RIB21.086 Stand van zaken participatieproces 1e Zeister omgevingsvisie

Op basis van deze geluiden heeft de gemeente Zeist een overzicht gemaakt van veelgestelde vragen en bijbehorende antwoorden. Hierin wordt meer context en uitleg gegeven over het proces, het doel en de insteek van de Zeister omgevingsvisie. Dit overzicht is te vinden in het volgende hoofdstuk. Vervolg Tot en met april worden de tot nu toe opgehaalde waarden via platform Om Zeist nog teruggelegd bij de Zeister samenleving. Dit gebeurt in de vorm van stellingen, waarover inwoners en ondernemers uit Zeist hun mening kunnen geven. Daarnaast vindt er nog een waardensessie plaats met ondernemers uit de gemeente Zeist om ook bij hen op te halen wat zij belangrijke waarden voor de toekomst vinden. Dit alles

23

4. Veelgestelde vragen en antwoorden met betrekking op de eerste Zeister omgevingsvisie - de Ruimtekaart van Zeist •

Wat is de eerste Zeister omgevingsvisie?

In de eerste Zeister omgevingsvisie is beschreven hoe wij als gemeente aankijken tegen alles wat van invloed is op onze openbare ruimte (of: onze leefomgeving). Die openbare ruimte betreft alles wat je hoort, ruikt, ziet en voelt als je buiten bent. De visie zegt iets over wie wij als gemeente zijn, welke ontwikkelingen er op ons af komen en welke ambities we hebben. En dit op tal van thema’s, die allemaal ervoor zorgen dat de wereld er om ons heen uitziet zoals die is. Denk aan de woningen die gebouwd worden, hoe duurzaam we zijn, hoe we zorgen voor onze biodiversiteit, hoe we ons van A naar B verplaatsen, hoe we gezond kunnen leven in Zeist en nog veel meer. De visie vertelt iets over: - Hoe onze kernen, buurten en buitengebieden zijn ontstaan, hoe ze er nu uit zien en hoe we graag willen dat ze eruit blijven zien. Het gaat hier dus om welke kwaliteiten (of: waarden) inwoners belangrijk vinden; - Met welke ontwikkelingen we nu en op lange termijn te maken hebben op tal van thema’s, zoals op het gebied van wonen, ons groen, gezondheid en het klimaat; - Welke ambities we nastreven als gemeente op al die thema’s, zoals meer ruimte voor de fiets in de gemeente Zeist als het gaat om het thema verkeer.

Al deze informatie is belangrijk om op een rij te hebben staan, zodat het voor iedereen duidelijk is wat er speelt in Zeist en vooral dat er goede keuzes gemaakt kunnen worden voor onze leefomgeving. Als je bijvoorbeeld iets wilt veranderen, een park anders inrichten, is het dankzij de omgevingsvisie bekend wat inwoners in die buurt belangrijk vinden. Dat neem je mee in je plannen voor het park.

24

Op dit moment zit een deel van deze informatie versnipperd verborgen in tal van beleidsdocumenten. Als je wilt weten wat we als gemeente ambiëren op het gebied van wonen, is daar de woonvisie. Als je wilt weten wat we als gemeente belangrijk vinden op het gebied van sport en cultuur, is daar de sportvisie en de cultuurvisie voor. Als je wilt weten wat er belangrijk is voor een specifiek gebied in Zeist, bestaat er soms een gebiedsvisie. De eerste Zeister omgevingsvisie brengt deze informatie bij elkaar. Het vertelt op hoofdlijnen wat er in die documenten staat, zodat je in één oogopslag weet hoe of wat en je daar niet een zoektocht voor hoeft af te gaan. Wil je dan meer weten, kan je altijd nog het betreffende document erop na slaan. •

Waarom een eerste Zeister omgevingsvisie?

Door de ontwikkeling van de zogeheten ‘Omgevingswet’, een nieuwe wet die het Rijk heeft geïntroduceerd en naar verwachting op 1 januari 2022 in werking treedt, zijn wij als gemeente (maar ook als Provincie en als Rijk) verplícht een omgevingsvisie te maken. En deze visie verzamelt dus alle belangrijke informatie die nodig is om de goede keuzes te maken voor onze leefomgeving. Op 1-1-2025 moet de Omgevingsvisie zijn vastgesteld. Het is onze ambitie om de eerste versie al dit jaar te hebben, zodat partijen (gemeente, inwoners en derden) gezamenlijk kunnen oefenen met dit nieuwe instrument. Los van dat het een verplichting is dat je dit als gemeente moet doen, wat is de meerwaarde? Doordat de omgevingsvisie overzicht biedt op tal van thema’s met bijbehorende ambities en ontwikkelingen,

en de waarden per kern en buurt van Zeist, wordt gestimuleerd om simpelweg ‘verder te kijken dan je neus lang is’ als je iets wilt veranderen in de openbare ruimte. Doordat je allerlei thema’s en waarden bij elkaar ziet staan in plaats van versnipperd over talloze documenten. Zo kijk je bij de aanleg van het park niet alleen (meer) naar hoe de paden zullen lopen (thema mobiliteit), maar houd je ook rekening met de aanwezige biodiversiteit (thema natuur), of dat er speelvoorzieningen voor jong en oud zijn (thema gezondheid) en dat het park zó ingericht is dat het verkoeling biedt tegen hitte stress in de tegenwoordig steeds heter wordende zomers in Nederland (thema klimaat). Zo zie je maar, het aanleggen van een park in dit voorbeeld betreft al minstens vier thema’s die normaal gesproken terug te vinden zijn in minstens vier verschillende beleidsdocumenten. •

Hoe verhoudt de eerste Zeister omgevingsvisie zich tot ander beleid?

De eerste Zeister omgevingsvisie geeft slechts de hoofdlijnen weer van ander beleid. De woonvisie bevat bijvoorbeeld véél meer informatie dan in de omgevingsvisie zal staan. Datzelfde geldt voor een gebiedsvisie. De hoofdlijnen worden overgenomen in de omgevingsvisie, maar de gebiedsvisie blijft wel een opzichzelfstaand beleidsdocument. Een omgevingsvisie vervangt dus niet zo maar beleid. Behalve de structuurvisie die je als gemeente eens in de zoveel jaren verplicht moet opstellen, die wordt wél vervangen door de omgevingsvisie. Dit is wettelijk bepaald. •

Wat als niet alle ambities en waarden kunnen? Denk aan ‘groen’ versus ‘wonen’?

Het mooie is dat doordat een omgevingsvisie overzicht biedt in tal van ontwikkelingen en ambities uit al die beleidsdocumenten, zal ook duidelijk worden dat niet alles kan. We kunnen wel woningen bouwen, maar we willen ook zo veel mogelijk groen en natuur behouden. Dat gaat lang niet altijd samen. Het antwoord hoe hiermee om te gaan, wordt niet gegeven in de omgevingsvisie. Wel worden ze geconstateerd om bewust van te zijn en hier als college van B&W en gemeenteraad de juiste afweging

in te maken. De eerste Zeister omgevingsvisie geeft dus niet aan: we gaan op dit punt links, en op dat punt rechts. Dat soort keuzes worden gemaakt op de ‘tafels’ waar ook de juiste mensen aan tafel zitten. Zo zitten er aan tafel van de ‘gebiedsvisie Dijnselburg’ andere mensen, dan aan de tafel als het gaat om ‘mobiliteit in Zeist’. Wat er beslist wordt op die tafels, komt uiteindelijk wel weer op hoofdlijnen in de omgevingsvisie terecht. •

Waarom de ‘ruimtekaart van Zeist’?

Een omgevingsvisie is een nieuw en grotendeels nog onbekend instrument. Daar komt bij dat wij het in Zeist belangrijk vinden om de kernen en buurten centraal te stellen in de visie. Wat vinden inwoners belangrijk voor de eigen buurt? Dat zetten we duidelijk in de omgevingsvisie, en daarom is het synoniem de ‘ruimtekaart van Zeist’ bedacht. Een ‘kaart’ waar de kernen, buitengebieden en buurten van Zeist op staan (plus tal van ontwikkelingen en ambities!) en al die informatie zegt iets over onze leefomgeving, en dus onze ‘ruimte’. Kortom: de Ruimtekaart van Zeist. Goed om te weten is dat de eerste Zeister omgevingsvisie, oftewel de Ruimtekaart van Zeist, géén beleidsdocument zal worden. Dus geen pdf document met tekst en foto’s. De definitieve versie, zal online staan. Het zal een website zijn. En op die website zit onder andere een ‘google maps’ kaart vastgeplakt, zodat je snel als inwoner op postcode kan zoeken naar hoe je eigen kern en buurt beschreven staat. Bijna letterlijk dus een ‘ruimtekaart’! En daarnaast zal je natuurlijk op de website in de menubalk opties vinden om te lezen over ambities en ontwikkelingen op tal van thema’s die spelen in Zeist. Wat dus normaal gesproken in een beleidsdocument staat opgesomd met heel veel pagina’s, staat nu verzameld op een website. En uiteraard geheel volgens de toegankelijkheidseisen. •

Waarom ‘eerste’?

Het is voor het eerst dat we als gemeente een omgevingsvisie maken. Dat is spannend. En we hebben voor een bepaalde manier gekozen waarvan wij als professionals denken dat die het beste

25

aansluit bij de gemeente Zeist. Wettelijk gezien heb je als gemeente nog een aantal jaren voordat je echt verplicht de omgevingsvisie moet hebben vastgesteld. Wat dat betreft lopen we voor als gemeente, want we hoeven nu nog helemaal niet hiermee bezig te zijn. Toch kiezen we ervoor om wél een eerste poging te doen, zodat we juist de jaren die we nog ‘speling’ hebben, kunnen oefenen met de visie. En bevalt het ons niet? Missen we toch bepaalde informatie? Vinden we de vormgeving (lees: de website) niet fijn? Dan zouden we dat kunnen veranderen nog voordat de deadline verstrijkt. Daarom dus: een eerste.

gebiedsvisie Dijnselburg of een Transitievisie Warmte).

•

Alle waarden die genoemd zijn, worden meegenomen in de eerste Zeister omgevingsvisie. Daar wordt geen keuze in gemaakt door de gemeenteraad. Het is immers de mening van inwoners en het gaat direct om hun eigen leefomgeving.

Waarom praten inwoners alleen mee over ‘waarden’ bij het opstellen van de visie?

Zoals blijkt bevat de eerste Zeister omgevingsvisie heel veel informatie wat afkomstig is uit allerlei andere beleidsdocumenten. In die beleidsdocumenten zijn, vaak ook samen met inwoners, keuzes gemaakt. En we gaan dus niet als omgevingsvisie dit opnieuw doen. We respecteren wat er in die beleidsdocumenten staat en hoe er samengewerkt is met inwoners om daartoe te komen. Er is dus simpelweg al meer dan genoeg informatie op tal van thema’s om de omgevingsvisie mee te vullen. Daar hoeft niet opnieuw het middel ‘participatie’ voor te worden ingezet. Een middel wat gebruikt wordt om met inwoners in gesprek te gaan over een bepaald onderwerp. Als gemeente ben je verplicht om het middel participatie te gebruiken voor het opstellen van je omgevingsvisie. Echter, als er al zoveel informatie bekend is dankzij al die beleidsdocumenten, waar is dan nog de ruimte voor inwoners om ergens iets van te vinden? Het antwoord daarop is: de waarden. Inwoners zijn de énigen die kunnen aangeven wat zij belangrijk vinden in hun leefomgeving. Dat kan een ambtenaar niet. En aangezien we ervoor kiezen om die waarden per kern en buurt te laten uitblinken in de eerste Zeister omgevingsvisie, is dát waarover we met inwoners in gesprek gaan. En dat is wennen. Want normaal gesproken zijn we gewend als gemeente om wél met inwoners te praten over inhoudelijke ambities en opgaven.

Dat doen we dus nu bewust niet, omdat die gesprekken ófwel al gevoerd zijn samen met inwoners, ófwel gevoerd worden op andere tafels (denk aan een

26

Met wie gaan wij het gesprek aan over waarden? Met zo veel mogelijk buurt- en wijkverenigingen, stichtingen en belangenverenigingen. Alle bekende verenigingen en stichtingen zijn door ons als gemeente persoonlijk aangeschreven. En om zeker te weten dat we ook andere inwoners bereiken, hebben we veelvuldig via sociale media opgeroepen om deel te nemen aan de gesprekken. Daarnaast is het mogelijk om via het interactieve platform Om Zeist je mening te geven.

•

Wie stelt de eerste Zeister omgevingsvisie vast?

De concept omgevingsvisie (ook wel: ontwerpvisie) wordt vastgesteld door het college van B&W. Inwoners krijgen vervolgens zes weken de tijd om deze ontwerpvisie te bekijken en te laten weten wat ze ervan vinden. Deze ‘ter inzage legging’ is wettelijk bepaald. De gemeenteraad stelt de definitieve eerste Zeister omgevingsvisie vast. Dit doet zij volgens de normale gang van zaken. Dus om tot een besluit te komen in de raadsvergadering organiseren zij vooraf een Ronde Tafel (mogen inwoners inspreken) en een Debat (tussen politieke partijen onderling). •

Als er straks een eerste Zeister omgevingsvisie is vastgesteld, hoe gebruik je die dan?

De eerste Zeister omgevingsvisie geeft dus aan welke waarden inwoners voor hun kern, buurt en onze buitengebieden belangrijk vinden, en daarnaast biedt het een overzicht op tal van thema’s die van invloed zijn op de leefomgeving met ieder de eigen ambities en doelen. Met deze visie ‘in handen’ (via de bijbehorende website dus) wordt geacht dat de informatie die daarin staat wordt meegenomen in álle toekomstige plannen voor de openbare ruimte en nieuwe beleidsdocumenten. Met andere woorden: de eerste Zeister omgevingsvisie is hét document wat als eerste erbij gepakt wordt.

Een voorbeeld. Een ontwikkelaar heeft voor een specifieke buurt in Zeist het idee om een appartementencomplex te bouwen. Deze ontwikkelaar moet in het plan aantonen hoe er rekening wordt gehouden met zo veel mogelijk waarden die voor die buurt gelden. Deze waarden staan immers niet voor niets in de omgevingsvisie. Daarnaast zijn er op het gebied van wonen ook bepaalde ambities (uit de woonvisie), dus in hoeverre heeft de ontwikkelaar hier rekening mee gehouden? Denk bijvoorbeeld aan een ambitie om ook te voorzien in sociale huurwoningen en niet alleen maar in dure koopwoningen. Een ontwikkelaar heeft dus de eerste Zeister omgevingsvisie nódig om 1. te weten wat inwoners belangrijk vinden en 2. in één overzicht te weten wat er op thema’s geambieerd wordt. De eerste Zeister omgevingsvisie is niet juridisch. Het is geen regel, maar het geeft wel aan wie je als gemeente wilt zijn. En dus hebben anderen daar rekening mee te houden. Hoe zij er rekening mee houden, is aan hen naar eer en geweten. En de gemeenteraad beslist altijd of dit ‘rekening houden’ goed genoeg is. •

Wie beslist welke waarden gekoesterd en versterkt worden, en welke niet?

Per nieuwe ontwikkeling, per nieuw plan, voor de openbare ruimte worden de waarden voor een specifiek gebied uit de omgevingsvisie erbij gepakt. En per keer is het wikken en wegen welke waarden gekoesterd en versterkt kunnen worden, en met welke waarden iets minder rekening gehouden kan worden. Zo hebben we als gemeente nu eenmaal wel te voorzien in voldoende woonaanbod. En dat strookt echt niet met waarden als ‘rust’ en ‘groen’. Dus als we dan tóch moeten voorzien in woonaanbod, hoe wordt er dan tóch zo veel mogelijk ‘natuur inclusief’ gebouwd? Dit is per keer bekijken. Sámen met inwoners! Doet een ontwikkelaar of een gemeente dat alléén? Nee dus. Per nieuwe ontwikkeling, per plan, gaat de verantwoordelijke in gesprek met inwoners die het betreft. Er blijft dus sprake van ‘participatie’ ondanks dat er straks een eerste Zeister omgevingsvisie ligt. Om te helpen bij het voeren van gesprekken over waarden, zal de eerste Zeister omgevingsvisie een

zogenaamde ‘waardenweger’ bevatten. Een visueel vormgegeven interactieve plaat die uitdaagt om in gesprek samen de weger in te vullen. Waarden kunnen plat gezegd in het ‘rood’ staan’, in het ‘oranje’, of in het ‘groen’. Des te roder, des te meer werk aan de winkel! •

Niet alle buurten zijn vertegenwoordigd in het participatieproces. En dus missen soms waarden. Hoe wordt hiermee omgegaan?

We werken aan een eerste Zeister omgevingsvisie. We proberen deze eerste versie zo compleet mogelijk te krijgen met de middelen die we nu voorhanden hebben. Als er waarden missen bij bepaalde buurten, kunnen we na vaststelling van deze eerste versie ervoor kiezen om in een bijpassend proces de komende jaren de visie aan te vullen. Een omgevingsvisie heeft geen einddatum. Het is een instrument wat eens in de zoveel tijd geüpdatet kan worden op basis van de nieuwste informatie en wijsheid. Van belang is te beseffen dat als er buurten instaan zonder (veel) waarden, dit niet betekent dat een ontwikkelaar dus geen rekening hoeft te houden met waarden van die buurt. Want die zullen er echt wel zijn. Het blijft de opdracht aan de ontwikkelaar om samen met inwoners te komen tot plannen. Dus er zal hoe dan ook met inwoners over waarden gesproken moeten worden! •

Hoe zit het met bestemmingsplannen?

De omgevingswet eist dat gemeenten niet alleen een omgevingsvisie maken, maar ook een omgevingsplan. In dit plan staan de regels voor de leefomgeving. Regels die nu terug te vinden zijn in de bekende bestemmingsplannen. Voor het maken van een omgevingsplan heb je als gemeente nog bijna tien jaar de tijd. En dat is een hele klus. En ook dat zullen we samen met inwoners doen. Maar nu eerst ligt de focus op het maken van een eerste Zeister omgevingsvisie, want datgene wat in de visie staat, is ook belangrijk voor de regels! Er zit dus een relatie tussen een visie en een plan. En eerst is een visie nodig, dus wat wil je als gemeente?, alvorens je er bijpassende regels bij opstelt in het omgevingsplan.

27

28