 850 - 950 kWh aan duurzame elektriciteit geproduceerd afhankelijk van de zonneschijn en oriëntatie. CO2-uitstoot Op basis van het energieverbruik, brandstofverbruik voor vervoer, het gebruik van papier en koudemiddelen is de totale CO2 uitstoot van de gemeentelijke organisatie bepaald.

Het verbruik van aardgas en elektriciteit is verantwoordelijk voor 98% van deze uitstoot. Maar de CO2-emissies ten gevolge van brandstofverbruik voor vervoer, papier en koudemiddelen zijn ook meegenomen (berekend conform CO2-emissiefactoren.nl). Na een lichte stijging in 2019, is de uitstoot in 2020 weer gedaald. Maar 2020 is door de corona-crises geen representatief jaar. Wagenpark Aandeel wegvoertuigen van het gemeentelijk wagenpark dat elektrisch wordt aangedreven of andere duurzame aandrijving. Er is gekeken hoeveel voertuigen uit het gemeentelijk wagenpark (april 2021) elektrisch worden (of deels) aangedreven: Wagenpark gemeente (april 2021) Soort aantal aandeel Bakwagens biodiesel 9 38% Bestelauto benzine 5 21% Bestelwagen hybride 1 4% Vrachtwagen 1 4% Bestelwagen biodiesel 4 17% Personenauto benzine 2 8% Personenauto elektrisch 1 4% Personenauto hybride 1 4% Totaal 24 100% Een groot deel van het wagenpark, gebruikt blauwe biodiesel. Een kleiner aandeel rijdt nu al elektrisch.

3.2 Indicatoren Pijler 2: Circulaire economie De doelstelling van Pijler 2 zoals geformuleerd in de Brede Milieuvisie zijn: Pijler 2: Circulaire economie: We handelen vanuit kringlopen en hergebruik, delen en gebruiken in plaats vanuit bezit. Concreet: Verminderen restafval per inwoner naar 100 kilo per inwoner in 2020. Het verder sluiten van de kringloop binnen Zeist. Het benutten van meer regionaal voedsel. Door RMN wordt de hoeveelheid afval bijgehouden in hoeverre het wordt gescheiden. De meest recente informatie beschikbaar is van 2020.

Afval in Zeist Totaal afval (ton/jaar) totaal hergebruik/recycle Restafval, deel dat niet wordt hergebruikt (fijn) restafval per inwoner (kg) (grof) restafval per inwoner (kg) Ingezamelde PMD (ton/jaar)

2017 32.719 20.490 63% 12.229 193 1 665

2018 32.882 20.082 61% 12.800 188 14 734

2019 32.683 19.412 59% 13.271 187 20 794

2020 34.219 20.160 59% 14.059 196 21 932

We zien in 2020 een toename van het restafval. Dit is te verklaren door Corona en de toename van het thuiswerken. De toename van PMD is te verklaren door de uitrol van VANG vanaf september 2020 in Zeist. We zien ook een toename de ingezamelde hoeveelheid GFT en papier in Zeist. De doelstelling van 100 kg restafval per inwoner is in 2020 niet dichterbij gekomen. Het grootste effect van het proje t af al s heide ; de olge de stap ordt i er a ht. Het landelijk gemiddelde bedraagt 56% afvalscheiding en circa 211 kilogram restafval (2017).

3.3 Indicatoren Pijler 3: Levend netwerk van Natuur, landschap en cultuurhistorie De doelstelling van Pijler 3 zoals geformuleerd in de Brede Milieuvisie zijn: Pijler 3: Levend netwerk van Natuur, landschap en cultuurhistorie: We zorgen voor een met groen dooraderend Zeist. Concreet: In 2030 is biodiversiteit het centrale uitgangspunt bij de aanleg en het beheer van openbaar groen en water. Het verminderen van verhard oppervlakte dat is aangesloten op het riool.

Aangesloten Niet aangesloten TOTAAL

Openbare ruimte 161 ha 36% 57 ha 13% 218 ha 49%

Private ruimte 137 ha 31% 87 ha 20% 225 ha 51%

Van de afkoppeling van het riool, is voor de vorige duurzaamheidsmonitor in 2020 de bovenstaande tabel opgesteld op basis van een ambtelijke inschatting. Deze getallen worden niet structureel gemonitord. Hierdoor zijn er geen gegevens om de jaarlijkse ontwikkelingen, de trend weer te geven. Wel is onlangs onderzoek uitgevoerd door Sweco, om de hoeveelheid zinloze verharding per wijk in Zeist in kaart te brengen. Uit dit onderzoek Va zi loze erhardi g aar aarde ol groe (juli 2021) volgt dat:  

Er bijna 140.000 m2 zinloze verharding is in de gemeente, verdeeld over 1650 vakken van 20 m2 of groter. Er 325 vakken met zinloze verharding zijn die groter zijn dan 100 m2, met een totaaloppervlakte van ruim 76.000 m2. Dit zijn de interessante plekken om te transformeren naar waardevol groen.



Bovendien blijkt ook dat de grootste 30 vakken een minimale afmeting van 400 m 2 hebben.

In de bijlage staat een overzicht met zinloze verharding per wijk.

3.4 Indicatoren Pijler 4: Een gezonde leefomgeving en kwaliteit van leven De doelstelling van Pijler 4 zoals geformuleerd in de Brede Milieuvisie zijn: Pijler 4: Een gezonde leefomgeving en kwaliteit van leven: we zetten ons in voor een goede lucht- en waterkwaliteit, minder geluidshinder en een duurzame voedselvoorziening. Concreet: In de nieuwe Omgevingsvisie en het Omgevingsplan zijn goede milieukwaliteiten in 2030 geborgd. Naar 2030 toe worden duurzame vormen van vervoer gestimuleerd. Luchtkwaliteit Door de ODRU is in kaart gebracht hoe het staat met de luchtkwaliteit in Zeist in 2020. Er is gekeken naar de gemiddelde concentratie in Zeist, maar eerst kijken we naar welk aandeel van het grondgebied van Zeist voldoet aan de wettelijke eis en welk deel voldoet aan de scherpere normen van WHO.

Luchtkwaliteit in Zeist in 2020 NO2, stikstof PM 10 fijnstof PM 2,5 fijnstof

Wettelijke WHO-advieswaarden 100% voldoet geen norm 100% voldoet 98% gebied voldoet 100% voldoet 0% voldoet

Deze percentages zijn in 2020 ten opzichte van de getallen voor 2019 niet veranderd. Doordat de gegevens zijn gebaseerd op landelijke ontwikkelingen, gaan aanpassingen ook langzaam. De invloed van Zeist hierop is ook beperkt. Voor al deze stoffen blijkt dat voor het gehele grondgebied van Zeist altijd wordt voldaan aan de wettelijke eis. Voor fijnstof geldt dat het nog niet overal voldoet aan de WHO-norm voor PM 10 fijnstof en nog nergens in Zeist voor de norm voor de kleinere PM 2,5 fijnstof. Gemiddelde concentratie in Zeist: uitgedrukt in microgram/ gemiddelde/mediane waarde over de afgelopen jaren.

van NO2, P10, P2,5 en EC=roet in Zeist en de

Over het algemeen is een dalende trend zichtbaar voor alle stoffen. De gemiddeld berekende concentratie voor PM10 voldoet vanaf 2017 aan de WHO-advieswaarden (rode lijn). Voor PM2,5 ligt de concentratie nog boven de advieswaarde in het hele gebied. Voor EC=roet zijn er geen wettelijke of WHO-normen waaraan getoetst kan worden. Fietsgebruik in Zeist In de vorige duurzaamheidsmonitor zijn meetgegevens gegeven van een aantal steekproeven, waaruit een indicatie gehaald kon worden over de bezetting van fietsparkeren en de resultaten van uitgevoerde metingen, waarbij het aantal fietsers is geteld. Deze metingen die jaarlijks worden uitgevoerd hebben niet als doel om een uitspraak te doen over de toename of afname van het fietsgebruik. Ook worden de metingen niet op vergelijkbare plekken en tijden herhaald. Hierdoor is het niet mogelijk te bepalen of het aantal fietsers toe- of afneemt. Ook is 2020 door corona natuurlijk niet een goed jaar om trends te bepalen. Voor dit jaar dus geen monitoring op fietsgebruik in Zeist. Indien er in de toekomst betere vergelijkbare monitoringsgegevens beschikbaar komen, zullen we deze toevoegen aan de monitoring.

4. Samenvatting Duurzaamheidsmonitor Zeist In deze duurzaamheidsmonitor is gekeken in hoeverre de gekozen Kritische Prestatie Indicatoren een indicatie geven of de ambities uit de Routekaart en de Brede Milieuvisie zijn ingevuld. Van belang om te beseffen is dat de data pas op de langere termijn echt inzicht geven in de transitie, op het moment dat trendinformatie bekend wordt. Verder blijkt dat diverse informatiebronnen die we gebruiken, hun gegevens en methodieken gaandeweg verbeteren. Hierdoor worden ook historische gegevens aangepast, waardoor de vergelijking met de vorige duurzaamheidsmonitor voor bepaalde onderdelen moeilijk(er) is. Route naar energieneutraal In de Routekaart Nieuwe Energie is de ‘oute aar e ergie eutraal gefor uleerd. Hiero der zij deze a vergeleken met de resultaten van de monitoring.

ities

Omdat de meetgegevens vaak 1,5 tot 2 jaren achterlopen, is alleen gekeken naar de jaren t/m 2019.

Energiebehoefte Ambities Energiebehoefte Resultaten monitoring

Opwek energie Ambities Routekaart Resultaat monitoring

2016 4.673 TJ 4.678 TJ

2016 65 TJ 68 TJ

2017 4.614 TJ 4.674 TJ

2017 115 TJ 89 TJ

2018 165 TJ 138 TJ

2018 4.554 TJ 4.659 TJ

2019 4.495 TJ 4.628 TJ

2030 3.843 TJ

2019 215 TJ 166 TJ

2030 2050 766 TJ 2.030 TJ

2050 2.300 TJ

Er is een langzame daling van de energiebehoefte, maar deze blijft achter bij de ambities om de te besparen op het energieverbruik. In de vorige monitoring leken we redelijk op koers te liggen, maar omdat de historische gegevens over de energiebehoeftes, met name in 2018 naar boven zijn bijgesteld, lopen we niet meer gelijk op met de ambities. Er is nog steeds een sterke stijging van het aantal zonnepanelen. Ook in 2019 zijn er meer dan 10.000 zonnepanelen op daken bijgekomen. Al is de stijging minder dan een jaar ervoor. Maar ondanks de toename van duurzame opwek door aanpassing van historische gegevens én de toename van zonnepanelen en duurzaam vervoer. Loopt de duurzame opwek in Zeist nog achter op de ambities. Als wordt gekeken naar het aardgas- en elektriciteitsverbruik in Zeist, blijkt dat beide licht zijn gedaald. Ook de totale CO2 emissies in Zeist zijn langzaam aan het dalen. Dit komt door het lagere energieverbruik, maar ook doordat de stroommix van Nederland veranderd. De stroommix wordt duurzamer, waardoor de uitstoot van CO2 per kWh elektriciteit afneemt. De emissies van verkeer en vervoer blijven ongeveer gelijk, al is in 2019 een hele kleine daling te zien. Wat betreft de ambitie op energiebesparing moeten we constateren dat deze achter blijft bij de ambitie.

We stimuleren energiebesparing door de inzet van Stichting Energie Zeist (Mijn Groene Huis en Mijn Groene Bedrijf). Het bereik van Mijn Groene Huis groeit gestaag. Ook stimuleren we energiebesparing door de RRE campagne (LED actie en actie voor huurders), maar dit zijn activiteiten in 2020 en 2021, waarvan de resultaten niet zichtbaar zijn in de cijfers van deze monitor. Voor wat betreft de samenwerking met bedrijven vanuit Mijn Groene Bedrijf constateren we dat het opbouwen van het juiste netwerk en naamsbekendheid tijd kost. Een extra ingang biedt de wettelijke label C verplichting en informatieplicht. Ook hier wordt extra op ingezet, maar dit zijn activiteiten die in 2020/21 spelen. Beide woningcorporaties in Zeist hebben duidelijk vooruitgang geboekt in het verbeteren van de energielabels van hun woningen. Ze geven aan op schema te liggen om invulling te geven aan het Convenant Energiebesparing, waarin is afgesproken dat in 2021 de sociale huurvoorraad een gemiddelde Energie Index (EI) van 1,4 heeft.

De transitie naar elektrisch vervoer is in volle gang. Zowel voor wat betreft het aantal elektrische voertuigen, als ook de facilitering daarvan in de openbare ruimte. De eerste stappen worden gezet richting aardgasvrij. Zowel door gemeente als door huiseigenaren wordt (voorzichtig) geïnvesteerd in alternatieven voor aardgas, zoals WarmteKoudeOpslag (WKO) het aantal gesloten energiesystemen in de grond nemen sterk toe. Doelstellingen Pijlers Brede Milieuvisie De doelstelling op per inwoner naar 100 kilo restafval te gaan, wordt nog (lang) niet gehaald. Er is door de stijging van thuiswerken, juist een stijging van restafval. De wijzigingen in het afvalbeleid die in 2021 verder worden ingevoerd moeten hier versnelling in brengen. Het blijkt moeilijk om voor onderwerpen zoals het fietsgebruik en de mate van verharding van zowel tuinen als openbare ruimte, wel een indicatie te geven. Dit is gebeurd in de vorige duurzaamheidsmonitor. Maar het blijkt moeilijk om goede gegevens structureel te verzamelen, waarin vergelijkingen van jaren en het bepalen van een trend mogelijk wordt. Wel is recent in kaart gebracht hoeveel zinloze verharding er is in Zeist. De gemiddelde luchtkwaliteit in Zeist is vergelijkbaar met een jaar geleden. De waarden blijven altijd onder de wettelijke normen.

Als gekeken wordt naar de strengere advieswaarden van WHO, blijkt dat 98% van het grondgebied voldoet aan deze WHO-norm voor PM 10 fijnstof maar nog nergens in Zeist wordt voldaan aan de WHO-norm voor het kleinere PM 2,5 fijnstof.

Bijlage: zinloze verharding per wijk in Zeist uit Van zinloze verharding naar waardevol groen , 9 juli opgesteld door Sweco. Buurt Vollenhove Kerckebosch Nijenheim Driebergseweg Crosesteijn Brugakker Beukbergen Den Dolder-Zuid Vogelwijk Sterrenberg Huis ter Heide-Noord Couwenhoven Patijnpark Dijnselburg Huis ter Heide-Zuid Het Slot en omgeving Den Dolder-Noord Zeister Bos De Clomp Soestdijkerweg en omgeving Mooi Zeist Station NS Bosch en Duin Staatsliedenkwartier Carré Centrumschil-Zuid Centrumschil-Noord Griffensteijn en Kersbergen Hoge Dennen Austerlitz Lyceumkwartier Utrechtseweg Blikkenburg e.o. Weidegebied Verspreide huizen Austerlitz

Zinloze verharding (m2) 13187 8155 8574 4538 2679 9399 5006 4659 8408 6426 1565 5742 6455 7201 817 1395 3969 1463 2807 124 3650 261 703 3175 5100 5559 6331 3185 1708 696 3086 3171 0 0 0

Zinloze verharding (%) 33,9 19,6 19,4 16,6 16,0 15,4 15,2 14,9 13,8 13,8 11,5 10,8 9,6 9,5 8,4 8,3 8,3 8,1 7,6 7,1 7,0 6,7 6,5 6,5 5,1 4,9 4,7 4,5 3,9 3,6 3,4 2,5 0,0 0,0 0,0

23 MAART 2021

Nieuw hybride busje in het wagenpark

KLIMAATVOETAFDRUK GEMEENTELIJKE ORGANISATIE - ZEIST 2020 HANS DE GROOT, AMANDA VAN LEEUWEN & YORICK VINK Gemeente Zeist, Team vastgoed & Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU)

1.

Inleiding ......................................................................................................................2 1.1

Achtergrond ......................................................................................................................... 2

1.2

Klimaatambities gemeente Zeist ......................................................................................... 2

1.3

Bepalen klimaatvoetafdruk gemeentelijke organisatie ........................................................ 2

2.

Klimaatvoetafdruk ......................................................................................................3 2.1

3.

4.

Klimaatvoetafdruk ................................................................................................................ 3 2.1.1

Elektriciteit ....................................................................................................................... 5

2.1.2

Aardgas ......................................................................................................................... 10

Conclusies en aanbevelingen .................................................................................12 3.1

Conclusies ......................................................................................................................... 12

3.2

Aanbevelingen ................................................................................................................... 12

Bijlagen .....................................................................................................................14

BIJLAGE 1.

Emissiefactoren ........................................................................................................... 14

1

1.

Inleiding

Een te grote toename van broeikasgassen in de atmosfeer zorgt wereldwijd voor een stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde die grote gevolgen zal hebben voor leven en samenleven op aarde. In Parijs is op 21 december 2015 door 195 landen, waaronder ook Nederland, een historisch mondiaal klimaatakkoord gesloten. Alle landen zijn overeengekomen dat de temperatuur niet meer mag stijgen dan 2oC, met als streefgetal maximaal 1,5oC. Het klimaatakkoord van Parijs laat zien dat we als samenleving stappen moeten zetten om de doelstellingen te halen. Het sluit daarmee goed aan op het nationale Energieakkoord dat door verschillende partijen al in 2013 is ondertekend. Ook gemeente Zeist heeft zich daaraan verbonden en heeft een voorbeeldrol richting haar burgers, bedrijven en instellingen.

1.1 Achtergrond Voor u ligt de klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie van de gemeente Zeist. In deze nieuwe versie is het jaar 2020 opgenomen en daarmee geeft de voetafdruk inzicht in de jaren 2013 tot en met 2020. De klimaatvoetafdruk geeft weer hoe groot in deze jaren de bijdrage van de gemeentelijke organisatie aan de klimaatverandering was, uitgedrukt in ton CO2. Met behulp van deze klimaatvoetafdruk wordt inzichtelijk of de gemeente aan haar eigen klimaatambities voldoet en of ze daarmee op schema ligt. Daarnaast geeft het aan waar in de organisatie de kansen liggen voor het verder verminderen van het energieverbruik en de uitstoot van broeikasgassen c.q. het verkleinen van de klimaatvoetafdruk.

1.2 Klimaatambities gemeente Zeist Gemeente Zeist heeft de ambitie dat de gemeente zo spoedig mogelijk energieneutraal is, uiterlijk in 2050. Dat betekent: op het grondgebied van Zeist wordt uiterlijk in 2050 evenveel energie duurzaam opgewekt als aan energie verbruikt. Eén derde van de opgave wordt gerealiseerd in 2030: 33% van de benodigde energiebesparing en 33% van de noodzakelijke duurzaam opgewekte energie. De gemeentelijke organisatie is in 2030 energieneutraal. De gemeentelijke gebouwen zijn waar dit kan aardgasvrij en het wagenpark is fossielvrij. Duurzaamheid is integraal onderdeel van het dagelijks werk en de mindset van medewerkers. De gemeente Zeist is zich ervan bewust dat zij deze ambitie alleen waar kan maken als er intensief wordt samengewerkt met alle betrokken partijen uit de samenleving. In deze Klimaatvoetafdruk (ook wel klimaat footprint/CO2 voetafdruk genoemd) wordt zichtbaar in hoeverre de ambities van de gemeente worden gerealiseerd binnen de eigen bedrijfsvoering en wordt vooruitgekeken naar dat wat er op het gebied van reductie aan broeikasgassen nog nodig is. 1.3

Bepalen klimaatvoetafdruk gemeentelijke organisatie

In deze klimaatafdruk is zichtbaar; de hoeveelheid door de gemeentelijke organisatie verbruikte energie en de hoeveelheid uitgestoten broeikasgassen, uitgedrukt in CO2. Het gaat hier om de uitstoot van die broeikasgassen waarvoor de gemeentelijke organisatie direct verantwoordelijk is en die dus ook beïnvloedbaar zijn. De berekende cijfers zijn op basis van grijze energie. De gemeente Zeist koopt elektriciteit en gas duurzaam in en heeft in theorie dus geen uitstoot voor dit gebruik.

2

2.

Klimaatvoetafdruk

Om antwoord te geven op de vragen “wat is de huidige stand van zaken” en “wat zijn de belangrijkste doelgroepen” is er een klimaatvoetafdruk opgesteld voor de gemeentelijke organisatie van gemeente Zeist. Bij een klimaatvoetafdruk worden alle aspecten die invloed hebben op het klimaat omgerekend naar tonnen CO2 (de voetafdruk). Het energieverbruik is verreweg de belangrijkste factor in deze klimaatvoetafdruk. 2.1 Klimaatvoetafdruk Om een overzicht te creëren van het verloop van de CO2 footprint wordt een overzicht gegeven van de totale uitstoot van 2013 tot en met 2020.

Totale CO2 Uitstoot Totaal 4500 4255

TON CO2

4000

3934 3615

3500

3044

3000

2927 2771

2847 2620

2500 2000 2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

De scherpe stijging van 2014 op 2015 is voornamelijk te verklaren door de opname van het slot van Zeist in de gemeentelijke organisatie. Vanaf 2015 tot 2018 is elk jaar een duidelijk daling te zien. In 2019 is de CO2 daarentegen iets toegenomen ten opzichte van 2018, maar in 2020 is de uitstoot wel weer gedaald en lager dan 2018. De totale berekende CO2 uitstoot is in 2020 met bijna 8 procent gedaald ten opzichte van 2019. Vanwege de corona pandemie is 2020 een abnormaal jaar geweest. Hierdoor de daling niet representatief voor de ontwikkeling. Over het algemeen is een duidelijke daling een goed begin op weg naar een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie in 2030. Daarentegen is er nog een lange weg te gaan en daarom is het interessant om verder in te zoomen op de verschillende bronnen, die samen de voetafdruk vormen. Ook kunnen duidelijk stijgende of dalende bronnen worden benoemd en verklaard. Om een beter overzicht te verkrijgen over de verschillende bronnen binnen de voetafdruk, wordt in de volgende grafiek de uitstoot uitgesplitst naar bron.

3

CO2 Uitstoot per Sector 3000

Ton C02

2500 2000 1500 1000 500 0

Elektriciteit

Gas

Benzine

Diesel

OV

Papier

Koelmiddelen

2016

2387

598

33

78

2,7

8,8

9,1

2017

2302

569

33

67

2,4

7,7

9,1

2018

2169

547

31

61

1,7

7,1

9,1

2019

2269

525

30

11

2,1

6,7

9,1

2020

2075

492

27

11

2,1

3,3

9,1

2016

2017

2018

2019

2020

Duidelijk zichtbaar is dat elektra en gas verreweg de grootste uitstoot (98%) voor hun rekening nemen. Vooral bij deze bronnen kan dan ook nog de grootste winst gehaald worden. Maar het is ook interessant om te kijken naar de kleinere bronnen. Hieronder is van deze bronnen een uitvergroting gemaakt.

Ton CO2

CO2 Uitstoot exclusief gas/elektra 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0

Benzine

Diesel

OV

Papier

Koelmiddelen

2016

33

78

2,7

8,8

9,1

2017

33

67

2,4

7,7

9,1

2018

31

61

1,7

7,1

9,1

2019

30

11

2,1

6,7

9,1

2020

27

11

2,1

3,3

9,1

Het is duidelijk te zien dat de uitstoot van veel van de bronnen zeer geleidelijk afneemt. Opmerkelijk is de grote daling van dieseluitstoot in 2019 ten opzichte van de voorgaande jaren. Dit komt omdat de gemeente is overgestapt op het gebruik van Blauwe diesel. Een fossielvrije vorm van Diesel. De uitstoot is niet helemaal teruggegaan omdat bij het fabriceren en verplaatsen van de diesel nog wel CO2 wordt uitgestoten. Daarnaast wordt er ook nog een klein deel gewone diesel gebruikt in machines die gebruikt worden door het gemeentepersoneel. Blauwe diesel is alleen voor de voertuigen geschikt.

4

Ook is te zien dat het benzine gebruik in 2019 wederom iets is afgenomen. Dit komt doordat er in 2020 veel minder dienstreizen zijn gedeclareerd. Er is namelijk wel meer gereden met de auto’s van het eigen wagenpark. Waarschijnlijk omdat er veel zaken moesten worden rondgebracht zoals bijvoorbeeld bureaustoelen voor het thuiswerken. Bij het papiergebruik is ook een grote daling te zien. Dit is voornamelijk te verklaren vanwege het niet printen vanwege thuiswerken. Maar er zijn ook veel minder enveloppen gebruikt. In de volgende paragraaf wordt er verder ingegaan op de klimaatvoetafdruk aan de hand van het elektra en gasbegruik.

Verduurzaming wagenpark Zeist De gemeentelijke organisatie van Zeist heeft als doel in 2030 energieneutraal te zijn. Een fossielvrij wagenpark is daar essentieel onderdeel van. In 2020 heeft de gemeente een onderzoek laten uitvoeren om uit te zoeken wat hier de financiële en technische consequenties van zijn. Conclusie van het rapport was dat de gemeente Zeist hun wagenpark fossielvrij kan maken vóór 2030. Advies was als gemeente te kiezen voor een geëlektrificeerd wagenpark waarbij gekozen wordt te vervangen op natuurlijke momenten. Belangrijke aandachtspunten bij de uitwerking zijn dat de benodigde elektriciteit voor de voertuigen duurzaam geproduceerd wordt en dat er laadpalen nodig zijn op de nieuwe gemeentewerf om de voertuigen van stroom te voorzien. Vooruitlopend op de volledige elektrificatie van het wagenpark zijn in 2020 drie auto’s vervangen voor een hybride exemplaar. Dit zal na verwachting in 2021 een brandstof besparing gaan opleveren. Hieronder is een foto opgenomen van het nieuwe hybride busje.

Sleuteloverdracht van Hybride Busje aan Wethouder Catsburg Wagenpark Zeist

5

2.1.1

Elektriciteit

Voor de berekening van het elektriciteitsverbruik zijn de totale verbruiken van alle aansluitingen van de gemeente organisatie geïnventariseerd. Denk hierbij aan gebouwen, rioolgemalen, openbare verlichting, verkeerslichten en fonteinen. De twee afdelingen waarbinnen veel elektriciteit wordt verbruikt, zijn Beheer Openbare Ruimte (BOR) en vastgoed. Voor deze twee afdelingen is afzonderlijk het elektriciteitsverbruik inzichtelijk gemaakt. Beheer openbare ruimte (BOR) 2.000.000 1.800.000 1.600.000 1.400.000 1.200.000 1.000.000

VRI

800.000

Openbare verlichting Gemalen/pompen

600.000

Fonteinen 400.000

Dris halteinformatie

200.000 VRI

2016

2017

2018

2019

2020

80.160

58.929

50.530

48.567

45.600

Openbare verlichting 1.483.320

1.415.560

1.361.928

1.370.981

1.464.136

Gemalen/pompen

216.511

239.414

241.396

268.886

238.091

Fonteinen

32.165

37.873

35.212

34.006

31.602

Dris halteinformatie

23.875

23.891

23.839

23.739

23.691

Binnen het elektriciteitsverbruik van BOR is ten opzichte van het jaar 2019 een stijging te zien. Duidelijk is te zien dat dit volledig komt door het toenemen van het gebruik van de openbare verlichting omdat binnen alle andere bronnen een kleine daling is te zien. Deze stijging lijkt te zijn gebaseerd op een uitbreiding van het areaal gekoppeld aan een verbetering van de aansluitingenlijst. Uit gesprek met de beheerder van de openbare verlichting blijkt dat deze categorie in de komende jaren gaat dalen door de toepassing van LED verlichting.

6

Vervanging verlichting voor LED Emmaplein De gemeente is in 2020 bezig geweest met het vernieuwen van het centrum. Onderdeel van deze vernieuwen is ook het vervangen van de oude verlichting op het Emmaplein. Daarnaast is ook de verlichting in de parkeergarage vernieuwd. Op het Emmaplein had de verlichting eerst een vermogen van 70 Watt. Dit is vervangen door nieuwe armaturen met LED en een vermogen van 14 Watt. Deze verlichting is ook op een andere plek op de kolommen bevestigd. Daarnaast is ook de verlichting is bij het ovaal vervangen voor 3 maal 4,3 W led per kolom. De vervanging van de verlichting scheelt aanzienlijk in het energie verbruik. Daarnaast is er ook de nieuwe armaturen gekozen vanwege de verbetering van het aanzicht.

Verlichting Emmaplein voor en na vernieuwing

7

Vastgoed 3500000 3000000 2500000 2000000 Vastgoed 1500000

Sportaccommodaties

1000000

Slot Zeist Schoolgebouwen

500000 0

Parkeergarages Onderkomens 2016

2017

2018

2019

2020

Vastgoed

289.801

300.960

320.703

308.045

139.375

Sportaccommodaties

371.747

345.568

205.500

274.632

196.722

Gemeentelijke kantoren

Slot Zeist

602.415

595.594

551.729

624.823

528.339

Fietsenstalling

Marktaansluitingen

Schoolgebouwen

61.583

26.450

69.054

51.858

32.141

Begraafplaats

Parkeergarages

902.005

894.127

839.009

894.059

748.125

Anti kraak

5.647

4.079

5.644

Onderkomens Marktaansluitingen

48.790

42.066

48.000

48.000

62.745

Gemeentelijke kantoren

942.266

890.226

836.642

849.184

730.210

Fietsenstalling

3.828

3.828

479

178

115

Begraafplaats

41.855

43.517

41.746

43.079

183.202

4.356

4.356

4.889

Anti kraak

Over het algemeen is een duidelijke daling te zien in de categorie vastgoed in 2020 ten opzichte van 2019 en de jaren daarvoor. Binnen bijna alle categorieën is een daling zichtbaar. Dit is voornamelijk te verklaren door een grote daling in het gebruik van veel van de panden vanwege de corona pandemie. Dit is bijvoorbeeld te zien in de bron sportaccommodaties, Slot Zeist of gemeentelijke kantoren. Om deze reden is het jaar 2020 niet geschikt om de tendens binnen deze categorieën te voorspellen. De komende jaren zullen waarschijnlijk beter met 2018 kunnen worden vergeleken. Maar binnen de bronnen zijn wel een aantal opvallendheden te benoemen. Zo is te zien dat het gebruik bij de marktaansluitingen is toegenomen. Dit is niet geheel te verklaren vanuit de data. Wel is er een nieuwe aansluiting gerealiseerd in 2020. Mogelijk dat er in het jaar 2020 meer is aangesloten op deze kast. Ook is er een duidelijke daling te zien in een van de parkeergarages. Na gesprek met de beheerder bleek dat hier een goede verduurzamingsslag was geslagen (zie kader pagina 7). Bij de begraafplaats is daarnaast ook een zeer grote toename zichtbaar. Dit is te verklaren aan de hand van de extra dienstverlening die bij de begraafplaats is toegevoegd. Er is een crematorium gerealiseerd op de locatie en ook de horeca voorziening is toegenomen.

Door de elektrische crematieoven is het elektragebruik ondanks de toegepaste verduurzamingsmaatregelen sterk toegenomen op de locatie.

8

Verduurzaming Woudenbergseweg 13 Gymlokaal Bisonveld In het kader van het DMOP 1.0 heeft de gemeente tussen 2014 en 2020 meerdere verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd aan het pand aan de woudenbergse weg. Zo zijn het dak, de spouwmuur en de vloer voorzien van isolatie Ook zijn de kozijnen vervangen en is er HR++ glas geplaatst. Daarnaast is er LED verlichting aangebracht en is er een toegangscontrolesysteem geïnstalleerd dat ook de verwarming en verlichting aanstuurt. Doordat het gebouw beter is geïsoleerd is er minder transmissie verlies en ontstond de mogelijkheid om in het ontwerp een kleinere warmtebron te selecteren in de vorm van een warmtepomp. In oktober 2020 is gestart met de uitvoering. Tijdens het ontwerp is geconstateerd dat de bestaande elektravoorziening helaas niet afdoende was en verzwaard moest worden. Bijkomend voordeel was wel dat de hoofd-elektrameter vervangen werd en het laatste plaatje asbest in het gebouw gesaneerd kon worden. Begin 2021 zullen de werktuigbouwkundige werkzaamheden worden afgerond en kan de warmtepomp in bedrijf. Daarna start het traject om de gasaansluiting te laten verwijderen. De installatie is tevens voorbereid voor een zonneboiler, eventueel ter overweging in de toekomst. Doordat er in 2013 zonnepanelen zijn geïnstalleerd wekte het gebouw evenveel energie op als het gebruikte.

In 2021 zullen we het verbruik van de warmtepomp monitoren en indien nodig onderzoeken of het noodzakelijk is om dan nog een aantal zonnepanelen bij te plaatsen om het gebouw volledig energieneutraal kan zijn.

Warmtepomp installatie binnen en buiten

9

2.1.2 Aardgas Verbruik Gas in m3 over totale gemeentelijke organisatie (Vastgoed)

Gasgebruik gemeentelijk vastgoed 400.000 350.000

M3

300.000 250.000 200.000

vastgoed Sportaccommodaties

150.000

Slot Zeist 100.000

Schoolgebouw (wissellocatie) Onderkomens

50.000

Gemeentelijke kantoren 0

2016

2017

2018

2019

2020

vastgoed

81.640

77.983

65.352

51.657

45.862

Sportaccommodaties

103.320 100.738 86.099

86.195

87.089

Slot Zeist

88.018

81.620

78.923

81.450

77.043

Schoolgebouw (wissellocatie)

9.335

8.288

8.958

10.012

6.811

Onderkomens

15

34

0

147

206

Gemeentelijke kantoren

37.284

39.952

54.108

43.158

40.110

Begraafplaats

27.150

25.808

25.479

20.590

17.895

Begraafplaats

Tussen 2016 en 2020 is er een duidelijke daling te zien van het gasverbruik. In 2020 is het gasverbruik met 45,2% gedaald ten opzichte van 2013. Deze daling is over het algemeen te verklaren door de aanpak van een groot aantal gebouwen van de gemeentelijke organisatie, maar ook door de zachte winters van de afgelopen jaren. In 2020 is het gasverbruik waarschijnlijk voornamelijk afgenomen vanwege het verminderde gebruik van de gebouwen door de coronapandemie. Bij sportaccommodaties is een kleine stijging zichtbaar. Dit komt waarschijnlijk door een fout in het beheersysteem van een van de sporthallen waardoor de verwarming niet goed uit is gegaan op momenten dat niemand aanwezig was. Ook heeft in een van de sporthallen de verwarming onnodig hoog aangestaan in de maand december.

10

Verduurzaming Schoolgebouw Al Amana De basisschool Al Amana, gelegen op de De Clomp 2006 in Zeist is op grote schaal verbouwd. Tijdens de verbouwing is het pand verduurzaamd in de breedste zin van het woord. Naast het gebruikelijke isoleren van en het vervangen van kozijnen en systemen is er ook verduurzaamd door het gebouw anders in te richten. Ter eerste heeft de architect alle jaren zeventig lessenaarsdaken verwijderd. Het dak van het pand is volledig plat gemaakt en geïsoleerd. Een denkfout van systeembouwers en architecten uit die periode, zorgde niet alleen voor veel warmte verlies, maar zorgde ook voor een verkeerd type lichtinval. Dit verhinderde een goed gebruik van de klaslokalen. Ten tweede heeft de architect een ongebruikt binnenhof omgebouwd naar een binnenruimte. Hierdoor is het gebruiksoppervlakte vergroot (waardoor een extra functie mogelijke gemaakt wordt) en tegelijkertijd is de buitenschil verkleind. Hierdoor is het warmte verlies aanzienlijk verkleind. Ook hier was er sprake van het corrigeren van een denkfout van systeembouwers en architecten uit de jaren zeventig.

Schoolgebouw Al Amana Doorkijk 2021 Volgend jaar wil de gemeente aan de slag met het tijdelijke schoolgebouw aan het Kohnstammplein. Dit wordt een schoolvoorbeeld van de ‘circulaire economie’ met demontabele gestandaardiseerde units, hergebruikte keukenapparaten voor binnen en hergebruikte speelapparaten voor buiten. Bovendien wordt er gebruikt gemaakt van bestande infrastructuur (van verharding tot ondergrondleidingen). ‘Dubbel gebruik’ is hier het trefwoord. Buiten schooluren kunnen de buurtbewoners gebruik maken van het gebouw en ook de parkeerplekken etc.

11

3.

Conclusies en aanbevelingen

3.1 Conclusies Kijkend naar de CO2 uitstoot van de gemeente over de jaren is een dalende lijn zichtbaar. In het laatste jaar is de uitstoot flink gedaald. Daarbij moet de belangrijke kanttekening worden gemaakt dat 2020 geen representatief jaar is vanwege de corona pandemie. Door het thuiswerken en sluiten van veel locaties is het energiegebruik op veel locaties sterk gedaald. De lijn richting klimaatneutraal is zichtbaar, maar een sterkere daling is alsnog nodig om klimaatneutraal 2030 te halen. In het volgende hoofdstuk worden hier een aantal aanbevelingen voor gegeven. Daarnaast wordt ook ingegaan op aanbevelingen die het opstellen van de klimaatvoetafdruk ondersteunen. 3.2 Aanbevelingen De gemeente heeft de ambitie om in 2030 een klimaatneutrale organisatie te zijn. Het opstellen van de klimaatvoetafdruk voor de eigen gemeentelijke organisatie helpt hierbij. Hieronder zullen een aantal aanbevelingen worden gedaan. Het is belangrijk op te merken dat dit geen uitputtend advies is, maar dient ter inspiratie voor komende stappen: •