RIB21.086 Stand van zaken participatieproces 1e Zeister omgevingsvisie

Publiekshal ▪ Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl ▪ www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 ▪ zeist@zeist.nl

Aan de gemeenteraad

Ontv. Griffie 22-04-2021/RIB21.086

Datum

22 april 2021

Burgerservicenummer Bijlage(n) Onderwerp

Ons kenmerk

402278

Uw kenmerk

1 Stand van zaken participatieproces

Behandeld door

Jorieke Vermeulen

Portefeuillehouder

Burgemeester Janssen

Geachte leden van de raad, In RIB21.038 bent u op de hoogte gebracht van de uitkomsten van de waardenexpositie voor de eerste Zeister omgevingsvisie. Deze expositie stond aan de vooravond van het verdere participatieproces. In deze RIB nemen we u graag mee in de uitkomsten van het participatieproces tot nu toe, en schetsen we het vervolgproces om te komen tot een ontwerpvisie (concept eerste Zeister omgevingsvisie).

Aanleiding: eerste Zeister omgevingsvisie Wat vinden we in Zeist van waarde in onze leefomgeving? Wat moet er behouden en/of beschermd worden? Wat zijn typische karakteristieken van bepaalde buurten en wat betekent dat voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen? Welke maatschappelijke opgaven in de leefomgeving komen op ons af? Wat zijn ontwikkelingen die we ambiëren? Dit zijn vragen die beantwoord worden in dé visie van Zeist over onze ruimte: de eerste Zeister omgevingsvisie. Een visie die aangeeft wat voor een gemeente we willen zijn, doordat er stilgestaan wordt bij onder meer de ‘waarden’ (lees: kwaliteiten) op 3 niveaus: voor de gemeente Zeist als geheel, per kern (vijf stuks) en alle buurten (afgerond 40). Het is hét beleid wat de koers aangeeft voor Zeist, op tal van thema’s me bijbehorende ambities en ontwikkelingen. Het is een visie die gaat over alles wat je praktisch hoort, ruikt, ziet en voelt in de leefomgeving. Het gaat hierbij niet alleen om de ‘harde’ (materiële) kant van onze leefomgeving, zoals gebouwen, natuur of andere ruimtelijke ordeningsaspecten. Het gaat in de omgevingsvisie ook om de ‘zachte’ (immateriële) kant; de wijze waarop we samenleven met elkaar. Een visie met oog voor bijvoorbeeld gezondheidsaspecten en ons cultureel erfgoed.

De eerste Zeister omgevingsvisie geeft inzicht en overzicht in wat gewenst is bij de inrichting van onze leefomgeving voor inwoners, externe partners, uw raad, college, en ambtenaren. En die wens zit niet alleen op inhoud, maar meer nog op waardenniveau. Wat is belangrijk voor een goed leven in Zeist? De omgevingsvisie is eigenlijk hét belangrijkste gespreksinstrument voor toekomstige gesprekken tussen inwoners, ontwikkelaars, maatschappelijke organisaties en de gemeente. Het daagt uit om voortaan eerst het gesprek met elkaar te voeren over waarden, vanuit de vraag: welke kwaliteiten en kenmerken van deze wijk of buurt willen we koesteren en versterken? Pas daarna is er plaats voor gezamenlijke verkenning van de inhoudelijke belangen. Het streven is dat iedere toekomstige ontwikkeling in de openbare leefomgeving zo veel mogelijk aansluit op wat er in de Zeister Omgevingsvisie staat. Denk bijvoorbeeld aan het uitwerken van de verschillende onderzoeksrichtingen uit de Propositie 2020.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

2

Perspectief eindproduct Hoe ziet een eerste Zeister omgevingsvisie er dan uit? Die bestaat uit 2 stappen: 1. Een ontwerpvisie (oftewel: een concept versie van de eerste Zeister omgevingsvisie). Dit zal een toegankelijk pdf document zijn. Om een indruk te krijgen kan de omgevingsvisie van de gemeente Nieuwegein bekeken worden: https://www.nieuwegein.nl/35/omgevingsvisie/omgevingsvisie. 2. De definitieve eerste Zeister omgevingsvisie is geen pdf document meer. Alle informatie uit dit document zal dan namelijk omgezet zijn in een website die fungeert als omgevingsvisie. Daar wordt op dit moment het framework voor gemaakt, foto’s en illustraties. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om op die website snel bij je eigen buurt te komen, door op postcode te zoeken. Om een indruk te krijgen kan gekeken worden op de volgende website, omgevingsvisie gemeente Oisterwijk: https://oisterwijk.nl/verhuizen-en-verbouwen/omgevingsvisie/hoe-werkt-de-website.html. Een verfijnd participatieproces Voor het helpen opstellen van de eerste Zeister omgevingsvisie hebben we gekozen voor een verfijnd participatieproces. Gesprekken met de samenleving op het niveau van raadplegen staan centraal. En enkel op het gebied van waarden in plaats van over inhoudelijke opgaven. De beweegredenen daarvoor zijn de volgende.

De eerste Zeister omgevingsvisie bevat heel veel informatie wat afkomstig is uit allerlei bestaand beleid. Hiervoor is een uitgebreide beleidsinventarisatie voor opgesteld, ook wel de ‘waardenoriëntatie’ genoemd. Van onder andere een woonvisie, tot een Propositie van Zeist 2020, tot een cultuur- en sportvisie, tot het gezondheidsbeleid, het groenstructuurplan, de structuurvisie, de Routekaart nieuwe energie en het Toekomstboek Maaltijd van Zeist. Vaak is dit bestaande beleid ook tot stand gekomen middels participatie. We gaan deze participatie en de bijbehorende inhoudelijke gesprekken niet opnieuw doen. We respecteren wat er in het bestaand beleid is vastgesteld door de raad en dus ook hoe er samengewerkt is met inwoners om daartoe te komen. Er is simpelweg meer dan genoeg informatie op tal van thema’s om de omgevingsvisie inhoudelijk op te stellen. Als er al zoveel informatie bekend is, waar is dan de ruimte voor inwoners om te participeren, en waarover? Het antwoord daarop is: de waarden. De eerste Zeister omgevingsvisie geeft onder andere duidelijk aan waar het leven werkelijk om draait: fijn kunnen wonen, werken en leven in Zeist. En om dat te kunnen waarborgen, is het zinvol om stil te staan bij datgene wat dit goede leven kenmerkt: waarden.

Ondanks dat ook bestaand beleid zich hierover uitspreekt (denk aan de Propositie van Zeist 2020), is er zeker op buurtniveau nog niet voldoende duidelijk welke waarden te koesteren en te versterken zijn. Kortom; er is gekozen voor een participatieproces op waardenniveau. En dat is wennen. Dit is een gesprek wat op een ander abstractieniveau gevoerd wordt dan een gesprek waarin inhoudelijke belangen op tafel liggen en tegen elkaar afgewogen moeten worden. En dit laatste gesprek, is wat we doorgaans gewend zijn. De eerste Zeister omgevingsvisie heeft een andere insteek. Het vraagt van ons om éérst stil te staan bij de waarden die wij koesteren in onze leefomgeving. Deze waarden bieden vervolgens de basis voor het maken van inhoudelijke keuzes op tal van issues. Stappen participatieproces De focus ligt op een verfijnd participatieproces (niveau: raadplegen) met als doel om samen met vertegenwoordigers uit de samenleving een ‘waardenverkenning’ te maken op buurt-, wijk-, en Zeistniveau. Centrale vraag: Wat is er belangrijk voor een goed leven in de buurten/kernen van Zeist? De volgende stappen zijn ondernomen, daarbij gaan we ook een stukje terug in de tijd. Enkele acties voor de participatie zijn alsnog in 2020 doorgegaan, waardoor dit input diende voor het vervolg van de participatie dít jaar.

Door COVID-19 loopt het participatieproces langer dan we voor ogen hadden, en zijn we genoodzaakt om het gehele participatieproces online/digitaal vorm te geven in plaats van een combinatie met fysieke momenten in de samenleving. Stap 1. Het afgelopen jaar, bij de beoogde start van het participatieproces in maart 202 wat helaas stil is komen te liggen, hebben we via platform Om Zeist de uitvraag open laten staan voor inwoners om aan te geven wat voor hen de belangrijkste kwaliteiten dan wel karakteristieken zijn voor hun buurt. Dat heeft geleid tot een

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

3

bereik van ruim 15.000 personen via social media advertenties. Waarvan in ieder geval bijna 10.000 inwoners uit Zeist. Ruim 300 personen hebben het platform voor specifiek informatie over de omgevingsvisie bezocht. Er zijn 111 uiteenlopende karakteristieken op de plattegrond van Zeist ‘geprikt’. Dit gaf veel input om ‘waarden’ uit te halen en alvast mee te nemen in de waardenoriëntatie. Zie de afbeelding  Stap 2. Er is in juni 2020 een uitgebreide sessie geweest met de jongerenraad. Dit stond voor eerder dat jaar gepland, maar kon ook toen om dezelfde reden niet door gaan. De jongeren hadden de opdracht gekregen om foto’s te maken van die plekken die zij belangrijk vinden in hun buurt (of dat nu rondom het huis is of rond de school). We hebben met hen gesproken over waarom dit voor hen belangrijke plekken zijn, wat maakt dat deze plekken gekoesterd en/of versterkt moeten worden in de toekomst? Daarnaast hebben we met de jongeren gesproken over de waarden voor Zeist die inmiddels in de Propositie van Zeist 2020 zijn opgenomen. Herkennen zij zich hierin? Wat kunnen ze ons meegeven aan input om deze waarden te bekrachtigen? De uitkomsten zijn meegenomen in de waardenoriëntatie. Stap 3.

Doordat de waardenoriëntatie het afgelopen jaar uitgebreid kon worden uitgevoerd, hebben we ervoor gekozen om begin dit jaar (2 februari jl.) een ‘waardenexpositie’ voor de gemeenteraad en jongerenraadsleden te organiseren, waarin we de waarden uit de waardenoriëntatie in beeld hebben gebracht. Doel van deze expositie was om erachter te komen in hoeverre aanwezigen deze waarden herkenden. En of er tips zouden zijn om mee te nemen in de gesprekken met inwoners die vrij snel daarna volgden. In RIB21.038 zijn de uitkomsten van deze waardenexpositie gedeeld. Deze uitkomsten zijn meegenomen in de gesprekken met inwoners. Stap 4. Met zo veel mogelijk buurt- en wijkverenigingen, stichtingen en belangenverenigingen is in twee avondsessies (februari en maart jl.) eindelijk digitaal het gesprek aangegaan over de waarden die zij belangrijk vinden voor de vijf kernen van Zeist en tal van buurten. De genodigden in totaal: . Wijk- en buurtverenigingen . Sportverenigingen . Cultuurnetwerk . Jongeren(raad) . Welzijnsorganisaties (Meander Omnium, ASZ, Austerlitz Zorgt e.a.) . Belangenverenigingen en stichtingen . Externe partnerorganisaties als de GGD, ODRU, VRU, Vitens, HDSR en SDZ .

Wijk(regie)teams En om zeker te weten dat we ook andere inwoners bereiken, inwoners die niet georganiseerd zijn, ondanks de beperkingen van de huidige tijdsgeest, hebben we veelvuldig via sociale media opgeroepen om deel te nemen aan de gesprekken. Ook welzijnsorganisatie Meander Omnium heeft geholpen de uitnodiging te verspreiden onder inwoners. Uiteindelijk is op beide avonden met ruim 70 inwoners gesproken over waarden. De avonden werden begeleid door bureau Ruimtevolk. Het betrof een zeer hoge opkomst als je het vergelijkt met fysieke avonden en zeker een uitdaging om digitaal voldoende tijd en ruimte te geven aan iedere inspreker. Als een paal boven water staat dat er veelvuldig gesproken is over waarden. En dit is een aanzienlijke aanvulling ten opzichte van de waarden die we tot nu toe konden herleiden uit bestaand beleid. Wat dat betreft zijn de avondsessies geslaagd als het gaat om het doel; een verfijnde waardenverkenning met de samenleving! In de bijlage is het rapport opgenomen waarin de uitkomsten door bureau Ruimtevolk zijn verwerkt. Het rapport is opgedeeld in onze vijf kernen, te weten; Huis ter Heide, Bosch en Duin, Den Dolder, Austerlitz en

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

4

Zeist. Er is een algemene beschrijving van de belangrijkste waarden per kern, en er is een duiding van deze waarden naar buurten per kern. Het betreft hier de buurten die aanwezig zijn geweest op de beide avonden. Gekeken naar het totaal aantal buurten in Zeist, missen er op dit moment vijf buurten waar nog geen input op is ontvangen anders dan wat we weten uit bestaand beleid (en dus de waardenoriëntatie). Zoals in het rapport te zien zal zijn, zijn vele kernen en buurten tot op zekere hoogte vertegenwoordigt geweest op, dan wel aan bod gekomen in, de sessies. Veelvoorkomende waarden zijn:  Onze rijke cultuurhistorie (van groen monumentale zichtassen tot parken, landgoederen, Zeister bos)  De ecologische waarden van kernen en buurten (ligging Austerlitz, het weidegebied met o.a. kwelwatergebied)  Recreatie (wandelen tot sporten)  Groen en natuur (wonen in en om het bos, groene uitstraling woonomgeving, Pestersbosje, Stichtse Lustwarande, loofen naaldbomen, wandelen Hoog Beek en Royen) Op een drietal punten zijn de avonden minder geslaagd gebleken: 1. De digitale mogelijkheid heeft ons beperkt in de ruimte die we inwoners konden bieden in het gesprek. Met zo’n hoge opkomst, wat ook fysiek overigens een uitdaging was geweest, is het moeilijk om iedere stem te kunnen horen. De gekozen werkwijze viel dan ook niet bij iedereen in de smaak. 2.

Het is zoals verwacht wennen gebleken voor een aantal deelnemers om op deze wijze het gesprek te voeren. Zij konden zich minder goed vinden in de opzet van het proces. Uiteindelijk bleek dat door iedereen een waardevolle bijdrage is geleverd aan de dialoog. De eerste Zeister omgevingsvisie geeft aan wat we op lange termijn van plan zijn in de openbare ruimte, op tal van thema’s, rekening houdend met tal van waarden. Het geeft geen antwoord op vragen als: wat te doen met het opwekken van zon- en windenergie, en vooral: waar wel en waar niet? Of vragen als: waar gaan we wel of niet woningen bouwen? En gaan we dan inbreiden of ook uitbreiden? Dit zijn vragen die thuishoren op de gesprekstafels (lees: participatieproces) die daarvoor in het leven geroepen worden en zijn. Met bijbehorende stakeholders en belangen. Per vraagstuk spelen er namelijk tal van belangen mee die zorgvuldig afgewogen dienen te worden. Deze stakeholders en belangen zitten niet allemaal aan tafel bij het opstellen van een eerste Zeister omgevingsvisie. 3. Er zijn veel zorgen en vragen over wát de eerste Zeister omgevingsvisie precies is. Hoe ziet het er straks uit? Hoe verhoudt het zich tot een gebiedsvisie Dijnselburg? Allemaal terechte vragen die het voor sommige inwoners lastig maakt om deze te parkeren en te focussen op waarden. Stap 5.

Eenzelfde type bijeenkomst met ondernemers uit Zeist over de waarden die zij belangrijk achten wordt op dit moment in samenwerking met het ondernemersplein ingepland. Stap 6. Tot begin mei is het voor inwoners mogelijk om via platform Om Zeist op stellingen te reageren die iets zeggen over de waarden die tot nu toe blijken uit het participatieproces voor alle kernen van Zeist en bijpassende buurten. Via sociale media worden inwoners opgeroepen om te reageren op de stellingen. Ook zijn de deelnemers van de waardensessies hierop geattendeerd. Daarnaast wordt er gericht op buurten, op postcode, geadverteerd, zodat we opnieuw zo veel mogelijk inwoners weten te bereiken. Zie voor de stellingen op het platform de volgende link: https://www.omzeist.nl/omgevingsvisie/belangrijkhome/default.aspx.

Hoe gaan we verder Zoals aangegeven is het mogelijk tot begin mei ons van input te voorzien via het interactieve platform Om Zeist. Ook zal er een sessie volgen met ondernemers uit Zeist. Inmiddels hebben alle deelnemers van de

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

5

avondsessies (stap 4) het rapport ontvangen. Om deels zorgen en vragen tegemoet te komen bevat het rapport een zogenaamde ‘Q&A’. De wens om uitgebreider te participeren vanuit een enkeling komt voort uit de wens om te spreken over inhoud en belangen, de onvrede over eerder georganiseerde participatieprocessen voor andere visies (waarvan de inhoud terugkomt in de omgevingsvisie), én het nog niet kunnen visualiseren hoe de eerste Zeister omgevingsvisie eruit komt te zien. De twijfel in hoeverre we als gemeente wel een eerste Zeister omgevingsvisie opstellen die overeenkomt met hoe de nieuwe wetgeving dit voorschrijft is groot. Op voorgaande wordt nadrukkelijk gewezen in de diverse brieven uit de samenleving die op 10 en 11 maart jl. zijn ontvangen naar aanleiding van de bijeenkomsten onder stap 4. Te weten vanuit buurt en belangenvereniging Huis ter Heide), Stichting Milieuzorg Zeist, belangenvereniging Den Dolder, Werkgroep Natuurlijk Zeist – West, Stichting Beter Zeist. We hebben nadrukkelijk niet gekozen voor een participatieproces waarin we met elkaar spreken over inhoudelijke opgaven en ambities. We zijn van mening dat het proces wat we nu hebben vormgegeven past bij hoe wij invulling willen geven aan de omgevingswet: met de nadruk op het waardenniveau, en daarnaast tal van ambities en ontwikkelingen. Dat dit onwennig is en op weerstand stuit is te verwachten.

Het geeft aan dat we nog vertrouwd moeten raken met het instrument ‘omgevingsvisie’. We hebben te investeren in onze communicatie op hoe de eerste Zeister omgevingsvisie eruit zal zien, en vooral wát er in staat. Er is veel verwarring over wat het wel en vooral niet is, en hoe het zich verhoudt tot de structuurvisie. Dit blijkt ook uit de eerder genoemde brieven uit de samenleving. Dit zullen we koppelen aan het opleveren van de ontwerpvisie dit najaar, zodat er ook iets tastbaars ligt om aan te refereren. Tevens zal de samenleving gevraagd worden om te reageren op de ontwerpvisie (deze ligt verplicht ter inzage na vaststelling door het college). Des te belangrijker is het dat de betekenis van de ontwerpvisie duidelijk is. In aanloop daarnaartoe zetten we gepaste communicatie middelen in en bieden we indien gewenst de mogelijkheid tot een extra bijeenkomst voor de samenleving. Planning Hieronder staan de vervolgstappen op een rij om te komen tot een eerste Zeister omgevingsvisie. Van belang om te vermelden is dat de eerste Zeister omgevingsvisie formeel geldt zodra deze is vastgesteld door de gemeenteraad. Het is een instrument onder de nieuwe omgevingswet en de invoeringsdatum van deze wet (vermoedelijk 1 januari 2022) verplicht gemeenten niet om op datzelfde moment ook de omgevingsvisie vastgesteld te hebben.

Wettelijk heb je als gemeente tot 31 december 2024 om een omgevingsvisie vast te stellen. Wij kiezen er bewust voor om uiterlijk komend jaar een eerste Zeister omgevingsvisie vastgesteld te hebben, zodat we zo snel mogelijk vertrouwd kunnen raken met dit instrument. Actualisatie van de omgevingsvisie staat je als gemeente altijd vrij. Het is complex, en daarom zullen we zoals aangegeven in aanloop naar de ontwerpvisie dit najaar nadrukkelijk meer uiting geven aan communicatiemiddelen om de ontwerpvisie (oftewel: concept omgevingsvisie) in de samenleving te laten landen. Indien gewenst kan er ook een extra bijeenkomst worden georganiseerd voor de samenleving. Dat betekent dat besluitvorming voor het einde van dit jaar door de gemeenteraad heel krap wordt. Zeker, omdat op de ontwerpvisie een verplichte ter inzage legging staat van 6 weken voor de samenleving. We zien het als noodzakelijk gezien de zorgen en vragen uit de samenleving die zijn gesteld, om gekoppeld aan de ontwerpvisie (want ‘tastbaar’) meer te investeren in communicatie en contact met de samenleving. Daardoor verschuift besluitvorming voor de definitieve eerste Zeister e omgevingsvisie door de raad op naar het 1 kwartaal van 2022. Wanneer e

2 kwartaal 2021 (april – mei) e

e

2 en 3 kwartaal 2021 (mei – juni – juli – augustus)

Wat

Wie

Verwerken resultaten participatieproces in opmaat naar de ontwerpvisie

Ambtelijke projectgroep

- Digitale omgevingsvisie deels vullen met ontwerpvisie teksten - Het vormgeven en toegankelijk

Ambtelijke projectgroep

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

6

maken van de ontwerpvisie e

e

3 en 4 kwartaal 2021 (september – oktober)

- Ontwerpvisie bespreken met de raadswerkgroep - Communicatie uitingen ‘live’ ter introductie van de ontwerpvisie. - Mogelijk extra bijeenkomst(en) voor de samenleving over de ontwerpvisie. - Ontwerpvisie ter besluit in het college van B&W plus 6 weken ter inzage voor de samenleving.

Raadswerkgroep omgevingswet Ambtelijke projectgroep Communicatieteam

e

- Afronding ter inzage legging - Verwerken zienswijzen en opmaken definitieve eerste Zeister omgevingsvisie.

Samenleving (ter inzage) Ambtelijke projectgroep

e

Besluitvorming eerste Zeister omgevingsvisie volgens de formele procedure (Ronde Tafel en Debat)

Gemeenteraad (besluit)

4 kwartaal 2021 (november – december)

1 kwartaal 2022 (januari)

Samenleving College van B&W Samenleving (ter inzage)

Wij hopen u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd over het verloop en de uitkomsten van het participatieproces tot nu toe voor de eerste Zeister omgevingsvisie.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. J.J.L.M. Janssen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

Zeist Waardensessies Opbrengst raadpleging Zeister samenleving

26 maart 2021

Kerckebosch

Inhoudsopgave

Colofon

1. Inleiding

4

2. Waardenverkenning Zeist: opbrengst raadpleging Zeister samenleving

8

3. Vervolg en proces

22

4. Veelgestelde vragen en antwoorden m.b.t. de eerste Zeister omgevingsvisie

24

Dit document reflecteert de uitkomsten van de gesprekken met de (vertegenwoordiging van de) Zeister samenleving om tot een waardenoverzicht te komen, als input voor de Zeister omgevingsvisie. Bureau RUIMTEVOLK heeft de gemeente ondersteund bij het uitvoeren van dit participatieproces.

RUIMTEVOLK BV Jaarbeursplein 6 3521 AL Utrecht info@ruimtevolk.nl maart 2021

2

3

1. Inleiding De gemeente Zeist werkt aan de omgevingsvisie. Dit is een langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving, die verwoordt wat voor gemeente Zeist wil zijn. Met het oog op de aanstaande Omgevingswet, die naar verwachting per 1 januari 2022 in werking treedt, is elke gemeente in Nederland verplicht een omgevingsvisie op te stellen. De Zeister omgevingsvisie geeft aan welke koers Zeist kiest voor haar fysieke leefomgeving. Hoe speelt Zeist op een goede manier in op ontwikkelingen die op de gemeente afkomen? Welke ambities streven we na in Zeist? Voor welke dilemma’s moeten we oog hebben in Zeist? Op dit soort vragen geeft de omgevingsvisie straks antwoord. De Zeister omgevingsvisie moet in 2021 gereed zijn. De Zeister omgevingsvisie besteedt niet alleen aandacht aan ontwikkelingen en ambities op thema’s zoals wonen, mobiliteit, bodem, erfgoed, duurzame energie, gezondheid, cultuur en economie, maar legt ook nadruk op de waarden die belangrijk zijn voor de manier waarop mensen in Zeist (willen) samenleven. Uiteindelijk krijgt de Zeister omgevingsvisie de vorm van een interactieve, digitale kaart van Zeist waarop voor het schaalniveau van de gemeente, kernen en buurten is aangegeven met welke ambities, ontwikkelingen en waarden rekening gehouden moet worden richting de toekomst. Daarom draagt de Zeister omgevingsvisie de naam Ruimtekaart van Zeist.

Deze gesprekken begonnen niet bij nul. Bij elk gesprek vormden de waarden die zijn opgehaald in eerdere participatietrajecten het vertrekpunt, zoals bijvoorbeeld de Maaltijd van Zeist, de recent geactualiseerde Woonvisie en de Propositie van Zeist. Daarnaast is geïnventariseerd welke waarden besloten liggen in het vigerend beleid. Deze inventarisatie vormde een andere belangrijke voedingsbron voor de gesprekken. Ten slotte is de opbrengst van platform OmZeist gebruikt als input voor de gesprekken. Hierop hebben ruim 220 Zeistenaren op een kaart van Zeist ‘geprikt’ welke waarden zij van belang vinden voor het wonen, leven en werken in Zeist.

Waardenverkenning Om te borgen dat de waarden voor de Zeister omgevingsvisie goed in beeld zijn, is op verschillende manieren en momenten het gesprek gevoerd. Hierbij is incrementeel gewerkt; de opbrengst van het ene gesprek vormde input voor het volgende. Waardenexpositie en gesprek met raadsleden en jongerenraad (2 februari 2021, digitaal); 2. Digitale participatie via platform OmZeist; 3. Gezamenlijke ontmoetingen met bekende netwerken: a. Een waardensessie met vertegenwoordigers van bekende netwerken in de gemeente Zeist (15 februari 2021, digitaal) om op te halen of de opgehaalde waarden tot nu toe compleet zijn of nog aanvullingen nodig hebben; b. Een prioriteringssessie met vertegenwoordigers van bekende netwerken in de gemeente Zeist (3 maart 2021, digitaal), om de opbrengst van 15 februari te verdiepen; c. Een waardensessie met ondernemers in de gemeente Zeist (moet nog plaatsvinden); 1.

Opbrengst Voorliggend document reflecteert de opbrengst van de gesprekken met de Zeister samenleving die op 15 februari en 3 maart 2021 zijn geraadpleegd. Bij beide avonden namen circa 70 bewoners deel. In kleine groepen, per kern en buurt, gingen zij in gesprek over de waarden die maken dat Zeist een prettige plek is - en blijft - om te wonen, leven en te werken. De gemeente Zeist neemt de opbrengst van deze gesprekken mee om de waarden op het schaalniveau van gemeente, kernen en buurten in de omgevingsvisie verder aan te scherpen en te verdiepen. Wat de gesprekken tot nu toe duidelijk maken, is dat de betekenis van het opnemen van Zeister waarden in de omgevingsvisie pas echt tot zijn recht komt in de dialoog. Het is ook op deze manier dat de gemeente Zeist de waarden wil inzetten in haar omgevingsvisie: als vertrekpunt voor gesprekken over ontwikkelingen die een plek zoeken in de gemeente.

Gesprekken met de samenleving Om goed te kunnen duiden wat inwoners en partijen als de belangrijkste waarden voor hun leefomgeving zien, heeft de gemeente Zeist een participatieproces opgezet waarin (vertegenwoordigers van) de Zeister samenleving zijn geraadpleegd. In twee gespreksrondes is met deze vertegenwoordiging van de Zeister samenleving een waardenverkenning gemaakt op het schaalniveau van de gemeente, kernen en buurten. De centrale vraag hierbij was: Wat is belangrijk voor een goed leven in de kernen en buurten van de gemeente Zeist?

4

5

6

7

2. Waardenverkenning Zeist: opbrengst raadpleging Zeister samenleving Kern Zeist | Wat geven deelnemers mee?

Belangrijkste waarden van Zeist

In grote lijnen waren deelnemers het erover eens dat de belangrijkste waarden voor de kern Zeist in de tekst staan verwoord. Wel geven ze nadrukkelijk aan dat deze omschrijving nog erg op hoofdlijnen is en daarmee enigszins aan de oppervlakte blijft. Het nader concretiseren en preciezer duiden van deze waarden - op het schaalniveau van buurten en gebieden - is in de ogen van de deelnemers cruciaal om de juiste lading te dekken en voldoende houvast te genereren in de omgevingsvisie. Een aantal bewoners geeft aan dat het daarbij behulpzaam zou zijn als de geduide ‘omgevingswaarden’ op de kaart te herleiden zouden zijn.

Met de nabijheid van het Kromme Rijngebied, de Utrechtse Heuvelrug en de Stichtse Lustwarande is natuur in Zeist een belangrijke waarde om te koesteren. De diversiteit aan verschillende landschapstypen in de omgeving en de groene straten en parken om de hoek vormen de basis voor een gezonde en biodiverse leefomgeving. Deze natuur als drager biedt enerzijds rust en ruimte, zoals in buurten als het Lyceumkwartier, Hoge Dennen, Mooi Zeist of Kerckebosch te zien is, maar het brengt ook uiteenlopende recreatieve mogelijkheden, zoals in het Zeisterbos of het Weidegebied. Daarnaast herbergt de natuur belangrijke ecologische waarde voor de aanwezige flora en fauna in Zeist.

Daarnaast gaf een deel van de deelnemers aan zorgen te hebben over de woningbouwopgave die op de kern afkomt. Een van de deelnemers stelt dat ‘Zeist geen groeikern moet worden’. Tegelijkertijd signaleren bewoners dat er wel voldoende woningen moeten zijn voor de ‘eigen behoefte’. Daarmee ontstaat er een spanningsveld tussen wat deze eigen behoefte is en wat onder het opvangen van de regionale woningdruk valt.

Het omliggende landschap met haar geologische karakteristieken en de monumentale bebouwing illustreren de rijke cultuurhistorie die Zeist eigen is. Deze cultuurhistorie zit diep in het DNA van Zeist. Dit geeft Zeist allure en maakt de kern uniek; het verbindt Zeistenaren. De grote maatschappelijke betrokkenheid en het bloeiende verenigingsleven onderstrepen het dorpse karakter. Dit dorpse karakter zit zowel in de omgang tussen mensen als in de uitstraling in gebouwen en openbare ruimte. Het is wenselijk om dit dorpse karakter te behouden en de identiteit van verschillende buurten te koesteren. De gemeenschap is rijk aan initiatieven en ideeën. Deze kunnen ingezet worden om op verschillende schaalniveaus - van groot tot klein - te werken aan

innovatieve en gedragen oplossingen voor toekomstige opgaven, zoals de woningnood, de energietransitie en klimaatadaptatie.

8

De Werkgroep Biodiversiteit Zeist en omstreken heeft voor het Krommerijngebied en de Stichtse Lustwarande een aantal waarden gedefinieerd die zij hiervoor - nu en in de toekomst - van belang vinden. Deze waarden zijn: Krommerijngebied: - Hoogwaardig cultuurhistorisch landschap (coulissenlandschap in overgangszone van stuwwal naar Kromme Rijn met talrijke landgoederen) - Natuurcorridor tussen Langbroeker wetering en Noorderpark, met belangrijke flora en fauna en onderdelen Natuurnetwerk Nederland) - Cultuurhistorisch, aardkundig en hydrologisch belangrijk landschap (landgoederen, oude armen Kromme Rijn, kwelgebied) - Hoogwaardige groene long voor extensieve recreatie

De bewoners Hoge Dennen/Kerckebosch hebben voor hun wijk een aantal waarden gedefinieerd die zij voor nu en in de toekomst van belang vinden. Deze waarden zijn: De vijf sociaal-maatschappelijke en relationele kernwaarden van de verenigde bewoners in Hoge Dennen / Kerckebosch zijn: 1. Woonplezier in Hoge Dennen / Kerckebosch op een bijzondere, ook met OV zeer bereikbare plek 2. Leefplezier in Hoge Dennen / Kerckebosch, wonen aan het bos met rust en ruimte, én met veiligheid 3. Groen- en faunabeleving in het enige deel van de kern Zeist dat volledig is omringd door het Natuurnetwerk Nederland (NNN, was EHS) 4. Leven met de menselijke maat: ruimte in en om je huis, maar met je buurtgenoten altijd dichtbij (sociale cohesie) 5. Levensloopbestendig wonen, met - wanneer dat nodig wordt - zorg aan huis, of met een verhuizing zonder je vertrouwde omgeving te verlaten De negen ruimtelijke kernwaarden van Hoge Dennen / Kerckebosch: 1. Wonen aan het bos. Het bos is vlakbij of om de hoek, ook binnen de wijk is er een groene sfeer

Waardevolle opeenvolging structuren, met de volgende waarden: - Natuur- en landschapswaarden stuwwal - Cultuurhistorische waarden Stichtse Lustwarande en spengen - Natuurwaarden kwelzone - Natuur- en landschapswaarden coulissenlandschap Kromme Rijngebied - Natuur- en landschapswaarden rivierbegeleidende broekbossen langs Kromme Riin - Natuur- en landschapswaarden Kromme Rijn

(kan beter dan nu) 2. De huizen zijn uit verschillende stijlperioden, uniformiteit per buurt, maar de buurten verschillen (eenheid in verscheidenheid) 3. Hoge Dennen / Kerckebosch is een volwassen dorp in het bos, zelfvoorzienendheid waar mogelijk is een waarde en een ambitie. 4. Redelijk ruime kavels, maar niet te groot en niet “achter slot” om sociale cohesie te behouden. Beperkt gestapelde woningbouw 5. Wijkvoorzieningen zijn gewenst, bovenwijkse functie echter beperken, of minstens de effecten beperken (“stop de groei”) 6. Gerichte aandacht voor loop- en fietsvoorzieningen (kan en moet beter), stimuleer faciliteiten voor deelauto’s 7. Gerichte aandacht voor speelvoorzieningen voor kinderen (jonge gezinnen, en óók oma’s en opa’s met kleinkinderen), en voor de oudere jeugd (Honk ín de wijk voor 15 à 22 jaar) 8. Het bos is écht bos (hoge cultuurhistorische en landschappelijke waarden), dus rond de wijk louter EXtensieve recreatie, in principe louter voor de wijkbewoners (hou de effecten van Boswerf, scouting/BSO, Schaapskooi, etc. beperkt) 9. Geen onnodig (doorgaand) verkeer, álle straten / lanen zijn primair woonstraten. Beperk de snelheid op veelgebruikte routes

9

De vereniging Lyceumkwartier Zeist heeft in 2018 een wijkvisie opgesteld, getiteld Visie Leefomgeving Zeister Lyceumkwartier. In de daaraan gerelateerde waardenpropositie Leefwijk Lyceumkwartier wordt expliciet aandacht besteed aan de waarden die zij voor deze wijk - nu en in de toekomst - van belang vinden. Deze waarden zijn: : De vijf sociaal-maatschappelijke en relationele kernwaarden van de verenigde bewoners van Het Lyceumkwartier zijn: 1. Woon- en leefplezier Lyceumkwartier 2. Groenbeleving 3. Gastvrijheid 4. Veiligheid 5. Biodiversiteit stimuleren

De vijf ruimtelijke kernwaarden van het Lyceumkwartier zijn: 1. Onmisbare component van de ecologische noord-zuid corridor door Zeist 2. Unieke groenmonumentale zichtassen uit oorspronkelijk ontwerp Slot Zeist (wijkstructuur) 3. Ruime kavels voor behoud van groene allure en éénheid van lommerrijk beeld 4. Naleving van het Servituut Schaerweijder Bosschen 5. Jaren ’30-architectuur van woningen en instellingen

Waarden van Zeist op buurtniveau Blikkenburg e.o. • Natuur: Blikkenburg is onderdeel van het unieke Krommerijnlandschap, kent hoge natuurwaarden, onder andere door de aanwezige kwelnatuur, en is een schakel in de natuurcorridor. • Biodiversiteit: het gebied kent een rijke biodiversiteit; een belangrijke waarde voor de toekomst. Diervriendelijkheid: in het gebied zijn belangri• jke faunapassages gelegen, zoals in de vorm van wildviaducten. Brugakker • Recreatiemogelijkheden: het naastgelegen Weidegebied biedt een belangrijke recreatieve waarde, bijvoorbeeld door wandelpaden. Deze waarde zou naar de toekomst verder versterkt kunnen worden. Carré • Dynamiek en voorzieningen: het Carré vormt met haar winkels en andere voorzieningen het bruisende centrum van Zeist en is een belangrijke ontmoetingsplek • Wonen: naast alle dynamiek is het Carré ook een fijne plek om te wonen, met verschillende buurten met een groot saamhorigheidsgevoel. Fietsvriendelijkheid: de fietsvriendelijke om• geving is een belangrijke waarde, die naar de toekomst verder versterkt mag worden, zodat het gebied toegankelijk en doorsteekbaar blijft op de fiets. Centrumschil zuid • Groen: het Walkartpark is een aantrekkelijk en rustig park middenin het centrum van Zeist, dat in haar huidige opzet en functie gekoesterd dient te worden.

Cultuurhistorie: het Wilhelminapark is een van • rijkswege beschermd dorpsgezicht en een voorbeeld van een als villapark opgezette woonwijk. Centrumschil noord Groen: het groen in de buurt is belangrijk, maar • heeft niet altijd een hoge kwaliteit. Dat zou naar de toekomst versterkt mogen worden. • Goede werklocatie

Componistenbuurt • Gunstige ligging: vanuit de Componistenbuurt ben je zo in Utrecht Couwenhoven • Groen: de nabijheid van het naastgelegen groen (o.a. Blikkenburg) is een grote waarde voor de buurt. • Rustig en veilig: Couwenhoven heeft een rustige, veilige en kindvriendelijke leefomgeving te bieden. Deze waarde zou naar de toekomst verder versterkt mogen worden. Crosestein • Groen: het Pestersbosje is een belangrijke waarde voor de buurt. Dichtersbuurt • Groene karakter: de nabijheid van de landgoederen van de Stichtse Lustwarande en het boomrijke karakter, met herkenbare lanen, zijn waardevol voor de buurt. • Rustig en karakteristiek: de buurt heeft een rustige leefomgeving te bieden, met karakteristieke elementen, zoals krachtige laanstructuren. • Goede voorzieningen Dijnselburg • Sportvoorzieningen: belangrijke sportvoorziening voor Zeist, door clustering kan een groot aanbod overeind blijven. • Ontmoeting: de sportvoorzieningen zijn een belangrijke plek voor ontmoeting tussen verschillende groepen mensen. Driebergseweg • Groene recreatie: het groene karakter is van grote waarde en meer specifiek de mogelijkheden die bijvoorbeeld het Molenbosch en Hoog Beek en Royen bieden om te wandelen. • Sport: de sportvoorzieningen in het zuiden van de buurt zijn van grote waarde voor Zeist. Het is ook een ontmoetingsplek voor ouderen en sportieve naschoolse opvang voor kinderen.

Griffensteijn/Kersbergen • Rust en ruimte: het is een rustige, voetgangersvriendelijke buurt die ruim is opgezet. • Monumentaal: het Griffensteijnseplein omvat een monumentaal jarendertig-ensemble dat van waarde is voor de buurt. Zowel de panden

Raadhuis Zeist

10

11

als de groene opzet zijn hierbij van belang. Het Slot e.o. Monumentale waarde: de monumentale uits• traling van het ensemble rond Slot Zeist is van grote waarde. Sport en recreatie: de ruimte en faciliteiten om • te kunnen sporten is een belangrijke kracht van deze buurt. Daarbij horen expliciet ook het skatepark en de mogelijkheden voor kinderen om hier te spelen. Hoge Dennen/Kerckebosch Natuur: in Kerckebosch is de natuur de • ruimtelijke drager van de buurt. Wonen in Kerckebosch staat voor natuurinclusief wonen, waarbij de innovatie opgezocht wordt, zoals de Kerckeboschlaan die deels zwevend is aangelegd om boomwortels niet te belasten, of de vleermuiskasten die geïntegreerd zijn in gevels. • Boomrijk: de vele bomen, loof- en naaldbomen, karakteriseren de buurt en zijn voorwaardelijk voor het ‘wonen in het groen’ waar de buurt voor staat. Rustig, veilig en kindvriendelijk: Kerckebosch • heeft een rustige, veilige en kindvriendelijke leefomgeving te bieden, onder andere door de inrichting van de straten en de vele kleine speel- en ontmoetingsplekken in de buurt. Lyceumkwartier Cultuurhistorische waarden: de ruimtelijke • opzet van de wijk herbergt groenmonumentale zichtassen uit het ontwerp van het parklandschap van Slot Zeist, waaronder het Laantje zonder Eind. Ecologische verbinding: de wijk vormt een be• langrijke component in de ecologische NoordZuid corridor door Zeist.

• Woon- en leefplezier: het Lyceumkwartier is een aantrekkelijke woonwijk, onder andere voor jonge gezinnen (verjonging van de wijk). Groenbeleving: behoud en versterking van het • groene karakter van de wijk. Gastvrijheid: zowel voor nieuwe bewoners als • bedrijven: een mix van functies maakt de wijk leefbaar. • Veiligheid: een veilige wijk draagt bij aan de kindvriendelijke en prettige woonomgeving Biodiversiteit: de bewoners vinden het belan• grijk biodiversiteit te stimuleren, onder meer

12

door duurzame innovatie, zoals het inrichten van voedselbossen en verticale tuinen. Mooi Zeist • Groen: het Sanatoriumbos is een groene long tussen de omliggende nieuwbouwwijken, waar je heerlijk kunt wandelen. • Cultuurhistorie: het Sanatoriumgebouw is een blikvanger aan de Oude Arnhemseweg die behouden dient te blijven voor de toekomst. Nijenheim • Groen: de groene kwaliteiten zoals park de Brink zouden meer benadrukt mogen worden Openbare ruimte: de opzet van de wijk draagt • bij aan een kindvriendelijke sfeer, maar is tegelijkertijd op verschillende plekken sleets en aan vernieuwing toe. Patijnpark Ontmoeting: voor de buurt is o.a. het Kunsten• Huis een belangrijke (culturele) ontmoetingsplek. Station NS Bereikbaarheid: het station vertegenwoor• digt een belangrijke waarde in de vorm van ov-bereikbaarheid. Groen: de nabijheid van het groen is een • belangrijke waarde die ook voor de toekomst uitgedragen mag worden. Utrechtseweg Cultuurhistorie: de buurt Utrechtseweg her• bergt een aantal belangrijke landgoederen, als onderdeel van de Stichtse Lustwarande. Kindvriendelijkheid: de buurt herbergt een • aantal speelplekken die vooral door jongeren van grote waarde zijn (trapveldje Laan van Eikenstein/Utrechtseweg) Vogelbuurt Groene uitstraling: de openbare grasvelden • tussen de huizenblokken en de bomen aan de straten geven de buurt een groen karakter.

Recente aanpassingen in de wijk zijn goed gedaan. Wel zouden de wandelpaden nog uitgebreid kunnen worden. Cultuurhistorie: de Noordweg is een histor• ische weg, belangrijk voor het karakter van de buurt. Een meer lommerrijke staat zou de waarde in de toekomst verder kunnen versterken.

Vollenhove Diversiteit: de buurt kent een sterke mix aan • mensen, een grote kracht van de buurt. Betaalbaarheid: in Vollenhove is wonen nog • betaalbaar. Een belangrijke waarde die voor de toekomst behouden moet blijven. • Groen: Vollenhove kent zelf een groene opzet, maar wordt ook omringd door groen met een belangrijke recreatieve functie, zoals het bos achter de Torenflat. Weidegebied • Natuur: het gebied is onderdeel van het unieke Krommerijnlandschap en kent daarmee hoge natuurwaarden. • Biodiversiteit: het gebied kent een rijke biodiversiteit; een belangrijke waarde voor de toekomst. Ecologie: met het weide-, grienden- en kw• elwatergebied omvat het gebied belangrijke ecologische waarden. Tegelijkertijd maakt het onderdeel uit van een ecologische verbinding. Zeister bos • Cultuurhistorie: het Zeisterbos is een bijzonder oud bos - het is een van de oudste bossen van Nederland. De cultuurhistorie is bijvoorbeeld af te lezen aan de padenstructuur, als onderdeel van Beek en Rooyen, maar ook de sprengen hebben een belangrijke cultuurhistorische waarde. Ecologische waarde: het Zeisterbos staat • bekend om haar monumentale grove dennen, daarnaast kent het bos een grote soortenrijkdom. Recreatie: het bos is ooit aangekocht als rec• reatiebos.

Het kent veel mogelijkheden om te wandelen maar ook de mountainbikeroutes zijn van belang voor de hoge recreatieve waarde van het Zeisterbos.

13

Austerlitz | Wat geven deelnemers mee?

Belangrijkste waarden van Austerlitz

De bewoners herkennen zich in de waarden. Wel is men bang dat er zaken missen, wanneer alleen deze waarden het afwegingskader vormen voor nieuwe ontwikkelingen. Ook verwijst men naar het plan voor de leefomgeving 2007. ‘Daarin staan ook de waarden, die willen we eigenlijk herijken.’

Austerlitz is een hechte gemeenschap met een groot gevoel van saamhorigheid en gemeenschapszin. Men kijkt naar elkaar om en gaat met elkaar in gesprek over de leefomgeving. De inzet voor de gemeenschap en het verenigingsleven is groot, waarbij de hoge mate van zelforganisatie in het oog springt. De gemeenschapszin is een belangrijke pijler onder de totstandkoming van Het Hart van Austerlitz, dat onderdak biedt aan dorpshuis, school en woningen voor ouderen, die zo de mogelijkheid hebben in het dorp te blijven wonen. Zo is en blijft Austerlitz een plek voor jong en oud. Natuur en cultuur zijn dragers van de identiteit die gekoesterd moeten worden. De ligging middenin de bossen, die onderdeel zijn van het Nationaal Natuurnetwerk, draagt bij aan het geborgen karakter van het dorp. Het Beauforthuis en de bekende Pyramide getuigen van de cultuurhistorie, die levend wordt gehouden door stichting Lokaal. Dorpsplein Austerlitz

Waarden van Austerlitz op buurtniveau •

•

•

•

14

Ecologische waarde: Austerlitz vormt een belangrijke ecologische schakel, met haar ligging middenin het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Veilig en rustig: Austerlitz heeft een veilige en rustige leefomgeving te bieden. Deze waarde mag naar de toekomst versterkt worden. Dit vraagt aandacht voor en inzet op de verkeersveiligheid (o.a. sluipverkeer, toename verkeersbewegingen). Natuur en recreatie: de omringende natuur is van groot belang voor de recreatieve waarde, waarvan zowel inwoners als bezoekers van genieten. Diervriendelijkheid: het hondenlosloopgebied ten noordoosten van Austerlitz is een unieke

•

•

en waardevolle plek voor de bewoners. Inclusiviteit, saamhorigheid en gemeenschapszin: Austerlitz kent een hechte, maar gastvrije, gemeenschap die een sterk (zelf) organiserend vermogen heeft. Deze kracht van de samenleving is een grote waarde, ook voor de toekomst. Voldoende en goede ontmoetingsplekken, zoals het dorpshuis of Ouwekamp, zijn een belangrijke onderlegger om deze waarde te kunnen borgen. Cultuurhistorisch erfgoed: cultuurhistorie is belangrijk voor Austerlitz. Zo zijn de Pyramide van Austerlitz (officieel gemeente Woudenberg) en de Franse kamp van grote waarde. Maar ook binnen het dorp bevinden zich panden van cultuurhistorische waarde zoals het Beauforthuis.

15

Bosch en Duin | Wat geven deelnemers mee?

Belangrijkste waarden van Bosch en Duin

De aanwezige bewoners uit Bosch en Duin herkennen zich in de waarden. Wel vragen ze zich af hoe deze zich nu concreet vertalen naar toekomstige ontwikkelingen ‘en waar gaan we dan voor staan?’ Bij een aantal bewoners leven er zorgen over de woningbouwopgave; ‘soms lijkt het alsof ons dorp in een stad zou moeten veranderen’. Dit leidt tot zorgen over niet alleen de natuurlijke waarde, maar ook over waardes als kleinschaligheid, en rustige dorpsgevoel.

Omringd en dooraderd door de Utrechtse Heuvelrug: in Bosch en Duin woon je in het bos. De ruime opzet en het groene karakter evenals de natuuren ecologische waarden moeten gekoesterd worden. Bosch en Duin maakt dan ook onderdeel uit van het Natuurnetwerk Nederland. Het wonen in het bos, de ver uit elkaar staande huizen met grote tuinen en het groen dat de ruimte krijgt om tussen de bebouwing door te komen, geven Bosch en Duin een aantrekkelijk, open en groen karakter. Het verstenen van percelen in de bestaande buurten en (de schaal van de) bouwplannen voor nieuwe wijken, zoals de plannen voor Dijnselburg, voelen voor sommige bewoners als een bedreiging van dit karakter. De goede verstandhouding en balans tussen de zorginstellingen en de woonomgeving is een kenmerkende waarde, die wel goed in evenwicht gehouden moet worden richting de toekomst.

Bosch en Duin De vereniging Bosch en Duin en omstreken heeft in 2020 een wijkvisie opgesteld, getiteld Groene Longen van Zeist. Hierin wordt ook aandacht besteed aan de waarden die zij voor deze kern - nu en in de toekomst- van belang vinden. Deze waarden zijn: De vijf sociaal-maatschappelijke en relationele kernwaarden van de verenigde bewoners in Bosch en Duin zijn: 1. Leefplezier in Bosch en Duin. Ruim wonen in het bos. 2. Veilig wonen, ondanks de lage dichtheid 3. Groen- en faunabeleving 4. Sociale interactie door sociëteit, salon der kunsten, tennisclub en buurtcontacten 5. Thuiszorg door de aanwezige zorginstellingen

16

De zeven ruimtelijke kernwaarden van Bosch en Duin zijn: 1. Wonen in het bos. De huizen zijn ondergeschikt aan het aanwezige bos 2. Voor een deel waardevolle architectuur. Tegengaan van landelijke Belgische stijl 3. Bosch en Duin is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). 4. Ruime kavels om dit karakter te behouden. Geen gestapelde woningbouw en geen verdichting 5. Het volume van de woningen dient in verhouding tot de perceelsoppervlakte te staan 6. Het handhaven van de balans tussen woningen en het volume en aantal zorginstellingen 7. Geen doorgaand verkeer, maar woonstraten

Waarden van Bosch en Duin op buurtniveau •

•

•

Ecologische waarde: Bosch en Duin vormt een belangrijke ecologische schakel als onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) Ruime opzet: de open en ruime opzet van de percelen, met daartussen veel groen, geeft de kern een uniek karakter. Wonen in Bosch en Duin voelt als wonen in het bos. Veilige leefomgeving: met de vele woonstraten kent Bosch en Duin een verkeersveilige leefomgeving die van grote waarde is en ook naar

•

•

de toekomst behouden moet blijven. Combinatie wonen en zorginstellingen: verspreid door Bosch en Duin liggen verschillende zorginstellingen die in een goede balans zijn met het wonen in de kern. Groene achtertuin Dijnselburg/Panbos: deze groengebieden zijn belangrijk voor de inwoners en worden veel gebruikt. Het zijn de ‘achtertuinen’ van de kern, die van waarde zijn vanwege het groen, de rust en de recreatieve mogelijkheden.

17

Den Dolder | Wat geven deelnemers mee?

Belangrijkste waarden van Den Dolder

Net als in Zeist wijzen de bewoners in Den Dolder er op dat de omschrijving nu erg op hoofdlijnen is. Zij benadrukken dat er niet te veel geprioriteerd zou moeten worden uit de lijst met kernwaarden die door hen is opgesteld, zo stelt een bewoner: ’want ook het sociale karakter en de zorg is heel belangrijk. Een mens bestaat niet uit drie kernwaarden!’ Een grote zorg is dat door nieuwe ontwikkelingen de leefbaarheid verder onder druk komt te staan, door aantasting van groen of door een toename van verkeer op de nu al drukke provinciale weg.

Grenzend aan de Utrechtse Heuvelrug ligt Den Dolder middenin het groen: je bent zo in het bos om te wandelen of te spelen met de kinderen. Naast het groen dragen de cultuurhistorische waarden van verschillende landgoederen en de Willem Arntzhoeve bij aan het karakter van het dorp. De ecologische en cultuurhistorische waarden moeten gekoesterd worden en vraagt van nieuwe ontwikkelingen, zoals de herontwikkeling van de Willem Arntzhoeve, om hier rekening mee te houden. Den Dolder is goed bereikbaar met zowel de trein als via de weg, een waarde die benut kan worden voor het werken aan de toekomst. De sociale verbinding en betrokkenheid kenmerken de gemeenschap in Den Dolder, wat zich uit in het verenigingsleven en op ontmoetingsplekken. Dit draagt bij aan de dorpse sfeer die de bewoners graag met elkaar overeind houden.

Station Den Dolder De bewoners van Den Dolder hebben voor hun buurt een aantal waarden gedefinieerd die zij voor nu en in de toekomst van belang vinden. Deze waarden zijn: De sociaal-maatschappelijke en relationele kernwaarden: 1. Leefplezier voor iedereen; jong, oud en gezinnen: er is veel ruimte voor verenigingen, speeltuinen en ontmoetingsplekken voor iedereens hobby, sport of bezigheid. 2. Natuurbeleving is overal dicht bij huis op loopafstand; om te wandelen met de hond, om te spelen en te recreëren, dus veel ruimte en rust in het groen. 3. Sociale verbinding en betrokkenheid is belangrijk en op een goed niveau in Den Dolder. Het is een dorpsgemeenschap met zeggenschap en wil geen voorstad van Utrecht worden. Het dorpse karakter zowel sociaal als qua inrichting moet behouden blijven, daarbij is een volwaardig dorpshuis zeer gewenst. 4. Goede bereikbaarheid via OV, en goede en veilige infra naar het centrum voor alle inwoners

18

van Noord en Zuid, ondanks het spoor. Goede en veilige infra van oost naar west ondanks provinciale weg. Passend en nabij de (hoeveelheid) mensen die er verblijven. 5. Ondernemerschap; er zijn goede mogelijkheden voor bedrijven en ondernemers, waaronder ook non-profit, zorg- en creatieve ondernemers.

Waarden van Den Dolder op buurtniveau •

De ruimtelijke kernwaarden zijn: 1. De ecologische noord-zuid en oost-west corridors Natuurnetwerk Nederland (voorheen Ecologische Hoofd Structuur). Deze willen we beschermen en in stand houden 2. De unieke natuur, bijzondere plekken met overal duinen in het bos, heide en wetlands met bijzondere dier en plantensoorten. Deze moeten behouden worden en toegankelijk blijven. 3. Waardevol cultureel historisch erfgoed. Monumenten op WA Hoeve en de bijzondere landgoederen en monumenten, ook buiten de kern van het dorp. 4. Bouwen en nieuwbouw moeten plaatsvinden in harmonie met de natuur, ecologie en de gemeenschap.

•

•

•

Ecologische waarde: Den Dolder vormt een belangrijke schakel in ecologische noord-zuid en oost-west corridors die onderdeel zijn van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Verkeersveiligheid, rust en leefkwaliteit: rust, stilte en (verkeers)veiligheid is een belangrijke waarde van Den Dolder die de basis leggen voor de goede leefkwaliteit. Natuur en groen: Den Dolder wordt omringd door natuur en groen. Zo is het Pleinesbos is van grote waarde, ook vanwege de recreatieve waarde, maar ook het Willem Arntszbos. Ondernemerschap: Den Dolder biedt veel ruimte voor ondernemerschap, groot en klein. Zo kent het centrum van Den Dolder een gevarieerd en kwalitatief goed aanbod

• •

•

van winkels. Ook zijn er kenmerkende werklocaties die ruimte bieden aan verschillende soorten bedrijvigheid en mede het karakter van de kern bepalen. Denk aan bedrijventerrein Fornhese, maar ook aan de bedrijvigheid nabij het station - Den Dolder staat onder andere bekend als het ‘Sauzenhart door de Remia-vestiging. Karakteristiek dorp: de historische dorpskern is van cultuurhistorische waarde. Bereikbaarheid kern: het station Den Dolder maakt Utrecht en Amersfoort goed bereikbaar met de trein. Kindvriendelijkheid: kinderen kunnen fijn wonen en leven in Den Dolder. Ook zijn en er mooie speelgelegenheden, zo is de Torteltuin een geliefde speelplaats waar jonge kinderen kunnen klimmen en bouwen.

19

Huis ter Heide | Wat geven deelnemers mee?

Belangrijkste waarden van Huis ter Heide

Op hoofdlijnen herkennen de bewoners zich in de waarden. Wel spreken ze nadrukkelijk hun zorgen uit over de toekomst, bijvoorbeeld over de schaal van de woningbouwplannen en de nieuwe ontwikkelingen rond de A28 en de gevolgen hiervan voor de natuur en leefbaarheid. Met deze aanstaande ontwikkelingen rondom de kern zou ‘het behouden van de waarden zoals hier staan geformuleerd, al heel wat zijn’ aldus de deelnemers. Er is behoefte aan een antwoord op de vraag hoe de geformuleerde waarden ingezet kunnen worden om in de toekomst met de negatieve milieueffecten, geluidshinder en afname in verkeersveiligheid om te kunnen gaan.

De diversiteit aan woonbuurten en het gemêleerde karakter geven Huis ter Heide een variëteit aan woonmilieus en inwoners, waarin cultuurhistorie een belangrijke rol speelt. Dit moet ook het vertrekpunt zijn voor de toekomst. Huis ter Heide heeft niet echt een ‘centraal punt’, maar is opgebouwd uit diverse buurten die elk een eigen karakter hebben. Ondanks de diversiteit aan buurten en inwoners is er een echt buurtschapsgevoel. De buurt Sterrenburg is een voorbeeld van inclusiviteit waar zorg, wonen en ook groen goed samengaan. Dit zou ook voor de toekomst de norm moeten zijn. Natuur is ook een belangrijke waarde om te koesteren: het is een uitdaging om nieuwe ontwikkelingen samen te laten gaan met de waarden van natuur, rust en een fijn leefklimaat.

De Buurt en Belangenvereniging Huis ter Heide heeft een aantal waarden gedefinieerd die zij voor nu en in de toekomst van belang vindt (voor Zuid en Noord, dus m.u.v. Abrona en Beukbergen). Deze waarden zijn: 1. Bescherming van het kleinschalige karakter van de buurtschap met haar gemêleerde bevolkingsopbouw. Voor de nieuwbouw in West en Zuid willen we bij de buurt passende gevarieerde nieuwbouw (dus vooral laagbouw); primair bestemd voor woningzoekenden uit Zeist. 2. Bescherming van de cultuurhistorische kenmerken (i.h.b. de landgoederen Oud-Zandbergen, Beukbergen en Dijnselburg, grenzend aan de Wegh der Weegen). Actueel is vooral het middels een nieuwe gebiedsvisie zorgvuldig opwaarderen van het landgoed Dijnselburg: het weer publiek toegankelijk maken met een passende functie (liefst ook voor de directe omgeving) en met bijzondere aandacht voor het groen in dat gebied. 3. Behoud van en zorg voor het vele groen in heel Huis ter Heide, o.a. Park Rodichem, het Blookerpark en de mooie lanen zoals het historische kerkepad en de fraaie bomenstructuren rondom de openbare sportvelden. 4. Bevorderen van een veilige en (sluip)verkeer afremmende verkeerssituatie (met handhaven van een lage snelheid van 30km) en extra aandacht

20

voor veiligheid van fietsers en voetgangers (incl. onderhoud van voetpaden voor zover aanwezig). Een goede verbinding met Zeist (incl. directe busverbinding, zowel lokaal als regionaal). 5. Bevorderen van verbondenheid in de buurt met goed onderling contact (zeker met de komst van 72 nieuwe woningen in Zuid en 80 in West). Goede informatie-uitwisseling over belangrijke zaken en activiteiten in en voor de buurt via website/nieuwsflitsen, en diverse whatsapp-groepen. 6. Behoud van een deel van het openbare grasveld in HtH West voor sport, spel en allerlei recreatieve activiteiten. 7. Aandacht voor sociale veiligheid in de buurt, middels Buurtattentie/Buurtwacht en indien nodig camera’s en soms extra verlichting. 8. Aandacht voor onderling contact en de mogelijkheid elkaar te ondersteunen (bv hulp bieden aan ouderen). Bij gebrek aan een buurthuis zoeken naar een laagdrempelige, vaste ontmoetingsruimte voor de buurt met mogelijkheid voor diverse activiteiten (voor alle leeftijdsgroepen). Wellicht t.z.t. een mogelijkheid in Dijnselburg of bij SV Zeist? 9. Een gezond leefklimaat: beperken van geluidsoverlast en luchtvervuiling door m.n. de A28. Geen windmolens in het gebied langs de A28. 10. Een goede samenwerking met de aanwezige zorgvoorzieningen in de buurt (o.a. Vredenoord en ECR de Horst).

Blookerpark

Waarden van Huis ter Heide op buurtniveau •

•

•

Gemêleerde buurten en bevolking: Huis ter Heide bestaat uit een diversiteit aan unieke buurten, wat zorgt voor een gemêleerde bevolkingsopbouw. Cultuurhistorie: de ruimtelijke structuren van de landgoederen, buitenplaatsen en het omliggende landschap - zijn een belangrijke cultuurhistorische waarde van Huis ter Heide. Uiteraard mag de Wegh der Weeghen niet ontbreken in dit rijtje. Veilige, rustige en gezonde leefomgeving: Huis ter Heide heeft een gezonde en rustige leefomgeving te bieden. Een gezonde leefomgeving gaat ook over een goede verkeersveiligheid,

•

•

•

een schone lucht en rust. Groene karakter: het groene karakter is een belangrijke waarde die behouden moet blijven naar de toekomst. Buurtschapskarakter: het kleinschalige en gemoedelijke samenleven - het buurtschapskarakter - kenmerkt Huis ter Heide en is een grote waarde. Inclusiviteit: de diverse bevolkingsopbouw en het naar elkaar omkijken maken dat inclusiviteit een belangrijke waarde is. Een bijzonder voorbeeld is Sterrenberg, met sterke wortels in de zorg en inmiddels een rolmodel van ‘omgekeerde integratie’. Ontmoetingsplekken, zoals boerderij Sterrenberg, zijn van groot belang om de waarde inclusiviteit te kunnen borgen.

21

3. Vervolg en proces Tijdens de gesprekken over de omgevingsvisie heeft een deel van de bewoners een aantal vragen en aandachtspunten opgeworpen die betrekking hebben op het proces, de gekozen insteek van de Zeister omgevingsvisie en de wijze waarop participatie is ingericht. De belangrijkste vragen en opmerkingen staan hieronder weergegeven: •

•

•

•

22

In verschillende deelsessies gaven deelnemers aan dat het belangrijk is om in de omgevingsvisie duidelijk aan te geven welke waarden nu al sterk aanwezig zijn in Zeist en behouden moeten worden, en welke waarden onder druk (komen te) staan en in de toekomst versterkt of zelfs toegevoegd moeten worden. Dit levert immers een verschillend startpunt op voor het gesprek over toekomstige ontwikkelingen. In een aantal gespreksrondes uitten deelnemers zorgen over de toekomst van hun kern of buurt, bijvoorbeeld door mogelijke woningbouwontwikkelingen of toename van verkeersoverlast. Deze zorgen zijn begrijpelijk, maar - zoals tijdens de avond wordt toegelicht - de omgevingsvisie zal niet in alle gevallen voor concrete antwoorden zorgen. Wel zal de omgevingsvisie richting bieden en, met de opgehaalde waarden, het vertrekpunt duiden voor toekomstige planvorming en participatie die hieromtrent zal plaatsvinden. In de gesprekken kwam naar voren dat een deel van de deelnemers het belangrijk vindt dat de kaart in de omgevingsvisie straks duidelijk maakt op welke plekken in de gemeente bepaalde ontwikkelingen wel mogelijk zijn en op welke plekken niet. Over de keuzes en afwegingen die hierin gemaakt worden willen de deelnemers graag meedenken, zo gaven zij aan.

Wat de deelnemers ook graag willen onderstrepen is het belang van een gedegen en gefundeerd planvormingsproces dat ten grondslag ligt aan de totstandkoming van de Zeister omgevingsvisie. Een deugdelijke afweging van goed onderbouwde argumenten ziet men als een belangrijke

•

•

randvoorwaarde. Bewoners geven aan graag meegenomen te willen worden in het denkproces hierover. Ondanks vele pogingen van de gemeente om een een brede vertegenwoordiging van de Zeister samenleving te spreken, is samen met de deelnemers van de gesprekken op 15 februari en 3 maart geconstateerd, dat zij geen representatieve afspiegeling zijn van de Zeister bevolking. Zo zijn veel buurten aan de westkant van de kern Zeist niet vertegenwoordigd, terwijl andere buurten juist sterk vertegenwoordigd zijn. Een gesprek met een representatieve vertegenwoordiging is wel nodig om een volledig overzicht te krijgen en goede afwegingen te maken richting het vervolg. Het inventariseren en prioriteren van waarden is een waardevolle maar tegelijkertijd complexe en omvangrijke exercitie. Waarden zijn abstract en de invulling ervan verschillen per persoon, situatie en locatie. Dit is dan ook de reden dat deelnemers zorgen uiten over het prioriteren van de ‘belangrijkste’ waarden. Wat gebeurt er met de overige waarden? En op welke manier worden de waarden gebruikt bij concrete planvormingsprocessen in de toekomst?

heeft als doel om ervoor te zorgen dat de kernen uit Zeist voor iedereen herkenbaar op de kaart staan. De uitkomsten worden meegenomen in de conceptversie van de omgevingsvisie, de zogeheten ontwerp-omgevingsvisie. Dit concept wordt voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders voor een besluit. De planning is om dit concept na de zomervakantie van 2021 vast te laten stellen door het college, daarna komt het zes weken ter inzage te liggen. In die periode is het mogelijk om zienswijzen in te dienen.