Document · PDF

24RV051 Bijlage 1 Preventie-handhavingsplan-alcohol 2024-2027

Raad 8 oktober 2024, gemeente ZeistBij agendapunt: Preventie-en Handhavingsplan Alcohol 2024-202713.633 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Preventie- en handhavingsplan Alcohol 2024 - 2027

Inhoudsopgave Inleiding & leeswijzer

Ambitie en doelstellingen

3.1

Ambitie

Alcohol in Zeist

3.2

Doelstellingen alcoholgebruik

1.1

De schadelijkheid van alcohol

3.3

Doelstellingen verbeterde naleving

1.2

Alcoholgebruik onder scholieren

3.4 Aansluiten op doelstellingen van

1.3

Alcoholgebruik onder jongvolwassenen

Sport- en Preventieakkoord Zeist

1.4

Naleving

11 4

Activiteiten

1.5 Evaluatie Preventie- en handhavingsplan 2014-2018

4.1

Regelgeving

1.6

Informatie van samenwerkingspartners

4.2

Toezicht en handhaving

1.7

Samenvatting

4.3

Educatie en communicatie

4.4 Verbinding preventie en handhaving:

P R E V E N T I E -

Uitgangspunten voor beleid

2.1

Community building

2.2

Omgevingsbenadering

2.3

Integrale beleidsvisie

2.4

Aansluiten bij de praktijk in Zeist

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

maatregelenmatrix

Samenwerking, uitvoering en evaluatie

5.1

Samenwerking met externe partners

5.2

Organisatie en uitvoering

5.3

Evaluatie

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Bijlage 1. Schenktijden Zeist

Literatuur en bronnen

Inleiding Met dit Preventie- en handhavingsplan geven wij invulling aan

Voor jongeren onder de 18 jaar zijn specifieke doelstellingen opgenomen.

een belangrijke wettelijke taak (artikel 43a) in de uitvoering van de

Zo moet het aantal 12-17-jarigen dat ooit gedronken heeft, afnemen

Alcoholwet. De Alcoholwet is een bijzondere wet die de verstrekking

van 45% naar 25% in 2040 ( Nationaal Preventieakkoord, 2020).

van alcoholhoudende dranken regelt en onze jeugd beschermt

Uiteindelijk is het doel om te komen tot 0% alcoholgebruik onder de

tegen de negatieve effecten van alcohol op gezondheid en veilig

18 jaar en een naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers van 100%.

heid. Een van de verplichtingen die de wet oplegt is het opstellen van een preventie- en handhavingsplan, met name gericht op

In het GALA, dat in 2023 is afgesloten tussen de VNG, GGD-GHOR,

jongeren. In het plan moeten de doelstellingen, de activiteiten

de zorgverzekeraars en VWS, zijn eveneens speerpunten met

op het gebied van preventie en handhaving en te behalen

betrekking tot alcoholpreventie opgenomen: het voorkomen van

resultaten neergelegd worden.

middelengebruik onder jongeren en het verbeteren van het toezicht op de naleving van leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol.

Nationaal Preventieakkoord Alcohol, GALA en lokaal gezondheidsbeleid

De gemeente Zeist ondersteunt de doelstellingen van het NPA en

In het Preventie- en handhavingsplan sluiten wij zoveel als mogelijk

het GALA. Met het Preventie- en handhavingsplan Alcohol zetten

aan op de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord (NPA)

we activiteiten in gang die ons dichter brengen bij het realiseren

en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

van deze doelstellingen.

In het Nationaal Preventieakkoord, dat in 2018 door meer dan 70 partijen

De Alcoholwet beperkt de beschikbaarheid en regelt een

is afgesloten, is preventie van problematisch alcoholgebruik een van

verantwoorde verstrekking

de drie speerpunten, naast preventie van roken en overgewicht.

Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest

Een veelheid aan organisaties en maatschappelijke partners waaronder

effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan

gemeenten, sportorganisaties, de horecabranche en onderwijs

gerelateerde schade te voorkomen (Babor e.a., 2010; Burton e.a., 2017).

instellingen verbond zich met het NPA. Samen werken zij aan het

De Alcoholwet is een wet die de beschikbaarheid van alcohol reguleert.

terugdringen van problematisch alcoholgebruik in 2040.

Daarnaast richt de Alcoholwet zich op v erantwoorde verstrekking.

1 Voor een verklaring van begrippen: zie volgende pagina

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

De Alcoholwet heeft als doel om schadelijke gevolgen van alcohol gebruik tegen te gaan en alcohol gerelateerde overlast terug te dringen. De wet valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente. Samenwerken aan het Preventie- en handhavingsplan Dit Preventie- en handhavingsplan is tot stand gekomen met inbreng en advies van verschillende partners binnen en buiten de gemeente lijke organisatie op de domeinen gezondheid, jeugd, welzijn, sport, veiligheid, horeca, toezicht en handhaving. Samen met deze en andere partijen werken we de komende jaren aan de uitvoering van het plan. Wij hebben als gemeente een coördinerende en deels uitvoerende rol. Meer hierover is te lezen in hoofdstuk 5 van dit plan.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Leeswijzer Dit plan begint hierna, in hoofdstuk 1, met een probleemanalyse. De probleemanalyse laat zien welke vraagstukken er liggen in Zeist met betrekking tot alcohol. In hoofdstuk 2 zijn op basis daarvan de ambities en doelstellingen geformuleerd en in hoofdstuk 3 de uitgangspunten bij de beleidskeuzes. In hoofdstuk 4 staan de activiteiten beschreven die gaan bijdragen aan het bereiken van de doelstellingen en die samen met onze samenwerkingspartners worden uitgewerkt in jaarlijkse plannen voor de uitvoering. Hoofdstuk 5 gaat tenslotte in op de samenwerking en beschrijft hoe we de ontwikkelingen monitoren en evalueren.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Alcohol in Zeist

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

1 Alcohol in Zeist Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken met betrekking tot

verslaving en op schade aan de organen met zich mee. Naast

alcoholgebruik onder jongeren. Werken op basis van cijfermatige

lichamelijk gevolgen heeft alcoholgebruik invloed op het psychisch

en andere data over gebruik en naleving van de wet- en regel

functioneren; depressie, angstklachten en suïcide zijn gerelateerd aan

geving zorgt er immers voor dat wij mensen en middelen doelmatig

regelmatig dronken zijn en/of aan problematisch alcoholgebruik.

kunnen inzetten. Een van de aandachtspunten in de probleem

Huiselijk geweld, agressie, uitgaansgeweld en vandalisme worden vaak

analyse is de evaluatie van het Preventie- en handhavingsplan

onder invloed van alcohol gepleegd. In gezinnen waar alcoholgebruik

Alcohol 2014-2018.

door de ouders problematisch is, worden de problemen vaak van generatie op generatie doorgegeven.

1.1 De schadelijkheid van alcohol Het is niet zonder reden dat wij onze jeugdige inwoners willen

Voor jongeren zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor

beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. Er is steeds

volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2023). Niet alleen zijn de

meer kennis over deze schadelijkheid. Deze kennis is nog niet bij

acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder

iedereen goed bekend (Schouten e.a., 2020). Alcoholgebruik gaat

bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen

gepaard met tal van fysieke, mentale en maatschappelijke problemen

heen gaan – maar ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor

(Expertisecentrum Alcohol, 2023). De mate van schade is grotendeels

de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling

dosis gerelateerd: hoe meer alcohol, hoe meer schade. Er is eigenlijk

(die tot het 24e jaar doorloopt) en een grotere kans op verslavings

geen veilige ondergrens. Licht en matig alcoholgebruik worden al in

problemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt boven-

verband gebracht met onder meer hartritmestoornissen en diverse

dien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende

soorten kanker. Zwaar drinken is gerelateerd aan een hoger risico op

leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van)

acute schade door alcohol, zoals alcoholvergiftiging en verkeers

alcoholgebruik verder leiden tot kort- en langduriger (werk)verzuim,

ongevallen, en geeft een verhoogde kans op hersenschade.

studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval.

Overmatig drinken brengt bovendien een grotere kans op

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

1.2 Alcoholgebruik onder scholieren Het alcoholgebruik onder scholieren in onze gemeente wordt

Verklaring van begrippen

gemeten aan de hand van de vierjaarlijks GGD Gezondheidsmonitor Problematisch alcoholgebruik

Jeugd. De monitor geeft inzicht in onder meer de leeftijd van kinderen

Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar,

die onder de 18 drinken, mate van binge drinken, en de rol van ouders.

drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar

De recentste cijfers voor de gemeente Zeist en de vergelijking met

drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat

regionale en landelijke cijfers komen uit 2021 (GGDrU en

leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale

volksgezondheidenzorg.nl). Deze monitor is in coronatijd afgenomen.

problemen en dat een adequate aanpak van bestaande Het aantal scholieren van 13-17 jaar in Zeist dat in 2021 in de laatste

problemen verhindert.

vier weken (voorafgaand aan het onderzoek) heeft gedronken ligt Bingedrinken

op 30% (in de regio 24,6% en landelijk 27,8%).

Minstens één keer per maand ten minste vijf glazen alcohol

Het totaal aantal scholieren van 13-17 jaar in Zeist dat gebinged

drinken bij één gelegenheid.

heeft de laatste vier weken is 18% (in de regio 17%, landelijk 20,8%). Van de scholieren van 13-17 jaar in Zeist die aangaven de laatste

Zwaar drinken

vier weken gedronken te hebben, heeft 62% ook gebinged (in

Minstens één keer per week ten minste vier glazen (vrouwen)

de regio 65% en landelijk 74%).

of zes glazen (mannen) alcohol op één dag drinken. Alcohol en opvoeding Overmatig drinken

Hoewel de invloed van leeftijdgenoten en vrienden (ook wel peers

Het drinken van meer dan 21 glazen per week (mannen)

genoemd) op het gedrag toeneemt naarmate kinderen ouder worden,

of meer dan 14 glazen per week (vrouwen).

blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a, 2013). Zij doen dat expliciet door de regels die ze stellen maar ook impliciet, bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door hun eigen drinkgewoonten. Ouders die zelf veel

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen.

Uit de cijfers is op te maken dat Zeist tot en met 2019 op de goede

Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd voortgezet onderwijs (2021) blijkt

weg was, behalve wat betreft het binge drinken onder drinkende

dat 41% van de ouders in Zeist het drinken door hun kind niet afkeurt.

jongeren; in die (hoge) cijfers is niets veranderd tussen 2011 en 2019.

Dit is lager dan het regionaal gemiddelde van 45%.

Ook landelijk is het binge drinken sinds 2015 niet afgenomen (Rombouts e.a., 2020). Daarna gooide corona roet in het eten, alle

Ontwikkelingen 2011-2021

cijfers verslechterden in het onderzoek van 2021. Deze trend is ook

Onderstaande tabel laat de ontwikkeling zien door de jaren heen, van

landelijk waarneembaar. Alleen bleef het binge drinken onder de

zowel het drinken door minderjarige scholieren als de houding van

drinkende scholieren landelijk stabiel en nam het in Zeist in deze

ouders. De streefcijfers uit het vorige Preventie- en handhavingsplan

periode juist af.

Alcohol (2014-2018) zijn er in opgenomen.

Alcohol drinken door scholieren klas 2 en 4 en de houding van ouders in Zeist

20112

20153

2018 Streefcijfer PHP Zeist 2014-2018

20184

20215

Laatste 4 weken alcohol gedronken – percentage van totaal aantal scholieren

38%

25%

20%

22%

30%

Bingedrinken laatste 4 weken – percentage van het totaal aantal scholieren

27%

17%

15%

18%

Bingedrinken – het percentage van de drinkende jongeren dat doet aan bingedrinken

71%

70%

35%

70%

62%

Ouders (van kinderen die alcohol drinken) die het drinken van alcohol door hun kind niet afkeuren

42%

47%

30%

35%

41%

2 Cijfers uit Preventie- en handhavingsplan gemeente Zeist 2014-2018) 3 Cijfers uit Gezondheidsmonitor jeugd voortgezet onderwijs 4 Cijfers uit Gezondheidsmonitor jeugd voortgezet onderwijs 5 Cijfers uit Gezondheidsmonitor jeugd voortgezet onderwijs (corona-editie)

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

1.3 Alcoholgebruik onder jongvolwassenen

Zie voor een overzicht hiervan ook onderstaande tabel.

Uit landelijke cijfers valt op dat, gekeken naar de totale volwassen bevolking, schadelijk gebruik van alcohol het meest voorkomt in de leeftijdsgroep 20-29 jaar (NDM, 2022, peiljaar 2020). De meerderheid van mbo- en hbo-studenten drinkt en ruim 70 procent doet dat

Jongvolwassenen & alcohol (2022)

Gemeente Zeist

Laatste 4 weken alcohol gedronken

*72%

Drinkt niet of max 1 glas per dag

*45%

drinken zo’n drie glazen consumeren (Monshouwer e.a. 2021).

5 of meer drankjes alcohol gedronken op 1 dag in de laatste 4 weken (bingedrinken)

**45%

Het alcoholgebruik onder 16- tot en met 25-jarige jongvolwassenen in

Zware drinker (minstens 1x/w 6 (m) dan wel 4 (v) glazen of meer per dag)

*14%

Vrienden vinden het normaal om 10 glazen op één dag of avond te drinken

*30%

Drinkt (veel) meer vergeleken met voor de coronatijd

**21%

Drinkt (veel) minder alcohol vergeleken met voor de coronatijd

**41%

Zou minder alcohol willen drinken

**6%

regelmatig (van Dorsselaer e.a., 2020). Van degenen die drinken drinkt 19 procent gemiddeld meer dan 10 glazen alcohol op een weekenddag. Jongvolwassenen die regelmatig uitgaan, drinken op een uitgaansavond ruim 12 glazen, terwijl zij op andere dagen dat zij alcohol

onze gemeente is (voor het eerst als aparte groep) in kaart gebracht door middel van de Corona Gezondheidsmonitor jongvolwassenen in 2022. Hieruit blijkt dat 45% van de jongvolwassenen zich houdt aan de richtlijn van de Gezondheidsraad om niet te drinken, of niet meer dan één glas per dag. Bijna 15% van de jongvolwassenen is volgens de cijfers juist een zware drinker. Ruim een vijfde van de jongeren zegt (veel) meer alcohol te zijn gaan drinken in vergelijking met de pré- coronatijd, terwijl ruim twee vijfde juist (veel) minder alcohol is gaan drinken vergeleken met voor de coronatijd. Slechts een klein percentage (6%) zegt zijn/haar drankgebruik te willen minderen.

* Cijfers uit Tabellenboek Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen (Zeist 2022) ** Gezondheidsonderzoek jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) 2021

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

1.4 Naleving Leeftijdsgrens Met nalevingsonderzoek wordt onderzocht in hoeverre de leeftijds grens voor alcohol wordt nageleefd door de verschillende alcoholverstrekkers.

Naleving leeftijdsgrens door verkooppunten Zeist

2015 Zeist

2017 Zeist

2019 Zeist mrt/apr

2019 Zeist okt

2023 Zeist

38%

66%

59%

38%

Supermarkten Slijterijen

Landelijk

Horecagelegenheden

17%

39%

22%

20%

Als minderjarigen aan drank willen komen is dat nog steeds gemakkelijk

Sportkantines

11%

60%

40%

28%6

11%

in Nederland. Tussen 2018 (37,7%) en 2020 (37,9%) is de totale naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop niet veranderd (Bureau Objec

Wederverstrekking

tief, 2022). Bij de afzonderlijke verkooppunten zijn wel v eranderingen

Naar wederverstrekking is landelijk noch lokaal onderzoek gedaan.

te zien, soms ten goede zoals bij cafetaria’s, horecagelegenheden en

Wederverstrekking is het verstrekken van alcohol aan een persoons

webshops. Bij supermarkten en slijterijen is de naleving echter gedaald.

van wie is vastgesteld dat deze 18 jaar of ouder is, maar het product bestemd is voor iemand waarvan niet is vastgesteld dat deze de

Lokaal: Jong Proefonderzoek 2013-2023

leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Zowel de ondernemer, de minder

Onze gemeente had in haar Preventie- en handhavingsplan Alcohol

jarige als degene die de drank koopt en doorgeeft kunnen beboet

2014-2018 de ambitie geformuleerd om in alle sectoren 100% naleving

worden.7

van de leeftijdsgrens te bereiken in 2018. Dit is gemonitord met het periodiek uitvoeren van het Jong Proef onderzoek door Bureau Horeca

Dronkenschap en doorschenken

Bijzondere Wetten (BHBW). Dit onderzoek laat zien dat de naleving na

Nalevingsonderzoek doorschenken geeft een beeld van de mate

een aanvankelijke stijging tussen 2015 en 2017, in 2019 weer gedaald

waarin aan personen onder invloed alcohol wordt geschonken in de

is tot (flink) onder het niveau van 2017. Het resultaat in 2023 laat een

(paracommerciële) horeca. Er is noch landelijk, noch in Zeist onderzoek

terugloop zien naar het niveau in 2015.

gedaan naar doorschenken bij dronkenschap. Wel blijkt uit enkele

6 Cijfers uit BHBW Tussenrapportage Meting convenant ‘Samen voor een gezonde sport’ 2e bezoekronde - Gemeente Zeist 7 Wederverstrekking | Handreiking Alcoholwet (handreikingalcoholwet.nl)

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

onderzoeken elders in het land dat de wettelijke bepalingen over

ouders voor de leeftijdsgrens, maar ook voor de streefcijfers op het

doorschenken niet goed worden nageleefd.8 Horecapersoneel blijkt

gebied van naleving niet behaald. Uit de cijfers over de jaren 2015-

het lastig te vinden om dronkenschap te herkennen en om daar

2021 maken we op dat binge drinken, ouderondersteuning en naleving

aansluitend op te acteren (Nijkamp e.a., 2020).

van de leeftijdsgrens onder verstrekkers (met name alcohol en sport) nog steeds onze aandacht vragen. Voor het tegengaan van dronken-

1.5 Evaluatie Preventie- en handhavingsplan 2014-2018

schap en alcoholgebruik door jongvolwassenen waren geen streefcij-

In het Preventie- en handhavingsplan 2014-2018 zijn prioriteiten

fers opgenomen.

gesteld, zowel voor preventie als voor handhaving: Plannen voor verschillende domeinen maar weinig zicht op voorkomen alcoholverstrekking aan minderjarigen

uitvoering en resultaat

voorkomen van dronkenschap onder jongvolwassenen

Wij wilden onze doelstellingen bereiken en inhoud geven aan de prioriteiten door in te zetten op een breed palet aan activiteiten

Hieronder geven wij aan in hoeverre deze doelstellingen zijn gehaald.

gericht op handhaving, onderwijs, ouders, jongeren, horeca en sport. De focus lag daarbij op minderjarige jongeren. Hoewel er ook doel

Meeste kwantitatieve doelstellingen zijn niet gehaald

stellingen waren opgenomen over tegengaan van dronkenschap

Het lijkt er op dat we te ambitieus zijn geweest in het vorige Preventie-

werden hier geen specifieke acties op geformuleerd.

en handhavingsplan alcohol. De coronaperiode verlegde daarnaast onze focus en die van onze samenwerkingspartners naar de gevolgen

Of de voorgenomen activiteiten ook daadwerkelijk en naar wens zijn

en de maatregelen die het bestrijden van de pandemie met zich

uitgevoerd, is lastig vast te stellen. Er is destijds geen duidelijke

meebracht. Mede hierdoor hebben we de doelstellingen voor afname

samenwerkings- en monitorstructuur verbonden aan het plan.

in het alcoholgebruik onder jongeren en toename van steun van

Bovendien zit er een gat tussen het einde van het oude en het opstarten van het nieuwe plan én hebben we te kampen gehad met de impact van de coronapandemie. Daarom kiezen we ervoor vooral

8 Het betreft onder meer: - Het verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap toe te laten in horecagelegenheden (artikel 20 lid 4 Alcoholwet). - Het verbod om alcohol te verkopen of toe te dienen aan personen die reeds in kennelijke staat van dronkenschap verkeren (artikel 252 lid 1 Wetboek van Strafrecht). Zie ook Wettelijke kaders | Handreiking Alcoholwet (handreikingalcoholwet.nl)

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

vooruit te kijken, maar niet zonder enkele geleerde lessen mee te nemen in het nieuwe plan. Deze konden we opmaken uit de interviews met de samenwerkingspartners (1.6).

1.6 Informatie van samenwerkingspartners

Bij deze (welvarende) ouders zelf lijkt hoog alcoholgebruik genorma

Ter voorbereiding op het nieuwe Preventie- en handhavingsplan

liseerd en aan de leefstijl verbonden. In de meer kwetsbare wijken lijkt

Alcohol spraken we met verschillende stakeholders en hielden we

men eerder te maken te hebben met volwassen mensen die al langere

een enquête onder sportverenigingen en horecaondernemers.9

tijd problematisch drinken en daarnaast ook met andere problemen

Bevindingen uit deze gesprekken geven richting aan ons plan.

kampen zoals eenzaamheid.10

Hieronder geven we de belangrijkste bevindingen weer. Gevraagd naar waar kansen voor preventie liggen, worden eensgezind Gesprekken met professionals

de sportkantines (van teamsporten als hockey en voetbal) en de horeca

Met de professionals is gesproken over wat zij weten over gebruik en

genoemd. Bij een aantal sportverenigingen ziet men een losse alcohol

de mogelijkheden die zij zien voor het versterken van preventie en

cultuur, weinig zelfregulerend vermogen in het naleven van de alcohol

handhaving.

wetgeving, overlast (met name na feestjes) en vrijblijvendheid in toezicht en handhaving. Hoewel tijdens uitgaansavonden soms

De professionals bevestigen het beeld dat uit de cijfers komt en

overlast werd geconstateerd, ervaren de gesprekspartners dit als

zeggen dat er flink gedronken wordt door een deel van de scholieren.

minder dan in de periode voor corona. Toen was meer nachthoreca

Ze krijgen signalen van ‘home alone parties’ waar alcohol geschonken

actief dan nu bij opstelling van dit plan het geval is. Door de komst van

wordt – vaak met goedkeuring van de ouders. Maar ook spreekt men

een nieuwe horecagelegenheden voorziet men daar een aandachts

van overlast in de horecastraat door minderjarigen die soms wel en

punt. Doorschenken bij dronkenschap lijkt geen uitzondering te zijn

soms niet naar binnen mogen. Bij de verslavingszorg komen vragen

in de horeca en ook de leeftijdsgrens wordt niet altijd consequent

binnen en verzoeken voor hulp- en adviesgesprekken over alcohol

nageleefd. Een verminderde inzet van toezicht door boa’s en een

gebruik. Vrijwel alle professionals komen in aanraking met ouders die

beperkte politie inzet wordt als een van de redenen gezien dat de

toegeeflijk zijn met alcohol en geen regels stellen aan alcoholgebruik.

naleving minder goed is.11

9 De externe stakeholders zijn: de GGD, Politie, Jellinek, een VO-school en het jongerenwerk. Intern hebben zowel preventie- als handhaving bijgedragen aan dit P&H-plan Alcohol.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

10 D it signaal past niet in het kader van het Preventie- en handhavingsplan Alcohol. Wij nemen dit mee in andere beleidsplannen binnen het sociaal domein. Dit geldt ook voor een van aangedragen oplossingen; het versterken van signaleringsvaardigheden bij professionals in de eerstelijn 11 D e boa’s zijn een bepaalde periode niet ingezet in de nacht, maar dat is sinds kort weer wel het geval.

Ook op andere terreinen zien de professionals verbeterpunten voor

(vier stuks) dat deze resultaten weinig zeggen. Van de sportverenigingen

preventie en handhaving. Genoemd worden:

reageerden er negen. De meeste sportverenigingen zeggen maatregelen te nemen om de naleving van de alcoholwetgeving te bevorderen.

een integrale aanpak in het onderwijs

Zo schenken zij niet door aan mensen die al dronken zijn en steunen

ouders beter betrekken bij het gedachtengoed van NIX18

barmedewerkers en leidinggevenden elkaar bij lastige gesprekken aan

aandacht voor het naleven van de leeftijdsgrens in supermarkten

de bar. Ook trainen zij hun vrijwilligers in verantwoord alcohol schenken

meer samenwerking met scholen

en ondersteunen NIX18. Voor maatregelen zoals een alcoholbeleid

systematische inzet van en samenwerking met het jongerenwerk

opstellen, meer handhaving of jaarlijks de voortgang bespreken in het

voor minder goed bereikbare groepen.

Sportcafé is nauwelijks of geen draagvlak. Toch zeggen de verenigingen behoefte te hebben aan ondersteuning bij het alcoholbeleid.

Wat betreft de organisatie van het preventie- en handhavingsbeleid rond alcohol verwachten de professionals een meer slagvaardig beleid

Vanuit de horeca wordt aangegeven dat zij ook een belangrijke rol

als er vanuit een gezamenlijk visie gewerkt wordt, en er meer focus is

zien voor ouders, het onderwijs en meer vrijetijdsbesteding voor

aangebracht in de beleidskeuzes en inzet van de samenwerkings

15-18-jarigen als het gaat om alcoholpreventie. De horecaonder

partners. De professionals denken dat het goed zou zijn als er meer

nemingen geven aan verschillende maatregelen te nemen voor

mogelijkheden komen voor vrijetijdsbesteding voor minderjarigen.

de naleving van de leeftijdsgrens en het niet doorschenken bij

Daarnaast is er bij de professionals behoefte aan meer afstemming en

dronkenschap, zoals het weigeren van dronken mensen aan de deur.

samenwerking tussen de verschillende domeinen bij de uitvoering en een duidelijke regierol vanuit de gemeente. Waar mogelijk zou de

Bijeenkomst met horecaondernemers

gemeente op door haar georganiseerde activiteiten een voorbeeld

Op 27 mei 2024 vond een bijeenkomst plaats met horecaondernemers

functie kunnen vervullen met betrekking tot alcoholbeleid.

over het concept preventie- en handhavingsplan alcohol (PHP). De gemeente presenteerde de inhoud van het plan en besprak

Enquêtes sport en horeca

onderzoek naar het naleefgedrag van de alcoholwet. De doelen van

De enquêtes zijn uitgezet onder 14 horecaondernemingen (met name

het PHP zijn naar aanleiding van de bijeenkomst iets bijgesteld om

uitgaanshoreca in het centrum waar veel publiek op af komt) en

de uitvoering realistischer te maken. Horecaondernemers toonden

17 sportverenigingen. De respons vanuit de horeca was dermate laag

bereidheid om samen te werken aan de uitvoering van het plan,

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

met nadruk op educatie, voorlichting en preventie. Er werd gepleit voor een integrale aanpak door de gemeente, waarbij ook de rol van ouders en andere partijen wordt meegenomen. Bijeenkomst met sportverenigingen Op 30 mei 2024 vond een bijeenkomst over het concept Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (PHP) met sportclubs plaats. De gemeente presenteerde de inhoud van het plan en besprak onderzoek naar het naleefgedrag van de alcoholwet. De bijeenkomst benadrukte de noodzaak van samenwerking om jongeren te beschermen tegen alcohol. Sportclubs signaleren uitdagingen zoals wisselende barvrijwilligers en eigen drankgebruik door leden. De cultuur rondom alcohol verschilt per sport, met voetbal- en hockeyclubs die hogere consumptie kennen dan tennisclubs. Clubs hebben behoefte aan concrete ondersteuning en hulpmiddelen om alcoholgebruik te ontmoedigen. De sportclubs toonden zich bereid om samen met de gemeente de strijd aan te gaan tegen alcoholgebruik onder minderjarigen.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

1.7 Samenvatting

preventie kan plaatsvinden. In verschillende nota’s en beleidsplannen

In onze gemeente is er werk aan de winkel op het gebied van alcohol

zitten al aanknopingspunten voor alcoholpreventie, toezicht en

beleid. Gekeken naar de eigen doelstellingen, die van het Nationaal

handhaving. Deze aanknopingspunten worden deels bevestigd door

Preventieakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord moet het

professionals, sportbesturen en horecaondernemers en daarnaast

gebruik van alcohol omlaag en de naleving door verstrekkers omhoog.

hebben zij aanvullingen en wensen. In onderstaande tabel zijn

In de jaren voor corona waren wij op de goede weg en er zijn zeker

de kansen voor preventie, die in interviews en de enquête onder

kansen om die weg nu weer terug te vinden. Sport, horeca en het

sportverenigingen en horecaondernemingen genoemd worden,

gezin zijn door de gesprekspartners van binnen en buiten het

samengevat.

gemeentelijk apparaat het meest genoemd als omgeving waar

Sector of omgeving

Samenvatting voorgestelde verbeterpunten voor preventie volgens professionals (en waar vermeld volgens sportverenigingen)

Sport

Professionals: minder vrijblijvend alcoholbeleid, meer toezicht en handhaving Sportverenigingen: ondersteuning bij alcoholbeleid.

Horeca

Betere naleving leeftijdsgrens en doorschenken; voorkomen van overlast rond eventuele dancing, meer toezicht en handhaving.

Onderwijs

Integraal alcoholbeleid ontbreekt bij sommige scholen, en GGD is niet bij alle scholen betrokken. Meer afstemming onderling.

Ouders

Meer steun nodig voor NIX18,vergroten van kennis over risico’s van alcohol.en over alcoholopvoeding.

Supermarkten

Betere handhaving leeftijdsgrens.

Jongerenwerk

Betere inzet in alle wijken en op scholen op basis van een systematische inzet op advies van preventieprofessionals; meer samenwerking met andere partners.

De wijk

Vergroten handelingsperspectief professionals die in aanraking komen met mensen met een alcoholverslaving, waaronder in gezinnen met kinderen die opgroeien met een ouder die alcoholproblemen heeft (KOPP-KOV).

Vrijetijdsbesteding

Meer georganiseerde vrijetijdsbesteding voor minderjarigen.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Om de kansen op een succesvolle uitvoering te vergroten zijn de volgende ideeën bij de professionals opgehaald: werken vanuit een gezamenlijk visie, meer focus in de beleidskeuzes, meer gerichte inzet van de samenwerkingspartners, meer oog voor georganiseerde vrijetijdsbesteding voor minderjarigen, meer afstemming en samenwerking tussen de verschillende domeinen bij de uitvoering, duidelijke regierol vanuit de gemeente, invulling van de voorbeeldfunctie van de gemeente.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Uitgangspunten voor beleid

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

2 Uitgangspunten voor beleid 2.1 Community building

2.3 Integrale beleidsvisie

In dit plan beschrijven wij hoe wij de jeugd willen beschermen tegen

Het preventiemodel van Reynolds (2003) borduurt voort op

de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik. Om resultaat te bereiken

de systeemtheorie van Holder (zie 3.2) Het preventiemodel kent

is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: scholen,

drie beleidspijlers: educatie, regelgeving en handhaving. De pijlers

sportverenigingen, ouders, ondernemers. Daarom betrekken wij deze

staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook (figuur 1). Juist in

partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk

de overlap is het integrale preventiebeleid terug te zien: het model

zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcoholgebruik onder

maakt duidelijk dat educatie, regelgeving en handhaving bijdragen

de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en voorko-

aan het voorkómen van (problemen door) alcoholgebruik.

men van schade door alcoholgebruik onder (jong)volwassenen. Dit Preventie- en handhavingsplan is gebaseerd op deze integrale 2.2 Omgevingsbenadering

beleidsvisie. Daarom zijn meerdere afdelingen binnen de gemeente

De systeemtheorie van Holder (1998) maakt duidelijk dat alcohol

betrokken evenals preventieprofessionals van de GGD en Jellinek.

gebruik altijd het resultaat is van een combinatie van factoren.

En worden meerdere typen maatregelen ingezet om onze doelen rond

De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen

afname van alcoholgebruik en verbetering van de naleving te realiseren.

samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de drinker bepaalt. Holder laat daarmee zien dat alcoholpreventie nooit alleen op het individu gericht kan zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de fysieke en sociale omgeving van de drinker beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een

Regelgeving

Handhaving Preventie

belangrijke rol. Het Preventie- en handhavingsplan richt zich op deze omgevingsinvloeden. Educatie

Figuur 1: Preventiemodel Reynolds (2003)

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

2.4 Aansluiten bij de praktijk in Zeist Naast deze algemene uitgangspunten houden we met het Preventie-

Optimalisatie alcoholvoorlichting op scholen, zowel

en handhavingsplan rekening met de praktijk in Zeist. Wij staan voor

kwalitatief als kwantitatief

een gezonde toekomst van inwoners in het algemeen en voor jeugd

Invoering verantwoord alcoholbeleid sport- en cultuurclubs

in het bijzonder. We dragen hier aan bij op verschillende manieren.

Alcoholvrije reclames op sportparken en

We werken waar mogelijk samen met andere initiatieven in de

binnensportaccommodaties

gemeente die direct of indirect een gezonde leefstijl en preventie en

Optimale ondersteuning zorgprofessionals m.b.t.

handhaving met betrekking tot alcohol beogen, zoals toegelicht in

zwangeren, met o.a. update en implementatie van

onderstaand tekstkader.

de online interventie ‘Alcoholvrij Zwanger’ Ondersteuning sportclubs, horeca en supermarkten bij promotie en naleving NIX onder 18

Aansluiting op andere beleidsterreinen

Ondersteuning van ouders bij het in gesprek gaan met hun

Dit Preventie- en handhavingsplan staat niet op zichzelf.

pubers over alcoholgebruik

Het sluit aan op landelijk beleid zoals neergelegd in het

Aansluiting bij landelijke alcoholcampagnes,

Nationaal Preventieakkoord en het raakt aan verschillende

gecommuniceerd met een lokaal Zeist sausje.

gemeentelijke taken en beleidsterreinen. Zowel in de

Verbetering van signalering en onderlinge afstemming

beleidsvorming als in de uitvoering wordt daarom

middels het ‘Bolletjesoverleg’ met politie, jongerenwerkers,

afstemming gezocht met in ieder geval:

boa’s en CJG.

Sport- en Preventieakkoord Zeist.

Daarnaast is Zeist een JOGG gemeente. De JOGG-regisseur gaat

Ondersteunend aan de missie (Een gezond en sportief Zeist),

onder meer aan de slag met het bevorderen van een gezonde

is een van de doelstellingen “Verantwoord middelengebruik

sportomgeving (rookvrije sportaccommodatie, gezonde

(roken, alcohol drugs)”. De volgende activiteiten zijn

sportkantine, verantwoord alcoholbeleid).

daaraan gehangen:

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Toekomstige beleids- en uitvoeringsplannen Wij werken aan een aantal beleids- en uitvoeringsplannen die aansluiten op de inhoud van het Preventie- en handhavingsplan Alcohol 2024-2027: Herziening Uitvoeringskader horeca 2015 – inclusief sanctietabel, Horeca- en evenementenbeleid, Nota sport- en gezondheidsbeleid, waar dit plan ook onderdeel van is. Resultaten nieuw onderzoek Cijfers uit nog uit te voeren onderzoek gebruiken we bij de evaluatie en bijsturing van de voorgenomen activiteiten: Gezondheidsmonitor Jeugd (uitvoering najaar 2023) Jong Proef onderzoek 2023 (uitvoering eind september/oktober) Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen (uitvoering 2024) Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen (uitvoering 2024)

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Ambitie en doelstellingen

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

3 Ambitie en doelstellingen 3.1 Ambitie

Preventieakkoord (NPA) voor ogen. Waarbij uit de Voortgangs

Wij streven ernaar dat onze jonge inwoners gezond, veilig en optimaal

rapportage Nationaal Preventieakkoord 2021 blijkt dat landelijk de

kunnen opgroeien. Alcohol draagt daar niet aan bij. We willen jongeren

doelstellingen voor alcohol (nog) niet op schema liggen (RIVM 2022).

leren dat het normaal is om niet te drinken. Daarom zetten wij met dit

Hier hebben we bij onze ambities ook rekening mee gehouden. We

Preventie- en handhavingsplan Alcohol in op het versterken van de

werken wel stapsgewijs naar de gestelde ambities uit het NPA toe.

norm NIX18 in de sociale omgeving van jongeren en het faciliteren van een fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert waaronder een

3.2 Doelstellingen alcoholgebruik

adequate naleving van de Alcoholwet.

In deze paragraaf formuleren we doelstellingen ten aanzien van alcoholgebruik onder scholieren in het voortgezet onderwijs en

Het Preventie- en handhavingsplan Alcohol is een wettelijke verplichting.

jongvolwassenen. Daarnaast is onze bedoeling de steun van ouders

Artikel 43a van de Alcoholwet schrijft voor dat een preventie- en

voor geen alcohol onder de 18 te vergroten.

handhavingsplan dient aan te geven wat de doelstellingen van het beleid zijn. Op basis van de Alcoholwet en de lokale situatie formuleren

Doelstellingen alcoholgebruik onder de 18 jaar

wij de volgende hoofddoelstellingen:

Het percentage scholieren van 13-17 jaar (klas 2 en 4 van het voort gezet onderwijs) dat de afgelopen maand gedronken heeft daalt:

Het terugdringen van alcoholgebruik onder de 18 jaar Het versterken van de naleving van de alcoholwetgeving

van 30% in 2021 (coronamonitor12) naar 22% in 2027. (Doel van het NPA: 15% in 2040 en uiteindelijk 0%)

In de volgende paragrafen formuleren wij voor de komende jaren op basis van de probleemanalyse een aantal concrete doelstellingen met betrekking tot alcoholgebruik onder de 18 jaar en naleving van de alcoholwetgeving. Met deze getalsmatige doelstellingen geven we richting aan onze ambitie. De percentages in de doelstellingen zijn afgeleid van eerdere ontwikkelingen in het alcoholgebruik in deze doelgroep en geformuleerd met de ambities uit het Nationaal

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

12 D e GGD Gezondheidsmonitor Jeugd vindt normaal gesproken elke vier jaar plaats. De laatste keer was in 2019. Om te onderzoeken wat de effecten zijn van de coronaperiode op bepaalde aspecten van gezondheid, welzijn en leefstijl is besloten om in het najaar van 2021 landelijk een extra onderzoek uit te voeren: de Corona Gezondheidsmonitor 2021. De eerstvolgende reguliere Gezondheidsmonitor Jeugd is voor 2023 gepland, daarna weer in 2027. De rapportages van de onderzoeken, en daarmee de resultaten, verschijnen meestal in het jaar na de uitvoering van het onderzoek. Bij het schrijven van dit plan waren de resultaten van de monitor 2023 nog niet bekend. Zodra het rapport gepubliceerd wordt, bestuderen we de resultaten en passen zonodig de doelstellingen aan.

Het percentage drinkende scholieren van 13-17 jaar (klas 2 en 4

Samenvatting doelstellingen

van het voortgezet onderwijs) dat de afgelopen maand gebinged heeft daalt:

Doelstellingen alcoholgebruik

2021

2027

Percentage scholieren van 13-17 jaar dat de afgelopen maand gedronken heeft

30%

22%

Het percentage drinkende scholieren van 13-17 jaar dat de afgelopen maand gebinged heeft

62%

55%

Het percentage ouders dat het drinken door hun kind van 13-17 jaar niet afkeurt

41%

30%

Het percentage bingedrinken onder jongvolwassenen (17-25)

45%

30%

Het percentage zware drinkers onder jongvolwassenen (17-25 jaar)

14%

12%

van 62% in 2021 (coronamonitor) naar 55% in 2027. (Doel van het NPA: 45% in 2040 en uiteindelijk 0%) Doelstellingen betrokkenheid ouders Het percentage ouders dat het drinken door hun kind van 13-17 jaar (klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs) niet afkeurt, daalt: van 41% in 2021 (coronamonitor) naar 30% in 2027 Doelstellingen jongvolwassenen Het percentage bingedrinken onder jongvolwassenen (17-25) daalt: van 45% in 2021 (coronamonitor) naar 30% in 2027 Het percentage zware drinkers onder jongvolwassenen (17-25 jaar) daalt: van 14% in 2021 (coronamonitor) naar 12% in 2027 (De doelstelling voor 2040 is in het Nationaal Preventie Akkoord: maximaal 5% zware drinkers onder volwassenen, met speciale aandacht voor 18-30-jarigen)

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

3.3 Doelstellingen verbeterde naleving

Naleving verbod op doorschenken bij dronkenschap

Naleving leeftijdsgrens

Er zijn geen landelijke (streef )cijfers met betrekking tot de naleving van

Onze doelstellingen met betrekking tot de naleving van de leeftijds-

het verbod op doorschenken aan personen tussen de 18 en 25 jaar in

grens zijn afgeleid van de probleemanalyse en de ambities van het

kennelijke staat van dronkenschap. Ook lokaal meten we dit niet.

Nationaal Preventieakkoord. De ambitie van het Nationaal Preventie

Wel stellen de alcoholverstrekkers en de VNG in het Nationaal

akkoord is om in 2030 100% naleving van de leeftijdsgrens te

Preventieakkoord gezamenlijk vast dat er meer aandacht moet komen

realiseren. Uit het Landelijke Nalevingsonderzoek (Bureau Objectief

voor het tegengaan van dronkenschap. We maken alcoholverstrekkers

2022) blijkt dat de naleving van de leeftijdsgrens bij de horeca en

in onze gemeente periodiek attent op het verbod op doorschenken,

sportkantines nog (ver) achter ligt op tussentijdse doelstellingen

met als doel dat in 2027 alle horecagelegenheden effectieve maatre-

uit het NPA. Dit geldt ook voor de naleving in onze gemeente.

gelen inzetten om doorschenken bij dronkenschap tegen te gaan.

Onze doelstelling blijft echter om zo snel als mogelijk een naleving van 100% te bereiken.

3.4. Aansluiten op doelstellingen van Sport- en Preventie akkoord Zeist

In de onderstaande tabel staat per sector de huidige naleving en

Op basis van de gesprekken en de lokale cijfers kunnen we met de

het ambitieniveau voor de komende jaren vermeld.

activiteiten van het Preventie- en handhavingsplan vrijwel naadloos aansluiten op de doelstellingen uit het Sport- en Preventieakkoord (Zie 2.4). In het volgende hoofdstuk hebben we, voor zo ver van toepassing, hier een aangescherpte aanvulling aan gegeven.

Naleving leeftijdsgrens

2017

2019

2023

2026

2028

2030

Supermarkt & slijterijen

66%

59%

38%

75%

90%

100%

Horeca

39%

22%

20%

45%

75%

100%

Sportvereniging

60%

28%

11%

60%

90%

100%

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Activiteiten

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

4 Activiteiten Dit hoofdstuk bevat de aanpakken en interventies die wij gaan

(wederverstrekking). Daarnaast is de aanwezigheid van dronken

inzetten om de doelstellingen te realiseren. Deze aanpakken en

personen niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij.13

interventies zijn op basis van onze integrale beleidsvisie (zie 3.3)

De wet sluit verder ook bepaalde verkooppunten uit van het schenken

onderverdeeld in regelgeving (4.1), toezicht en handhaving (4.2)

en/of verstrekken van alcohol voor elders dan ter plaatse en is prijs

en educatie en bewustwording (4.3). In paragraaf 4.4 is een samen-

stunten door de detailhandel aan banden gelegd. Deze bepalingen

vattende matrix te zien hoe we op verschillende terreinen zowel

vormen samen de preventieve kern van de Alcoholwet. In paragraaf

regelgeving en toezicht als educatie in samenhang inzetten.

4.2 beschrijven we welke bepalingen van de Alcoholwet prioriteit

Alleen met een gezamenlijke inspanning in de leefomgeving

hebben als het gaat om toezicht en handhaving.

van onze jeugden en jongvolwassenen immers kunnen we schade door alcohol voorkomen.

Aanvullende regelgeving Aanvullend op deze bepalingen kent de Alcoholwet een aantal

4.1 Regelgeving

verordenende bevoegdheden en heeft de burgemeester aanvullende

Alcoholwet

mogelijkheden om de beschikbaarheid van alcohol te beperken.

Het overgrote deel van de regelgeving op het gebied van alcohol

In het licht van de hoofdthema’s uit dit Preventie- en handhavingsplan

is vastgelegd in de Alcoholwet. De Alcoholwet is primair een volks

(leeftijdsgrens, dronkenschap) hebben de volgende aanvullende

gezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren,

maatregelen een expliciete meerwaarde in het terugdringen van

gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast

alcohol gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen van

stelt de Alcoholwet als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van

de openbare orde:

de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan

Beperken happy hours

de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld geen alcohol

Voorwaarden stellen aan alcoholverstrekking evenementen

worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of

Beperken schenktijden paracommercie

zij 18 jaar of ouder is, zowel niet door de verstrekker als door een

Beperken alcoholverkoop in alcoholoverlastgebied

meerderjarige personen die het voor de minderjarige koopt

Blurring 13 In het Wetboek van Strafrecht (artikel 252, lid 1) is tevens opgenomen dat het strafbaar is om iemand in kennelijke staat van dronkenschap bedwelmende drank te verkopen of toe te dienen.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Beperken happy hours

evenementen en buurtfeesten. Er kunnen bijvoorbeeld voorwaarden

In artikel 25d van de Alcoholwet is een verordenende bevoegdheid

worden gesteld aan de manier waarop de verantwoorde verstrekking

opgenomen waarmee gemeenten ter bescherming van de volks

wordt ingericht. Artikel 35 gaat uitdrukkelijk alleen om verstrekking

gezondheid of in het belang van de openbare orde happy hours

van zwak-alcoholhoudende dranken voor gebruik ter plaatse.

kunnen beperken. Met deze bevoegdheid kunnen de meest excessieve acties (meer dan 40% korting) worden verboden. Onderzoek (Meier

Landelijk en lokaal onderzoek laat zien dat de naleving van de

e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller

leeftijdsgrens voor alcohol en het doorschenken in diverse sectoren

is voor gebruik en dat met prijsinterventies gebruik kan worden

voor verbetering vatbaar is (Bureau Objectief, 2022). Op evenementen

beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact

is de naleving van zowel de leeftijdsgrens als dronkenschap vaak

op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijk

ingewikkelder dan in de horeca. Factoren als schaalgrootte, tijdelijke

heden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten is

personeelskrachten en het gebrek aan een structurele controle

daarmee een geschikt instrument om de stevige consumptie in het

systematiek bemoeilijken de naleving van de wetgeving.

uitgaansleven te beperken en dronkenschap te voorkomen. Ter verbetering van de naleving van de regels in de Alcoholwet wordt Bij het vaststellen van dit Preventie- en handhavingsplan is een

het ‘aanvraagformulier Drank- en Horecawet, Model C (tijdelijk schenken)’

beperking van of een verbod op happy hours niet opgenomen in

geüpdatet. In het nieuwe ‘aanvraagformulier Alcoholwet, Model C

de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Bij een eerstvolgende

(tijdelijk schenken)’ moet de aanvrager gaan omschrijven hoe de

wijziging van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) van de

verantwoorde verstrekking van alcohol is geborgd. Met specifiek

gemeente Zeist zal dit onderdeel als voorstel worden meegenomen.

aandacht voor de naleving van de leeftijdsgrens, wederverstrekking (kopen van alcohol door volwassenen voor een minderjarige) en het

Voorwaarden stellen aan evenementen

voorkomen van dronkenschap. De burgemeester toetst dit en ziet toe

Artikel 35 lid 2 van de Alcoholwet biedt burgemeesters de mogelijk-

op de uitvoering van het gepresenteerde plan. Tijdens de evaluatie van

heid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing

het evenement wordt geëvalueerd in hoeverre het gewenste effect

ten tijde van bijzondere gelegenheden van zeer tijdelijke aard, zoals

is bereikt.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Beperken schenktijden paracommercie

heid kan de gemeente in alcoholoverlastgebieden de verkoop van

Artikel 4 lid 3 van de Alcoholwet bepaalt dat bij gemeentelijke

alcoholhoudende dranken in detailhandel verbieden of beperken

verordening regels worden gesteld waaraan paracommerciële

en vergunningen weigeren. Onderzoek laat zien dat het beperken

rechtspersonen zich moeten houden bij de verstrekking van alcohol-

van verkooptijden de alcoholconsumptie en daaraan gerelateerde

houdende drank. Dit ter voorkoming van oneerlijke mededinging

gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare orde vermindert

(concurrentie). Het vastleggen van de schenktijden in de para

(Babor e.a., 2010). Het beperken van de verkoop van alcohol is daar-

commercie is één van deze verplichte regels. Onderzoek laat zien

mee een geschikt instrument om de stevige consumptie en daarmee

dat het beperken van schenktijden de alcoholconsumptie en daaraan

gepaard gaande overlast in dergelijke gebieden te verminderen.

gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare orde vermindert (Babor e.a., 2010). Daarnaast is het niet wenselijk dat

In de APV is geen bepaling opgenomen voor de mogelijkheid van het

jeugd tijdens sportieve, culturele of andere activiteiten geconfronteerd

aanwijzen van een alcoholoverlastgebied in de gemeente Zeist. Er is

wordt met (overmatig) alcoholgebruik van volwassenen. Onderzoek

op dit moment geen aanleiding om dit alsnog op te nemen in de APV.

laat immers zien dat zien drinken doet drinken (Smit e.a., 2020). 4.2 Toezicht en handhaving Wij hebben onze schenktijden vastgelegd in APV artikelen 2.34a t/m

De Alcoholwet heeft zowel een gezondheids- als een openbare orde

2:34d (bijlage 1). Op dit moment bestaat er geen aanleiding hierop in

en veiligheidsperspectief. Ons doel is om door middel van naleving

te grijpen. Wel houden we vinger aan de pols met betrekking tot

van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade

naleving van de schenktijden in de paracommercie en gaan wanneer

en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 zijn

nodig in gesprek met de organisatie.

gemeenten verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en daarmee hebben wij een belangrijk instrument in handen.

Beperken alcoholverkoop in overlastgebied

Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om de naleving

In artikel 25f van de Alcoholwet is een verordenende bevoegdheid

te verhogen van de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op

opgenomen waarmee gemeenten in geval van ernstige aantasting van

doorschenken (Babor e.a., 2010).

de openbare orde, de leefomgeving of de volksgezondheid een gebied kan aanwijzen als alcoholoverlastgebied. Met deze bevoegd-

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Handhavingsprioriteiten

2. Dronkenschap/doorschenken

De focus van het toezicht ligt op de leeftijdsgrens, het verbod op

Artikel 20, lid 4 Alcoholwet. Het verbod om personen in

doorschenken bij dronkenschap en het beheersen van de beschikbaar-

kennelijke staat van dronkenschap toe te laten in een

heid. Het betreft de volgende bepalingen:

horecazaak, op het terras of in een slijterij.

1. Leeftijdsgrens 18 jaar a.

Artikel 20, lid 1 Alcoholwet. Oftewel het bedrijfsmatig of

Artikel 20, lid 5 van de Alcoholwet. Het verbod om in kenne-

lijke staat dienst te doen in een horecazaak of in een slijterij.

c. Artikel 252 Wetboek van Strafrecht (in samenwerking met

anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank

de politie). Verbod om personen in kennelijke staat van

aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de

leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Eveneens wordt begrepen het

Artikel 453 Wetboek van Strafrecht (in samenwerking met de

verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van

politie). Verbod om zich in kennelijke staat van dronkenschap

18 jaar of ouder, welke kennelijk bestemd is voor een persoon

op de openbare weg te bevinden.

van wie de leeftijd niet is vastgesteld.

dronkenschap alcohol te verkopen of toe te dienen.

Artikel 45 Alcoholwet. Het verbod op het aanwezig hebben

3. Beheersen beschikbaarheid/voorkomen blurring (mengvormen van

van alcohol onder de 18 jaar op voor publiek toegankelijke

detailhandel en horeca)

plaatsen.

Art. 25 lid 1 van de Alcoholwet. Verbod op het aanwezig

Artikel 45a, lid 1 Alcoholwet. Het verbod voor volwassenen om

hebben van alcoholhoudende drank in een voor het publiek

op publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig

(niet) toegankelijke ruimte, niet zijnde een slijtersbedrijf,

alcohol te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van

horecabedrijf of een ruimte waarin rechtmatig alcohol aan

18 jaar nog niet heeft bereikt, ook bekend als wederverstrekking.

particulieren wordt verstrekt voor gebruik elders dan ter plaatse.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Art. 25 lid 2 van de Alcoholwet. Verbod op het toelaten dat

alcoholhoudende drank wordt genuttigd in een voor het

publiek toegankelijke ruimte, niet zijnde een horecabedrijf of

het laten proeven in een slijtersbedrijf op verzoek van een klant.

Controles

Basiscontrole

Risicogestuurd toezicht

Voordat de leeftijdsgrens inspecties worden uitgevoerd is het zaak de

De toezichtcapaciteit die er is willen wij zo efficiënt mogelijk inzetten.

vergunningen van in ieder geval de hotspots (locaties met permanent

Risicogestuurd toezicht vormt daarbij het uitgangspunt. Op basis van

een beperkt risico) actueel te hebben. Met een basiscontrole wordt

een jaarlijkse risicoanalyse wordt voor elk verkooppunt van alcohol

jaarlijks vastgesteld of de vergunning nog op orde is en of de leiding-

houdende drank een risicoscore bepaald. Deze score is gebaseerd op

gevende aanwezig is. Basiscontroles worden uitgevoerd in uniform.

het type bedrijf, risico’s voor de omgeving, meldingen, naleving en gedrag van de ondernemer. Bedrijven met nagenoeg geen risico

Controle op leeftijdsgrens en doorschenken bij dronkenschap

worden minder gecontroleerd. Bedrijven met een hogere risicoscore

Gestreefd wordt naar een controlefrequentie van minimaal zes keer

worden vaker gecontroleerd.

per jaar voor de hotspots met een hoge risicoscore. Voor de hotspots met een beperkt risico zijn 4 inspecties per jaar noodzakelijk om de naleving effectief te beïnvloeden (Wagenaar e.a., 2005). Voor de groene categorie met een beperkt risico volstaat 1 controle per jaar. De controles

Permanent risico

zullen met name in de weekenden plaatsvinden, tenzij de risicoanalyse anders bepaalt. De controles worden uitgevoerd in burgerkleding. Voor de controles op de leeftijdsgrens zetten wij de testkopermethode in. Bij deze methode worden jongeren (minderjarig of meerderjarig) die

Beperkt risico

niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn, ingezet om te constateren of de leeftijd goed wordt vastgesteld en of er al dan niet aan hen alcohol wordt verkocht of verstrekt. De boa neemt de testkoper(s) mee en laat deze een aankooppoging doen. De boa observeert de aankooppoging en

Nagenoeg geen risico

wanneer hij of zij constateert dat de leeftijd niet op de juiste manier wordt vastgesteld, treden wij handhavend op volgens de sanctie strategie. De werkwijze leggen we vast in het Protocol testkopers Zeist, gebaseerd op het landelijk testkoper protocol (Bureau Objectief, 2021).

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Voor de dronkenschap inspecties wordt actief samengewerkt met de

Toezichtcapaciteit

politie. De burgemeester kan op basis van bevindingen van de toezicht

Op basis van onze ervaring is vastgesteld dat er jaarlijks circa

houder (boa) handhavend optreden op basis van artikel 20 lid 4 en

100 reguliere controles en 20 – 30 controles op evenementen

5 van de Alcoholwet (aanwezigheid toestaan aan dronken personen

worden uitgevoerd. Voor het uitvoeren van deze controles en

en dronken dienstdoen in horecalokaliteit). Handhaving met betrek-

de werkzaamheden daaromheen is tenminste 500 uur aan inzet nodig.

king tot het doorschenken aan dronken personen en dronkenschap in

De benodigde toezichtcapaciteit wordt verdeeld over meerdere

de openbare ruimte is voorbehouden aan de politie (op basis van het

toezichthouders. De toezichtcapaciteit wordt door onze eigen

Wetboek van Strafrecht, artikel 252, lid 1). Voor de veiligheid van de

toezichthouders in samenwerking met externe toezichthouders/

boa maken wij afspraken met de politie over gezamenlijke controles

specialisten georganiseerd.

en ondersteuning op afroep bij risicovolle situaties. Sanctiestrategie Informeren leidinggevende

Voor de opbouw van de sanctiestrategie is zowel het gezondheids

De leidinggevende of ondernemer wordt altijd geïnformeerd over

perspectief als het openbare orde en veiligheidsperspectief van

de afloop van de controle, ook als het resultaat positief is. Wanneer de

de Alcoholwet leidend. Op basis hiervan zijn de bepalingen uit

toezichthouder een overtreding heeft geconstateerd, meldt hij dit in

de Alcoholwet ingedeeld in drie risico-categorieën:

beginsel direct aan de aanwezige leidinggevende en/of ondernemer. Doel hiervan is de overtreding, zo mogelijk, op dat moment te beëin digen en om discussie achteraf over de overtreding te voorkomen.

Categorie A

Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn van minder ernstige aard. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om administratieve vereisten.

Categorie B

Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen, maar er is geen sprake van een acute (gevaar)situatie.

Categorie C

Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen, die direct van invloed zijn op de gezondheid (van jongeren) en/of openbare orde.

Daarnaast vergroot het gericht en direct aanspreken de kans op toekomstige verbetering van de naleving. Indien het melden van de overtreding op dat moment niet mogelijk is, wordt dit op een later moment gedaan. De ondernemer kan dan ook zijn of haar zienswijze geven.

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

Bij iedere categorie hoort een bepaald sanctiestappenplan. Dat wil

aan het voorkomen van (problemen door) alcoholgebruik, of ervaren zij

zeggen dat elke categorie een eigen sanctieopbouw (1e, 2e, 3e over

belemmeringen. Daarom vormen zowel vergroten van de kennis over

treding) heeft, waarbij de overtredingen van bepalingen in een hogere

alcohol en de wet als bewustwording van de risico’s als het bieden van

categorie zwaarder bestraft worden. Kortom, op overtredingen

handelingsperspectief een rode draad in de educatieve interventies die

die direct van invloed zijn op de gezondheid of de openbare orde

worden ingezet. De jongeren zelf worden vooral via hun ouders en de

(zoals de leeftijdsgrens en dronkenschap) wordt zwaarder ingezet

scholen geïnformeerd. Waar nodig zullen zij rechtstreeks worden

dan administratieve overtredingen. Het sanctiestappenplan en de

geadresseerd. In principe kiezen we voor het inzetten van op weten-

categorisering per artikel is opgenomen in het Uitvoeringskader

schappelijke inzichten gebaseerde aanpakken.

Horeca, dat in de komende periode vernieuwd wordt. Alcoholverstrekkers Na het opleggen van een sanctie volgt op korte termijn een herinspectie.

Verstrekkers van alcohol zijn verantwoordelijk voor de naleving van de Alcoholwet en aanvullende lokale regelgeving. Van hen wordt verwacht

4.3 Educatie en communicatie

dat ze de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcohol kennen en

In de omgeving van jongeren en jongvolwassenen staan met betrekking

naleven, evenals de verboden op wederverstrekking, op doorschenken

tot educatie en communicatie drie doelgroepen centraal die invloed

bij dronkenschap en op het toelaten van personen in kennelijke staat

hebben op het alcoholgebruik:

van dronkenschap in de onderneming, de vereniging of het evenement. Verschillende typen professionals zijn hierbij betrokken: bedrijfsleiders,

Alcoholverstrekkers

filiaalmanagers, barpersoneel, barvrijwilligers, portiers, caissières,

Scholen

et cetera. Op verschillende manieren zullen wij hen in deze

Ouders

opdracht ondersteunen.

Deze doelgroepen hebben niet altijd voldoende kennis van de alcohol-

Bespreken resultaten nalevingsonderzoek

wetgeving of van de risico’s van alcohol voor jongeren. Het ontbreekt

Naar aanleiding van het nalevingsonderzoek 2023 gaan wij met de

hen daardoor wellicht aan motivatie om de wet te ondersteunen. Ook

betrokken verstrekkers in gesprek over de resultaten van het onderzoek.

kan het zijn dat zij niet goed weten wat zij kunnen doen om bij te dragen

We maken afspraken over hoe het goede behouden kan blijven, hoe de

P R E V E N T I E -

E N

H A N D H AV I N G S P L A N

A LCO H O L

2 0 2 4 - 2 0 2 7

verstrekker verbetering in de naleving tot stand kan brengen en welke

training door regionale instellingen voor verslavingszorg of de

ondersteuning daarbij geleverd kan worden door ons of andere partijen.

face-to-face IVA (Instructie Verantwoord Alcoholgebruik) training

Ook de termijn waarop een en ander geregeld moet zijn en welke

voor barvrijwilligers. Een face-to-face training heeft een beter resultaat

sancties er gelden bij het niet nakomen van de afspraken zijn

omdat het de mogelijkheid biedt voor oefening en uitwisseling.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14395776/1