PR22.011 OV tussen station Den Dolder en Soesterberg
Tekst van het document
Soesterberg 17 december 2021 Aan de raadsfracties van de gemeente Zeist, Ontv. Griffie 17-12-2021/PR22.011 Geachte raadsleden,
In de bijlage vindt u een document over het project de “Green Shuttle”, dit project is een burgerinitiatief van ONS-Netwerk Soesterberg. Na drie jaar voorbereiding hebben de provincie Utrecht, de gemeente Soest en de gemeente Zeist in 2009 hun handtekening gezet onder het Ruimtelijk plan Vliegbasis Soesterberg. Behalve een gezamenlijke horizon hebben deze drie partijen namens hun achterbannen ieder ook accenten in het plan aangebracht. In samenwerking met belanghebbenden en verschillende ministeries is er een realistisch en financieel sluitend plan gepresenteerd. In maart 2009 is dit plan ondertekend door dhr. R.W. Krol, gedeputeerde namens de provincie, dhr. T. Middelkoop als wethouder namens Soest en door dhr. C.M.W. Berkhout als wethouder namens Zeist. In het gepresenteerde Ruimtelijk Plan is een recreatieve OV-verbinding opgenomen vanaf het station Den Dolder langs het NMM naar de nieuwe kern van Soesterberg. Ruim drie jaar geleden heeft ONS-Netwerk dit plan opgepakt om te werken aan een innovatieve, hoogwaardige, duurzame en comfortabele OV-verbinding tussen Station Den Dolder, het Museumkwartier en Soesterberg. Op 18 januari 2021 is er door ONS-Netwerk een Quickscan opgesteld in het kader van de visienota van het Ondernemersnetwerk, “Naar een mooier en welvarender Soesterberg “.
Deze visienota is in 2016 gepresenteerd, waarna er in de afgelopen jaren delen zijn uitgewerkt. Het plan “Green Shuttle” is in september jongstleden gepresenteerd aan een groot aantal Stakeholders en is positief ontvangen. Inmiddels is er een haalbaarheidsonderzoeksproject opgestart door vijf studenten van de Hogeschool Utrecht. Wij verwachten eind januari de resultaten van het onderzoek te kunnen presenteren. Wij sturen u dit bericht, omdat wij er ook vanuit de politieke kant aandacht op willen vestigen. Indien het plan haalbaar is, ligt er een kans voor de provincie en de gemeentes Soest en Zeist om de gebieden rond het Park Vliegbasis middels een duurzame OV-verbinding, in het kader van Smart Mobility, te ontsluiten. Mocht er behoefte zijn aan verdere toelichting, of zijn er vragen, wij zijn te allen tijde bereid vragen te beantwoorden en u van informatie te voorzien. Met vriendelijke groet, Namens ONS-Netwerk, Werkgroep “Green Shuttle”. Ed Rijnja/ Carel Bense/ Rob Tuizenga
Ontv. Griffie 17-12-2021/51274/PR22.011
Graag willen wij gebruik maken van de mogelijkheid om u te informeren over het burgerinitiatief betreffende een OV verbinding tussen station Den Dolder en Soesterberg. Wij hebben dit plan inmiddels ook toegestuurd aan de Provincie in verband met de nieuwe OV-concessie procedure. Bijgaand vindt u onze reactie met toelichting. We verwachten een positieve bijdrage te kunnen leveren aan de verbetering van de OVverbinding in het gebied en zijn graag bereid ons initiatief toe te lichten.
Vereniging ONS-Netwerk Soesterberg
Een zelfrijdende recreatieve OV-verbinding van NS Station Den Dolder via het NMM naar het nieuwe centrum van Soesterberg
1 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Inhoudsopgave
Ruimtelijk plan Vliegbasis Soesterberg
3
Ontwikkeling regionaal toerisme
5
Concessies openbaar vervoer en de smart shuttle
9
Corona en innovatie
11
Prognose reizigersaantallen
12
Milieuaspecten
15
Haalbaarheid
16
Colofon
Deze quickscan is op 18-1-2021 opgesteld door de Werkgroep Toerisme van het Ondernemers Netwerk Soesterberg in het kader van de visienotitie ‘naar een mooier en welvarender Soesterberg’ van het ondernemersnetwerk. De visienotitie is voor het eerst gepresenteerd in september 2016, waarna er successievelijk delen van zijn uitgewerkt. Andere actuele onderwerpen in deze reeks zijn het project SolarRunway (het benutten van restwarmte in het asfalt van de startbaan van Vliegbasis Soesterberg voor de verwarming van woningen), de herinrichting van het nieuwe hart van Soesterberg ‘Op den Bergh’ en de ontwikkeling van toerisme in en rondom Soesterberg. De auteurs zijn Carel Bense en Ed Rijnja, leden van de werkgroep Toerisme van ONS. Reacties of vragen zijn welkom en kunt u richten aan info@ons-netwerk.nl
2 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
1.
Ruimtelijk plan Vliegbasis Soesterberg 2009
Na drie jaar voorbereiding hebben de provincie Utrecht, de gemeente Soest en de gemeente Zeist in 2009 hun handtekening gezet onder het Ruimtelijk plan Vliegbasis Soesterberg. Behalve een gezamenlijke horizon hebben deze drie partijen namens hun achterbannen ieder ook accenten in het plan aangebracht. Behalve afstemming en overleg met vele lokale partijen en belanghebbenden werd intensief samengewerkt met verschillende ministeries. De wens was tevens om een financieel sluitend plan te presenteren – dat is gelukt. Het is niet alleen een prachtig, maar ook een realistisch plan geworden. Het is in maart 2009 ondertekend door R.W. Krol, gedeputeerde namens de provincie, T. Middelkoop als wethouder namens Soest en door C.M.W. Berkhout als wethouder namens Zeist. In het gepresenteerde Ruimtelijk Plan is een recreatieve OV-verbinding opgenomen vanaf het station Den Dolder langs het NMM naar de nieuwe kern van Soesterberg. “We willen het museumkwartier en het fietsen wandelgebied in de toekomst bereikbaar maken per openbaar vervoer op een hoogwaardige, comfortabele, innovatieve en duurzame manier. In aanvulling op het bestaande OV-netwerk wordt vanaf station Den Dolder een recreatieve verbinding gerealiseerd naar het museumkwartier. Deze loopt door tot in het centrum van Soesterberg. Hoe deze verbinding gerealiseerd wordt, moet in een volgende fase duidelijk worden.
Insteek is dat de afwisselende route en het gekozen voertuig een attractie op zichzelf vormen. Voor de financiering van deze recreatieve verbinding is alvast een investering in de begroting opgenomen”.
Route recreatieve verbinding 2009 “De openstelling van het gebied en de aansluiting op de recreatieve verbinding naar de vliegbasis zullen een impuls vormen voor de omgeving van station Den Dolder. Door een kwalitatieve herinrichting zal het station duidelijk herkenbaar zijn als toegang tot het gebied. De uitwerking hiervan is overigens geen onderdeel van het Ruimtelijk Plan voor vliegbasis Soesterberg.”
Beeld aansluiting station Den Dolder 2009
3 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
“Wat het Nationaal Park Hoge Veluwe doet voor Otterlo, kan de vliegbasis voor het dorp Soesterberg betekenen. Dagjesmensen en vakantiegangers treffen in Soesterberg een goede uitvalsbasis voor een meerdaags verblijf of een prettige stop tijdens een fiets- of wandeltocht. Om de toeristisch-recreatieve ontwikkeling van het dorp verder te stimuleren, wordt op de kruising van de Montgomerylaan en de Rademakerstraat een plein voorgesteld waar het plezierig toeven is: Dorpshart Soesterberg.
Beeld pleisterplaats met shuttle 2009
De recreatieve potentie van Soesterberg wordt verder uitgewerkt in het ‘Masterplan Soesterberg’. Dit is een plan van gemeente Soest en provincie Utrecht om het dorp Soesterberg nieuw elan geven. De ontwikkeling van het plein ‘Dorpshart Soesterberg’ maakt daar deel van uit. Om beide plannen op elkaar af te stemmen vindt regelmatig overleg plaats tussen alle partijen. Het plangebied van het ‘masterplan’ sluit aan de zuidzijde van de vliegbasis naadloos aan op het Ruimtelijk Plan.” De voorziene recreatieve verbinding komt langs de Pleisterplaats (inmiddels Soesterdal genoemd) het dorp binnen en eindigt op het nieuwe dorpshart Den Bergh.
2009 versus 2020 In 2009 was het realiseren van deze recreatieve OV-verbinding met de beschikbare technieken niet haalbaar. De NS heeft in die tijd een railverbinding voorgesteld met een prijskaartje van circa €40.000.000. Dat was niet alleen veel te duur maar ook - met een spoorlijn door het PVS - vanuit ecologisch oogpunt ongewenst. De te overbruggen afstand bedraagt slechts 4km en dan is een spoorverbinding blijkbaar niet de oplossing.
4 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Inmiddels hebben zich veel nieuwe ontwikkelingen voorgedaan op transportgebied en zijn er meer intelligente, flexibeler en ecologisch minder ingrijpende vervoersoplossingen beschikbaar. Tesla’s vliegen over de toonbank en kunnen op de snelweg best zonder bestuurder. Het is tijd om met moderne ogen naar dit plan te kijken en dieper in te gaan op de haalbaarheid en te verwachten reizigersaantallen.
Duurzaamheid als nieuw criterium Daarnaast is er sprake van een nieuw toetsingscriterium, duurzaamheid. In 2009, toen het Ruimtelijk Plan is opgesteld, speelde dat geen enkele rol. Vandaag de dag spelen duurzaamheidaspecten de hoofdrol en dienen zich sterke argumenten aan vóór een slimme recreatieve verbinding tussen NS Den Dolder en het centrum van Soesterberg via het NMM. Zonder CO2 emissie, op groene stroom en in plaats van een groot aantal autoritten.
Toekomstvisie ONS In 2016 heeft het Ondernemers Netwerk Soesterberg een visie opgesteld ten aanzien van de economische en maatschappelijke toekomst van Soesterberg. ONS heeft toen de nadruk gelegd op een duurzame en groene herontwikkeling, niet alleen wat betreft woningbouw maar ook wat betreft mobiliteit en openbaar vervoer. Er zijn in dat kader oriënterende gesprekken gevoerd met het Nederlandse bedrijf 2Getthere, gevestigd in Utrecht, dat jaren ervaring heeft met zelfrijdende elektrische duurzame OV-oplossingen. Zij maken geluidloze elektrische shuttles zonder bestuurder en bedienen een ruime exportmarkt buiten Nederland; inmiddels hebben zij ook in eigen land expertise opgebouwd. Zij zijn vanuit hun ervaringen overtuigd van de haalbaarheid van de door ONS
Shuttle van 2Getthere
voorgestelde zelfrijdende recreatieve OV-verbinding. Vier jaar
We zijn nu vier jaar verder en het draagvlak voor dit soort oplossingen is inmiddels aanwezig – vanwege het inzicht dat het noodzakelijk is om de emissie van CO2, fijnstof en stikstof sterk te verminderen. Een duurzame OVaansluiting van één van de best bezochte musea van Nederland en van de grootste wijk van Soest (Soesterberg) met straks zo’n 10.000 inwoners is slechts één van de redenen voor ONS om de haalbaarheid van het idee voor een duurzame shuttleverbinding te toetsen. De urgentie van klimaatverandering en emissie een andere.
2.
Ontwikkeling regionaal toerisme
Toerisme in eigen land is sterk in opkomst en het NMM en Park Vliegbasis worden in toenemende mate ontdekt als attractieve doelen voor een dagje uit. Met de realisatie van de nieuwe uitspanning Soesterdal aan de rand van de
5 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
startbaan, en de herontwikkeling van het voormalige bedrijventerrein Soesterberg Noord naar een aantrekkelijk woongebied, is het dorp Soesterberg voor het eerst in decennia zichtbaar in zijn nieuwe glorie. Wanneer de nieuwe kern ‘Den Bergh’ in 2021 wordt opgeleverd ontstaat er een aantrekkelijke ambiance voor toeristen die meer willen dan een museumbezoek.
Het Nationaal militair Museum trekt na een aanvankelijke top van 500.000 bezoekers nu zo’n 350.000 bezoekers per jaar. Rondom Soesterberg ligt een schat aan militair erfgoed, van de piramide van Austerlitz uit de Napoleontische tijd, Kamp Amersfoort WOII, Duitse bunkers en vliegvoorzieningen tot vele restanten uit de koude oorlog met Amerikanen, shelters voor straaljagers en natuurlijk de restanten van Vliegbasis Soesterberg. In de Cultuurhistorische Atlas van de provincie Utrecht (CHAT) is onder provinciaal thema Militair Erfgoed een speciale plaats ingeruimd voor het militaire landschap rond Soesterberg.
Soesterberg maakt tevens deel uit van de speerpunt Historische Buitenplaatsen van de provincie, omdat de Wegh der Weegen dwars door het dorp loopt. Soesterberg ligt op het kruispunt van militair en buitenplaatselijk erfgoed. Park Vliegbasis is dankzij het Utrechts Landschap een kwalitatief hoogwaardig natuurgebied geworden, dat een ongewone rust ademt. De trend onder stedelingen om de natuur in en bij de stad op te zoeken als tegenwicht tegen stress en verkeersdrukte, maakt dat de belangstelling voor Park Vliegbasis sterk toeneemt. Door de coronacrisis is deze groei in een stroomversnelling geraakt. De huidige ontsluiting van dit op meerdere vlakken zeer kansrijke recreatiegebied is ingericht op lokaal verkeer vanuit het verleden. Het is belangrijk om nu na te denken over een adequate ontsluiting vanuit de stedelijke omgevingen Utrecht en Amersfoort, liefst met een vervoermiddel dat ‘groen’ is en zo min mogelijk overlast veroorzaakt. Het voorgestelde plan voor een recreatieve OV-verbinding door middel van zelfrijdende slimme shuttles vanaf station Den Dolder naar de kern van Soesterberg biedt een innovatieve oplossing voor de bereikbaarheid van het gebied in al zijn kwaliteiten. Hierin kan tevens een verdienmodel gevonden worden voor het in stand houden van Park Vliegbasis Soesterberg.
6 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Gelegen op het kruispunt van de stedelijke as Utrecht-Amersfoort enerzijds, en de as van de Utrechtse Heuvelrug anderzijds, staat Soesterberg hoe dan ook een interessante toekomst te wachten op toeristisch gebied.
De Provinciale Staten van Utrecht hebben op 31 oktober 2016 de agenda Recreatie en Toerisme 2016-2019 vastgesteld. Daarin is opgenomen dat de provincie Utrecht zich wil inzetten voor: -
merkversterking en groei bezoekers en bestedingen
-
versterken van het Recreatief Hoofdnetwerk
-
accommoderen recreatiedruk op steden
-
innovatief toeristisch ondernemerschap
-
transitie recreatieschappen en oprichting routebureau
Hierbij worden het in stand houden van het Recreatief Hoofdnetwerk en het accommoderen van de recreatiedruk om de steden gefaciliteerd via de Agenda Vitaal Platteland.
Agenda Recreatie en Toerisme provincie Utrecht Voor het realiseren van de gestelde doelen is er een subsidieregeling in het leven geroepen: de Uitvoeringsverordening Subsidie Agenda Recreatie en Toerisme 2016–2019 Provincie Utrecht. Deze is onverkort van kracht in 2020. De doelstellingen en voorwaarden zijn specifiek vastgesteld:
•
1. Ten aanzien van projecten gericht op merkversterking gelden de volgende criteria:
7 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
o
a. Het project richt zich op de groei van het aantal bezoekers, de spreiding van bezoekers, of verlenging van de verblijfsduur van bezoekers of een combinatie van deze in de provincie Utrecht; en
o
b. Het project kent een samenwerking met meerdere partners; en
o
c. Het project richt zich in elk geval op het aantrekken van bezoekers uit het buitenland; en
o
d. Het project is naar aard en omvang aantoonbaar kansrijk om onder andere bezoekers uit het buitenland aan te trekken en past daarom bij voorkeur binnen één van de toeristische thema’s zoals, Rietveld/Mondriaan/Nijntje, militair verleden, kastelen en buitenplaatsen, fietsen.
•
2. Ten aanzien van innovatief toeristisch ondernemerschap in de provincie Utrecht: subsidie wordt slechts verstrekt als aan de volgende criteria wordt voldaan:
o
a. Het project kent een samenwerking met meerdere partners; en
o
b. Het project heeft een aantoonbaar bovenlokaal belang; en
o
c. Het project voldoet aan minimaal één van de volgende criteria: 1.Het project verbetert de kennis- en data infrastructuur over bezoekers in de provincie en/of; 2.Het project bevordert de uitwisseling van vakkennis over toerisme in de provincie Utrecht en/of; 3.Het project versterkt de vindbaarheid of kwaliteit van digitale consumenteninformatie met bovenlokale relevantie in de U-base door het koppelen of verbeteren van datasets of het ontwikkelen van nieuwe frontend toepassingen gekoppeld aan de U-base en/of; 4.Het project levert een vernieuwd of nieuw vrijetijdsproduct op dat aantoonbaar aantrekkelijk is voor bezoekers uit het buitenland, de kwaliteit en verscheidenheid van het vrijetijdsaanbod in de provincie Utrecht versterkt, aantoonbaar bijdraagt aan de positionering en profilering van de desbetreffende stad of regio en bijdraagt aan de geografische spreiding van toeristen over de provincie Utrecht.
•
3. Ten aanzien van het versterken en in stand houden van landelijke routenetwerken in de provincie Utrecht. Een subsidie wordt slechts verstrekt als aan elk van de volgende criteria wordt voldaan:
o
a. Het project richt zich op het hoofd(route)netwerk van LAW-routes, LF-routes, icoonroutes en/of vaarroutes, en kan zich daarbij ook richten op het vergroten van het veiligheidsbewustzijn van gebruikers van deze vaarroutes;
o
b. Het project, genoemd in artikel 2, derde lid onder a, komt uitsluitend in aanmerking voor subsidie voor zover er geen overlap is met de activiteiten van het Routebureau Utrecht.
Genoemde doelstellingen en voorwaarden zijn direct van toepassing op de toeristische ontsluiting van Soesterberg en omgeving. Hier bevinden zich attractieve recreatieve ontwikkelingen, hier zijn innovatieve en hybride kruisverbanden mogelijk juist vanwege het ontbreken van een adequate infrastructuur. Het plan voor een recreatieve OV-verbinding met zelfrijdende shuttles past uitstekend in de genoemde doelstellingen en voldoet aan meerdere voorwaarden voor een bijdrage vanuit de provinciale Subsidie Agenda. Een dergelijke innovatieve verbinding is, behalve zeer duurzaam, een attractie in zichzelf die tot ver buiten de landsgrenzen toeristen kan aantrekken. Door de goede toegankelijkheid via het openbaar vervoer (NS Utrecht & Amersfoort naar Den Dolder) veroorzaakt dit geen extra overlast op de wegen naar het gebied en geen emissie van uitlaatgassen, CO2 of stikstof. Het levert een bijdrage aan de regionale bereikbaarheid en verhoogt de bruikbaarheid van de bestaande spoorverbindingen. Dit innovatieve lijntje van slechts 4 km ontsluit straks een Nationaal museum, een eerste klas natuurgebied, een schat aan militair erfgoed en de dorpskern van een vernieuwde groeigemeente. Het zal een bijdrage leveren aan de nieuwe economie van Soesterberg (na decennialange isolatie) en die van Den Dolder.
8 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Bezoekers van het NMM, op dit moment zo’n 350.000 per jaar, worden verleid om meer tijd te besteden in het gebied – hetzij voor een ‘safari’ door Park Vliegbasis zonder overlast voor dieren en planten te veroorzaken, hetzij voor een bezoek aan Soesterberg of Den Dolder om een terrasje of boodschappen te doen. Ook kunnen ze een fiets huren om de natuur van Park Vliegbasis van nabij te ervaren, of het militaire landschap rondom Soesterberg te verkennen. Een uitje naar het NMM wordt extra spannend, evenals een uitje naar de natuur van Park Vliegbasis. Realisatie vereist de samenwerking van de diverse stakeholders – ONS, de gemeente Soest en Zeist, het NMM, het Utrechts Landschap, de provincie, de leverancier van de shuttles en een nader te bepalen exploitant. Het Ondernemers Netwerk Soesterberg ONS wil hier een rol in spelen en onderhoudt contact met alle betrokken partijen.
Vervolg Voor het vervolg is een onderzoek van randvoorwaarden, ruimtelijke organisatie en financiële onderbouwing nodig. Er zal voor de primaire investering en voor exploitatie van de groene shuttle-lijn op zoek moeten worden gegaan naar een geschikte partij. Dat kan de regionale concessiehouder voor busverbindingen, Syntus, zijn, maar ook een externe partij die de pilot wil opzetten. De kosten van nader onderzoek en een meer gedetailleerd plan (hierin opgenomen overleg met stakeholders) kunnen worden bekostigd uit de subsidie Agenda recreatie en Toerisme van de provincie, indien de aanvraag wordt gedaan door:
•
•
1.Subsidies als bedoeld kunnen worden aangevraagd door:
o
a. non-profit organisaties;
o
b. gemeenten in de provincie Utrecht;
o
c. regionale en stedelijke bureaus voor toerisme;
o
d. routebureau Utrecht;
o
e. publiek-private samenwerkingsverbanden.
ONS is de initiatiefnemer van het plan en is druk doende om de diverse stakeholders samen te brengen achter het plan. ONS heeft belang bij een succesvolle toeristische ontsluiting van het gebied rondom Soesterberg en is gebaat bij het honoreren van de belangen van alle betrokkenen. ONS is een non-profit organisatie;
•
de gemeente Soest (en Zeist vanwege het economische belang van Den Dolder) is als lokale overheid betrokken bij de toeristische en economische ontwikkeling van het gebied. Het plan kan onderdeel worden gemaakt van beleid op genoemde gebieden;
•
het regionale bureau voor toerisme heeft tot nu geen bemoeienis gehad met het initiatief;
•
het Routebureau Utrecht houdt zich niet bezig met dit type ontsluiting;
•
een eventueel te vormen publiek-privaat samenwerkingsverband met een exploitant cq investeerder vertegenwoordigt in principe de maatschappelijke en financiële belangen. Op dit moment is een dergelijk samenwerkingsverband nog niet aan de orde.
De provincie is ook actief op het gebied van OV en slimmere verbindingen richting Amersfoort. Ons plan voor een groene shuttle past hier prima in. 3.
Concessies OV en de shuttleverbinding
Het Nederlandse openbaar vervoer (trein en busdiensten) wordt regionaal of provinciaal aanbesteed, waarna een tijdelijke concessie wordt gegund aan de winnende partij. Aan een concessie zijn rechten plichten verbonden, waarbij een vervoerder soms moet betalen voor een concessie, en soms betaald wordt.
9 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Artikel 20 van de Wet Personenvervoer 2000 bepaalt dat OV-autoriteiten (provinciale en regionale overheid) concessies verlenen voor ander openbaar vervoer dan per trein. Er zijn verschillende soorten concessies, te weten gebieds- en lijnconcessies. In 2025 moeten alle nieuwe bussen in het openbaar vervoer rijden op elektriciteit of waterstof. Staatssecretaris Dijksma van Infrastructuur en Milieu maakte op 15 april 2016 afspraken met alle vervoersregio's over de vervanging van vervuilende Nederlandse bussen.
Lijnconcessie Sommige lijnen worden apart aanbesteed. Zo'n verbinding wordt dan opgenomen in een lijnconcessie en valt dan niet onder de gebiedsconcessie van het gebied waar de lijn zich bevindt. Het kan ook een lange buslijn of lokale treinverbinding zijn die meerdere OV-autoriteiten doorkruist.
HOV Lijnconcessies worden met name gemaakt voor gedecentraliseerde treindiensten, openbaar vervoer te water en bepaalde hoogwaardige en snelle busroutes. Hoogwaardig openbaar vervoer, afgekort HOV, is een in Nederland gebruikelijke term voor stads- en streekvervoer dat voldoet aan hoge eisen op het gebied van de doorstroming (hoge gemiddelde rijsnelheid). Andere kenmerken zijn comfortvoorziening en reisinformatie bij zowel de haltes als in het voertuig. Bij HOV wordt ook de uitstraling erg belangrijk gevonden omdat men het totale vervoersconcept als een 'product' aan de reiziger wil kunnen 'verkopen'. Hoogwaardig openbaar vervoer kan zowel vervoer over rails als over de weg zijn. Omdat HOV per spoor vaak met de benaming lightrail wordt aangeduid, krijgt HOV steeds meer de betekenis van hoogwaardig busvervoer. Verschillende soorten HOV zijn:
•
metro, iedere metro is feitelijk een voorbeeld van HOV.
•
lightrail of sneltram.
•
geleide bus (fysiek dan wel elektronisch).
•
stadstrams of bussen met een lage vloer die veel gebruikmaken van vrije banen met verkeerslichtbeïnvloeding voor een snelle doorstroming. Voor een gelijkvloerse instap zijn de haltes verhoogd. De streefexploitatiesnelheid is minimaal 30 km/h binnen bebouwde kom. In Almere geldt voor de busbanen een streefwaarde exploitatiesnelheid van minimaal 25 km/h.
•
snelbus (snelBuzz, Brabantliner, Qliner, etc.), grotendeels over autosnelwegen. Streefexploitatiesnelheid minimaal 60 km/h buiten bebouwde kom; minimaal 30 km/h binnen de bebouwde kom (criteria voor o.a. Qliner).
Een geleide bus is een bus of trolleybus die automatisch bestuurd wordt. De geleide bus is ontstaan als een goedkoper alternatief voor de tram. Vooral in Frankrijk wordt de geleide bus (autobus guidé) ontwikkeld, getest en zelfs voor commercieel gebruik aangelegd. Voor de automatische besturing zijn verschillende systemen ontwikkeld, waarvan er een aantal in Nederland gepionierd zijn. Nu AI (artificial intelligence) systemen hun intrede doen wijzigt het speelveld ingrijpend voor deze verbindingen.
De voorgeschiedenis van zelfrijdende projecten in Nederland Phileas Phileas-bus in Eindhoven (Foto: Frog Navigation Systems) De Phileas, genoemd naar de hoofdpersoon uit Jules Vernes boek De reis om de wereld in tachtig dagen, was al in 2004 een HOV-verbinding tussen Eindhoven enerzijds en Eindhoven Airport en Veldhoven anderzijds. De Phileas heeft indertijd niet aan de verwachtingen voldaan. De geleidingstechniek, "FROG", was ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf 2Getthere uit Utrecht. FROG is een afkorting van "Free Ranging On Grid" en werkt met een voorgeprogrammeerde route. Met magneetspijkers in het
10 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
wegdek (bij de Phileas elke 4 meter aangebracht) kan de bus controleren of deze van de geplande route afwijkt, zodat het systeem kan corrigeren. Door voortdurende problemen met de aandrijving was er geen normale storingsvrije exploitatie. Het automatisch geleidingssysteem is in 2009 geannuleerd, waardoor de Phileas in technisch opzicht steeds minder verschilde van een normale stadsbus tot ze eind 2016 vervangen werden door elektrische VDL Citea bussen.
Parkshuttle De FROG techniek werd ook gebruikt voor de ParkShuttle, een people mover tussen Rotterdam en Capelle aan den IJssel uit 2005. Het systeem werkte naar tevredenheid, maar de exploitatie van de ParkShuttle werd na een botsing tijdelijk stilgelegd. Op 1 september 2008 reden de busjes weer en bleven 11 jaar rijden. Tot ze in 2018 wederom werden stilgelegd, nu voor een upgrade met airco en andere technische verbeteringen. Eind 2022 komen ze weer in bedrijf, deze keer als autonoom zelfrijdende variant tussen gemengd verkeer.
Beoogde verbinding Den Dolder – NMM – Soesterberg In het Masterplan Soesterberg uit 2008 is de intentie uitgesproken om een goede aansluiting te realiseren tussen het NMM en Soesterberg met station Den Dolder. Er is daarna nooit onderzoek gedaan naar de mogelijkheden. Wat wij voorstaan is niet meer dan het oppakken van de afspraken zoals die in het masterplan gemaakt zijn. Niets nieuws dus eigenlijk. Wanneer we kijken naar de OV concessiehouder voor onze regio dan is daar weinig focus op een goede OV ontsluiting van het NMM en Soesterberg. Er is een sporadische busverbinding met oud busmateriaal tussen het NMM en Amersfoort NS op 9km afstand, terwijl station Den Dolder op 2km afstand hemelsbreed ligt! Wij denken dat er buiten de huidige concessiehouder om er wel degelijk interesse is te genereren voor een goede OV ontsluiting van één van de meest geliefde musea van Nederland – een ontsluiting die bovendien een boeiende natuurervaring biedt voor mensen die minder geïnteresseerd zijn in toys for boys. Een aparte lijnconcessie voor een HOV verbinding kan daarvoor een oplossing vormen. Een verbinding met smart busjes kan gerealiseerd worden met shuttles van 2Getthere, net zoals de Parkshuttle.
Alle ervaringen uit het verleden worden gecombineerd met moderne ontwikkelingen op het gebied van AI in een nieuwe variant die kan rijden tussen het andere verkeer - uiteraard zonder emissie. Daarmee loopt het plan vooruit op de regels voor OV dat vanaf 2025 emissievrij moet zijn. Voor de stukken waar de busjes buiten Park Vliegbasis rijden hoeft geen aparte busbaan aangelegd te worden omdat de shuttles eind 2022 op de openbare weg kunnen en mogen opereren. Binnen Park Vliegbasis is meer dan 90% van de route over bestaande betonbanen uit de tijd dat het vliegveld nog operationeel was, daar hoeft niets aan verbouwd te worden.
4.
Corona en innovatie
Een aanbesteding in deze Covid tijd is op het eerste gezicht problematisch. De stad- en streekvervoerders zijn door de Corona crisis huiverig geworden om te investeren in openbaar vervoer. De recent mislukking van de aanbesteding van de valleilijn tussen Amersfoort CS en Wageningen is hier een voorbeeld van. Vervoerders verwachten pas in 2025 weer een opleving van belangstelling voor OV. Voor innovatieve OV projecten biedt deze tijd daarentegen kansen. De ontwikkeling van een smart shuttleverbinding door Park Vliegbasis Soesterberg naar het NMM en Soesterberg zal enige jaren duren, dus zal pas na de crisis operationeel zijn. De ontwikkeling komt wel op het juiste moment wat betreft de ontwikkeling van AI systemen wereldwijd. Fabrikanten experimenteren op grote schaal met zelfrijdende auto’s, en ook Nederland is ervan overtuigd dat elektrisch rijden de toekomst heeft.
11 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Corona zal uiteindelijk over gaan en veroorzaakt ongewild een adempauze voor bezinning. Terug naar het oude, naar hoe het altijd geweest is, zit er waarschijnlijk niet meer in. Meer thuiswerken met behulp van IT systemen is de toekomst. Als mensen er op uit gaan is dat vaker recreatief en in de natuur waar afstand gewaarborgd is. De herwaardering van natuur zal naar verwachting blijven en vraagt om een meer verantwoorde en weloverwogen ontsluiting van natuurgebieden. Park Vliegbasis Soesterberg is zo’n aantrekkelijk natuurgebied tussen de stedelijke agglomeraties Utrecht en Amersfoort. De aanleg van het park en het zorgvuldige beleid van het Utrechts Landschap bieden de mogelijkheid voor een verantwoorde beleving. De smart shuttle kan daarbij een rol spelen en onnodige verstoring door bezoekers voorkomen. Bovendien kan uit de inkomsten uit kaarverkoop een constante financieringsbron gecreëerd worden voor onderhoud en beheer van Park Vliegbasis door het Utrechts Landschap. Een kaartje kopen voor een wandeling stuit op weerstand – een kaartje voor een safaririt wordt als vanzelfsprekend ervaren.
5.
Prognose reizigersaantallen
In de toekomst zullen de mobiliteitskosten voor autogebruikers fors gaan stijgen, daar is iedereen wel van overtuigd. Fossiele brandstoffen worden uitgefaseerd vanwege de noodzaak om CO2 en stikstofemissie te verminderen en vanwege de schadelijkheid van uitlaatgassen (fijnstof, CO2, CO, NO) voor de gezondheid. De rijksoverheid belooft dat we binnen vijf jaar de gevolgen hiervan zullen voelen in de portemonnee. Elektrische aandrijving en collectieve transportoplossingen zijn de oplossing. De smart shuttles die wij voorstellen maken deel uit van die oplossing en kunnen de verwachte transportvraag met gemak aan. Ze worden bovendien in Nederland geproduceerd op 17 km afstand. Dat biedt zekerheid en is milieutechnisch beter, want er hoeft niet vanuit China of elders getransporteerd te worden.
Een belangrijke kwaliteit van deze recreatieve OV-verbinding is dat het vervoer in principe ‘on demand’ plaatsvindt. Wanneer er meer vraag is kunnen er meer shuttles rijden – voor extra ritten hoeft geen chauffeur uit bed gebeld te worden. Bij evenementen van het UL of het NMM kan het aanbod aangepast worden aan de vraag zonder noemenswaardige meerkosten of papieren traject. Om de haalbaarheid van de recreatieve OV-verbinding te
12 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
toetsen is een eerste raming van de vervoersvraag wenselijk. De gebruikers van de shuttleverbinding zijn in te delen in verschillende categorieën die ieder afzonderlijk kwantificeerbaar zijn. De gebruikers zijn in eerste instantie te onderscheiden naar de volgende categorieën: 1.
Bezoekers NMM
2.
Inwoners Soesterberg
3.
Bezoekers natuur Park Vliegbasis
4.
Safari-liefhebbers die voor de beleving van de smart bus komen
Ad 1.
Het NMM trekt zo’n 350.000 bezoekers per jaar waarvan de overgrote meerderheid met de auto komt. Er is
een busverbinding met Amersfoort CS, maar die rijdt slecht 1x per uur. Er wordt op dit moment nauwelijks gebruik gemaakt van deze verbinding. In gesprekken met het NMM werd duidelijk dat een belangrijk deel van de doelgroep van het museum, senioren, nu niet naar het museum kan komen wegens het ontbreken van een soepele OVverbinding. De raming is dat met het slimme shuttle-plan het aantal bezoekers met 20% zal stijgen omdat genoemde doelgroep dan wel komt.
Dat betekent circa 70.000 extra bezoekers, in totaal 420.000 per jaar. Het NMM verwacht dat uiteindelijk 30% van de totale bezoekersstroom gebruik zal maken van de geboden recreatieve OV-verbinding. Dat zijn 126.000 reizigers op jaarbasis.
Ad 2.
Het dorp Soesterberg gaat helemaal op de schop en wordt vernieuwd na de sluiting van de vliegbasis. Er
zijn nu 6000 inwoners, binnenkort rond de 9.000. Dit zijn veelal jonge gezinnen die hier buiten de steden Utrecht en Amersfoort een betaalbare woning vinden. De komende jaren zal dit aantal door geboortes flink toenemen. Alle inwoners bezoeken het park Vliegbasis en het NMM af en toe, maar bezoeken de winkels in Den Dolder (Albert Heijn, Aldi) vaak – met de auto. Het is realistisch om er van uit te gaan dat de helft van de huishoudens, 1750 van de 3500, minimaal éénmaal per week naar Den Dolder rijdt. Dat zijn 1750 ritten in de week, zo’n 73.500 keer op en neer per jaar (hierbij is rekening gehouden met vakanties). Een goedkope en makkelijke verbinding met de slimme shuttle kan 50% van de rijders aantrekken – dat zijn 36.750 ritten op en neer per jaar. De besparingen voor het milieu zijn aanzienlijk, omdat deze korte afstand van in totaal 14km met de auto met koude motor wordt
13 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
afgelegd (een koude motor betekent een onvolledige verbranding en hogere uitstoot). Evenals de besparingen voor de portemonnee, want de 14km op en neer verbruiken een liter benzine per keer. Naast functioneel bezoek van Den Dolder biedt de smart verbinding voor Soesterberg ook een prima aansluiting op het NS netwerk met vier keer per uur een trein naar Utrecht of Amersfoort, maar ook naar Soest, Soestdijk en Baarn. Met toenemende kosten van autogebruik zal de behoefte aan een goede spooraansluiting alleen maar toenemen. Een precieze raming van deze vervoersvraag is op dit moment niet te maken. De recreatieve OV-verbinding tussen Soesterberg en Den Dolder biedt voor beide dorpen een sterke stimulans voor de middenstand. Niet alleen wordt het voor Soesterbergers makkelijker en goedkoper om te shoppen in Den Dolder, omgekeerd wordt Soesterberg ontsloten voor de shoppers in Den Dolder en Bosch en Duin. Een nieuwe beleving doet wonderen voor de kooplust. Daarnaast zullen bezoekers van het NMM en Park Vliegbasis die met het OV komen verleid worden om te shoppen in één van de beide eindpunten.
Ad 3.
Park Vliegbasis vormt een uniek natuurgebied dat zich onderscheidt door de combinatie van natuurwaarden
en cultuurhistorisch erfgoed. Door het militaire verleden is het gebied decennia lang afgeschermd geweest van de buitenwereld. Dat heeft geleid tot een unieke flora en fauna, die door het Utrechts Landschap met zorg wordt beschermd tegen opdringende woningbouw. Toch heeft natuur op een dergelijk centrale plaats in Nederland, te
midden van stedelijke agglomeraties, ook bezoekers nodig. Er wordt dan ook gezocht naar een goede balans tussen openstelling voor het publiek en bescherming van kwetsbare planten en dieren. Een recreatieve verbinding met stille, duurzame elektrische shuttles kan deze tegenstrijdige wensen op een elegante manier verbinden. Tijdens de rit kunnen de passagiers de shuttle niet uit en geen schade aanrichten in de omgeving. De shuttles rijden niet snel (max 30km/uur), zijn geluidloos en risicomijdend – er worden geen dieren aangereden. Het is zonder meer mogelijk om een aangepaste route te volgen, bijvoorbeeld bij evenementen van het UL op PVS om bezoekers op locatie af te zetten. De ritfrequentie kan eenvoudig worden aangepast aan de vervoersvraag. Liefhebbers van het Utrechts Landschap worden zo tevens gestimuleerd om gebruik te maken van het openbaar vervoer. In principe komt een deel van de ritprijs van de recreatieve verbinding ten goede aan het onderhoud en de instandhouding van het park. Alle reizigers genieten immers onderweg van het Park en faciliteren op deze wijze de groene oase tussen Utrecht en Amersfoort. Hoeveel bezoekers zullen speciaal voor Park Vliegbasis komen? Er is geen voorbeeld of leidraad op dit moment, ons is geen telling bekend. Duizenden fietsers weten nu al de weg te vinden naar dit gebied van de Utrechtse Heuvelrug, dat is zeker.
Wanneer we kijken de bezoekersaantallen van het NMM als uitgangspunt nemen en uitgaan van 10% natuurliefhebbers, komen we op 42.000 per jaar.
14 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Ad 4.
Het aanbod van een recreatieve
OV-verbinding van dit kaliber net buiten Utrecht en met een dergelijk gevarieerde beleving – flora, fauna, bunkers, Koude Oorlog artefacten, vrije startbaan van 3300m, militair museum van wereldklasse, speeltuin van jewelste voor kids, zelfrijdende shuttles van de toekomst – zal zeker bezoekers trekken uit heel Nederland.
Maar ook uit het buitenland, want via het spoor en de shuttles ligt Park Vliegbasis op slechts 1 uur reistijd vanaf Schiphol. In de jaren 70 en 80 had één op de drie inwoners van Soesterberg de Amerikaanse nationaliteit. Vliegbasis Soesterberg was van 1954 tot 1994 een Amerikaanse vliegbasis en veel militairen woonden met hun gezinnen in het dorp, in een eigen wijk. Hier stonden geen hekken omheen, zoals in de rest van Europa. Velen keren terug voor een bezoekje met de kleinkinderen aan de plek waar ze de mooiste tijd uit hun diensttijd hebben doorgebracht. Soesterberg.
Het is aan de stakeholders in dit gebied om de potentie van het gebied vorm te geven. Met een gecoördineerde ‘landscape marketing’ is belangstelling te wekken bij uiteenlopende doelgroepen. Het gebied heeft genoeg te bieden: een onwaarschijnlijke mix van natuur, militair erfgoed, cultuurhistorisch erfgoed en wellicht innovatie met het smart shuttleplan. Coördinatie vereist erkenning van elkaars kwaliteiten en gevoeligheden. Er is een grote publiekstrekker aanwezig, het NMM. Het natuuraanbod en het aanbod van rondslingerend militair en cultuurhistorisch erfgoed zijn aantrekkelijk voor een grote groep mensen in heel Nederland – en verdient het om toegankelijk te worden gemaakt. Op voorhand gaan we er van uit dat minimaal 60.000 mensen gebruik zullen maken van de shuttle speciaal om park en de omgeving te bezoeken. De conclusie is dat het aantal reizigers dat gebruik zal maken van de smart shuttleverbinding minimaal 260.000 per jaar bedraagt. Dit aantal kan echter makkelijk over de kop gaan, afhankelijk van de inspanningen om het toeristisch aanbod te integreren in een gloedvolle ‘landscape marketing’. Dat vereist samenwerking van de stakeholders.
6.
Milieuaspecten
Op voorhand is duidelijk dat een dergelijke shuttleverbinding een vermindering van de CO2 uitstoot bewerkstelligt. We kunnen de besparing berekenen aan de hand van de vermindering van het aantal autoritten wegens gebruik van de elektrische shuttle. Wanneer we bij het NMM uitgaan van een vermindering van 30% van het aantal ‘parkeerbewegingen’ ten opzichte van het huidige aantal (we negeren de genoemde 70.000 senioren die niet met de auto zouden komen), dan levert dat 52.500 minder auto’s op per jaar. Met een gemiddelde reisafstand van ca 50 km en een CO2 emissie van 125 gr CO2/km bespaart dat 52.500 x 50 x 0,125 = 328 ton CO2 per jaar. Voor het Soesterbergse verkeer richting Den Dolder is de berekening 36.500 x 14 x 0,125 = 64 ton CO2/jaar. De besparing op CO2 emissie ten opzichte van huidig autoverkeer bedraagt minimaal 400 ton CO2 per jaar.
15 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
7. Haalbaarheid Het hiervoor gepresenteerde plan past naar de mening van ONS-Netwerk precies in de nieuw op te stellen Omgevingsvisie voor Soest en Soesterberg. De gemeente Soest besteedt op dit moment veel tijd aan de voorbereiding en het opstellen hiervan. Vragen als, - hoe zien Soest & Soesterberg er in de toekomst uit, - hoe kunnen we de druk van recreatie over de natuur van het Soester grondgebied en de omringende natuurgebieden verdelen en wat voor gemeente willen we zijn, zullen moeten worden beantwoord. In de Omgevingsvisie wil de gemeente vastleggen hoe Soest en Soesterberg verder zouden moeten ontwikkelen en welke strategische keuzes daarbij horen. De volgende vragen komen hierbij ook aan de orde: -
Wat is de identiteit van Soest en Soesterberg en wat zijnen de ambities.
-
Hoe willen we in de toekomst wonen,
-
hoe willen we gezond oud worden,
-
hoe kunnen onze kinderen onbezorgd spelen,
-
hoe verplaatsen we ons en
-
hoe bereiden we ons voor op een leven zonder fossiele brandstoffen?
Allemaal vragen die een raakvlak hebben met het gepresenteerde plan. Niemand weet wat de toekomst brengt op het gebied van mobiliteit. De interesse voor duurzame mobiliteitsoplossingen zal alleen maar toenemen met de stijgende kosten van privé autobezit. In de gesprekken met de producent van de zelfrijdende shuttles, 2Getthere, hebben we de vraag gesteld of gebaseerd op hun ervaring en mening deze OV-verbinding haalbaar is. Het antwoord was bevestigend. Bij haalbaarheid spelen meerdere factoren een rol. Openbaar vervoer, en zeker busvervoer, heeft vaak een dekkingsgraad die lager is dan 100. Het systeem met zelfrijdende shuttles heeft een hogere frequentie dan regulier busvervoer en kan veel meer vraaggestuurd functioneren. Een chauffeur met bijbehorende kosten en vaste werktijden vervalt tenslotte. Een vergelijking met traditionele busverbindingen is daarom niet één op één te maken en de randvoorwaarden zijn hier in hun ogen interessant. Er liggen bovendien verdienmogelijkheden die een gewone busdienst niet heeft. Zo worden er diverse nieuwe wijken in en rond Soesterberg gebouwd. Bewoners van zo’n nieuwe wijk zouden bijvoorbeeld voor €30 een jaarkaart voor de shuttle kunnen kopen; extra ritten verhogen de kosten niet noemenswaardig door het ontbreken van een betaalde chauffeur. Zelfs ritten de wijk in behoren in principe tot de mogelijkheden.
Op dezelfde wijze zouden alle inwoners van Soesterberg en Den Dolder een goedkoop jaarabonnement kunnen krijgen, wat zekerheid in de exploitatie oplevert en bovendien de ‘coolfactor’ van wonen in het dorp nog meer verhoogt (naast de centrale en groene ligging). De haalbaarheid wordt daarmee bepaald door de wil van en de samenwerking tussen de stakeholders. Kansen liggen er, aandacht van de provincie voor de ontwikkeling van toerisme en voor effectieve openbaar vervoer oplossingen langs de as Utrecht-Amersfoort is aanwezig, interesse voor duurzame mobiliteitsoplossingen groeit. Let’s go green!
16 Zelfrijdende shuttleverbinding Den Dolder – Soesterberg / ONS 12/2/21
Appendix
Svenja Fischer, Wouter Salomon, Greg Tóth, András Gém, Paul Platner
0
Colophon Summary of changes Versi 1.0 2.0
Date 26 November 2021 01 December 2021
Description Research plan Updated research plan
Distribution list Name Wim Makken Carel Bense
Function Tutor & Examinator Contact person werkgroep toerisme ONS
Business Date Hogeschool Utrecht 26.11.2021 Entrepreneurial 01.12.2021 Network Soesterberg (ONS)
Contact details authors Name & student number
Study/Minor
Svenja Fischer
Smart Sustainable Cities Smart Sustainable Cities Smart Sustainable Cities Smart Sustainable Cities Smart Sustainable Cities
(1818475)
Wouter Salomon (1740246) Greg Tóth (1806409) András Gém (1806044) Paul Platner (1818566)
Educational institution Hogeschool Utrecht Hogeschool Utrecht Hogeschool Utrecht Hogeschool Utrecht Hogeschool Utrecht
Email svenja.fischer@student.hu.nl wouter.salomon@student.hu.nl greg.toth@student.hu.nl andras.gem@student.hu.nl paul.platner@student.hu.nl
Course name: Sustainability Challenge Course code: TIGO-MSSCPRJ-18
*Note: In this document every yellow word is clickable cross-reference to another chapter, a table, or a picture.
1
Preface This project was created in cooperation with the ONS-Netwerk Soesterberg, Hart van de Heuvelrug, Utrecht Landschap, the National Military Museum (NMM), 2getthere and the minor Smart Sustainable Cities at the Hogeschool Utrecht. The aim of this project is to create a sustainable, viable transportation method between the Den Dolder station and Sosesterberg Centrum with the addition of 2 stops by the NMM and Restaurant Café Soesterdal. This report has been written to inform all parties involved about the project and the approach on how to tackle this project. The project group would like to thank our tutors at the Hogeschool Utrecht, the clients from the ONS-Netwerk Soesterberg and the employees of 2getthere, NMM, the municipalities and the province. Utrecht, November 2021 Svenja Fischer, Paul Partner, Wouter Salomon, Greg Tóth, András Gém
2
Table of contents Colophon ................................................................................................................................................. 1 Preface..................................................................................................................................................... 2 1.
Introduction ..................................................................................................................................... 4
2.
Final report expectations ................................................................................................................ 5
3.
Assignment description ................................................................................................................... 6
4.
5.
6.
3.1
Problem statement.................................................................................................................. 6
3.2
Stakeholders ............................................................................................................................ 7
Project context .............................................................................................................................. 11 4.1
Strategic relevance ................................................................................................................ 11
4.2
Project scope ......................................................................................................................... 12
Project definition ........................................................................................................................... 13 5.1
Project purpose ..................................................................................................................... 13
5.2
Main research question......................................................................................................... 13
5.3
Sub questions ........................................................................................................................ 14
Methodology ................................................................................................................................. 15 6.1
Approach ............................................................................................................................... 15
6.2
Research methods ................................................................................................................. 15
6.3
Multicriteria analysis: ............................................................................................................ 16
6.4
Business model canvas: ......................................................................................................... 19
6.5
Double Diamond.................................................................Fehler! Textmarke nicht definiert.
7.
Preliminary program of requirements .......................................................................................... 20
8.
Project plan ................................................................................................................................... 21
9.
Risk analysis ................................................................................................................................... 22 9.1
Risk definition ........................................................................................................................ 22
Bibliography........................................................................................................................................... 24 Appendix................................................................................................................................................... I
3
1. Introduction The Green Shuttle Project is an initiative of the Entrepreneurial Network Soesterberg (ONS). It is in the Province of Utrecht between the two large cities of Utrecht and Amersfoort. On the site of a former military airbase, there is now a recreational area in a nature reserve and a popular military museum. This site is located on the territory of two different municipalities, Zeist and Soest. The goal of the ONSnetwork is to create a viable touristic connection between the train station of Den Dolder and Den Berghplein (Centrum of Soesterberg) with the addition of two stops at the National Military Museum (NMM) and the Restaurant Café Soesterdal. Figure 1 provides an overview of this area and the important spots. The history of the airport is very rich, dating back more than 100 years. The museum has since it’s opening (2014) an average 330.000 visitors a year (Defensiemusea, 2019), most of whom come by car to this naturally vulnerable area (breeding area for many species of birds). The vehicles, that will be used in the Green Shuttle project are electric, autonomously driving shuttles from the company 2getthere. There are two types of these vehicles right now: minibus (22 passengers 8 seated, 14 standing) and taxi (6-person family 4 adults, 2 children).
This research will work out the possible routes for the shuttle and suggest the best possible route based on a multi criteria analysis. Furthermore, the research team will develop a business case how to operate the green shuttle in a viable way and connect it to the public transport system without harming the nature reserve. For the design of the stops of the shuttle suggestions will be developed.
Figure 1 - Map of the area (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2021)
4
2. Final report expectations In this paragraph the deliverables and the expectations of the final report will be discussed. The deliverables of the research team are: • •
• •
Research plan Final report including o one or several options for possible routes for the Green Shuttle o a business case for the Green Shuttle o Ideas for the design of the Den Dolder station area in form of sketches, maps or 3D models Final presentation for the client and the stakeholders Final presentation for the University
To support the research, essays will be written by team members on the following topics: • • • •
•
Effects of transport on nature reserves – Greg (Noise, Air pollution, General effects, Nature reserves: balancing protection & attraction) Activity in the area – Svenja (history, local activities, tourism) Background about autonomous vehicles – András (Technical, Charging, International examples, Safety) Public transport – Paul (How to integrate/connect shuttles in the public transport systems, criteria for good public transport, business cases for public transport) Business case – Wouter (ownership, stakeholders, costs, revenue streams)
5
3. Assignment description This chapter describes the problem with which the client consulted the research team. This is followed by a description of the task the research team has been given by the client in this theme complex.
3.1 Problem statement According to the client and insights gathered on site, the problem in the area of the former Soesterberg Airbase is that there are no sufficient connections between the nature reserve and the surrounding towns, and the railway station located in Den Dolder. This means that the area and NMM are only available by car for visitors from far away. The problem that visitors mainly use the cars is reinforced by the fact that parking is free at the museum (Nationaal Militair Museum, 2021). Furthermore, according to the ONS network, the public transport connection between Den Dolder and Soesterberg needs to be improved. Regarding the further development of local public transport, too much action is taken today in already established thought patterns and therefore the focus is mainly on the traditional modes of transport car, bus, and train. This leads to tunnel thinking, which makes it difficult to develop innovative solutions. (ONS-Netwerk Soesterberg, 2021) Another challenge for the development of the area around the former Soesterberg Airbase which the research team has to consider is the large number of stakeholders that need to be involved in such projects. The area of the airbase is located in two municipal areas and is now to a large extent a nature reserve owned by the public body Utrecht Landschap.
As a result, nature conservation plays an important role in addition to the interests of the numerous stakeholders. Since the area is a natural reserve, changes in the environment are not easily done and transport options are limited. The ONS network wants to contribute to solving the mobility problems by implementing a Green Shuttle in the area. Using autonomous electric shuttle buses, they want to connect the Den Dolder station the National Military Museum and the Centre of Soesterberg. The task for the research team is to develop one or more business cases for the so-called Green Shuttle, in which the concerns of the various stakeholders are considered. Part of that is also to develop a way to connect the shuttle with the public transport system. In this project, the research team will focus initially on the connection from a tourist point of view. The extension of the system to improve public transport for everyday life will be dealt with in a following project. The work of the research team will show the requirements and barriers for implementing this shuttle connection and thereby provide the client with important information about how to realize this new type of transportation in this region.
6
3.2 Stakeholders This chapter presents the most important stakeholder groups for the Green Shuttle project. It also explains who the client is. A stakeholder matrix shows the importance of the different stakeholders and how to communicate with them. Table 1 lists all the major stakeholder groups relevant to the project. The table also contains a brief description of each stakeholder, the contact person, and the main interest of the stakeholder. Table 1 - Stakeholders and their stakes
Stakeholder
Description
Contact person
Main interst
Entrepreneurial Network Soesterberg (ONS)
Client
Carel Bense
2getthere
Company which develops the autonomously driving vehicles
Alfred Hamstra
Municipality Soest
Territorial authority of eastern part project area
Bas Bonhoff
Municipality Zeist
Territorial authority of western part of project area
Bas Hendriksen
Province Utrecht
Territorial authority over municipalities
Janine Kloosterman
feasible & viable green shuttle which connects Den Dolder, the former air base and Soesterberg Another good example of the implementation of their autonomous shuttle buses Improving public transport, stimulating the local economy through tourists Improving public transport, stimulating the local economy through tourists Contact will be established to determine the interests.
Hart van de Heuvelrug
Cooperation of the Province Utrecht, municipality Soest and Municipality Zeist: Development of the region, balance between housing, economy, recreation, and nature
Iris Vliegenberg
Contact will be established to determine the interests.
Utrechts Landschap
Owning, managing, and developing nature reserves; Protecting nature and cultural history Opened in 2014; inform people about the armed forces to enable them to form an opinion about the military
No contact person yet
protect and develop the nature and the historical heritage of the area
Maarten Hoekstra
good and attractive connection to the museum to attract more people
Nationaal Militair Museum (NMM)
7
Tourists/Visitors
People who live neither in Den Dolder nor in Soesterberg and come to visit the NMM, or the Park Vliegbasis Soesterberg
-
Inhabitants
People who live in Den Dolder, Soesterberg or the surroundings
-
Restaurant Café Soesterdal
A restaurant/café in the area of the former airbase along the route of the shuttle
Sem Harten
comfortable and appealing connection to the Park Vliegbasis Soesterberg & NMM; green shuttle as an attraction No nuisance from construction or operation, improvement of the public transport and good connection to the national railway network, economic benefits from tourists Future stop of the shuttle, increase costumer numbers
3.3.1 Client The project for the research team comes from the Entrepreneurial Network Soesterberg (Ondernemers Netwerk Soesterberg/ONS). This business association represents the interests of local businesses of various sizes from Soesterberg. Soesterberg is part of the municipality of Soest. The ONS network wants to realise a connection between Den Dolder station (Zeist) and the centre of Soesterberg. This is to be created by autonomously driving electric shuttle buses that will drive through the nature reserve of the former Soesterberg Air Base. The client's main goal is to connect this recreational area, where the National Military Museum is located, to public transport in an attractive way. The aim is to promote a modal shift from individual transport to more sustainable modes of transport and to support the local economy by strengthening tourism.
3.3.2 Stakeholder matrix The Stakeholder matrix shows all the named stakeholders. The higher a stakeholder is in the matrix, the more power it has to influence the project positively or negatively. The interest of the stakeholders is plotted on the horizontal line. The further to the right a stakeholder is, the greater is its interest in the project (Polonsky, 1996).
8
Figure 2 - Stakeholder matrix
3.3.3 Communication plan According to the stakeholder matrix (Figure 2), the stakeholders who have both a great interest in the project and can have a great influence on it are the most important. This applies to the three stakeholders Entrepreneurial Network, Hart van de Heuvelrug and Utrechts Landschap. Weekly meetings have been arranged with the ONS network to keep the clients up to date and to ensure their satisfaction in the best possible way. Contact with the other two stakeholders will also be organised as closely as possible, particularly to incorporate concerns about the environmental impact of the project in the nature reserve and to synchronise the work of the research team with the existing plans for the area. Contact with these two stakeholders has not yet taken place and will be established with the help of the clients.
9
Stakeholders who can have a major impact on the project, but whose interest is limited, must be satisfied. For the company 2getthere, which produces the autonomous shuttles, it must be ensured that the conditions for operating the vehicles are given. The research team has already contacted the company and arranged a meeting to clarify the most important conditions. In the following, the research team will keep 2getthere up to date on the technical implementation or contact the contact person if there are any questions. The stakeholder Province Utrecht and the municipalities of Zeist and Soest are double connected to the project, because all three together also form the Hart von de Heuvelrug. Therefore, it needs to be clarified to what extent the municipalities would like to be informed separately in addition to the communication with Hart van de Heuvelrug. Stakeholders who should be kept informed are the National Military Museum, the residents of Den Dolder and Soesterberg and the Restaurant Café Soesterdal. This way, the research team can ensure that no major problems arise with these stakeholders. In the communication during the project, only a minimal effort is made on the tourists/visitors, as this stakeholder group has no direct influence on the project.