24RV063 Bijlage 2 Groenbeheerplan 2025 tm 2029
Tekst van het document
Groenbeheerplan 2025 t/m 2029 gemeente Zeist 14 augustus 2024
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Verantwoording Titel
Groenbeheerplan 2025 t/m 2029 gemeente Zeist
Opdrachtgever
Gemeente Zeist
Projectleider
Rogier van der Gugten
Auteur
Carolien Wegstapel
Tweede lezer
Rogier van der Gugten en projectgroep gemeente Zeist
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Aantal pagina’s
72 (exclusief bijlagen)
Datum
14 augustus 2024
Handtekening
Ontbreekt in verband met digitale verwerking. Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.
Projectgroep gemeente Zeist en TAUW: -
Dick van de Lagemaat (sinds half juli 2023) – gemeente Zeist
-
Bart Monshouwer (sinds februari 2024) – gemeente Zeist
-
Kees van der Bas – gemeente Zeist
-
Gert Kleinveld – gemeente Zeist
-
Marco Jansen – gemeente Zeist
-
Renate Siekman - gemeente Zeist
-
Coosje Bakker – Wartena – gemeente Zeist
-
Suzanne de Groot – gemeente Zeist
-
Jan Cornelis van der Vliet – gemeente Zeist
-
Niklas Harts – gemeente Zeist
-
Ilse van Woudenberg (tot eind juli 2023) – gemeente Zeist
-
Carolien Wegstapel – TAUW bv
-
Sven Vermeijden – TAUW bv
-
Rogier van der Gugten – TAUW bv
-
Annemieke Feijen (tot eind maart 2023) – TAUW bv
Colofon TAUW bv Rhijnspoor 209 Postbus 6 2900 AA Capelle aan den IJssel T +31 10 28 86 10 0 E info.rotterdam@tauw.com
2/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Inhoud 1
2
3
Inleiding en doel ........................................................................................................................ 5 1.1
Aanleiding .......................................................................................................................... 5
1.2
Doel .................................................................................................................................... 6
1.3
Scope ................................................................................................................................. 7
1.4
Methode en proces ............................................................................................................ 7
1.5
Leeswijzer .......................................................................................................................... 7
Kader en (beleids)uitgangspunten............................................................................................. 9 2.1
Wetgeving .......................................................................................................................... 9
2.2
Beleidskaders ..................................................................................................................... 9
2.3
Beheerpraktijk .................................................................................................................. 11
Huidige situatie ........................................................................................................................ 12 3.1
Gebiedsindeling ............................................................................................................... 12
3.2
Areaalgegevens ............................................................................................................... 13
3.2.1
Aantalsgegevens bomen .......................................................................................... 14
3.2.2
Areaalgegevens groen .............................................................................................. 15
3.3
4
Onderhoud (welk beheer voeren we nu uit?) ................................................................... 16
3.3.1
Bomen ....................................................................................................................... 18
3.3.2
Groen ........................................................................................................................ 19
3.4
Kwaliteitsgegevens .......................................................................................................... 21
3.5
Inwonersadviescommissie ............................................................................................... 21
3.6
Knelpunten en ruimte voor toevoegingen ........................................................................ 21
Onderhoudsstrategie 2025-2029 ............................................................................................. 24 4.1
Bomen .............................................................................................................................. 24
4.1.1
Basisonderhoud ........................................................................................................ 25
4.1.2
Overige maatregelen................................................................................................. 29
4.1.3
Vervanging ................................................................................................................ 33
4.2
Groen ............................................................................................................................... 35
4.2.1
Basisonderhoud ........................................................................................................ 35
4.2.2
Overige maatregelen................................................................................................. 40
4.2.3
Vervanging ................................................................................................................ 44
3/72
Kenmerk
4.3
6
Terug naar de basis: Specifieke thema’s ......................................................................... 46
4.3.1
Biodiversiteit .............................................................................................................. 46
4.3.2
Klimaat ...................................................................................................................... 49
4.3.3
Bewonersbeheer en eigenaarschap in de openbare ruimte ..................................... 51
4.3.4
Duurzaamheid ........................................................................................................... 54
4.4 5
R001-1287594SVR-V01
Overkoepelende aspecten met wegbeheer ..................................................................... 55
Financiën ................................................................................................................................. 57 5.1
Beschikbare financiële middelen voor onderhoud bomen en groen ................................ 57
5.2
Benodigde financiële middelen voor Basisonderhoud en overige maatregelen .............. 58
5.2.1
Bomen (onderhoud, boombescherming en verbetering van boomgezondheid) ....... 58
5.2.2
Groen (onderhoud en vervanging) ............................................................................ 58
5.3
Benodigde financiële middelen voor maatregelen specifieke thema’s ............................. 59
5.4
Conclusies ........................................................................................................................ 59
Bronnen ................................................................................................................................... 60
Bijlagen: Bijlage 1 Bijlage 2
Bundeling bestaand beleid en proces Overzicht groenbeheertypen en categorieën
Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5
Beheerstrategie 2025-2029: Bomen basisonderhoud en overige maatregelen Beheerstrategie 2025-2029: Groen basisonderhoud en overige maatregelen Achtergrondtabel vervangingskosten groen
Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8
Meerjarenplanning bomen Meerjarenplanning groen Maatregelen specifieke thema’s
Bijlage 9
Totaaloverzicht benodigde financiële middelen
4/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
1 Inleiding en doel Zeist is, met al haar lanen, bomen, parken en landgoederen een groene parel. De groenstructuur is al eeuwenlang het kapitaal van Zeist en een belangrijk deel van het imago van Zeist. Bomen en ander groen zijn van groot maatschappelijk belang voor Zeist en leveren een wezenlijke bijdrage aan een gezonde, duurzame en aantrekkelijke leefomgeving. Daarnaast heeft ecologisch beheerd en natuurlijk groen een belangrijke waarde voor biodiversiteit. Beheer van het openbaar groen is een kerntaak van de gemeente. De gemeente Zeist streeft naar een veilige, duurzame, toekomstbestendige en beheerbare openbare ruimte. In voorliggend groenbeheerplan is te lezen hoe de gemeente het openbaar groen beheert en wil beheren en welke financiële middelen daarbij horen.
1.1
Aanleiding
De aanleiding voor het opstellen van een groenbeheerplan is meerledig: -
Gemeente Zeist past de gedragscode soortbescherming gemeenten (Flora&Fauna) van Stadswerk toe binnen haar gemeente. Daarvoor heeft zij een groenbeheerplan nodig. Gemeente Zeist heeft verschillende beleids- en beheerplannen op het gebied van groen (Groenstructuurplan, Lange Termijn Bomenbeheerplan, Biodiversiteitsplan), maar mist nog een groenbeheerplan dat de basis vormt voor de uitvoering van het onderhoud van bomen en groen en dat inzicht geeft in de benodigde budgetten.
-
Gemeente Zeist heeft in het coalitieakkoord 2022-2026 de ambitie uitsproken om groen en natuur te beschermen en biodiversiteit te versterken (zie onderstaand tekstkader). Vanuit de Raad zijn middelen beschikbaar gesteld voor het groenonderhoud. Met deze middelen wordt het groenareaal op dit moment grotendeels onderhouden op het beeldkwaliteitsniveau basis en voor een klein deel op beeldkwaliteitsniveau hoog. Een overzicht en onderbouwing van de maatregelen en bijbehorende budgetten die nodig zijn
-
om de bomen en het groen eeuwigdurend in stand te houden op het gewenste beeldkwaliteitsniveau is gewenst. Er is geen plan en budget voor groenvervanging. Er is binnen het huidige onderhoud geen rekening gehouden met aanvullende ambities en vigerend beleid, welke beide van invloed zijn op het groenbeheer en de benodigde budgetten.
-
Er ligt de wens om de benodigde budgetten en capaciteit beter af te stemmen op de huidige en gewenste (beeld)kwaliteit en aanvullende ambities. Met voorliggend groenbeheerplan wordt invulling gegeven aan bovenstaande punten.
5/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Coalitieakkoord 2022-2026 Het coalitieakkoord 2022-2026 vormt de basis voor het “samen bouwen aan een mooi en duurzaam Zeist”. In het coalitiekakkoord spreekt het bestuur de ambitie uit om groen en natuur te beschermen, de biodiversiteit te versterken en de gevolgen van klimaatverandering te beperken. Een aantal doelen en uitgangspunten uit het coalitieakkoord rond dit thema zijn: Zeist wil stimuleren dat inwoners zich organiseren en verantwoordelijkheid nemen op gebied van groen- of wijkbeheer;
1.2
-
Zeist wil de ecologische diversiteit vergroten en de teruggang juist tegengaan. Groen versterken, inzet op schonere lucht, schoon water en schone grond en Zeist klimaatbestendig maken;
-
Zeist is in 2050 afvalvrij (conform de landelijke doelstelling); Zeist wil natuurinclusief bouwen, zuinig zijn op groen, toepassen van verticaal groen, hinderlijk overhangend groen aanpakken.
-
Zeist wil vitale wijken en publieke buitenruimte die uitnodigt tot bewegen.
Doel
Doel van voorliggend groenbeheerplan is om een beschrijving te geven van de maatregelen die nodig zijn om de bomen en het groen van gemeente Zeist “eeuwigdurend” in stand te houden op het gewenste kwaliteitsniveau voor onderhoud. De instandhouding van het openbaar groen bevat drie typen maatregelen: verzorgend onderhoud (schoffelen e.d.), technisch onderhoud (snoeien e.d.) en vervanging. In dit groenbeheerplan gaan we in op de wijze van uitvoering van deze maatregelen. Het betreft zowel het reguliere onderhoud als ook het (beter) behouden en beschermen van bomen en groen in projecten. De benodigde maatregelen voor deze duurzame instandhouding hangen direct samen met de gemeentelijke ambities, het beheerareaal, de onderhoudskwaliteit en de financiële middelen voor onderhoud van bomen en groen en vervanging van groen. Al deze aspecten zijn daarom onderdeel van het groenbeheerplan. Uitzondering is de vervanging van bomen, dit wordt geregeld vanuit het Lange Termijn Bomenbeheerplan. Naast het bieden van een raamwerk voor het noodzakelijk basisonderhoud om het groen en de bomen op de gewenste onderhoudskwaliteit te houden, biedt het beheerplan ook een uitwerking van een reeks ambities voor bomen en groen.
Uitvoering van deze maatregelen creëert meerwaarde voor de kwaliteit van bomen en groen en is daarnaast essentieel als het gaat om een duurzaam toekomstperspectief voor de openbare ruimte. Aandacht gaat daarbij uit naar onder meer toekomstbestendigheid, robuust ontwerpen en bomen de ruimte geven. Aanvullend gaat het groenbeheerplan in op de overige benodigde maatregelen voor herstel en versterking van de ecosysteemdiensten die bomen en groen leveren. Denk hierbij aan bijvoorbeeld versterking van de ecologische kwaliteit van bomen en groen en de inzet op klimaatbestendig groen. Deze maatregelen, die een meerwaarde hebben vanuit een meer integraal perspectief en linken aan een viertal beleidsambities, worden in een aparte paragraaf uitgewerkt, maar zijn onlosmakelijk verbonden met het basisonderhoud en vormen juist de basis
6/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
in de transitie naar een boom- en groenbeheer waarin de focus ligt op de diensten die bomen en groen ons leveren. Het beheerplan geeft in totaliteit inzicht in de onderhoudsstrategie en de consequenties in kosten. Het groenbeheerplan kent een actualisatiecyclus van 4 jaar. Dit betekent dat de termijn van dit plan loopt van 2025 tot en met 2029. Er wordt in dit plan echter wel verder doorgekeken. Voor de vervanging van bomen en groen in reconstructieprojecten is een aanzet voor een meerjarenprogramma opgesteld tot en met 2034. Dit sluit aan de meerjarenplanning die vanuit het Wegenbeheerplan 2025-2029 is opgesteld.
1.3
Scope
Dit groenbeheerplan heeft betrekking op al het gemeentelijke openbaar groen in gemeente Zeist. Dit betreft onder meer bomen, bosplantsoen, heesters, gazon en bermen. Ook de droge oevers langs watergangen vallen onder het groenbeheer. Beheer van de natte oevers valt onder het gemeentelijk waterbeheer of wordt uitgevoerd door de waterschappen. De gemeentelijke parken, de Oude Algemene Begraafplaats en de begraafplaats Zeister Bosrust behoren tot de scope van het groenbeheerplan. Binnen de gemeente wordt onderscheid gemaakt in landschappelijk groen en groenbeheer. Het bosplantsoen zonder bomen valt onder het groenbeheer en is opgenomen in dit beheerplan. Het bosplantsoen met bomen valt onder landschappelijk groen. In de zones met landschappelijk groen ligt de focus op het realiseren van een natuurlijke vegetatie (mantel-zoom). Voor het landschappelijk groen (zie kaart in figuur 3.5) geldt een apart beheerplan en bestek. Maatregelen met betrekking tot de verzorging van verharding die een link hebben met groen maken geen deel uit van dit plan. Denk aan bladruimen op verharding, onkruidbeheersing op verharding en zwerfvuil verwijderen op verharding.
1.4
Methode en proces
Bij het opstellen van het groenbeheerplan zijn meerdere stappen doorlopen. Een voorbereidende stap bestond uit het opstellen van een overkoepelende beleidsparagraaf. In deze bundeling is de visie vanuit de verschillende openbare ruimte thema’s (wegen, riolering, groen, ecologie en water en klimaatadaptatie) samengevat. De bundeling is daarnaast een praktisch document dat een concrete werkwijze omvat voor integraal werken binnen gemeentelijke projecten. De bundeling is opgenomen in bijlage 1. Vervolgens is het groenbeheerplan stapsgewijs opgesteld. Met als eerste stap een inventarisatie van de huidige situatie, waarna de nieuwe beheerstrategie is bepaald en de aanvullende ambities zijn ingevuld. Bij de totstandkoming van het groenbeheerplan is nauw en intensief samengewerkt tussen TAUW en de projectgroep vanuit de gemeente. De samenwerking bestond uit periodieke afstemmingsoverleggen en diverse werksessies om onderwerpen te bediscussiëren en ambities te concretiseren. Waar nodig zijn ook collega’s vanuit andere thema’s betrokken. Extra aandacht was er voor de juiste afstemming en koppeling met het beheerplan voor wegen, dat gelijktijdig met het groenbeheerplan werd opgesteld.
1.5
Leeswijzer
Dit groenbeheerplan bestaat uit meerdere hoofdstukken en bijlagen. Na dit inleidende hoofdstuk wordt in hoofdstuk 2 gestart met de uitgangspunten die zijn gehanteerd bij de totstandkoming van
7/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
dit groenbeheerplan. Hoofdstuk 3 beschrijft de huidige situatie van het beheer en onderhoud (Wat hebben we nu?), met aandacht voor areaal- en beeldkwaliteitsgegevens en huidige maatregelen. In hoofdstuk 4 wordt de nieuwe beheerstrategie uiteengezet (Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen?). In dit hoofdstuk wordt gestart met de beheerstrategie voor het basisonderhoud, overige maatregelen en de vervanging van bomen en groen. Vervolgens worden de maatregelen uitgewerkt voor een drietal specifieke thema’s (biodiversiteit, klimaat en bewonersbeheer) en wordt extra aandacht gegeven aan de raakvlakken met wegbeheer. Het plan eindigt met de financiële consequenties van de maatregelen in hoofdstuk 5 (Wat kost het beheer en onderhoud?) en een overzicht van de bronnen in hoofdstuk 6. De bijlagen omvatten tot slot onder meer de complete overzichten van de beheermaatregelen met bijbehorende kenmerken.
8/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
2 Kader en (beleids)uitgangspunten 2.1
Wetgeving
Een aantal relevante landelijke en Europese wettelijke en beleidskaders die van invloed zijn op het beheer en onderhoud van de groene leefomgeving zijn: Zorgplicht: De gemeente heeft als beheerder van de openbare ruimte de plicht deze veilig en duurzaam in stand te houden (zorgplicht). -
Kapitaalgoederen in de Gemeentewet en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Omgevingswet : Met de nieuwe landelijke Omgevingswet 2024 is er een overkoepelend wettelijk kader beschikbaar waarin oude wetten zijn samengevoegd en waarin regels zijn opgenomen over “alles wat buiten te zien, te horen en te ruiken is”. Onderdeel van de Omgevingswet zijn onder andere: o
o o o -
De voormalige Wet Natuurbescherming voor bescherming van natuurgebieden, planten- en diersoorten. Het onderhoud en beheer moet worden uitgevoerd volgens de richtlijnen van de Wet natuurbescherming ter bescherming van de planten- en dierensoorten. De voormalige Omgevingsvergunning op basis van de Wet algemene bepaling omgevingsrecht voor verwijderen van bomen. De voormalige Verordening Fysieke Leefomgeving: met regels over beschermen van bomen en houtopstanden. Bestrijden invasieve exoten. Maatregelen voor het elimineren en beheersen van
invasieve exoten. De Wet publieke gezondheid voor gezondheidsaspecten. Publieke gezondheidszorg heeft tot doel de gezondheid van burgers te bevorderen en beschermen.
-
Wegenwet: Hierin is onder meer regelgeving over overlast en bestrijding door eikenprocessierups vastgelegd. Natuur- en biodiversiteitsbeleid provincie Utrecht. Provincie Utrecht heeft ook plannen
-
vastgesteld die van belang zijn voor de aanleg en beheer van groen, waaronder de Omgevingsvisie Provincie Utrecht 2021 en het Natuurbeheerplan 2024. Europese Natuurherstelwet: Deze wet omvat herstelmaatregelen die ervoor moeten zorgen dat in 2030 ten minste 20% van de land- en zeegebieden van de EU hersteld is, en in 2050 alle aangetaste ecosystemen.
2.2
Beleidskaders
In 2010 heeft gemeente Zeist het kader voor Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld. Dit kader gaat over het goed beheren van groen, onderhoud wegen, straatreiniging, kunstwerken en verlichting in de openbare ruimte. IBOR draagt zorg voor een openbare ruimte die schoon, heel en veilig is. Voorliggend groenbeheerplan beschrijft de maatregelen voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke bomen en het gemeentelijk groen. De beleidsplannen die hier direct aan ten grondslag liggen zijn:
9/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
-
Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016-2041
-
Groenstructuurplan 2011
Het beleidskader van het groenbeheerplan en de samenhang met overige beleidsstukken is weergegeven in onderstaand schema.
Figuur 2.1 Schematische weergave beleidskaders Groenbeheerplan
Het beheer en onderhoud van het openbaar groen heeft daarnaast ook raakvlakken met andere beleidsvelden en kaders, namelijk: Biodiversiteit: “Samen voor meer biodiversiteit” in de buitenruimte van Zeist, 2021 -
Milieu: Brede Milieuvisie Zeist, 2016 Klimaat: Klimaatbestendig Zeist, route naar een klimaatbestendige gemeente, 2021 Mobiliteit: Mobiliteitsplan 2022-2027
-
Duurzaamheid: dit thema is uitgewerkt in de Brede Milieuvisie Energietransitie: Routekaart Nieuwe Energie voor Zeist, 2023 Inkoop en aanbesteden: Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeente Zeist, geldend van
-
12-03-2019 tot heden. Hierin is met name uitgangspunt 5 en verder uit het hoofdstuk ‘Ethische en ideële uitgangspunten’ relevant Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI): gemeente Zeist heeft het Manifest MVOI ondertekend
10/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
In het document “Bundeling bestaand beleid en proces” (zie bijlage 1) is de essentie van de verschillende beleidsvelden die samenhangen met groen samengevoegd. Ook is hierin een instrument uitgewerkt hoe de samenhang tussen de huidige losse beleidsmatige plannen gelegd kan worden en hoe de verschillende disciplines integraal opgepakt kunnen worden in projecten.
2.3
Beheerpraktijk
Voor het feitelijke onderhoud van de openbare ruimte wordt per discipline (groen, bomen, riool en wegen) gebruikt gemaakt van een apart beheerplan en er zijn doelen gesteld voor de beeldkwaliteit. Voor het groenonderhoud hanteert de gemeente onder andere de beeldkwaliteitsmeetlatten van de CROW (het kennisinstituut van de fysieke leefomgeving). De nagestreefde beeldkwaliteitsniveaus zijn aangegeven op een beeldkwaliteitsniveaukaart (zie figuur 3.4). De vervanging van en investering in groen vindt plaats op wijkniveau en is afgestemd op de vervangingsagenda van wegen.
11/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
3 Huidige situatie Hoofdstuk 3 beschrijft de huidige situatie van het groenbeheer (wat hebben we nu?) en gaat in op de vragen: Welk areaal beheert de gemeente? Wat is het huidige onderhoud? Wat is de huidige onderhoudskwaliteit en waar ligt ruimte voor verbetering? In de beheerstrategie in hoofdstuk 4 wordt uitgebreider ingegaan op “wat doen we nu en wat gaan we doen vanaf nu?”
3.1
Gebiedsindeling
Per 1 januari 2023 heeft de gemeente Zeist een totale oppervlakte van 4.865 hectare (bron: allecijfers.nl). De gemeente kent een vijftal wijken (zie figuur 3.1): 1. Den Dolder en omgeving 2. Zeist-Noord 3. 4. 5.
Zeist-Centrum Zeist-Oost Zeist-West
Deze wijkindeling wordt ook gebruikt in het groenbeheer.
Figuur 3.1. Wijken van gemeente Zeist inclusief arcering van aantal inwoners per wijk (bron: allecijfers.nl)
Voor het boombeheer is de gemeente Zeist opgesplitst in drie deelgebieden, zie figuur 3.2.
12/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Figuur 3.2. Opdeling deelgebieden voor gemeentelijk boombeheer. Deelgebied 1 = rode bollen, deelgebied 2 = gele bollen, deelgebied 3 = blauwe bollen.
3.2
Areaalgegevens
Per 1 juli 2023 bedraagt het totale beheerareaal van de gemeente circa 188 hectare (1.879.278 m2). Het grootste deel van het groenareaal bestaat uit bosplantsoen, heesters, gazon en schraal gras. Eind 2023 heeft de gemeente ruim 40.000 (geregistreerde) bomen in beheer. In paragraaf 3.2.1 worden de aantalsgegevens van de bomen verder uitgewerkt. Paragraaf 3.2.2 bevat de areaalgegevens van het groen. De gemeente beheert ook een deel van de watergangen en waterpartijen inclusief oevers. Het overige deel van de wateren wordt vooral beheerd door de waterschappen (het
13/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden en Waterschap Vallei en Veluwe). Het waterbeheer valt buiten de scope van dit groenbeheerplan. Aandachtspunt voor het groenbeheer hierbij is wel de aanwezigheid van opschot en overhangend groen langs watergangen. Dit dient tijdig te worden verwijderd, zodat geen belemmeringen optreden voor uitvoering van het waterbeheer. Gemeente Zeist kent meerdere parken, natuurgebieden en begraafplaatsen. De parken die in beheer zijn bij de gemeente zijn: • • •
Park de Brink Dieptetuin Walkartpark
• • •
Nijenheimbosje Wilhelminapark Blookerpark
• • •
Pestersbosje Utrechtseweg Slotpark
Ook de Oude Algemene Begraafplaats en de begraafplaats Zeister Bosrust zijn in beheer bij de gemeente. De groenzones rond sportparken, scholen en vastgoed zijn wel in beheer bij de gemeente, maar vallen onder een andere afdeling. Het areaal maakt daarom geen deel uit van dit beheerplan. Wens is wel aanwezig om deze groenzones bij het gemeentelijk groenbeheer onder te brengen. Eerste stap daarin zou zijn om samen met de collega’s van scholen, sport en vastgoed in beeld te brengen om welke zones het gaat en om de kosten van het beheer inzichtelijk te maken. Groen per inwoner Per 1 januari 2024 heeft de gemeente Zeist een inwoneraantal van 66.623. Het aantal huishoudens bedraagt 30.312. Dit betekent dat er gemiddeld circa 28,2 vierkante meter gemeentelijk groen per inwoner en circa 62 vierkante meter gemeentelijk groen per huishouden beschikbaar is. N.B. De arealen gemeentelijk groen verschillen per wijk, evenals de aanwezigheid van omliggend toegankelijk groen, zoals de bossen van het Utrechts Landschap en Staatsbosbeheer rondom Zeist. Het richtgetal zoals bepaald in de Nota Ruimte (Ministerie van VROM 2006) voor nieuwbouw is 75 vierkante meter groen per huishouden. Dit betreft openbaar groen in de woonwijken, in de directe omgeving van de woningen.
Let wel: het richtgetal van 75 vierkante meter groen is alleen een kwantitatieve benadering die niets zegt over de onderlinge verhouding van groentypen en de kwaliteit en waarde van het groen. 3.2.1 Aantalsgegevens bomen Per 11 december 2023 heeft de gemeente Zeist 40.537 (geregistreerde) bomen in beheer. De aantallen per deelgebied zijn in onderstaande tabel aangegeven.
14/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Tabel 3.1 Aantal bomen per deelgebied Deelgebied
Aantal bomen per 15 mei 2023
Deelgebied 1
13.493
Deelgebied 2
13.883
Deelgebied 3
13.161
De onderverdeling in aantal per type bomen (per 26 september 2023) is hieronder aangegeven. Tabel 3.2 Aantal bomen per type boom/standplaats Type
Aantal
Bomen in gazon, beplanting en verharding
39549
Vormbomen
260
Vormbomen - subtype Dak- en leibomen
34
Vormenbomen - subtype Bolcultivars
294
Gekandelaberde bomen
118
Knotbomen
232
Coniferen en hulst
50
N.B. De aantallen bomen zijn een momentopname en worden ieder begin/eind van het jaar opnieuw inzichtelijk gemaakt. 3.2.2
Areaalgegevens groen
Onderstaande tabel en grafiek bevatten een samenvattend overzicht van de areaalgegevens van groen per 22 april 2024. De beheertypen zijn een clustering van de groencategorieën uit het beheersysteem van Greenpoint. Voor een totaaloverzicht van de beheertypen met bijbehorende groencategorieën in Greenpoint zie bijlage 2. Tabel 3.3 Areaalgegevens groen per 22 april 2024 Beheertype
Oppervlakte (m2)
Bosplantsoen
205.611
Heesters
185.269
Heesters solitair
7.160
Bodembedekkende heesters
79.458
Rozen
995
Hagen tot 1,50 m
16.670
Hagen > 1,50 m
7.172
Vaste planten
21.877
Wisselperken
720
Gazon A
111.960
Gazon B
99.865
Hondenuitlaatplaats
17.035
Kruidenrijk gras 1x m+a
278.218
Kruidenrijk gras 2x m+a
740.521
15/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Beheertype
Oppervlakte (m2)
Ruigte
652
Oevervegetatie
7.320
Wadi’s
1.000
TOTAAL
1.781.503
Areaalgegevens groen Bosplantsoen; 12%
Bodembedekkers en heesters; 15%
Rozen; 0% Kruidenrijk gras, oevervegetatie, ruigte en wadi's; 58%
Hagen; 1% Gazon A en B; 13%
Vaste planten en wisselperken; 1%
Bosplantsoen Bodembedekkers en heesters Rozen Hagen Vaste planten en wisselperken Gazon A en B Kruidenrijk gras, oevervegetatie, ruigte en wadi's Figuur 3.3. Areaalgegevens groencategorieën in percentages.
N.B. De areaalgegevens van groen zijn een momentopname en worden ieder begin/eind van het jaar opnieuw inzichtelijk gemaakt.
3.3
Onderhoud (welk beheer voeren we nu uit?)
In 2010 heeft gemeente Zeist het kader voor Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld. Dit kader gaat over het goed beheren van groen, onderhoud wegen, straatreiniging, kunstwerken en verlichting in de openbare ruimte. IBOR draagt zorg voor een openbare ruimte die schoon, heel en veilig is. In het IBOR worden drie beeldkwaliteitsniveaus onderscheiden voor het regulier onderhoud, zie onderstaande kaart. De beeldkwaliteit wordt maandelijks gemonitord om
16/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
de uitvoering van de bestekken te controleren. Daarnaast is in 2023 een kwaliteitsnulmeting uitgevoerd (zie paragraaf 3.4).
Figuur 3.4. Kwaliteitsniveaus groenbeheer vanuit IBOR (Integraal Beheer Openbare Ruimte).
De kaart maakt duidelijk dat het gros van de wijken op basisniveau wordt beheerd. Vertaald naar de CROW-beeldkwaliteitsmaatlatten betekent dit dat voor het merendeel van groenareaal
17/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
beeldkwaliteit B wordt nagestreefd. Alleen een deel van de wijk Zeist-Centrum heeft een hoger kwaliteitsniveau. De locaties in de wijk Zeist-Centrum met het beeldkwaliteitsdoel A zijn: het marktterrein, Emmaplein, Voorheuvel, 1e Hoge weg, Slotlaan, Korte Steynlaan en Steynlaan. Daarnaast wordt het gazon in een aantal parken op kwaliteitsniveau A gemaaid, en er zijn ook andere kleine uitzonderingen in onderhoudsniveau mogelijk in de beheerpraktijk. 3.3.1
Bomen
De bomen worden beheerd in een cyclus van 3 jaar. Elk jaar wordt 1 deelgebied gecontroleerd (zie figuur 3.2). Naar aanleiding van deze controle worden de noodzakelijke maatregelen uitgevoerd. Voor het boombeheer bestaat het basisonderhoud uit de volgende onderdelen: 1) Boomveiligheidscontrole: jaarlijks wordt in één van de drie deelgebieden een BVC
2)
(boomveiligheidscontrole) uitgevoerd en aan de hand daarvan worden maatregelen getroffen als snoei e.d. Bomen snoeien die door de BVC als te snoeien worden aangegeven.
3) 4) 5)
Verwijderen Nader onderzoek Maatregelen vanuit het nader onderzoek
6) 7) 8)
Herplant/inboet (dit vindt plaats vanuit het Lange Termijn Bomenbeheerplan) Bestrijding eikenprocessierups Boomonderhoud vormbomen
9)
Bijzondere maatregelen door diverse aanleidingen (bijv. boombescherming tegen zonnebrand) 10) Vervanging (dit vindt plaats vanuit het Lange Termijn Bomenbeheerplan) Voor een meer gedetailleerd overzicht van de huidige boombeheermaatregelen wordt verwezen naar tabel 4.1 in hoofdstuk 4. In de tabel is een koppeling gemaakt met de bovengenoemde onderdelen van het basisonderhoud. Daarnaast is onderscheid gemaakt in onderhoudsmaatregelen en maatregelen met betrekking tot verwijderen. In bijlage 3 is een volledig overzicht opgenomen van de boombeheermaatregelen inclusief frequentie, bewerkingspercentage, eenheid, eenheidsprijzen en kosten. Ziekten en plagen Er is binnen de gemeente sprake geweest van overlast door eikenprocessierups. Door de lage plaagdruk is echter de keuze gemaakt om niet meer preventief te bestrijden. Op die manier worden ook de natuurlijke vijanden beter gestimuleerd. Voor het verder stimuleren van de natuurlijke vijanden zijn mezenkasten opgehangen (en schoongehouden). Alleen indien de plaagdruk sterk toeneemt, kan overwogen worden om het volgende jaar alsnog preventief te bestrijden. Naast de eikenprocessierups is er ook risico op het versneld uitvallen van bomen door essentaksterfte en kastanjebloedingsziekte, dit kan aanvullende maatregelen met zich meebrengen.
Controle van ziekten en plagen (bijvoorbeeld iepziekte, massaria, essentaksterfte, kastanjebloedingsziekte) vindt plaats in de BVC. Er is afgelopen jaren weinig sprake geweest van
18/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
ziekten. Iepenziekte is af en toe aanwezig, waardoor bij iepen aandacht is voor het zorgvuldig afvoeren. Daarnaast zijn er enkele (kleinschalige) gevallen geweest van roetschorsziekte, dennenbastkever, essentaksterfte en kastanjebloedingsziekte. Deze konden in het onderhoud worden opgenomen. 3.3.2 Groen Voor een overzicht van het huidige basisonderhoud voor groen wordt verwezen naar tabel 4.2 in hoofdstuk 4. De maatregelen zijn daarbij geordend naar de beheertypen zoals weergegeven in tabel 3.3. Deze maatregelen worden in werkpakketten vertaald naar bestekken. In bijlage 4 is een volledig overzicht opgenomen van de groenbeheermaatregelen per beheertype inclusief frequentie, bewerkingspercentage, eenheid, eenheidsprijzen en kosten. Overige relevante aspecten van het huidig groenbeheer op een rij: 1)
2)
Parken: Voorliggend groenbeheerplan omvat ook het beheer van de gemeentelijke parken: Park de Brink, Dieptetuin, Nijenheimbosje, Wilhelminapark, Blookerpark, Pesterbosje, Utrechtseweg en Slotpark. Voor het Walkartpark wordt gewerkt met een apart beheerplan. In de toekomst wordt ook voor de overige parken het beheer verder uitgewerkt in specifieke beheerplannen (zie paragraaf 4.2.2). Landschappelijk groenbeheer: Binnen de gemeente wordt onderscheid gemaakt in groenbeheer en landschappelijk groenbeheer. Het bosplantsoen zonder bomen valt onder het groenbeheer en is opgenomen in dit beheerplan. Voor deze vakken geldt dat boomvormers op tijd verwijderd (moeten) worden. Het bosplantsoen met bomen valt onder het landschappelijk groenbeheer. Voor het landschappelijk groenbeheer geldt een apart beheerplan en bestek. In figuur 3.5 is een kaart opgenomen van de zones die vallen onder landschappelijk groen. Hier ligt de focus op het realiseren van een natuurlijke vegetatie (mantel-zoom). Binnen de zones die zijn aangewezen als landschappelijk groen wordt vanuit het groenbeheer wel zwerfafval verwijderd. Daarnaast zit in de huidige situatie een kleine overlap tussen de grasvegetaties in de zones landschappelijk groen en de grasvegetaties van
3)
groenbeheer. Al het maaiwerk van de grasvegetaties blijft in één bestek. Zelfbeheer: Het beheersysteem kent ook een categorie “Eigen inrichting”. Dit betreft zelfbeheer door bewoners. Belangrijk is dat de gemeente hier wel voldoende grip op houdt,
4)
zie ook het onderdeel Bewonersbeheer (paragraaf 4.3.3). Zwerfvuil: er wordt onderscheid gemaakt in fijn zwerfvuil (kleiner dan 10cm), grof zwerfvuil (groter dan 10cm) en grof vuil (dumpingen). Het zwerfvuil wordt beheerst op B-kwaliteit. Bermen worden standaard door de aannemer vóór iedere maaibeurt van zwerfvuil ontruimd. Inmiddels is in gemeente Zeist ook de bermbrigade actief. Zij ruimen ook veel op. De dumpingen worden na melding verwijderd, hierbij wordt met af te voeren tonnages gerekend.
5)
Ziekten en plagen: Groenbeheermaatregelen rond ziekten en plagen richten zich vooral op Japanse duizendknoop. Deze invasieve exoot wordt waar aanwezig ontgraven en bestreden met elektriciteit door de plant onder stroom te zetten. Doel van het onder stroom zetten is dat de wortels van de plant kapot gaan. In het beheersysteem worden de locaties met invasieve exoten vastgelegd. Een andere aanwezige invasieve exoot is de reuzenberenblauw. Deze
19/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
wordt periodiek uitgestoken door vrijwilligers van de exotenbrigade. Bestrijding van 6)
eikenprocessierups is opgenomen onder boomonderhoud (zie paragraaf 3.3.1). Incidentele maatregelen: Dit betreft onder andere verwijderen klimop en iepenzaailingen. Ook worden incidenteel plantvakken gerenoveerd, bijvoorbeeld vakken met veel kweek. Dit valt onder het basisonderhoud.
Figuur 3.5 Overzicht van zones landschappelijk groen.
20/72
Kenmerk
3.4
R001-1287594SVR-V01
Kwaliteitsgegevens
In de periode mei-juni 2023 is door de gemeente een nulmeting uitgevoerd om de huidige onderhoudskwaliteit van het te beheren groen in beeld te brengen. In totaal zijn 50 locaties beoordeeld. Bij de meting is gebruik gemaakt van de landelijke CROW-Standaard voor kwaliteitsniveaus uit 2013. Deze bevat beelden en normen om de kwaliteit van de openbare ruimte te beoordelen. Er zijn vijf beeldkwaliteitsmeetlatten beoordeeld. In de nulmeting is een beperkt aantal meetlatten beoordeeld en bovendien op een selectief aantal plekken. Daarmee kan de nulmeting wel gebruikt worden om een globaal beeld te schetsen van de kwaliteit, maar is de meting niet voldoende representatief om te gebruiken voor beheerdoeleinden. Uit de nulmeting blijk dat niet overal binnen de gemeente het beoogde kwaliteitsniveau B wordt gehaald. Dit komt overeen met de ervaringen vanuit het team groenbeheer. In hoofdstuk 4 is als maatregel in de beheerstrategie 2025-2029 opgenomen om een uitgebreide kwaliteitsmonitoring (gebiedsdekkend) uit te voeren waarmee wel voldoende inzicht verkregen kan worden in de huidige kwaliteit (zie paragraaf 4.2.2).
3.5
Inwonersadviescommissie
In 2021 heeft de Inwonersadviescommissie (IAC) een adviesrapport aan de gemeenteraad voorgelegd getiteld ‘Samen in Balans’. In het rapport zijn wensen en voorstellen uitgewerkt die raakvlakken hebben met het groenbeheer. De belangrijkste daarvan zijn: onderhoud van groen meer bij bewoners onderbrengen en meer inzetten op biodiversiteit door de buurt. Dit zou moeten leiden tot grotere betrokkenheid van inwoners bij het groen en een besparing op de onderhoudskosten (N.B. het doel om te bezuinigen is nu geen motivatie meer). De afgelopen jaren heeft de gemeente in deze ontwikkelingen flinke stappen gezet. Er zijn momenteel meer dan 300 locaties, klein en groot, in onderhoud bij bewoners.
3.6
Knelpunten en ruimte voor toevoegingen
Voorgaande paragrafen geven inzicht in de huidige beheersituatie. Belangrijk daarbij is te kijken waar kansen en knelpunten aanwezig zijn: Waar ligt speelruimte voor verbetering van de onderhoudskwaliteit, of aanpassing van het beoogde ambitieniveau? Wat ontbreekt op dit moment in het beheer voor het in stand houden conform huidige kwaliteitseisen en budget? Hieronder volgt een reeks van gesignaleerde knelpunten en aandachtspunten voor verbetering. Naast knelpunten en speelruimte binnen de huidige randvoorwaarden zijn er ook wensen en ideeën om de kwaliteit van het groen een extra impuls te geven, zowel qua onderhoud en beeldkwaliteit, maar ook als het gaat om functies van groen voor bijvoorbeeld klimaat en biodiversiteit. Deze worden ook kort benoemd en komen in hoofdstuk 4 nader aan de orde. Daarnaast worden ook relevante ontwikkelingen genoemd die van invloed zijn op het huidige beheer en de nieuwe beheerstrategie. Ontbrekende of onjuiste beheergegevens en/of budget •
Er ligt een grote integrale vervangingsopgave. Voor vervanging van groen was vanuit het regulier onderhoudsbudget van groen tot op heden geen extra planmatig budget gereserveerd. Vervanging van groen wordt ofwel apart gefinancierd ofwel vanuit de projecten
21/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
(vanuit subsidie, verharding, SFI-VIS). Dit maakt het lastig om bij grote herinrichtingen •
meerwaarde te creëren op het groen in de straten of wijken die aangepakt worden. Het te beheren groenareaal is de afgelopen jaren toegenomen en zal ook verder toenemen, onder meer door nieuwe ontwikkelingen en projecten en daarnaast in mindere mate ook door vergroeningsmaatregelen vanuit klimaatadaptatie en biodiversiteit. De areaalaanpassingen die reeds hebben plaatsgevonden zijn nog niet doorvertaald naar de budgetten voor beheer en onderhoud en het vervangingsbudget.
•
Er is nog geen maatregelpakket voor wadi’s. De meeste wadi’s zijn recent aangelegd in het kader van klimaatadaptatie. Een uitwerking van de benodigde onderhoudsmaatregelen is gewenst. Zie daarvoor de uitwerking van de beheerregimes in paragraaf 4.2.1.
•
In de huidige situatie is er budget om de bomen te onderhouden en te vervangen. Er is nog geen budget gereserveerd voor maatregelen om de bomen te beschermen/behouden tijdens projecten. Denk aan: -
Bij bestaande bomen de fundering van de weg niet met puin maar met bomengranulaat laten uitvoeren, zodat de doorwortelbare ruimte toeneemt. Op markante plekken de standplaats van de boom claimen zodat de boom uit kan
-
groeien tot een monumentale boom in de toekomst. De plantplaats wordt optimaal ingericht en blijft ongeroerd zonder bekabeling etc. Extra werkzaamheden uitvoeren om de groeiplaats van de bomen te beschermen.
-
Grond wegzuigen in plaats van weggraven om de wortels heel te houden. Bodem injecteren met lucht (ploffen) om verdichting van de bodem te verminderen. Dit leidt vervolgens tot verbeterde waterinfiltratie en verbetering en toename van de
doorwortelbare ruimte van bomen. Dergelijke maatregelen vragen waar nodig om ontwerpaanpassingen en extra budget voor boombescherming en verbetering van boomgezondheid in projecten. •
In diverse bermen en groenstroken spelen problemen met parkeerschade. Door te hoge intensiteit van parkeren worden bermen kapot gereden. Hier zijn maatregelen nodig voor behoud en of kwaliteitsverbetering/herstel van de begroeiing en de infiltratiecapaciteit.
•
Wens is om de kwaliteit van de beheergegevens in het digitale beheersysteem te verbeteren. Denk aan het corrigeren van de locaties, aantallen en/of arealen van bomen en groenzones, en het juist doorvoeren van alle projecten en bijbehorende projecttekeningen in het systeem.
Integraliteit en afstemming • In de gemeente gaat per 2024 overal minder gemaaid worden. Deze beheerwijziging is ingegeven vanuit biodiversiteit. In 2023 is een inventarisatie uitgevoerd naar de mogelijkheden en de locaties van minder maaien en de potenties voor ontwikkeling naar kruidenrijk grasland. Ook is nader bekeken welke beheerregimes er specifiek aan gekoppeld •
kunnen worden (zie verder paragraaf 4.2.1). Voor biodiversiteit en klimaat zijn beleidsambities uitgewerkt. Deze dienen geïmplementeerd te worden in het boom- en groenbeheer. Op die manier kan middels het boom- en groenonderhoud ook gewerkt wordt aan een meerwaarde voor biodiversiteit en klimaat (zie verder paragraaf 4.3).
22/72
Kenmerk
•
R001-1287594SVR-V01
Binnen de gemeente wordt integraal gewerkt. De integrale werkwijze kan verder worden versterkt door maatregelen vanuit groen en wegen nog meer gezamenlijk op te pakken, met name als het gaat om realisatie van duurzame groeiplaatsen voor bomen en duurzaam groenbeheer. Ook komen er knelpunten naar voren als het gaat om raakvlakken tussen bomen/groen en wegen. Een belangrijke hiervan is de wortelopdruk van bomen bij wegen (zie kader 4.1 in paragraaf 4.1.1). In het raakvlak bomen/groen en wegen liggen echter ook kansen. Denk aan het inzetten van groen bij wegprofielen teneinde een weg een 30km/u karakter te geven. Groen kan daarmee ook een goede tool zijn voor wegen/mobiliteit.
23/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
4 Onderhoudsstrategie 2025-2029 Voorliggend hoofdstuk geeft invulling aan de onderhoudsstrategie voor 2025-2029: wat willen we bereiken en hoe gaan we dit bereiken? De onderhoudsstrategie zoals we die in dit hoofdstuk presenteren beoogt de bestaande bomen en het bestaande groen op een efficiënte en effectieve manier in stand te houden en waar mogelijk te verbeteren en door te ontwikkelen. We houden daarbij rekening met de klimaatopgaven en we dragen bij aan versterking van de biodiversiteit. We willen dit zoveel mogelijk samen met onze inwoners doen. We geven in de onderstaande paragrafen een beschrijving van de nieuwe onderhouds- en vervangingsstrategie voor bomen en groen. Bij de beschrijving van maatregelen maken we onderscheid in basismaatregelen, overige maatregelen en vervangingsmaatregelen. / Basismaatregelen worden beschreven in 4.1.1 (bomen) en 4.2.1 (groen). De basismaatregelen vormen het noodzakelijk basisonderhoud om het groen en de bomen op de gewenste onderhoudskwaliteit te houden. Naast deze basismaatregelen zijn voor bomen en groen ook overige maatregelen nodig: om overlast te verminderen, procedurele maatregelen, maatregelen in projecten en maatregelen die samenhangen met integraliteit en andere relevante thema’s. Deze worden beschreven in 4.1.2 (bomen) en 4.2.2 (groen). De vervangingsmaatregelen worden beschreven in 4.1.3 (bomen) en 4.2.3 (groen).
Onderdeel van de vervangingsmaatregelen is de vervanging van bomen en groen in de reconstructieprojecten vanuit Wegen. Deze zijn uitgewerkt in een meerjarenplanning bomen (zie ook bijlage 6) en meerjarenplanning groen (zie ook bijlage 7). Naast de bomen- en groenmaatregelen werken we voor een viertal specifieke thema’s ook maatregelen uit vanuit een meer integraal perspectief. Deze komen voort uit het coalitieakkoord en linken aan een viertal beleidsambities en bijbehorende beleidskaders: biodiversiteit, klimaatadaptatie, bewonersparticipatie en duurzaamheid. Deze maatregelen zijn onlosmakelijk verbonden met het basisonderhoud. Daarom maken ze, net als de basismaatregelen, overige maatregelen en vervangingsmaatregelen, op eenzelfde wijze deel uit van de onderhoudsstrategie die de gemeente voor de periode 2025-2029 gaat uitvoeren. In bijlage 8 staat het totaaloverzicht aan maatregelen vanuit de specifieke thema’s inclusief kostenindicatie. In hoofdstuk 5 wordt nader ingegaan op de kosten van alle beheermaatregelen uit de onderhoudsstrategie.
4.1
Bomen
Onderstaande paragraaf beschrijft voor bomen de noodzakelijke onderhoudsstrategie om het huidige beheerareaal op het gewenste beeldkwaliteitsniveau “eeuwigdurend” op peil te houden inclusief vervanging en invulling van knelpunten. Een volledig overzicht van beheermaatregelen per beheercategorie is opgenomen in bijlage 3. Hierin zijn ook de frequenties, bewerkingspercentages en eenheidsprijzen opgenomen.
24/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
4.1.1 Basisonderhoud Voor het boombeheer bestaat het basisonderhoud in de onderhoudsstrategie 2025-2029 uit de volgende onderdelen: 1) 2) 3)
Boomveiligheidscontrole Snoeien Verwijderen
4) 5) 6)
Nader onderzoek Maatregelen vanuit het nader onderzoek Herplant/inboet (dit vindt plaats vanuit het Lange Termijn Bomenbeheerplan)
7) 8) 9)
Bestrijding eikenprocessierups Boomonderhoud vormbomen Bijzondere maatregelen door diverse aanleidingen
10) Vervanging (zie 4.1.1.2, dit vindt plaats vanuit het Lange Termijn Bomenbeheerplan) 11) Boomwortelopdruk verwijderen/oplossen De basisonderdelen komen overeen met het huidige onderhoud. Alleen het verwijderen/oplossen van boomwortelopdruk is een extra maatregel ten opzichte van de huidige situatie. Zie de extra toelichting in kader 4.1. Maatregelen voor duurzaam behoud en groeiplaatsverbetering van bestaande bomen in verharding vallen niet onder het Lange Termijn Bomen Beheerplan. Omdat deze maatregelen wel een relatie hebben met het basisboombeheer en daarnaast ook overlap hebben met de vervanging, bescherming en verbetering van bomen in reconstructieprojecten (zie paragraaf 4.1.3), wordt in kader 4.2 hier aandacht aan besteed. Voor een overzicht van de boombeheermaatregelen in de onderhoudsstrategie 2025-2029 zie tabel 4.1. In de tabel is een koppeling gemaakt met de bovengenoemde onderdelen van het basisonderhoud. Daarnaast is onderscheid gemaakt in onderhoudsmaatregelen en maatregelen met betrekking tot het verwijderen van bomen. In bijlage 3 is een volledig overzicht opgenomen van de boombeheermaatregelen inclusief frequentie, bewerkingspercentage, eenheid, eenheidsprijzen en kosten. Tabel 4.1 Overzicht boombeheermaatregelen voor onderhoud en vervanging. Beheerelement
Koppeling
Beheermaatregel / Vervangingsmaatregel
basisonderhoud (nr) Bomen Onderhoud Bomen in gazon,
1
Boomveiligheidscontrole
2
Begeleidingssnoei
2
Begeleidingssnoei achterstallig boombeeld
2
Onderhoudssnoei vrijuitgroeiende bomen
2
Onderhoudssnoei regulier boombeeld niet vrijuitgroeiende
beplanting en verharding
bomen
25/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Beheerelement
Koppeling
Beheermaatregel / Vervangingsmaatregel
basisonderhoud (nr) 2
Onderhoudssnoei achterstallig boombeeld niet vrijuitgroeiende bomen
Vormbomen
9
Verwijderen klimplanten
9
Boombescherming aanbrengen (zonnebrand)
deels 2
Beheersen waterlot
9
Boombescherming aanbrengen en instandhouden
n.v.t.
Onkruidbeheersing boomspiegels
5
Innemen kroon
5
Uitlichten kroon
4
Boom Effect Analyse
6 of 10
Herplant/inboet/vervanging (vanuit LTBBP)
8
Scheren / knippen regulier boombeeld vormbomen
8
Scheren / knippen achterstallig boomonderhoud
8
Dak- en leibomen: Terugzetten intensief + aanbinden/leiden regulier boombeeld
8
Dak- en leibomen: Terugzetten intensief + aanbinden/leiden achterstallig boombeeld
8
Bolcultivars: Terugzetten intensief bolbomen - regulier boombeeld
8
Bolcultivars: Terugzetten intensief bolbomen achterstallig boombeeld
Gekandelaberde bomen
Knotbomen
Coniferen en hulst
Attentiebomen
8
Terugzetten extensief - regulier boombeeld
8
Terugzetten extensief - achterstallig boombeeld
6 of 10
Herplant/inboet/vervanging (vanuit LTBBP)
8
Kandelaberen
8
Terugzetten extensief - regulier boombeeld
8
Terugzetten extensief - achterstallig boombeeld
6 of 10
Herplant/inboet/vervanging (vanuit LTBBP)
8
Knotten - regulier boombeeld
8
Knotten - achterstallig boombeeld
6 of 10
Herplant/inboet/vervanging (vanuit LTBBP)
8
Scheren / knippen regulier boombeeld coniferen en hulst
6 of 10
Herplant/inboet/vervanging (vanuit LTBBP)
2
Snoei
6 of 10
Herplant/inboet/vervanging (vanuit LTBBP)
3
Vellen/verwijderen
3
Noodkap
3
Verwijderen stobben dmv frezen
Bomen Verwijderen Bomen in gazon en beplanting
26/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Beheerelement
Koppeling
Beheermaatregel / Vervangingsmaatregel
basisonderhoud (nr)
Bomen in verharding
Iepen in gazon en
3
Herstelwerkzaamheden gazon en berm na verwijderen boom
3
Vellen/verwijderen
3
Noodkap
3
Verwijderen stobben dmv frezen
3
Verwijderen stobben dmv boren of frezen
3
Herstelwerkzaamheden bestrating na verwijdering boom
3
Verwijderen van iepen
3
Verwijderen van iepen
beplanting Iepen in verharding
27/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
KADER 4.1: Boomwortelopdruk verwijderen/oplossen Wortelopdruk door bomen in verharding zorgt voor oneffenheden in bestrating en kan daarmee een risico zijn voor de veiligheid van weggebruikers. De wegbeheerder is verantwoordelijk voor het onderhoud van wegen, maar vanuit het boombeheer wordt wortelopdruk ook meegenomen in de boomveiligheidscontrole. Om veiligheid te waarborgen is het van belang de locaties met problemen door wortelopdruk op te lossen. Uitgangpunt voor het verwijderen en oplossing van boomwortelopdruk is als volgt: Allereerst is het van belang zo veel mogelijk wortelopdruk te voorkomen. Dit betekent in nieuwe situaties en reconstructies zorgen voor een goede groeiplaats voor bomen en daar voldoende budget voor reserveren. Daarnaast heeft het de voorkeur om bomen zo weinig mogelijk in verharding te plaatsen. Als bomen wel in de verharding worden geplaatst, dan dient goed nagedacht te worden over: soortkeuze, boomgrootte, benodigd ondergronds wortelvolume en waar nodig, het toepassen van constructies. Hiermee kan wortelopdruk voor een groot deel al voorkomen worden. In bestaande situaties zijn meerdere oplossingsrichtingen denkbaar: -
Weg herstraten (tijdelijke oplossing) en eventueel weg verleggen
-
Boom ondergronds meer ruimte geven
-
Boom vellen/verwijderen
De kosten per oplossingsrichting en per locatie verschillen sterk. Inventarisatie bestaande bomen met wortelopdruk: Uit een gemeente brede inventarisatie in 2023 zijn 319 locaties met ernstige boomwortelopdruk naar voren gekomen. Het areaal aan locaties met ernstige boomwortelopdruk bedraagt 925 m2. De kernen/wijken met een relatief groot aantal locaties met ernstige boomwortelopdruk zijn: Centrumschil noord en zuid (10% van de locaties), Couwenhoven (9%), Dijnselburg (9%), Lyceumkwartier (9%), Griffensteijn/Kersbergen (8%) en Huis ter Heide noord en zuid (8%). Naast locaties met ernstige boomwortelopdruk zijn er ook locaties met lichte of matige boomwortelopdruk. Met name de locaties met matige boomwortelopdruk kunnen in de toekomst ook een potentieel risico vormen. Prioritering en kosten: Vanuit het boombeheer worden de werkzaamheden voor boomonderhoud, groeiplaatsverbetering en boombehoud in projecten bekostigd. De voorkeur gaat uit naar het zo veel mogelijk behouden van bestaande bomen en naar duurzame én realistische oplossingen voor boomwortelopdruk. Voorstel voor prioritering is om te starten met het oplossen van boomwortelopdruk in de drie grote wijkreconstructieprojecten (zie meerjarenplanning in bijlage 6) en daar de kosten voor in beeld te brengen.
De werkzaamheden zijn meegenomen en kunnen worden bekostigd vanuit de post Bomenbescherming en Verbetering van Boomgezondheid (zie paragraaf 4.1.3 Vervanging, onderdeel Vervanging bomen in wijkreconstructieprojecten) en vanuit Wegen. Voorstel voor generieke aanpak voor het oplossen van boomwortelopdruk: -
Een project opstarten
-
Mogelijkheden inventariseren voor realisatie van een grotere groeiplaats
-
Inventariseren wie / welke thema’s meedoen
-
Opzetten van een programmatische aanpak en de werkzaamheden in totaliteit uitvoeren
28/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
KADER 4.2: Bestaande bomen in verharding: behoud bomen en verbetering van groeiplaats Oudere bomen leveren meer en betere ecosysteemdiensten. Daarom is het van belang om bestaande bomen in verharding zo veel mogelijk te behouden en, waar nodig en kansrijk, groeiplaatsverbetering toe te passen. Voor een duurzame en succesvolle groeiplaats zijn voldoende doorwortelbare ruimte, een juiste beschikbaarheid van water, zuurstof, organische stof, bodemleven en mineralen een vereiste. Maatregelen die toekomstgericht zijn en bijdragen aan een duurzame standplaats bij het vervangen van bomen in verharding zijn: Bodemverbetering/Groeiplaatsverbetering toepassen: grond na verwijderen zuiver aanvullen, bijvoorbeeld zand vervangen door bomengrond. Groeiplaatsverbetering -
kan in bijna alle gevallen worden toegepast. Inrichting/realisatie van duurzame groeiplaatsen. In enkele specifieke gevallen kan het realiseren van een duurzame groeiplaats door het aanbrengen van ondergrondse voorzieningen nodig en kansrijk zijn om bomen duurzaam te behouden en de groeiplaats te verbeteren. Voorbeelden zijn: het plaatsen van wortelschermen, het aanbrengen van krattenconstructies, of een boombunker plaatsen. Hierbij is het ook belangrijk goed rekening te houden met kabels en leidingen en daarbij een juiste afweging te maken. Richtlijnen hiervoor zijn onder meer opgenomen in het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen.
-
-
Groeiplaats gebruiken als waterbuffer/ infiltratieplek, bijvoorbeeld door hemelwaterafvoer aan te sluit op groeiplaatsen. Ook kan met innovatieve waterbuffersystemen water op diepte worden opgeslagen onder de groeiplaatsen van bomen. Deze wateropslag kan de bomen in droge perioden van water voorzien Boomspiegel gebruiken voor beplanting. Dit zorgt niet alleen voor meer vergroening, het beschermt ook de stamvoet tegen betreding en schade. Ook wordt het achterlaten van hondenpoep en zwerfvuil ontmoedigd. Daarnaast biedt het kansen voor biodiversiteit, door te kiezen voor plantensoorten die voedsel bieden aan insecten zoals bijen en vlinders.
Maatregelen voor groeiplaatsverbetering, inclusief richtbedragen voor de kosten per project, zijn ook nader uitgewerkt in het onderdeel Vervanging van bomen in reconstructieprojecten, zie paragraaf 4.1.3.
4.1.2 Overige maatregelen Overige maatregelen voor bomen bestaan onder andere uit maatregelen om overlast te verminderen, procedurele maatregelen, maatregelen in projecten en maatregelen die samenhangen met integraliteit en andere relevante thema’s. In bijlage 3 is een volledig overzicht opgenomen van de overige maatregelen inclusief kosten. 1)
Ziekten en plagen: Bestrijding van eikenprocessierups (zie beschrijving in paragraaf 3.3.1). Daarnaast is er ook risico op het versneld uitvallen van bomen door essentaksterfte en kastanjebloedingsziekte, dit kan aanvullende maatregelen met zich meebrengen.
29/72
Kenmerk
2)
R001-1287594SVR-V01
Areaal- en beheeraanpassingen doorvoeren en doorvertalen naar budgetten: Het te beheren bomen- en groenareaal is de afgelopen jaren toegenomen. De areaalaanpassingen zijn vooralsnog niet doorvertaald naar de budgetten. Daarnaast zijn areaalgegevens slechts een momentopname. Jaarlijks dienen de veranderingen in areaalgegevens inzichtelijk te worden gemaakt. De nieuwe maatregel is om jaarlijks vóór het opstellen van de begroting voor het volgende jaar de areaalaanpassingen en consequenties voor de benodigde budgetten in beeld te brengen en door te voeren. Ook andere type aanpassingen, bijvoorbeeld beheertypewijzigingen, kunnen invloed hebben op de budgettering. Dit vraagt om een goede monitoring van alle wijzigingen die gedurende het jaar optreden. Bij voorkeur wordt dit zo veel mogelijk integraal opgepakt.
3)
Bomenbescherming en Verbetering van Boomgezondheid: Bomen vervullen essentiële functies voor een leefbaar klimaat in de bebouwde omgeving (zie ook figuur 4.1). Ze versterken de biodiversiteit, filteren de lucht, dempen de hitte en zorgen voor waterbuffering. Vooral oude bomen zijn van grote waarde als het gaat om ecosysteemdiensten. Ook hebben bomen positieve effecten op het geluk, de beleving en de mentale gezondheid van mensen, en de waarde van huizen wordt verhoogd met bomen in de buurt. Duurzaam boombehoud is daarom wezenlijk voor een duurzaam toekomstperspectief voor de openbare ruimte. Met de nieuwe kostenpost Bomenbescherming en Verbetering van Boomgezondheid wordt budget gereserveerd voor alle benodigde maatregelen om bomen duurzaam te beschermen/behouden tijdens projecten. Denk aan: Het vergroten van de groeiplaats van de boom, door bijvoorbeeld de fundering van bestrating rond bomen te vervangen door bomengranulaat. -
Extra werkzaamheden om de groeiplaats van de bomen te beschermen. Grond wegzuigen in plaats van weggraven om de wortels heel te houden. Boomwortelopdruk voorkomen door o.a. aanleg van boomwortelschermen,
grondverbetering, ploffen. Dergelijke maatregelen vragen om extra budget voor boombescherming en verbetering van boomgezondheid in projecten. Voor de periode 2025 t/m 2034 is het benodigde budget voor boombescherming en verbetering gekoppeld aan de integrale meerjarenplanning voor reconstructieprojecten. In deze planning is budget opgenomen voor maatregelen voor groeiplaatsverbetering en boombescherming. Zie hiervoor paragraaf 4.1.3.
30/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
Figuur 4.1 Functies van bomen (bron: Norminstituut bomen)
4)
Bomenbescherming bij evenementen: Maatregelen en kosten voor bescherming van bomen en eventueel schadeherstel tijdens en na afloop van evenementen zijn in dit groenbeheerplan niet meegenomen, deze worden verhaald bij de evenementenhouder. Wel zijn kosten opgenomen voor zonering en toezicht (zie onder). Het op voorhand goed beschermen van bomen bij evenementen vraagt om een duidelijke zonering van de verschillende evenemententerreinen, waarbij op kaart wordt aangegeven welke boomzones beschermd moeten worden. Ook goede handhaving op de afgegeven vergunningen is nodig, dit vraagt om meer personele inzet. Betere bescherming geldt niet alleen voor bomen, maar ook voor andere disciplines (groen, ecologie), advies is daarom om de zonering en
5)
handhaving als totaalpakket te bekijken. Flankerende maatregelen bij het onderhoud: Voor bomen is er onderhoudsbudget voor het regulier beheer. Bij de uitvoering van de onderhoudswerkzaamheden worden ook flankerende maatregelen getroffen als het gaat om beheer van de openbare ruimte. Deze worden onder meer uitgevoerd voorafgaand/tijdens snoeien en verwijderen. Het gaat om: Verkeersmaatregelen (wegafzettingen, verkeerplan, tekstborden e.d.) -
Flora- en faunamaatregelen: Dit betreft o.a. het uitvoeren van ecologische onderzoeken, treffen van beschermingsmaatregelen voor flora en fauna, het opstellen en actueel houden van ecologische werkprotocollen.
-
Veilig werken: O.a. opstellen van V&G plan. Duurzaamheid: Gevolg geven aan de duurzaamheidsverplichting in de opdracht.
31/72
Kenmerk
R001-1287594SVR-V01
6)
Administratieve werkzaamheden: Het digitaal registreren in het beheersysteem van de
7)
uitgevoerde werkzaamheden Incidentele losse maatregelen: Bijvoorbeeld het wegzagen van een overhangende tak. Naar aanleiding van meldingen.
8)
Aanvullende maatregelen: Met een reeks aanvullende maatregelen kunnen bomen in de gemeente Zeist beter worden beschermd en kan de boomgezondheid duurzaam worden verbeterd. Dit komt niet alleen de bomen ten goede, maar hiermee worden ook de functies die bomen vervullen voor een gezonde en prettige leefomgeving en een rijk ecosysteem worden gegarandeerd. De aanvullende maatregelen worden hieronder kort beschreven.
Aanplant nieuwe bomen: Aanleg van duurzame groeiplaatsen / bomen duurzaam planten De aanleg van nieuwe groeiplaatsen voor bomen kan worden verbeterd. In combinatie met wegenonderhoud kan gewerkt worden aan meer robuuste en klimaatbestendige groeiplaatsen. Zie verder het kader 4.2 in paragraaf 4.1.1. Aanplant van nieuwe bomen in combinatie met aanleg van duurzame groeiplaatsen is onderdeel van het Lange Termijn Bomen Beheerplan. In dit groenbeheerplan is daarom geen kostenindicatie opgenomen. Oude bomen langer laten staan Bomen zijn een onmisbare schakel voor een gezond leefklimaat. Met name oude bomen vervullen een belangrijke functie als het gaat om gezondheid, klimaat, biodiversiteit en kunnen daarom gezien worden als ecologische monumenten. Maatregelen zijn nodig om de bomen langer te kunnen laten staan. Investering in beheer herdenkingsbomen en monumentale bomen Monumentale bomen zijn binnen de gemeente niet formeel vastgesteld. Er zijn wel een aantal bomen op de landelijke monumentale bomenlijst opgenomen. Binnen de gemeente zijn een aantal herdenkingsbomen aangewezen, bijvoorbeeld de Julianaboom. Een deel van de monumentale bomen en herdenkingsbomen heeft slechte groeiplaatsomstandigheden en/of wordt niet voldoende beschermd. Extra investering is nodig om de bomen een meer volwaardige groeiplaats en standplaats te geven.