PR26.127 Bijlage 1. Onderzoeksinstituut RISBO - Rapport 'Sporen van het slavernijverleden in Zeist'
Tekst van het document
Het ontbreekt mij aan kennis om een goede mening te vormen over het slavernijverleden van Zeist.
9
14
Ik zou meer willen weten over het koloniaal en slavernijverleden van de gemeente Zeist.
21
Er moet meer aandacht komen voor het aandeel dat de gemeente Zeist heeft gehad in het koloniale verleden.
26
0% Helemaal niet mee eens
Niet mee eens
20
31
13
20% Neutraal
23
27
33
11
20
21
25
8
40%
60%
80%
100%
Mee eens
Helemaal mee eens
Figuur 6.3: Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over hun kennis(behoefte) over het slavernijverleden van de gemeente Zeist (in procenten) Bron: Risbo/Kieskompas
Een meerderheid (58 procent) van de Zeistenaren geeft aan dat het ontbreekt aan voldoende kennis om een goede mening te vormen over het slavernijverleden van Zeist. Ongeveer 45 procent van de Zeistenaren zou dan ook meer willen weten over het koloniaal en slavernijverleden van de gemeente Zeist. Jongeren geven in verhouding vaker aan dat zij meer zouden willen weten over het slavernijverleden dan ouderen; 67 procent van hen geeft aan het eens te zijn met deze stelling ten opzichte van bijvoorbeeld 34 procent van de 65-plussers (zie tabel b6.3 in de bijlage). Het aandeel inwoners dat vindt dat er meer aandacht moet komen voor het slavernijverleden van de gemeente Zeist is kleiner dan het aandeel inwoners dat dit niet vindt (33 procent versus 46 procent). Figuur 6.4 heeft betrekking op stellingen die gaan over de rol van de gemeente rondom de omgang met het koloniaal en slavernijverleden.
58
De gemeente Zeist besteedt te weinig aandacht aan het slavernijverleden.
24
Het slavernijverleden is niet te beladen om vanuit de gemeente aandacht voor te vragen.
6 6
Ik ben op de hoogte van wat de gemeente Zeist allemaal doet rondom het slavernijverleden
25
19
Niet mee eens
20% Neutraal
24
40
32
0% Helemaal niet mee eens
10
29
46
40% Mee eens
17
13
60%
80%
5 3
100%
Helemaal mee eens
Figuur 6.4: Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over aandacht voor het slavernijverleden in de gemeente Zeist (in procenten) Bron: Risbo/Kieskompas
De meningen zijn verdeeld wanneer het gaat over de aandacht die de gemeente Zeist besteedt aan het koloniale verleden. Ruim 40 procent vindt dat er te weinig aandacht aan het slavernijverleden is besteed terwijl iets meer dan eenderde het daar niet mee eens is. Personen zonder migratieachtergrond vinden iets minder vaak dat de gemeente meer aandacht moet besteden aan het koloniale verleden dan personen met een herkomst uit de voormalige Nederlandse koloniën (33 procent versus 43 procent). Leeftijd speelt ook een rol: hoe ouder iemand is, hoe minder zij vinden dat de gemeente aandacht moet besteden aan dit onderwerp (zie tabel b6.4 in de bijlage). Opvallend is dat ongeveer 90 procent van de Zeistenaren geen goed beeld heeft van wat de gemeente allemaal doet rondom het herdenken van het slavernijverleden. Minder dan tien procent zegt dit wel te weten.Het merendeel van de inwoners vindt dat het onderwerp niet te beladen is om vanuit de gemeente aandacht voor te vragen (69 procent). Verdeeldheid over de omgang met slavernijverleden van de gemeente Zeist De Zeistenaren is aan de hand van een aantal stellingen gevraagd naar hun mening over de omgang met mogelijke sporen van het slavernijverleden die nog steeds zichtbaar kunnen zijn, zoals straatnamen, parken en andere plekken in de openbare ruimte (figuur 6.5).
59
Als blijkt dat de gemeente Zeist een slavernijverleden heeft, dan moet de gemeente zich ervoor inzetten om dit te erkennen, ook al kost dit geld.
31
De gemeente moet bordjes met kanttekeningen plaatsen op locaties waarvan bekend is dat ze verband houden met slavernij.
27
Fysieke sporen van het slavernijverleden in Zeist moeten zoveel mogelijk uit de buitenruimte verwijderd worden.
Niet mee eens
16
39
0% Helemaal niet mee eens
17
20% Neutraal
13
17
32
40% Mee eens
29
9
28
12
22
60%
80%
62
100%
Helemaal mee eens
Figuur 6.5: Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over de sporen van het slavernijverleden in de gemeente Zeist (in procenten) Bron: Risbo/Kieskompas
Bijna de helft van de inwoners geeft aan dat zij het oneens zijn met de stelling dat wanneer de gemeente Zeist een slavernijverleden heeft, de gemeente zich moet inzetten om dit te erkennen, ook wanneer dit geld zou kosten (48 procent). De meningen lopen hier wel uiteen: zo’n 38 procent wil juist wel dat de gemeente deze erkenning zou tonen. Hoe jonger iemand is, hoe vaker zij het eens zijn met de stelling (zie tabel b6.4 in de bijlage). Zeistenaren geven wel een meer unaniem antwoord op de stelling over het verwijderen van fysieke sporen uit de buitenruimte: 71 procent van de inwoners is het hier niet mee eens. Inwoners uit de gemeente zien er meer heil in bordjes met kanttekeningen te plaatsen, 40 procent van de inwoners staat hier positief tegenover. De groep die het hier niet mee eens is, is ongeveer even groot.
6.3 Rol van de gemeente De Zeistenaren is gevraagd naar in hoeverre zij het eens zijn met stellingen over het verspreiden van kennis over (de doorwerking van) het slavernijverleden in de gemeente Zeist (figuur 6.6).
60
Het is de rol van de gemeente om zich met het slavernijverleden bezig te houden
27
De gemeente moet zich actief inzetten zodat kinderen in de gemeente leren over het slavernijverleden van Zeist.
24
0% Helemaal niet mee eens
Niet mee eens
12
11
17
35
17
20%
40%
Neutraal
Mee eens
10
35
60%
13
80%
100%
Helemaal mee eens
Figuur 6.6: Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over het verspreiden van kennis over (de doorwerking van) het slavernijverleden door de gemeente Zeist (in procenten) Bron: Risbo/Kieskompas
Bijna vier op de tien Zeistenaren vindt dat het niet de rol is van de gemeente om zich met het slavernijverleden bezig te houden, terwijl 45 procent van de inwoners dit juist wel vindt. Eenzelfde beeld zien we bij de stelling over een actieve rol van de gemeente bij het leren over het slavernijverleden aan kinderen; 35 procent is het hier niet mee eens, terwijl 48 procent het hier wel mee eens is. Helft van inwoners vindt het vertellen van een divers verhaal over slavernijverleden belangrijk Het beeld over het slavernijverleden is vaak gebaseerd op het perspectief van de Nederlandse machthebbers. Het verhaal van (nazaten van) tot slaafgemaakten en contractarbeiders is daarom vaak onderbelicht gebleven. De inwoners zijn gevraagd naar hun mening over het delen van diverse verhalen (figuur 6.7).
61
De gemeente moet zich inzetten om een meer divers verhaal over het slavernijverleden te vertellen.
19
Er moet meer informatie te vinden zijn over het slavernijverleden vanuit verschillende perspectieven in de bibliotheek van Zeist.
17
Het is belangrijk dat de gemeente zich bezighoudt om verschillende verhalen te vertellen, ook als dit geld kost.
22
0% Helemaal niet mee eens
Niet mee eens
11
7
18
19
14
20% Neutraal
38
14
44
13
14
40% Mee eens
38
60%
13
80%
100%
Helemaal mee eens
Figuur 6.7: Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over de inzet van de gemeente Zeist om meer diverse verhalen over het slavernijverleden aandacht te geven (in procenten) Bron: Risbo/Kieskompas
Meer dan de helft van de inwoners vindt dat de gemeente zich moet inzetten om een meer divers verhaal te vertellen over het slavernijverleden (52 procent), dat er meer informatie te vinden moet zijn over het slavernijverleden vanuit verschillende perspectieven in de bibliotheek in Zeist (57 procent) en dat het belangrijk is dat de gemeente zich inzet om verschillende verhalen te vertellen, ook wanneer dit geld kost (51 procent). Voor alle stellingen zien we echter ook dat een kwart tot een derde van de inwoners het niet eens is met deze activiteiten voor de gemeente Zeist. Uit eerdere vragen komt naar voren dat een substantieel deel van de Zeistenaren niet goed weet wat de gemeente doet op het gebied van doorwerking van het slavernijverleden, het ontbreekt aan kennis over slavernijverleden en het belangrijk vindt dat de gemeente zich bezighoudt met dit verleden. De Zeistenaren is gevraagd op welke manieren zij het liefste zouden zien dat informatie over het slavernijverleden verschijnt (zie figuur 6.8) .
62
Een boekje over het slavernijverleden van Zeist
29
Een podcast over het slavernijverleden in Zeist
12
42
Bijeenkomsten/dialoogsessies over het slavernijverleden
28
0% Weinig
17
21
13
20%
26
20
55
Een wandeling langs sporen van het slavernijverleden
Helemaal niet
26
24
40%
Niet veel, niet weinig
60% Veel
6
15
7
18
51
28
8
80%
100%
Zeer veel
Figuur 6.8: Mate waarin Zeistenaren interesse hebben in verschillende manieren van informatieoverdracht over het slavernijverleden vanuit de gemeente Zeist (in procenten) Bron: Risbo/Kieskompas
De Zeistenaren is gevraagd in hoeverre zij zelf interesse zouden hebben in een boekje, een podcast, bijeenkomsten/dialoogsessies en een wandeling langs sporen van het slavernijverleden. Een boekje over het slavernijverleden van Zeist en een wandeling langs sporen van het slavernijverleden kennen de meeste interesse: respectievelijk 32 procent en 36 procent van de inwoners heeft hier interesse in. De andere twee opties, een podcast en een bijeenkomst/dialoogsessie, kunnen op weinig enthousiasme rekenen: respectievelijk 62 procent en 76 procent geeft aan hier weinig tot geen interesse in te hebben. Personen met een herkomst uit de voormalig koloniën van Nederland en jongere personen (18-34 jaar) zijn enthousiaster over de verschillende vormen van kennisoverdracht dan anderen (zie tabel 6.5 in de bijlage). Hoewel eerder bleek dat inwoners meer zouden willen leren over de rol van de gemeente Zeist in het slavernijverleden en een relatief groot deel van de inwoners het belangrijk vindt dat de gemeente hier aandacht aan besteed, blijkt maar een klein deel interesse te hebben in deze mogelijke concrete vormen informatievoorziening over het slavernijverleden van de gemeente Zeist. Als laatste is de Zeistenaren gevraagd naar hun mening over hoe het slavernijverleden van de gemeente Zeist kan worden herdacht (figuur 6.9).
63
Ondersteun maatschappelijke initiatieven rond slavernijverleden
22
Betrek bewoners actief bij erkenning en dialoog
24
14
34
Geef het hele jaar aandacht aan (afschaffing van) slavernij
36
Realiseer een monument voor het slavernijverleden
33
Helemaal niet mee eens
Niet mee eens
39
19
Reserveer structureel budget voor dit thema
0%
19
20% Neutraal
7
27
25
20
27
27
40% Mee eens
15
23
17
32 60%
5
4
10 4
12 80%
5 100%
Helemaal mee eens
Figuur 6.9: Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen rondom de manier waarop de gemeente Zeist het slavernijverleden kan herdenken (in procenten) Bron: Risbo/Kieskompas
Uit figuur 6.9 blijkt dat het draagvlak voor verschillende vormen van herdenken verschilt. De meeste steun is er voor het ondersteunen van maatschappelijke organisaties en het actief betrekken van inwoners bij de erkenning van dit verleden. De minste steun is er voor een meer structurele aandacht het jaar rond. Ook het oprichten van een monument of structureel budget beschikbaar stellen om het slavernijverleden te herdenken kan op relatief weinig steun rekenen.
6.4 Klankbordgroep Een deel van de bewoners van Zeist zijn bij dit onderzoek in een klankbordgroep betrokken. Op basis van vrijwillige aanmelding is er een groep opgericht bestaande uit inwoners van Zeist die een band ervaren met het koloniale verleden. Zo waren er mensen aanwezig die zelf nazaat zijn, in een voormalig kolonie hebben gewoond, of lid zijn van de EBG. In totaal hebben er drie bijeenkomsten plaatsgevonden. De eerste bijeenkomst focuste op kennismaking en het delen van de eerste bevindingen. De tweede bijeenkomst verdiepte de bevindingen en ging uitgebreider in op de specifieke rol van verschillende partijen bij het slavernijverleden. Tijdens de laatste bijeenkomst zijn de eindresultaten van het onderzoek besproken. Bij alle bijeenkomsten is beoogd om ruimte te creëren voor de leden om hun perspectief te geven over de bevindingen en de verantwoordelijkheid van de gemeente. Het is belangrijk om in acht te nemen dat de leden van de klankbordgroep niet als representatief gezien kunnen worden voor de gehele populatie van Zeist. De meningen vanuit de klankbordgroep verschillen in sommige opzichten aanzienlijk van de resultaten uit de vragenlijst. Dit is mogelijk te verklaren doordat de personen die zich hebben aangemeld voor de klankbordgroep meer affiniteit en verbondenheid voelen met het onderwerp.
Betrokkenheid van Zeist bij slavernijverleden In de bijeenkomsten stond centraal wat “betrokkenheid” betekent in een gemeente zonder directe institutionele slavernijbanden. Meerdere leden van de klankbordgroep benadrukten dat 64
koloniale inkomsten, sociale netwerken en maatschappelijke status nauw met elkaar zijn verweven. Deze indirecte vorm van betrokkenheid wordt door hen gezien als relevant voor het begrijpen van de Zeister geschiedenis. Er wordt de vraag gesteld of de gemeente als organisatie los kan worden gezien van de individuele betrokkenheid bij het koloniale verleden van sommige bestuurders. Doorwerking van slavernijverleden in Zeister samenleving Waar in de vragenlijst ‘slechts’ 15 procent van de ondervraagden doorwerking van het slavernijverleden ziet in de huidige Zeister samenleving en een nog kleiner percentage (5 procent) dit zelf ervaart, ervaart een groot deel van de deelnemers van de klankbordgroep deze doorwerking juist wel, ongeacht hun herkomst. Een aantal leden uit de klankbordgroep met een achtergrond uit een van de voormalige koloniën geeft aan geen doorwerkingen van het slavernijverleden te ervaren in Zeist. Er wordt daarbij benoemd dat het lastig is om een ervaring in de huidige samenleving te relateren aan de doorwerking van het slavernijverleden: de leden vinden het moeilijk om te stellen dat een bepaalde situatie die zij hebben meegemaakt door hun huidskleur kwam of door andere factoren. Eerder bleek uit de vragenlijst dat jongere personen (18-34 jaar) vaker doorwerkingen van het slavernijverleden in de huidige Zeister samenleving zien dan personen boven de 35 jaar.
Dit beeld wordt onderkend door een aantal leden van de klankbordgroep. Ook zij zijn van mening dat de jongere generatie meer bezig is met identiteit, familiegeschiedenis en koloniale erfenissen. Vanuit de resultaten uit de vragenlijst weten we dat de helft van de Zeistenaren vindt dat in Zeist iedereen gelijk wordt behandeld, terwijl een vijfde dit niet zo ervaart. In de klankbordgroep zijn juist alle deelnemers zich bewust van de mogelijke verschillen in privileges en behandeling op basis van huidskleur en achtergrond. Verschillende leden wezen op hedendaagse ongelijkheden, onder andere in huisvesting, startposities en het medische systeem. De deelnemers legden zo duidelijke verbanden tussen koloniale geschiedenis en huidige maatschappelijke verschillen. De manier waarop wordt omgegaan met de doorwerking van het slavernijverleden verschilt. Zo vertelde een van de leden met een Surinaamse achtergrond trots te zijn op haar voorouders, die niet alleen de verschrikkelijke overtocht over de Atlantische oceaan overleefden, maar daarna langdurig zwaar werk op plantages verrichtten. Die geschiedenis geeft haar veerkracht en motivatie en laat zien dat doorwerkingen niet alleen verwijzen naar pijn of achterstelling, maar ook naar kracht, trots en doorzettingsvermogen.
Erkennen van verleden: een rol voor het onderwijs In de klankbordgroep lopen de meningen over erkenning voor het slavernijverleden en rectificatie sterk uiteen, net als in de vragenlijst. Sommige leden willen dat er meer focus komt op de schaduwkanten van mensen uit de geschiedenis met een koloniale link, terwijl andere van mening zijn dat dit niet nodig is en dat je de acties van mensen moet bekijken vanuit de kennis en positie van toen. Wel heerst er binnen de klankbordgroep de behoefte om zelf en om de gemeente actie te laten ondernemen. Onderwijs speelt hierin een grote rol volgens de leden. Via die weg zou er een groter bewustzijn ontwikkeld kunnen worden over het slavernijverleden van Zeist. De klankborgroep deed verschillende suggesties: lokale geschiedenis integreren in het onderwijs, lesmateriaal over slavernij en kolonialisme vanaf een jonge leeftijd, toelichting bij erfgoed zoals informatiepanelen bij buitenplaatsen en straatnamen, en het betrekken van EBG-leden en ervaringsdeskundigen bij gastlessen. Daarnaast werd er gepleit voor een officiële Zeister herdenkingsdag, meer zichtbaarheid van het multiculturele verleden in toeristische projecten en 65
de ontwikkeling van een audiotour of podcast over de koloniale geschiedenis van Zeist. Opvallend in vergelijking met de uitkomsten op de vragenlijst, is dat bij nagenoeg iedereen van de klankbordgroep draagvlak is voor het plaatsen van extra informatie in de buitenruimte bij plekken die verband houden met het koloniale verleden. Ook is de onder de leden van de klankbordgroep meer draagvlak voor het ontwikkelen van een podcast over het slavernijverleden van Zeist, terwijl 62 procent van de deelnemers van de vragenlijst hier niet op zit te wachten. Vanuit de klankbordgroep is er dus een behoefte aan actie, verdieping en educatie. Binnen de klankbordgroep bestaat de wens voor verder onderzoek over de betrokkenheid van specifieke personen bij het slavernijverleden, zoals Nassau-Odijk. Binnen de scope van dit onderzoek is daar geen ruimte voor, maar de nieuwsgierigheid naar verdere informatie leeft bij de klankbordgroep. Een van de leden verwees in een klankbordgroep bijeenkomst naar het wandkleed, Draden van ons Slavernijverleden, gepresenteerd in Utrecht. Het ontbreken van Zeist in dit kunstwerk benadrukt dat het lokale verhaal nog onvoldoende zichtbaar is, wat volgens dit specifieke lid de urgentie van het voorliggende onderzoek benadrukt.
6.5 Conclusie Hoe kijken huidige inwoners naar het koloniaal en slavernijverleden en naar de rol van de gemeente hierin? De resultaten laten zien dat er verdeeldheid bestaat onder inwoners van Zeist, zowel over de doorwerking van het slavernijverleden als over de rol die de gemeente hierin zou moeten spelen. Daarnaast wijzen de uitkomsten erop dat personen van verschillende herkomst en leeftijden anders kijken naar de omgang met dit verleden. Over het algemeen voelen Zeistenaren zich thuis, maar signaleren zij wel ongelijkheid in de samenleving in de vorm van racisme en een kloof tussen arm en rijk. De mate waarin deze ongelijkheid en de doorwerking van het slavernijverleden worden ervaren, verschilt sterk. Personen met een herkomst in voormalig Nederlandse koloniën en jongeren geven aanzienlijk vaker aan dat zij (zelf) doorwerkingen ervaren, terwijl het merendeel van de overige Zeistenaren dit niet doet. Ook de klankbordgroep ervaart deze doorwerking duidelijker dan de gemiddelde respondent. Deze verschillen vertalen zich in uiteenlopende opvattingen over de rol van de gemeente. Inwoners hebben vaak een sterke, maar uiteenlopende mening: zij zijn of (helemaal) voor, of (helemaal) tegen aandacht voor het slavernijverleden en gemeentelijke betrokkenheid, terwijl een neutrale positie relatief weinig voorkomt.
Leeftijd en herkomst spelen een rol in hoe deze vraag beantwoord is: personen met een herkomst uit voormalig Nederlandse koloniën en jongeren staan positiever tegenover een uitgebreidere rol van de gemeente bij erkenning van het verleden dan anderen. Tegelijkertijd geeft het merendeel van de inwoners aan dat zij weinig kennis heeft over het slavernijverleden van de gemeente Zeist. Ongeveer de helft van de inwoners zou hier meer over willen weten, vooral jongeren. Deze behoefte aan kennis vertaalt zich niet direct in interesse in de genoemde manieren van informatieverschaffing. Een boekje over het slavernijverleden van Zeist en een wandeling langs sporen van het slavernijverleden wordt door een derde van de inwoners als interessant beschouwd. Ook hier geldt: jongeren zijn enthousiaster over initiatieven met betrekking tot informatieverspreiding dan ouderen. Hoewel eerder bleek dat inwoners meer zouden willen leren over de rol van de gemeente Zeist in het slavernijverleden en een relatief groot deel van de inwoners het belangrijk vindt dat de gemeente hier aandacht aan besteed, blijkt maar een klein deel interesse te hebben in informatievoorziening over het slavernijverleden van de gemeente Zeist. Desalniettemin vindt meer dan de helft van de inwoners dat de gemeente zich moet inzetten om een meer divers 66
verhaal te vertellen over het slavernijverleden, ook als dit geld kost. Inwoners voelen, van de gegeven opties, het meeste voor het ondersteunen van maatschappelijke organisaties en het actief betrekken van inwoners bij de erkenning van het verleden. Het oprichten van een monument of structureel budget beschikbaar stellen om het slavernijverleden te herdenken kan op relatief weinig steun rekenen. Afgaande op de uitkomsten uit de vragenlijst kan geconcludeerd worden dat er sprake is van enige verdeeldheid onder inwoners van Zeist rondom omgang met het koloniale verleden en de aandacht die hiervoor gevraagd wordt. Bijna even grote delen van de Zeistenaren vinden dat er wel genoeg aandacht voor dit verleden is geweest en dat verdere inzet om dit verleden voor het voetlicht te brengen onnodig is. Tegelijkertijd is een deel van de Zeistenaren juist positief ten opzichte van initiatieven om meer aandacht voor dit verleden te vragen. De uitkomsten worden gekenmerkt door een paar tegenstrijdigheden. Aan de ene kant geven Zeistenaren aan niet veel te weten over het koloniale verleden en hier graag meer over te willen weten. Er lijkt echter weinig interesse in de geopereerde suggesties om kennis over dit verleden te delen. Ook op voor wat de rol van de gemeente betreft valt op dat 90 procent geen beeld heeft van wat de gemeente doet rondom het slavernijverleden.
Ondanks dat er weinig kennis is over wat de gemeente doet op dit gebied, is er wel een kritische houding onder een deel van de Zeistenaren waarneembaar over de aandacht die de gemeente aan het koloniale verleden besteedt. In de context van dit onderzoek is het belangrijk om te realiseren dat er verschillen zijn in de ervaren doorwerkingen in de Zeist gelet op herkomst. Personen met een herkomst in een van de voormalig koloniën zien niet alleen vaker doorwerkingen van het koloniale verleden in Zeist, zij ervaren deze ook veel vaker zelf. Ondanks dat we een gedeeld verleden hebben, is er nog geen gedeelde beleving van dit verleden.
67
7 – Aanbevelingen Dit onderzoek heeft een breed palet aan sporen van het koloniale en slavernijverleden in Zeist blootgelegd. Deze sporen zijn niet alleen historisch van aard, maar ook in het heden zichtbaar en merkbaar. Enerzijds gaat het om fysieke verwijzingen in de openbare ruimte, zoals buitenplaatsen en namen van historische figuren. Anderzijds wordt door een deel van de inwoners nog altijd een doorwerking ervaren, onder meer in de vorm van discriminatie en kansenongelijkheid. Uit de vragenlijst en de gesprekken met de klankbordgroep blijkt dat het slavernijverleden voor een deel van de inwoners relevant is, maar dat de mate van betrokkenheid, urgentie en de gewenste rol van de gemeente sterk uiteenlopen. Deze diversiteit aan perspectieven maakt het lastig om beleid te formuleren dat op brede steun kan rekenen: ongeacht de gekozen koers zal een deel van de inwoners zich daarin niet herkennen. Voor de gemeente ligt er daarmee een opgave om zorgvuldig te bepalen welke rol zij wil en kan vervullen en hoe zij daarbij recht doet aan de verschillende opvattingen binnen de samenleving. De aanbevelingen in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de uitkomsten van het onderzoek, de vragenlijst en de klankbordgroep. Daaruit komt naar voren dat het draagvlak voor aandacht voor het slavernijverleden groter is onder jongeren en inwoners met een herkomst in voormalig Nederlandse koloniën.
Tegelijkertijd zijn de opvattingen binnen de bredere bevolking verdeeld, wat betekent dat beleidskeuzes weerstand kunnen oproepen. Daarom is het van belang dat de gemeente in haar afwegingen niet alleen kijkt naar de algemene populatie, maar ook naar de behoeften van nazaten. Bewustwording en erkenning van het koloniale en slavernijverleden kunnen bijdragen aan een inclusievere samenleving en sluiten aan bij bredere opgaven rond het tegengaan van racisme en discriminatie, die door een deel van de inwoners nog steeds als doorwerking van dit verleden worden ervaren. 1. Verbindt als gemeente de verschillende perspectieven die leven in de samenleving De antwoorden op de vragenlijst tonen aan dat er sprake is van uiteenlopende meningen onder inwoners van Zeist. Een deel van de inwoners vindt het belangrijk dat er meer aandacht voor dit verleden komt terwijl een ander deel dit juist niet wil. Hoe de gemeente ook omgaat met de uitkomsten van dit onderzoek, er zullen voor- en tegenstanders zijn. In onze ogen is het belangrijk om daarbij rekening houden met de ongelijkheid in de beleving tussen personen met een herkomst in een van de voormalig koloniën en personen zonder migratieachtergrond.
Dat personen met een herkomst in de voormalig koloniën meer doorwerkingen zien en ervaren, zou kunnen wijzen op een gebrek aan bewustzijn over dit verleden bij een deel van de personen zonder migratieachtergrond. Dit zou een reden kunnen zijn om als gemeente initiatief te blijven nemen om dit verleden onder de aandacht te brengen, zonder daarmee andere perspectieven uit het oog te verliezen. 2. Zorg voor context in de openbare ruimte In Zeist zijn verschillende verwijzingen naar het koloniale verleden aanwezig in de buitenruimte, maar zonder duiding blijven deze voor veel inwoners betekenisloos. Het toevoegen van context, bijvoorbeeld via informatiepanelen, digitale toepassingen of publieksinformatie, kan bijdragen aan bewustwording en erkenning. Betrek bij de ontwikkeling van deze informatie verschillende lokale gemeenschappen en deskundigen, zodat meerdere perspectieven zichtbaar worden. Door de gemeente heen verspreid staan al diverse informatieborden die historische context bieden. Mogelijk kunnen deze borden aangepast worden zodat er ook aandacht aan het koloniale verleden vermeld staat. 68
3. Ontwikkel toegankelijke publieksinformatie Er is behoefte aan meer kennis, maar beperkte interesse in traditionele vormen van informatieoverdracht. Dit vraagt om toegankelijke en aantrekkelijke vormen van publieksinformatie. Een publieksgerichte publicatie kan hierbij een rol spelen, mits deze visueel, verhalend en begrijpelijk is. Overweeg daarnaast digitale vormen, zoals een interactieve website of kaart, om een breder publiek te bereiken. 4. Veranker het onderwerp in educatie Door de koloniale geschiedenis van Zeist te betrekken in het onderwijs, wordt de bewustwording over het slavernijverleden en de doorwerkingen hiervan gestimuleerd. Met name jongeren geven aan behoefte te hebben aan meer kennis over het koloniale verleden. De gemeente kan hierin een faciliterende rol spelen door samenwerking met scholen, culturele instellingen en bibliotheken te bevorderen. Mogelijke vormen zijn gastlessen, projecten, themadagen of het ontwikkelen van wandelroutes langs historische plekken die samenhangen met het verleden van Zeist. Door de lokale geschiedenis te koppelen aan bredere nationale en mondiale ontwikkelingen, wordt het onderwerp concreter en relevanter. 5. Versterk de rol van de bibliotheek als kennis- en ontmoetingsplek De bibliotheek kan fungeren als laagdrempelige plek voor informatie, ontmoeting en dialoog.
De gemeente zou de bibliotheek kunnen stimuleren of aandacht te schenken aan het koloniale verleden, waaronder de slavernij. Ondersteun initiatieven zoals lezingen, leesgroepen en thematische bijeenkomsten en stimuleer een diverse en actuele collectie over slavernij en kolonialisme. 6. Verbind het onderwerp aan inclusie- en antidiscriminatiebeleid Een deel van de inwoners ervaart doorwerkingen van het koloniale verleden in het heden, onder meer in de vorm van discriminatie en kansenongelijkheid. Het onderwerp kan daarom niet los worden gezien van bredere beleidsvelden. De gemeente kan bijdragen door zich bewust te blijven van haar eigen positie met betrekking tot inclusie- en antidiscriminatiebeleid, aanvullend op wat zij al doet. 7. Ondersteun maatschappelijke initiatieven Er bestaat meer draagvlak voor het ondersteunen van initiatieven vanuit de samenleving dan voor top-down maatregelen. De gemeente kan dit faciliteren door subsidies, samenwerking en ondersteuning te bieden aan bestaande organisaties, zoals lokale comités en historische verenigingen. Hiermee wordt ruimte geboden aan initiatieven die aansluiten bij verschillende perspectieven binnen de samenleving. 8. Verbeter toegang tot archieven en stimuleer (familie)onderzoek De aanwezigheid van een gemeentelijk archief biedt kansen voor verdere verdieping.
Vergroot de toegankelijkheid van archiefmateriaal en onderzoek hoe inwoners, met name nazaten, ondersteund kunnen worden bij het onderzoeken van hun familiegeschiedenis. Waarschijnlijk leidt het spoor snel uit Zeist, maar het kan wel een belangrijk startpunt zijn. Dit kan bijdragen aan persoonlijke betekenisgeving en historisch bewustzijn.
69
Bronnen Boeken en artikelen Allen, R.M., E. Captain, M. van Rossum & U. Vyent, “Dutch Colonial Slavery and Its Afterlives: Introduction,” in Slavery and The Dutch State: Dutch Colonial Slavery and Its Afterlives ed. by R. M. Allen et al. Leiden: Leiden University Press, 2025. Baay, R. Daar werd iets gruwelijks verricht. Amsterdam: Singel Uitgeverijen, 2015. Beumer, J.T.A., et al. Zeist: levende parel van de Stichtse Lustwarande. Zeist, 2003. Breman, J. & A. van Schaik. "12. Colonial Unfree Labor in the Nineteenth-Century Dutch East Indies" in Slavery and The Dutch State: Dutch Colonial Slavery and Its Afterlives ed. by R. M. Allen et al. Leiden: Leiden University Press, 2025. Brumund, J.F. G. Indiana. Verzameling van stukken van onderscheiden aard, over landen, volken, oudheden en geschiedenis van den Indischen archipel. Van Kampen, 1854. De Gaay Fortman, B. “De West-Indische Maatschappij.” Nieuwe West-Indische Gids 11 (1930): 307–315. De Gaay Fortman, B. “De geschiedenis der Luthersche Gemeente te Berbice.” De West-Indische Gids 24 (1942). De Jong, E. “Landgoed Blikkenburg”Geheugen van Zeist. Digitaal raadpleegbaar: https://www.geheugenvanzeist.nl/articles/landgoed-blikkenburg/. De Kok, G.& P. Brandon. Het slavernijverleden van historische voorlopers van ABN AMRO. Een onderzoek naar Hope & Co en R. Mees & Zoonen. Amsterdam: IISG, 2022. Den Heijer, H.
Slavernijverleden van Zeeland. Zeeland, 2023. Fatah-Black, K., L. Lauret & J. van den Tol. Dienstbaar aan de keten? De Nederlandse bank en de laatste decennia van de slavernij 1814–1863. Leiden: Leiden University Press, 2022. Galen, C.W. van. “Wat zal er met ons gebeuren als wij geen slaven meer hebben? De EBG en de Surinaamse slavenregisters, 1830–1863.” In Hernhutters in beweging: 250 jaar grote kerkzaal Broedergemeente Zeist, 97–105. 2019. Groenedijk, T. Nederlandse plaatsnamen. Hoogeveen: Slingenberg Boekproducties, 2020 Heimel, J.H. Familie Van de Poll, de Zeister tak. Zeist: Zeister Historisch Genootschap, 2020. Jouwe, N., M. Kuipers & R. Raben. Slavernij en de stad Utrecht. Walburg Pers B.V., 2021. Kalff, S. “Franchsen in Suriname.” De West-Indische Gids 11 (1929–1930): 326. Kort, J.C. Repertorium op de lenen van de hofstede Stoutenburg 1300–1797, Houten, 2010. Lauret, L. “Dutch Politics and Slavery in the Nineteenth Century.” In Slavery and the Dutch State: Dutch Colonial Slavery and Its Afterlives, edited by R.M. Allen et al., 139–. Leiden: Leiden University Press, 2025. Legene, S. De bagage van Blomhoff en Van Breugel. Japan, Java, Tripoli en Suriname in de negentiende-eeuwse Nederlandse cultuur van het imperialisme. Amsterdam, 1998. 71
Mollen-Hengeveld, J.C. Markante Zeistenaren. Zeist: Van de Poll-Stichting, 1991. Moolenaar, A. “Willem Adriaan I van Nassau-Odijk.” Nimako, K. “Dutch Atlantic Chattel Slavery,” in Slavery and the Dutch State: Dutch Colonial Slavery and Its Afterlives, ed. R.M. Allen, E. Captain, M. van Rossum & U. Vyent. Leiden University Press, 2025. 133. Rhoen, R.P.M. De bestuurlijke elite van Zeist 1813–1851. Romeijn, A. De stadsregering van Tholen (1577–1795). Tholen, 2001. Tjon A Yong-Nahar, R. “Cornelis Winst Blijd 1860–1921.” In Emancipatie 1863–1963, 122–. 1964. Van der Burg, V.A.M. & R.P.M. Rhoen. De gemeenteraad van Zeist 1851–1976. Zeist, 1994. Van der Burg, V.A.M., en R.P.M. Rhoen. Zeist van boerendorp tot villadorp. Zeist, 2019. Van der Burg, V.A.M., en R.P.M. Rhoen. “Zeister bedrijven Koninklijk onderscheiden.” Seijst 32, nr. 3/4 (2002): 100. Van Eekeren, H.J. De Oude Kerk te Zeist. Zeist, 1974. Van Haaren, S. Een regentengeslacht in beeld. Geschiedenis en collectie van de familie Van de Poll. Zwolle, 1997. Van Lennep, Jan Hendrik. Op de zee. Leiden, 1865. Van Stipriaan, A. Rotterdam in slavernij. Amsterdam: Boom, 2020. Van Stipriaan, A. Surinaams Contrast: Roofbouw en Overleven in Een Caraïbische Plantagekolonie, 1750-1863. Vol. 13. Brill, 1993. Van Stipriaan, A.
“Literatuurverkenning over de doorwerkingen van het koloniaal en slavernijverleden.” In Het koloniaal en slavernijverleden onder de aandacht. Risbo, 2024. Van Zanden, J. L. “Lonen en arbeidsmarkt in Amsterdam, 1800–1865.” Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 9 (1983): 8–9. Vlier, M.L.E. Beknopte geschiedenis der kolonie Suriname. Amsterdam, 1863. Welie, R. “Slave trading and slavery in the Dutch colonial empire: A global comparison” in New West Indian Guide 82 (1&2) (2008). Wels, H. Hernhutters in Zeist. Abcoude, 2011. Wolbers, J. De slavernij in Suriname. Amsterdam, 1853. Archiefbronnen Nationaal Archief. Collecties WIC en Sociëteit van Suriname. Utrechts Archief. Diverse toegangen, waaronder familiearchieven en Zendingsgenootschap. Zeeuws Archief. Staten van Zeeland. Gemeentearchief Zeist. Stadsarchief Amsterdam. Stadsarchief Rotterdam. Gelders Archief. Kranten Algemeen Handelsblad. 72
Bataviaasch Handelsblad. Java-Bode. De West. De Locomotief. Javasche Courant. Weekbode Zeist, Driebergen en Omstreken. Digitale bronnen Geheugen van Zeist. https://www.geheugenvanzeist.nl Zeister Historisch Genootschap. https://zhg.nl Suriname Plantages Database. https://www.surinameplantages.com Evangelische Broedergemeente Suriname. https://ebgs.sr Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. https://www.cultureelerfgoed.nl Monumenten.nl. https://www.monumenten.nl Universiteit Utrecht, project slavernijverleden. Erfgoed Leiden en Omstreken. https://www.erfgoedleiden.nl
73
Bijlage 1 Methodologische toelichting vragenlijst Introductie De dataverzameling voor dit onderzoek vond plaats van 13 tot 26 januari 2026. Daarvoor is gebruik gemaakt van het Kieskompas burgerpanel in Zeist. Deze dataverzameling heeft geleid tot een gewogen steekproef van 537 respondenten. Om de resultaten generaliseerbaar te maken voor stemgerechtigde inwoners van de gemeente Zeist, heeft Kieskompas een weging op de resultaten van het onderzoek uitgevoerd. De resultaten zijn gewogen naar geslacht, leeftijd, opleiding, migratieachtergrond en stemgedrag om de data ten aanzien van deze variabelen (binnen de gebruikte categorieën) representatief voor de gemeente Zeist te maken. Deze representativiteit trekt zich door naar variabelen en categorieën waarop niet gewogen is, maar zal nooit volledig corrigeren. Response Op 26 januari hadden 570 mensen het onderzoek volledig ingevuld, waarvan 564 mensen via het Zeist-panel (1680 panelleden; response rate 33.6%) en 6 mensen via de anonieme link. Om respondenten een gewicht toe te kennen, moet hun gemeente, leeftijd, geslacht, migratieachtergrond, opleiding, en het stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen bekend zijn, hetgeen 537 Zeistenaren met ons deelden. Weging Om de resultaten generaliseerbaar te maken voor stemgerechtigde inwoners van Zeist, is een weging uitgevoerd op de resultaten van het onderzoek.
Hierbij wordt gebruikt gemaakt van een iteratieve poststratificatiemethode op basis van verschillende populatie-eigenschappen. Er is gewogen met een joint distribution (Gouden Standaard van CBS) voor • leeftijd (4 categorieën) • geslacht (2 categorieën) • Daarnaast is er voor opleiding en migratieachtergrond een marginal distributions gebruikt (AlleCijfers (https://allecijfers.nl/gemeente/zeist/)) • opleiding (2 categorieën) • migratieachtergrond (3 categorieën) De laatste verdeling betreft de laatste verkiezingsresultaten van de Tweede Kamerverkiezingen in Zeist (bron: verkiezingsuitslagen.nl van de Kiesraad). Hierbij wordt elke zetelende partij afzonderlijk gewogen, net als alle andere partijen samen, blanco-stemmers en niet-stemmers.
75
Bijlage 2 Aanvullende tabellen Tabel 6.1. Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over het leven in Zeist, uitgesplitst naar herkomst en leeftijd (in aantallen en procenten)
Nederland
Ik voel mij thuis in Zeist Helemaal niet mee eens Niet mee eens Neutraal Mee eens Helemaal mee eens In Zeist wordt iedereen Helemaal niet mee eens gelijk behandeld Niet mee eens Neutraal Mee eens Helemaal mee eens In Zeist is er geen Helemaal niet mee eens racisme Niet mee eens Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Er is weinig Helemaal niet mee eens ongelijkheid tussen Niet mee eens arm en rijk Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Er is ruimte voor Helemaal niet mee eens verschillende Niet mee eens meningen in Zeist Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Bron: Risbo/Kieskompas
77
# 3 24 55 159 182 4 57 106 128 48 29 138 110 45 17 112 204 56 32 2 1 20 75 227 64
% 0.8% 5.6% 13.0% 37.5% 43.0% 1.2% 16.7% 30.9% 37.1% 14.0% 8.5% 40.9% 32.4% 13.2% 5.1% 27.6% 50.4% 13.8% 7.8% 0.4% 0.1% 5.2% 19.5% 58.5% 16.6%
Herkomst Voormalige koloniën # % 0 0.0% 8 14.9% 9 18.3% 19 35.9% 16 30.9% 0 0.0% 19 45.9% 5 13.3% 17 40.8% 0 0.0% 0 0.0% 23 54.1% 18 42.9% 1 3.0% 0 0.0% 7 16.3% 16 35.8% 21 45.9% 1 2.0% 0 0.0% 7 13.4% 11 21.3% 6 11.4% 26 51.7% 1 2.2%
Leeftijd Anders # 5 1 9 27 18 0 16 14 8 6 6 27 8 5 2 16 25 15 3 2 1 2 13 40 1
18-34 % 8.8% 1.2% 15.0% 45.2% 29.7% 0.0% 35.9% 32.6% 18.1% 13.3% 13.2% 55.4% 15.6% 10.7% 5.2% 26.5% 41.4% 24.5% 4.7% 3.0% 2.4% 3.1% 22.7% 69.8% 2.0%
# 2 9 11 55 37 3 26 14 41 8 2 48 32 6 0 42 37 23 3 0 0 14 15 61 11
% 1.4% 7.6% 9.9% 48.5% 32.6% 3.5% 27.9% 15.5% 44.4% 8.7% 1.8% 55.0% 36.0% 7.2% 0.0% 40.0% 35.3% 21.9% 2.8% 0.0% 0.0% 13.5% 14.5% 61.2% 10.8%
35-49 # 0 8 12 68 54 0 23 39 39 22 15 46 30 25 5 36 73 13 17 0 0 3 32 72 24
% 0.0% 5.4% 8.6% 47.8% 38.2% 0.0% 18.7% 31.3% 31.8% 18.2% 12.4% 37.9% 24.5% 21.0% 4.1% 26.0% 52.0% 9.6% 12.3% 0.0% 0.0% 1.9% 24.2% 55.3% 18.6%
50-64 # 5 14 23 44 78 0 24 51 45 13 16 58 46 9 9 44 71 28 9 3 8 14 25 90 18
65+ % 3.3% 8.3% 14.0% 26.9% 47.5% 0.3% 18.1% 37.8% 33.7% 10.1% 11.9% 41.8% 33.1% 6.8% 6.4% 28.2% 45.6% 18.3% 5.7% 2.2% 5.1% 9.1% 15.9% 58.5% 11.4%
# 2 2 27 37 47 1 18 22 27 10 2 36 28 10 6 13 65 26 6 0 1 2 23 68 14
% 1.5% 1.9% 23.6% 32.5% 40.5% 0.7% 23.6% 28.8% 34.1% 12.9% 2.5% 44.0% 34.4% 12.2% 7.0% 11.5% 58.8% 23.9% 5.8% 0.0% 0.7% 2.1% 21.5% 62.9% 12.9%
Tabel 6.2. Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over de ervaren doorwerking van het slavernijverleden in Zeist, uitgesplitst naar herkomst en leeftijd (in aantallen en procenten)
# 146 89 39 33 7
% 46.4% 28.5% 12.4% 10.5% 2.2%
Herkomst Voormalige koloniën # % 12 30.7% 11 27.7% 2 6.1% 14 35.5% 0 0.0%
239 112 26 10 1
61.7% 28.9% 6.7% 2.5% 0.3%
16 21 0 12 0
129 66 47 112 60
31.2% 15.9% 11.4% 27.0% 14.4%
16 3 13 14 6
Nederland
In de Zeister Helemaal niet mee eens samenleving zijn nog Niet mee eens steeds doorwerkingen Neutraal van het Mee eens slavernijverleden Helemaal mee eens voelbaar Ik ervaar zelf Helemaal niet mee eens doorwerkingen van het Niet mee eens slavernijverleden in Neutraal Zeist, bijvoorbeeld in Mee eens de vorm van Helemaal mee eens kansenongelijkheid of discriminatie Ik vind de aandacht Helemaal niet mee eens voor doorwerkingen Niet mee eens van het Neutraal slavernijverleden Mee eens nodig, niet iedereen Helemaal mee eens heeft gelijke kansen Bron: Risbo/Kieskompas
78
Leeftijd Anders
18-34
35-49
50-64
65+
# 19 20 1 1 5
% 41.8% 42.9% 2.1% 1.7% 11.6%
# 26 27 10 17 0
% 31.9% 34.2% 12.4% 21.5% 0.0%
# 61 28 14 4 4
% 55.3% 25.1% 12.4% 3.4% 3.8%
# 54 30 5 20 7
% 46.3% 26.2% 4.2% 17.1% 6.1%
# 37 35 14 7 1
% 39.4% 37.2% 15.0% 7.5% 0.9%
32.2% 42.5% 0.7% 24.5% 0.0%
22 32 1 0 5
35.8% 52.8% 2.5% 0.0% 8.9%
40 45 6 11 0
39.4% 44.5% 5.5% 10.6% 0.0%
85 40 6 4 0
63.2% 29.8% 4.3% 2.7% 0.0%
98 38 7 6 6
63.8% 24.4% 4.3% 3.7% 3.7%
52 41 10 2 1
49.6% 39.2% 9.1% 1.5% 0.6%
30.7% 6.0% 24.7% 26.2% 12.5%
19 13 10 18 0
32.2% 21.7% 16.5% 29.1% 0.6%
18 10 20 43 21
16.4% 8.6% 17.7% 38.5% 18.8%
52 15 16 38 19
37.5% 10.6% 11.5% 27.0% 13.4%
56 31 19 35 19
35.2% 19.1% 12.1% 21.7% 11.8%
37 27 14 27 8
32.7% 23.7% 12.6% 24.0% 6.9%
Tabel 6.3. Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met de stelling dat zij meer willen weten over het koloniaal en slavernijverleden van de gemeente Zeist, uitgesplitst naar herkomst en leeftijd (in aantallen en procenten) Nederland # Ik zou meer willen weten over het koloniaal en slavernijverleden van de gemeente Zeist
Helemaal niet mee eens Niet mee eens Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Bron: Risbo/Kieskompas
79
77 66 96 137 47
18.2% 15.5% 22.8% 32.4% 11.0%
Herkomst Voormalige koloniën % # % 13 24.5% 21 1 2.9% 2 7 13.4% 18 22 42.1% 15 9 17.0% 5
Leeftijd Anders #
18-34 %
35.3% 2.6% 29.3% 24.9% 7.9%
# 13 6 18 54 22
35-49 %
11.4% 5.7% 15.6% 47.7% 19.6%
# 35 27 24 40 16
50-64 %
24.6% 19.0% 17.1% 28.1% 11.2%
# 36 20 45 50 13
65+ %
21.9% 12.4% 27.4% 30.2% 8.0%
# 27 15 34 30 9
% 23.6% 12.9% 29.7% 26.3% 7.5%
Tabel 6.4. Mate waarin Zeistenaren het eens zijn met stellingen over aandacht voor het slavernijverleden in de gemeente Zeist, uitgesplitst naar herkomst en leeftijd (in aantallen en procenten)
# 103 84 77 101 31
% 26.0% 21.0% 19.5% 25.5% 7.9%
Herkomst Voormalige koloniën # % 9 18.1% 12 24.0% 7 14.7% 15 30.3% 6 12.9%
123 61 61 124 40
30.1% 14.9% 14.8% 30.4% 9.8%
9 20 3 12 6
Nederland
Er moet meer Helemaal niet mee eens aandacht komen voor Niet mee eens het aandeel dat de Neutraal gemeente Zeist heeft Mee eens gehad in het koloniale Helemaal mee eens verleden Als blijkt dat de Helemaal niet mee eens gemeente Zeist een Niet mee eens slavernijverleden heeft, Neutraal dan moet de gemeente Mee eens zich ervoor inzetten om Helemaal mee eens dit te erkennen, ook al kost dit geld Bron: Risbo/Kieskompas
80
17.7% 39.4% 6.4% 23.8% 12.7%
Leeftijd Anders
18-34
35-49
50-64
65+
# 21 4 19 11 5
% 35.0% 6.3% 32.5% 18.2% 8.0%
# 17 20 21 36 8
% 16.8% 19.4% 20.4% 35.4% 7.9%
# 43 22 22 32 16
% 32.0% 16.6% 16.3% 23.6% 11.5%
# 47 31 28 38 14
% 29.7% 19.7% 17.8% 24.0% 8.8%
# 26 26 33 21 5
% 23.2% 23.3% 29.8% 19.2% 4.4%
29 10 5 16 0
48.2% 16.1% 8.2% 26.8% 0.6%
22 23 13 43 6
20.7% 21.3% 12.0% 40.2% 5.9%
59 6 18 37 17
43.1% 4.5% 12.8% 27.3% 12.3%
53 23 26 42 17
32.6% 14.4% 16.3% 25.9% 10.7%
27 39 12 30 6
24.0% 33.7% 10.4% 26.4% 5.5%
Tabel 6.5. Mate waarin Zeistenaren interesse hebben in verschillende manieren van informatieoverdracht over het slavernijverleden vanuit de gemeente Zeist, uitgesplitst naar herkomst en leeftijd (in aantallen en procenten) Nederland
Een boekje over het slavernijverleden van Zeist
Helemaal niet mee eens Niet mee eens Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Een podcast over het Helemaal niet mee eens slavernijverleden in Niet mee eens Zeist Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Bijeenkomsten/dialoog Helemaal niet mee eens sessies over het Niet mee eens slavernijverleden Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Een wandeling langs Helemaal niet mee eens sporen van het Niet mee eens slavenrijverleden Neutraal Mee eens Helemaal mee eens Bron: Risbo/Kieskompas
81
# 130 46 115 111 20 174 84 79 63 21 233 94 65 21 3 121 54 103 117 28
% 30.8% 11.0% 27.1% 26.3% 4.8% 41.3% 20.0% 18.7% 15.0% 5.0% 56.0% 22.7% 15.7% 4.9% 0.7% 28.6% 12.8% 24.3% 27.7% 6.7%
Herkomst Voormalige koloniën # % 11 20.8% 9 16.7% 7 12.7% 19 38.1% 6 11.6% 19 38.0% 14 27.8% 2 3.7% 12 23.7% 3 6.8% 22 44.3% 8 16.7% 7 14.6% 8 15.8% 4 8.6% 5 9.2% 12 24.0% 8 15.8% 18 35.8% 8 15.3%
Leeftijd Anders # 15 11 20 8 6 26 5 10 3 10 34 6 19 0 0 25 3 15 12 4
% 25.2% 18.0% 33.1% 13.4% 10.4% 47.9% 10.1% 18.6% 4.8% 18.6% 56.4% 10.7% 32.3% 0.6% 0.0% 41.8% 5.8% 24.7% 20.4% 7.3%
18-34 # 21 3 28 57 4 43 23 24 17 6 51 31 19 13 0 22 12 23 45 12
% 18.9% 3.0% 24.4% 49.9% 3.8% 37.9% 20.3% 21.5% 15.1% 5.3% 44.7% 26.9% 16.6% 11.8% 0.0% 19.1% 10.4% 20.1% 39.5% 10.9%
35-49 # 55 13 38 33 3 62 25 15 23 12 81 25 29 3 1 39 18 32 39 15
% 38.9% 8.9% 26.7% 23.2% 2.3% 45.3% 17.9% 11.0% 17.1% 8.7% 58.2% 18.1% 20.8% 2.2% 0.7% 26.9% 12.7% 22.5% 27.1% 10.7%
50-64 # 41 25 52 27 19 56 33 33 26 15 93 27 30 5 5 42 21 50 41 10
65+ % 25.0% 15.4% 31.6% 16.6% 11.5% 34.2% 20.1% 20.5% 16.2% 9.0% 58.2% 16.8% 18.6% 3.0% 3.4% 25.5% 12.7% 30.6% 25.0% 6.1%
# 38 25 24 22 6 58 23 18 11 2 64 26 14 7 1 49 19 20 23 3
% 33.5% 21.5% 20.7% 19.0% 5.4% 51.9% 20.7% 15.9% 9.8% 1.7% 56.7% 23.4% 12.8% 6.6% 0.5% 43.1% 16.4% 17.9% 20.2% 2.3%