24RV050 Bijlage 4 Rapportage kwalitatieve evaluatie
Tekst van het document
Evaluatie beleidskader Gezondheid, Sport en bewegen, gemeente Zeist
Inhoudsopgave 1.
Aanleiding ...................................................................................................................... 3
2.
Aanpak ........................................................................................................................... 4 2.1 Het vragenlijstonderzoek ....................................................................................... 4 2.2 De interviews....................................................................................................... 5 2.3 Groepsinterview ................................................................................................... 6 2.4 Organisatiestructuur ............................................................................................. 6 2.5 Randvoorwaarden en privacy ................................................................................. 6
3.
Resultaten ...................................................................................................................... 7 3.1 Gezondheid ......................................................................................................... 7 3.1.1 Respondenten ...................................................................................................... 7 3.1.2 Sterke punten huidig gezondheidsbeleid Zeist .......................................................... 8 3.1.3 Verbeterpunten gezondheidsbeleid Zeist ................................................................. 9 3.1.3.1 Samenwerking tussen en met partners ................................................................. 10 3.1.3.2 Onvoldoende bereik van doelgroep ....................................................................... 12 3.1.3.3 Verduurzaming aanbod ....................................................................................... 13 3.1.3.4 Uitbreiding aanbod ............................................................................................. 14 3.1.4 Tevredenheid inwoners Zeist over aangeboden activiteiten en bijdrage aan aangeboden activiteiten door inwoners Zeist............................................................................ 16 3.1.5 Regierol gemeente Zeist op terrein gezondheid ......................................................
18 3.1.6 Kaders uitvoering Gezondheidsbeleid .................................................................... 20 3.1.6.1 Verbinden Gezondheidsbeleid en beleid Sport en bewegen aan Bestaanszekerheidsbeleid .................................................................................... 20 3.1.6.2 Werken vanuit het concept Positieve gezondheid .................................................... 20 3.1.7 Conclusies Gezondheidsbeleid .............................................................................. 21 3.1.8 Aanbevelingen voor gezondheidsbeleid ................................................................. 22 3.2 Bestaanszekerheid ............................................................................................. 23 3.2.1 Respondenten .................................................................................................... 23 3.2.2 Huidig bestaanszekerheidsbeleid Zeist .................................................................. 23 3.2.2.1 Doelgroep bestaanszekerheidsbeleid ..................................................................... 23 3.2.2.2 Pijlers bestaanszekerheidsbeleid Zeist................................................................... 24 3.2.2.3 Succesfactoren bestaanszekerheidsbeleid Zeist ......................................................
25 3.2.2.4 Benodigdheden om het huidige bestaanszekerheidsbeleid te houden en versterken .... 26 3.2.3 Verbeterpunten Bestaanszekerheidsbeleid Zeist ..................................................... 27 3.2.3.1 Meer transparantie en duidelijkheid over de beschikbare regelingen en hoe deze kunnen worden aangevraagd ....................................................................... 28 3.2.3.2 Meer aandacht voor preventie/vroegsignalering en begeleiding bij schuldenproblematiek ......................................................................................... 29 3.2.3.3 Hogere financiële ondersteuning om te voorzien in de basisbehoeften van volwassenen en kinderen .................................................................................... 29 3.2.3.4 Betere coordinatie en samenwerking tussen verschillende instanties die betrokken zijn bij inkomensondersteuning ............................................................................ 29 3.2.3.5 Uitbreiding aanbod en regelingen ......................................................................... 29 3.2.3.6 Actualisering van regelingen ................................................................................ 31 3.2.3.7 Onvoldoende bereik doelgroep .............................................................................
31 3.2.4 Gebruik regelingen ............................................................................................. 34 3.2.5 Kaders uitvoering Bestaanszekerheidsbeleid .......................................................... 35 3.2.5.1 Regierol gemeente Zeist op terrein Bestaanszekerheidsbeleid .................................. 35 3.2.5.2 Rollen van de partners ........................................................................................ 36 3.2.5.3 Verbeterpunten in de rol van de organisaties ......................................................... 37 3.2.5.4 Samenwerkingsafspraken .................................................................................... 38 3.2.6 Rol bestaanszekerheidsbeleid en participatie.......................................................... 38 3.2.7 Verbinden Bestaanszekerheidsbeleid en beleid Sport en bewegen aan Gezondheidsbeleid ............................................................................................. 39 3.3 Conclusies bestaanszekerheidsbeleid .................................................................... 41 3.4 Aanbevelingen bestaanszekerheidsbeleid .............................................................. 42
4.
Conclusie en aanbevelingen ......................................................................................... 43
5.
Bijlagen ........................................................................................................................ 44 Bijlage 1: Vragenlijsten Gezondheidsbeleid en Bestaanszekerheidsbeleid ................................ 44 Bijlage 2: Deelnemerslijst ................................................................................................. 52 Bijlage 3: Toestemmingsformulier ..................................................................................... 53
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 2
1.
Aanleiding
De beleidsnota’s (1) Sport en bewegen, (2) Gezondheid en (3) Bestaanszekerheid van de gemeente Zeist zijn verlopen. De gemeente wil werken aan twee nieuwe integrale nota’s ((1) Gezondheid, sport en bewegen en (2) Bestaanszekerheid). Ter voorbereiding hierop worden een aantal evaluatieonderzoeken uitgevoerd. Deze evaluatieonderzoeken voor thema’s Gezondheid en Bestaanszekerheid zijn uitgevoerd door GGD regio Utrecht (GGDrU) in samenwerking met gemeente Zeist. De evaluatie van het thema Sport en Bewegen werd onderzocht door een externe onderzoeker via Gemeente Zeist. Doelen van het evaluatieonderzoek van het beleidskader Zeist waren als volgt. Inzicht geven in: • • • • •
Sterke- en verbeterpunten van het gevoerde beleid Aandachtspunten met betrekking tot de gezondheid en welzijn van de inwoners Signalen en wensen en behoeften vanuit het veld Gezondheidssituatie en – beleving, wensen en behoeften van inwoners Mate van overlap tussen Gezondheidsnota en Bestaanszekerheidsbeleid
De diverse deelonderzoeken moeten resulteren in aanbevelingen voor het nieuw te ontwikkelen beleidskader.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 3
2.
Aanpak
De evaluatie is uitgevoerd met een mixed-methods aanpak. Deze aanpak bestaat uit vragenlijsten onder stakeholders betrokken bij gezondheidsbeleid en bestaanszekerheidsbeleid met daaropvolgend interviews met stakeholders van deze beleidsterreinen, focusgroepen met burgers en kwantitatieve analyses van beschikbare data op terrein van gezondheid en bestaanszekerheid. Als laatst is een groepsinterview gehouden door gemeente Zeist, met gemeenteambtenaren. De voorliggende deelrapportage betreft het vragenlijstonderzoek en de interviews onder stakeholders op terrein van gezondheid en bestaanszekerheid. De volgende onderzoeksvragen stonden bij dit deelonderzoek centraal: • Wat zijn sterke- en verbeterpunten van het gevoerde beleid, volgens stakeholders? • Wat is het bereik van het huidige beleid, volgens stakeholders? • Hoe verlopen de samenwerkingen tussen de stakeholders en gemeente, en de stakeholders onderling? • Wat zijn de signalen, wensen en behoeften ten aanzien van het beleid, volgens de stakeholders? • Wat is de mate van overlap tussen de Gezondheidsnota en de Bestaanszekerheidsnota nu en in de toekomst, volgens stakeholders? 2.1 Het vragenlijstonderzoek Gemeente Zeist heeft in samenwerking met GGDrU een vragenlijst voor het domein Gezondheid en een vragenlijst voor het domein Bestaanszekerheid opgesteld.
Deze vragenlijsten gingen in op verschillende thema’s, die werden uitgevraagd met gesloten vragen, toelichtingsvragen en open vragen (zie bijlage 1). Hieronder staan de thema's die zijn uitgevraagd: 1. Vragenlijst stakeholders Gezondheid − Inventarisatie activiteiten van partners − Integraliteit van het beleid − Bereik van de doelgroep − Mogelijkheden voor verbetering − Rol van Positieve Gezondheid − Verbinding van domeinen Gezondheid en Bestaanszekerheid − Toekomstbeeld van het beleid 2. Vragenlijst stakeholders Bestaanszekerheid − Inventarisatie activiteiten van partners − Integraliteit van het beleid − Bereik van de doelgroep − Mogelijkheden voor verbetering − Rollen en samenwerkingen gemeente en partners − Aanbod en regelingen − Participatie van doelgroep − Toekomstbeeld van het beleid
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 4
Gemeente Zeist heeft vervolgens een lijst met stakeholders opgesteld binnen deze verschillende domeinen. Deze stakeholders ontvingen een uitnodiging voor het invullen van een digitale vragenlijst van de GGDrU. In totaal zijn 34 vragenlijsten uitgestuurd, waarvan 19 binnen het domein Gezondheid en 15 binnen het domein Bestaanszekerheid. De stakeholders bestonden uit medewerkers van zorg-, welzijns-, en vrijwilligersorganisaties, maar ook wijkverbinders, jeugdwerkers en ambtenaren van de GGD of gemeente Zeist. Zie bijlage 2 voor de lijst met stakeholders. Na het ontvangen van de eerste mail met de link naar de vragenlijst werd na 1,5 en 2,5 weken nog een reminder uitgestuurd naar de genodigden die nog niet deelgenomen hadden aan de vragenlijst. Het streven was om ten minste per organisatie één ingevulde vragenlijst te verkrijgen. In een aantal gevallen is daarom nog telefonisch contact gezocht ter herinnering aan het invullen van de vragenlijst. De data zijn opgeschoond en geanalyseerd (frequentieanalyses) in SPSS. Niet volledig ingevulde vragenlijsten telden alleen mee voor de vragen die daadwerkelijk waren ingevuld. 2.2 De interviews Na het invullen van de vragenlijst zijn 15 stakeholders benaderd voor een interview, om verder in te kunnen gaan op de gegeven (open) antwoorden.
Indien de gegeven antwoorden op de vragen verdieping of toelichting nodig hadden, werden stakeholders voor een verdiepend interview uitgenodigd. Daarnaast werd voor de selectie van respondenten gekeken naar de verhouding van het aantal respondenten per domein en de diversiteit in stakeholders. Zeven van de 15 respondenten van de gezondheidsvragenlijst en zes van de 11 respondenten van de bestaanszekerheidsvragenlijst zijn naar aanleiding van deze criteria uitgenodigd voor een aanvullend interview. Een persoon is over beide beleidsterreinen geïnterviewd. Zie bijlage 2 voor de stakeholders die naast het invullen van de vragenlijst ook geïnterviewd zijn. Tijdens het interview werd de ingevulde vragenlijst als leidraad gebruikt. Naar aanleiding van de (open) antwoorden is doorgevraagd voor verdieping van het gegeven antwoord, bijvoorbeeld wanneer een open antwoord voor de onderzoekers kort of onduidelijk was. Ook werd bij sommige antwoorden om toelichting gevraagd, zodat de gegeven antwoorden meer context kregen. De interviews zijn opgenomen (alleen audio) en getranscribeerd en samenvattingen van de transcripten zijn in Excel ingevoerd, voor een horizontale thematische analyse. Dit betekent dat de verkregen data aan de hand van de thema’s in de vragenlijsten geordend en samengevoegd werd.
Op basis hiervan werd bekeken hoe vaak overeenkomstige en afwijkende antwoorden werden gegeven. De gegeven interviewantwoorden per thema uit de vragenlijst konden op deze manier met elkaar vergeleken worden. Voor het beschrijven van de resultaten zijn vervolgens gelijkgestemde antwoorden gebundeld tot een zwaarder wegend resultaat, o.b.v. het aantal keer dat een antwoord gegeven werd. De resultaten zijn vervolgens genuanceerd door het toevoegen van afwijkende antwoorden van respondenten. De interviews werden uitgevoerd door drie onderzoekers, waardoor triangulatie kon plaatsvinden. Na het afsluiten van de interviewfase is een onderzoekersbijeenkomst georganiseerd, waarbij de drie interviewende onderzoekers de bevindingen en eigen interpretaties van de uitgevoerde interviews hebben vergeleken. De verschillen die hieruit zijn gekomen, zijn gebruikt om de resultaten vollediger te beschrijven en waar nodig de resultaten te verdiepen.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 5
2.3 Groepsinterview Het groepsinterview is uitgevoerd door Gemeente Zeist onder ambtenaren van de gemeente. Resultaten hiervan zijn opgenomen bij desbetreffende thema’s in de resultaten. 2.4 Organisatiestructuur Dit deelonderzoek is uitgevoerd door onderzoekers publieke gezondheid en een GBfunctionaris van GGD regio Utrecht. 2.5 Randvoorwaarden en privacy De gemeente Zeist leverde contactgegevens van relevante stakeholders en leverde de benodigde documentatie en cijfers aan ten behoeve van de analyse van het uitgevoerde beleid. De interviews zijn opgenomen door middel van de dictafoonapp op de GGDrU werktelefoon. Deze bestanden zijn vervolgens opgeslagen en worden over 6 maanden verwijderd. De audiobestanden op de telefoons zijn direct na overzetten verwijderd. Vooraf aan het interview is een toestemmingsformulier aan de respondent gestuurd (zie bijlage 3). Dit formulier werd voor of direct na het interview ondertekend en teruggestuurd door de respondent.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 6
3.
Resultaten
3.1 Gezondheid Dit hoofdstuk beschrijft zowel kwantitatieve data uit vragenlijsten als kwalitatieve data van open antwoorden en interviews met stakeholders betrokken bij gezondheid. 3.1.1
Respondenten
Figuur 1 Stroomdiagram respondenten gezondheidsbeleid
Respondenten van de gezondheidsvragenlijst bestonden uit stakeholders van Gemeente Zeist, GGDrU, Sportief Zeist, Humanitas Heuvelrug, Coörperatie ecare4you/Mijn leven 2.0, Meander Omnium, Wijkinloophuis Zeist (Kerk en samenleving), Social Impact Matters, stichting Chris en Voorkom!, Omgevingsdienst regio Utrecht/Boswerf, Algemene Senioren Vereniging (ASV), Taalhuis Kunstenhuis Idea, Vollenhove Vooruit, Wegwijscafe en Stichting Hartslag Zeist.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 7
Figuur 2 Manieren van betrokkenheid respondenten gezondheidsbeleid (n=16), meerdere antwoorden mogelijk
Uit de vragenlijst blijkt dat meer dan de helft van de respondenten betrokken is bij de uitvoering van activiteiten binnen het gezondheidsbeleid. Daarnaast zijn een aantal respondenten ook betrokken bij de beleidsontwikkeling op het gebied van gezondheid (figuur 2). Andere activiteiten die genoemd zijn, zijn: • Mensen de mogelijkheid bieden voor ontmoetingen en meedoen in de samenleving; • Aanpak en netwerk verbeteren voor een zo goed mogelijke eerste 1000 dagen voor kinderen; • Vanuit welzijn samenwerken met andere zorgpartners in Zeist; • Bijdragen aan fysieke en mentale gezondheid met behulp van de natuur; • Belangen behartigen voor senioren; • Het bevorderen voor goed bereikbare AED’s en zorg dragen voor voldoende burgerhulpverleners. 3.1.2 Sterke punten huidig gezondheidsbeleid Zeist Op de vraag wat de sterke punten binnen het huidige gezondheidsbeleid in Zeist zijn gaf bijna de helft van de respondenten aan dat er binnen het gezondheidsbeleid op de juiste thema’s wordt ingezet en dat er een breed en divers aanbod op het gebied van gezondheid is. De helft van de respondenten vindt de samenwerking met relevante partners op dit moment goed gaan. Het bereiken van de juist doelgroepen wordt door slechts twee respondenten genoemd als sterk punt van het huidige beleid.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 8
Figuur 3 Sterke punten van het huidige gezondheidsbeleid (n=16), meerdere antwoorden mogelijk
Tijdens de interviews en als antwoord op de vragenlijst ‘Anders, namelijk’ geven respondenten aan dat er al een goed aanbod aan gezondheidsbevorderende activiteiten is, zeker op het gebied van voeding en sport en bewegen. Denk aan sportclinics voor de jeugd om een nieuwe sport te proberen, of de Soepkar in Vollenhove om inzicht te geven in gezonde voeding. Het feit dat Zeist een JOGG-gemeente is geworden helpt daarbij. Meerdere respondenten noemen het Sport- en preventieakkoord wat hierin ook belangrijk is. In de samenwerking is het merkbaar dat de gemeente laat merken preventie belangrijk te vinden. Meerdere respondenten benoemden het feit dat de laatste tijd er stabiliteit is qua ambtenaren, men tevreden is over het contact en de samenwerking en de faciliterende, aanjagende en stimulerende rol van de gemeente heel prettig te vinden. 3.1.3
Verbeterpunten gezondheidsbeleid Zeist
Op de vraag wat er beter kan op het gebied van gezondheid in Zeist hechten de meeste respondenten waarde aan het versterken van de samenwerking met partners (zie figuur 4). Daarnaast wordt een verbeterd bereik van activiteiten en interventies genoemd, alsmede de uitbreiding van het aanbod van activiteiten en interventies of dat dit aanbod beter moet worden afgestemd op specifiekere doelgroepen. Hierin gaat het volgens de respondenten voornamelijk om het verbinden van bestaande projecten, de juiste (doel)groepen en partijen.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 9
Figuur 4 Verbeterpunten huidige gezondheidsbeleid gemeente Zeist (n=16)
3.1.3.1 Samenwerking tussen en met partners Acht van de 15 respondenten vindt de samenwerking met partners (zeer) goed verlopen (zie figuur 5). Eén respondent vertelt dat onder andere dankzij JOGG de samenwerking met verschillende partners zich goed ontwikkelt. De samenwerking krijgt dan vorm door middel van partneroverleggen waarbij gezamenlijk doelen worden gesteld en iedere partij zijn steentje kan bijdragen. Daarnaast staan veel partijen ook open voor samenwerking en wordt dit goed ontvangen. Er is voldoende motivatie en netwerk om samen te werken, partijen weten elkaar te vinden. Rondom de samenwerking bij Kansrijke start zijn ook positieve geluiden al wordt wel benoemd dat het mooi zou zijn om ook huisartsen en/of POH’ers aan te sluiten.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 10
Figuur 5 Oordeel samenwerking met partners op terrein gezondheid (n=15)
De partijen die positief zijn lijken iets vaker de iets grotere organisaties te zijn terwijl de kleinere organisaties wat kritischer zijn op de samenwerking. Zo geven aan de andere kant zeven respondenten aan de samenwerking matig tot (zeer) slecht te vinden. Hier worden een aantal redenen voor gegeven: • Wisselingen van contactpersonen of beperkte inzetbaarheid door tijdgebrek worden genoemd. Hierdoor is het lastig om samenwerkingen consistent over een langere tijd te behouden. Hierdoor raakt contact verloren en daarmee ook de continuïteit van sommige samenwerkingen. • Een deel van de respondenten die de samenwerking als matig omschrijven, noemen bovendien dat verschillende partijen die samen zouden moeten werken nog teveel vanuit een individuele strategie werken en moeilijk de verbinding vinden. Een helder concept en een gezamenlijke veranderstrategie zou helpend zijn. Een oplossing hiervoor zou een klein team zijn dat de tijd en het budget krijgt om als verbinder tussen de partijen te werken. De partijen zelf komen tijd tekort voor netwerken of het opzetten van nieuwe projecten, tenzij dit in het takenpakket zit en hier financieel ook ruimte voor is. De facilitatorsrol ligt bij de gemeente, de uitvoering ligt echter bij de organisaties en daar is eigenaarschap voor nodig.
Een thema waar dit bijvoorbeeld speelt is rondom de samenwerking op terrein van eenzaamheid en bewegen, waarbij volgens de respondenten een eenzijdig contact plaatsvindt, of samenwerken niet tot uitvoering leidt. • Een ander verbeterpunt om de samenwerking tussen partners te verbeteren gaat over het elkaar beter kunnen vinden, weten waar je die ander voor kunt vragen, elkaar op de hoogte blijven houden en tijd en budget kunnen investeren in deze samenwerkingsonderdelen. Een website met contactgegevens werd door een respondent geopperd als een oplossing hiervoor.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 11
•
•
Goede samenwerking is nu nog te afhankelijk van de sleutelpersonen of aanjagers binnen een wijk of organisatie. Het is volgens de respondenten noodzakelijk dat de gemeente zich gaat inzetten voor continuïteit. De gemeente mag volgens de respondenten meer optreden als aanjager voor deze samenwerkingen. Waarin ze dan nadruk legt op het benaderen van de diverse organisaties als onderdeel van een netwerk, waarin onderling vertrouwen belangrijk is en een voorwaarde om goed samen te kunnen werken, zo gaf een van de respondenten mee. Veel samenwerkingen gaan verloren door de korte termijn doelstellingen en aanpak. Door meer langere termijn doelen en financiering te borgen wordt de samenwerking versterkt. Vollenhove is hierin als positief voorbeeld genoemd. Hier liepen voorheen tal van kleine projecten naast elkaar. Nadat er meer gewicht en budget naar de grote partijen ging, ontstonden er grotere projecten met meer kans op continuïteit.
3.1.3.2 Onvoldoende bereik van doelgroep Tien van de veertien respondenten geeft aan dat het gezondheidsbeleid niet altijd de juiste doelgroepen bereikt. Zeist heeft een diverse bevolkingssamenstelling met mensen die meer en minder zelfredzaam zijn. Dit rechtvaardigt een ongelijke investering in bepaalde groepen. Daarnaast weten we dat bepaalde groepen lastig te bereiken zijn. Ook de respondenten in dit onderzoek geven in de interviews aan dat sommige groepen nog regelmatig buiten de boot vallen, omdat ze moeilijk te bereiken zijn, niet digitaal zijn, maar ook door gebrek aan passend aanbod voor deze groep of omdat het aanbod nog te versnipperd is. Groepen die genoemd worden zijn ouderen, (eenzame) jongeren en jongvolwassenen, maar ook jonge meiden en vrouwen als het gaat om sportaanbod. Oplossingen om het bereik te vergroten: • In kaart brengen doelgroepen: Over het algemeen geldt: Zeist heeft een diverse bevolkingsgroep. Volgens sommige respondenten zit de uitdaging daarom vooral in het bereiken van mensen die nog niet participeren, zoals nieuwkomers, mensen met een laag inkomen, niet-westerse achtergrond etc. Het is positief dat er jeugdfondsen en dergelijke bestaan, maar er zijn nog te veel groepen en thema’s die buiten deze fondsen vallen en wel een dergelijk fonds kunnen gebruiken.
De doelgroepen en de bijbehorende gezondheidsrisico’s zouden eerst goed in kaart gebracht moeten worden om te beslissen door wie en hoe ze bereikt moeten worden. • Gebruik meerdere vormen/strategieen om de doelgroep te bereiken: Hierbij is het volgens een van de respondenten van belang zich te realiseren dat er niet 1 manier is maar misschien wel vijf manieren om mensen te bereiken. De kunst is creatieve manieren te zoeken. Dat betekent soms buiten gebaande paden gaan. De doelgroep zou je niet moeten benaderen op hun problematiek, maar je zou moeten aansluiten op onderwerpen waarop mensen zich uitgenodigd voelen om te participeren: stoelyoga, voedselfestival. • Doorverwijzen door ketenpartners: Een andere oplossing is door nog meer samen te werken en groepen bijvoorbeeld naar een bepaalde interventie te laten verwijzen door een huisarts. De respondenten die positiever waren over het bereiken van inwoners noemden onder andere dat de doorverwijzingen op maat goed werk verrichten. Ook Zorg4Zeist, waar bewoners kunnen zien waar ze aanspraak op kunnen maken, werkt goed en heeft vooral meer bekendheid nodig. • Gebruik maken van elkaars communicatiekanalen: Ook gebruikmaken van elkaars communicatiekanalen (zoals bijvoorbeeld het social mediakanaal van de gemeente) werd genoemd als een methode om bereik te vergroten.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 12
•
•
Actief benaderen: Door meerdere respondenten wordt aangegeven dat het actief benaderen van kwetsbare doelgroepen van belang is om hen aan te laten sluiten bij interventies op terrein van gezondheid. Uit de gesprekken bleek dat ouderen bijvoorbeeld actief worden benaderd voor deelname aan eenzaamheidsprojecten. Dit geldt in veel mindere mate voor jongvolwassenen, terwijl ook daar de eenzaamheidsproblematiek sterk aanwezig is. Jongvolwassenen vragen niet snel om hulp, dat betekent dat laagdrempelige toegang zoals bij Meander Omnium, niet genoeg is. Meerdere respondenten geven dan ook aan dat er een actieve aanpak moet zijn om de jongvolwassenen te bereiken, bijvoorbeeld via school en studie, buurten en wijkservicepunten. Zorg dat aanbod aansluit op de doelgroep: Wanneer de jongvolwassenen wel bereikt worden, is er volgens de respondenten te weinig aanbod, niet alleen in het thema eenzaamheid, maar alle thema’s, om ze te helpen en in zicht te houden.
“Alles wordt digitaal en er is een groep die hier niet mee kan omgaan, hoe kun je die groep alsnog bereiken? En de eenzame jongeren vallen ook buiten de boot. Alles moet laagdrempeliger en dichterbij en minder digitaal voor de kwetsbare groepen.” – medewerker Meander Omnium
•
Benut of breidt succesvolle interventies om in contact te komen met de doelgroep uit. Een aantal voorbeelden: De Gouden Koets, het golfkarretje dat door Kerckebosch rijdt om ouderen te helpen naar de supermarkt, tandarts e.d. te gaan, zou volgens de ASV Zeist verder in Zeist uitgerold moeten worden. Het 75+project heeft nog meer laaghangend fruit opgeleverd waar organisaties als Meander Omnium en de eerstelijnshulp verder op in kunnen zetten als het gaat om eenzaamheid en hulpbehoefte.
“Maatjes projecten kunnen ook heel belangrijk zijn. Dat mensen voelen dat ze er niet alleen voor staan.” – Kerk en Samenleving
3.1.3.3 Verduurzaming aanbod Door projecten voor langere tijd te borgen ontstaat duurzame samenwerking maar kan ook meer bereikt worden is door verschillende respondenten genoemt. Aangegeven werd dat projecten momentum verliezen als er geen duurzame langetermijnstrategie is opgezet. Zoals bijvoorbeeld bij de inzet van vrijwilligers of een school als kartrekker. Een voorbeeld hiervan is Welzijn Op Recept (WOR). Het is een project waarbij maar met mate met vrijwilligers wordt gewerkt. Tegelijkertijd is er een tekort aan professionals, waardoor het project draagvlak verliest. Ook het 75-plusproject wordt als voorbeeld genoemd. Het project loopt goed, maar meer dan één visitatie zou voor veel meer impact zorgen. Samen met vrijwilligers, die makkelijker achter de voordeur komen, loopt dit al beter maar dit is niet voldoende, de draagkracht (middelen, personeel) lijkt nog te klein.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 13
3.1.3.4 Uitbreiding aanbod Ondanks dat men vindt dat er op de juiste thema’s wordt ingezet en er aan een breed palet aan thema’s wordt gewerkt, worden nog thema’s genoemd die meer aandacht zouden behoeven. Om het aanbod passend te laten zijn werd aangeraden om de betreffende doelgroep te laten meedenken.
“Laat senioren meedenken en denk niet voor hen.” – Algemene Senioren Vereniging Zeist
De volgende gezondheidsthema’s zijn door respondenten genoemd om extra op in te zetten de komende jaren: •
•
• •
•
Positieve gezondheid: dit stimuleert om breed naar gezondheid te kijken en de problematiek integraal aan te pakken. Oplossingen van problemen zitten vaak in het systeem en oorzaken van problemen hebben een brede achtegrond. Belangrijk om soms ook de oplossingen in de aanpassingen van de systemen te zoeken. Mentale gezondheid: vraagt nog om een goede aanpak. De energiecrisis, de woningcrisis, de bezuinigingen op cultuur hebben hun weerslag op de mentale gezondheid van inwoners. Het is daarom het meest kansrijk als het wordt aangevlogen vanuit meerdere beleidsterreinen. Deze signalen kwamen niet alleen vanuit de interviews. Ook in het groepsinterview met de ambtenaren werd benoemd dat er ingezet moet worden op de mentale weerbaarheid, op alle leeftijden. (Chronische) stress kan voorkomen worden met mentale weerbaarheidstraining- en ondersteuning. Eenzaamheid: voor verschillende doelgroepen (ouderen, jongvolwassenen). Onder jongvolwassenen is hier maar een beperkt aanbod op. Middelengebruik o.a. onder jongeren (alcohol, drugs, roken); Het Recovery-college van Enik, zou in Vollenhove voor minder druk op de eerstelijnszorg kunnen zorgen. Het Recovery-college is namelijk een herstelacademie voor mensen met verslavingsproblematiek, gerund door ervaringsdeskundigen. Inzet van deze interventie kan de toestroom naar de eerstelijnszorg verminderen.
Overgewicht, gezonde voeding en passend beweegaanbod: Meer voorlichting rondom voeding zowel voor de jeugd als, ouders, scholen, sportclubs etc. Voedingslessen op scholen worden als zeer waardevol benoemd. Vanuit het project Groen doet Goed wordt gepleit om voedingslessen te combineren met kennis over de natuur, omdat het een sterke combinatie is.
“Ik denk dat die voorlichtingen vooral gericht moeten zijn op wat er allemaal aangeboden wordt. Overal wordt snoep en frisdrank aangeboden. Er moet fruit en water liggen op openbare laagdrempelige plekken denk aan voetbalkantines en wijkcentra. Er is alleen maar slechte voeding te vinden, dus we moeten ook nadenken over het aanbod.”- medewerker Meander Omnium
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 14
“Moestuinieren draagt bij aan allerlei facetten van duurzaamheid. Je kunt voedsel ook van dichtbij halen in plaats van heel ver weg, denk aan een avocado. Daarnaast is het wetenschappelijk aangetoond dat kinderen die hun eigen groenten hebben gekweekt, daadwerkelijk meer groenten en fruit lusten. We streven naar scholen met een groene omgeving of een groen schoolplein. Zo kan je heel veel buiten doen. Niet alleen natuureducatie, maar ook rekenen en taal. Er zijn nog legio kansen! Met name om, naast sport, bewegen en cultuur, de groene poot nog meer in beeld krijgen. Te zien dat groen goed doet, niet alleen voor kinderen maar voor jong en oud. Tijdens de bijeenkomsten van het preventieakkoord viel het me op dat de componenten voeding en groen nog misten.” – Groen Doet Goed •
•
• •
•
Als het gaat om gezondheidsaanbod voor specifieke groepen, benoemen de respondenten het sportaanbod, zoals voor 55+ en 80+ groepen met een migratieachtergrond. Daar is nog onvoldoende aanbod voor, zoals het gescheiden kunnen sporten voor mannen en vrouwen. Bewegen is onderdeel van gezondheid en preventie van gezondheidsproblemen. Er is een groot aanbod van sport op de basisscholen, maar als de kinderen ouder worden, is dit aanbod om sporten uit te proberen een stuk kleiner en minder zichtbaar. Sport zou volgens sommige respondenten daarom structureler aangeboden moeten worden voor veel meer (hogere) leeftijden en doelgroepen. Als het gaat om scholen, zien de respondenten dat onder andere het laagdrempelige sportaanbod, zoals regelmatige sportclinics vanuit scholen, verdwijnt zodra kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan. Door te investeren in een doorgaande lijn met sportclinics en workshops, ook na de basisschool, blijf je kinderen prikkelen om te sporten. Gezond en zelfstandig ouder worden: ouderen helpen na te denken hoe gezond oud te worden. Wat moet je daarvoor organiseren? Daarnaast lichamelijke verzorging waaronder mondzorg: veel ouderen verwaarlozen hun gebit. Een goed gebit is van belang voor een goede gezondheid. Het NUZO heeft destijds prachtige folders gemaakt over gebitsverzorging.
Vallen is een belangrijk gezondheidsprobleem voor ouderen wat zorgt voor veel ziektelast en zorggebruik. Effectieve interventies zijn voorhanden. Doorstroming woningen: stimuleer ouderen kleiner te gaan wonen bijvoorbeeld met behulp van woningcoaches die met de oudere in gesprek gaat over mogelijkheden maar ook de behoefte ophalen. Eerste 1000 dagen: o.a. uitbreiden van het aanbod Centering Pregnancy naar Centering Parenting, zodat nieuwe ouders meer informatie kunnen krijgen en ervaringen kunnen delen. Dit kan ook leiden tot nieuwe contacten onder de ouders, die met elkaar op een laagdrempelige manier opvoedvragen kunnen bespreken. Kansengelijkheid t.b.v.gezondheid: Er is een verschil in mogelijkheden in (aanvullende) zorg en aanbod voor mensen die dit wel en niet kunnen betalen.
“Hoe zorg je ervoor dat kinderen uit gezinnen met weinig geld ook naar iets als ‘Monkey Moves’ of Nijntje beweegdiploma kunnen t.b.v. motorische ontwikkeling? Eigen bijdragen voor allerlei soorten zorg, maken mogelijk ook dat mensen ervan af zien (op tijd) hulp te zoeken.” – Aanjager Coalitie Kansrijke Start Zeist Dikgedrukte thema’s zijn door meerdere respondenten genoemd.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 15
3.1.4 Tevredenheid inwoners Zeist over aangeboden activiteiten en bijdrage aan aangeboden activiteiten door inwoners Zeist Voor zover de respondenten dit weten, zijn de inwoners tevreden over de activiteiten die aangeboden worden (zie figuur 6). Een kanttekening die door de respondenten werd gemaakt in de interviews was dat de daadwerkelijke tevredenheid moeilijker te meten is, aangezien ontevreden inwoners vaak uit het zicht verdwijnen.
Figuur 6 Inwonerstevredenheid t.a.v. de aangeboden gezondheidsactiviteiten (n=12)
Factoren die van invloed zijn op de tevredenheid t.a.v. de aangeboden gezondheidsactiviteten zijn: • De financiele kosten: In de gesprekken met de stakeholders werd vooral het belang van financiële ondersteuning voor de inwoners die de activiteiten niet kunnen betalen, of scholen die te weinig budget hebben om meerdere belangrijke activiteiten binnen te halen. benadrukt. • Laagdrempeligheid: Ook is het belangrijk om de drempel tot activiteiten te verlagen, zoals dit ook gebeurd is met het Wegwijscafé. Door een open sfeer te creëren en zowel professionals als vrijwilligers in te zetten wordt de drempel verlaagd. Inwoners willen met concrete oplossingen verder kunnen en het Wegwijscafé heeft hier een werkende aanpak voor opgezet. • Een factor die ook bij kan dragen aan de tevredenheid met de aangeboden gezondheidsactiviteiten is de mate van inspraak die bewoners hebben bij de keuze voor of vormgeven van de gezondheidsactiviteiten.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 16
Figuur 7 De bijdrage van inwoners aan de keuze van activiteiten (n=12)
Uit de vragenlijst gaven het merendeel van de stakeholders aan dat inwoners enige tot veel invloed hebben op de keuze voor activiteiten (zie figuur 7). De mate waarin inwoners bijdragen aan de keuze voor gezondheidsactiviteiten (figuur 7), is volgens de respondenten verdeeld. Sommige partijen geven aan samen te werken met lokale particuliere initiatieven of vragen de inwoners om onderwerpen voor de activiteiten, waardoor er invloed doorvloeit in de activiteiten. Andere partijen geven aan dat de activiteiten niet te kiezen zijn, of dat de inwoners nog onvoldoende betrokken worden bij deze keuze.
“Ik vind het belangrijk dat het Gezondheidscafé zoveel mogelijk aansluit bij waar inwoners ook echt behoefte aan hebben. De neiging is al snel om zelf dingen te gaan organiseren, maar ik hoop dat we in de toekomst een beweging van inwoners krijgen die zelf dingen gaan organiseren binnen het Gezondheidscafé en in de wijk. De uitdaging is ‘hoe krijg je deze beweging op gang?” – medewerker GGDrU
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 17
Figuur 8 Bijdrage van inwoners aan de uitvoering van gezondheidsactiviteiten (n=12)
De meerderheid van de respondenten geeft aan dat inwoners (enige) invloed hebben op de uitvoering van gezondheidsactiviteiten (zie figuur 8). Vaak worden professionals ingezet, omdat dit voor de vakkundigheid, veiligheid, of bereidheid noodzakelijk is. Daarnaast wordt wel om input en invulling van de activiteiten gevraagd, aan bijvoorbeeld ouders van schoolgaande kinderen. Een mooi voorbeeld van een interventie waar het goed lukt om de bewoners te betrekken is het Gezondheidscafé dat voor 50% door buurtbewoners wordt gedragen. 3.1.5 Regierol gemeente Zeist op terrein gezondheid Op de vraag of de gemeente Zeist op het gebied van gezondheid een duidelijke regierol zeggen alle respondenten dat de gemeente dat inderdaad doet. Tien van de dertien respondenten gaven aan dat dat beter kon. Respondenten benoemen hierin verschillende rollen voor de gemeente: verbinden, samenwerken, faciliteren en aanjagen. De gemeente kan haar rol in het gezondheidsbeleid volgens de respondenten versterken door het met elkaar verbinden van verschillende initiatieven, door het verbeteren van de samenwerking en door meer te sturen (zie figuur 9). Het vergroten van de zichtbaarheid en bereikbaarheid van de gemeente wordt door twee respondenten genoemd.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 18
Aantal Figuur 9 Manieren om de rol van de gemeenten op het gebied van gezondheid te versterken (n=15), meerdere antwoorden mogelijk
•
Initiatieven aan elkaar verbinden: Volgens de respondenten is vooral het verbinden van initiatieven binnen de gemeente een belangrijke taak om gezondheid te bevorderen in Zeist en doet de gemeente dit ook al gedeeltelijk. Dit kan bijvoorbeeld door verschillende partijen bij elkaar te brengen en ideeën te laten uitwisselen, zodat men leert breder te kijken dan alleen het eigen taakveld.
•
Beter samenwerking: Ook moet er beter samengewerkt worden tussen de gemeente en partijen. Dit verliep de afgelopen jaren moeizamer volgens de respondenten, door het ontbreken van een vast contactpersoon.
“Er zitten veel verschillende mensen met ontzettend veel verloop. Nu hebben we goed contact dankzij een vaste goed bereikbare contactpersoon, maar 2 jaar geleden hebben we dat moeten missen vanwege veel afwezigheid. Vast personeel zorgt voor een duurzamer contact. Voor ons is het soms ook nog even zoeken wie we nodig hebben voor een bepaald contact omdat ons werk geregeld ook andere domeinen raakt.” – Teamleider Sportief Zeist Daarnaast moet de gemeente ook blijven inzetten op samenwerking tussen partijen. Het onder leiding van de gemeente toewerken naar een gezamelijke doelstelling met ook andere beleidsterreinen is een manier om tot een gezamelijke focus te komen en effectiever te kunnen zijn. Een andere methode die de gemeente Zeist gebruikt om samenwerking tussen partijen te stimuleren/faciliteren is de inzet van de doorbraakmethode: het samenbrengen van partijen om tot een oplossing komen en niet stoppen voor er een oplossing op tafel ligt. Zo kunnen bij ingewikkelde projecten toch successen ontstaan, zoals bij de Welzijnstafel.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 19
Respondenten zijn positief over de manier waarop de gemeente initiatief in de samenwerking tussen partijen, maar geven aan dat de gemeente hierin ook ondersteund worden door sleutelfiguren. Bijeenkomsten met de juiste sleutelfiguren kunnen ervoor zorgen dat er snellere en concretere besluiten kunnen ontstaan. •
Betere zichtbaarheid en bereikbaarheid van de gemeente: Een gemeente die zichtbaar en bereikbaar is, is van belang om de samenwerking te bevorderen, maar ook om de regierol goed te kunnen pakken. Als het gaat om het faciliteren van lopende initiatieven is zichtbaarheid naar inwoners en professionals toe belangrijk om uiteindelijk meer zichtbaarheid voor de samenwerkende partijen te creëren. Samenwerkende partijen worden immers beter gevonden via een grotere partij, zoals de gemeente. Dit kan bijvoorbeeld door de partijen een podium te geven via een van de (sociale media) platforms van de gemeente. Ga als gemeente achter de initiatieven staan waarin geïnvesteerd wordt. Zo krijgen de interventies en organisaties meer bekendheid, waardoor ze beter worden gevonden en de drempel voor doelgroepen lager wordt.
3.1.6
Kaders uitvoering Gezondheidsbeleid
3.1.6.1 Verbinden Gezondheidsbeleid en beleid Sport en bewegen aan Bestaanszekerheidsbeleid Nagenoeg alle respondenten zien mogelijkheden om het Gezondheidsbeleid, beleid Sport en bewegen en het Bestaanszekerheidsbeleid meer met elkaar te verbinden. Volgens de respondenten is het bijvoorbeeld belangrijk om gezamenlijk naar de doelstellingen te kijken en op basis daarvan activiteiten in te zetten. Het liefst vanuit meerdere domeinen tegelijk. Respondenten geven aan dat het dan niet alleen over het gezondheidsdomein moet gaan maar ook over de doelen wat betreft sportdoelen, welzijn enzovoorts zou kunnen gaan. Door van tevoren gezamenlijke doelen op te stellen, kunnen de juiste mensen en middelen op de benodigde plek ingezet worden. Dit kan ook door middel van het ophalen van vragen per domein, door de accountmanagers, waarna accountmanagers onderling de plannen beter op elkaar kunnen afstemmen. Respondenten benoemen ook het verbinden van preventieve en curatieve zorg, door middel van leefstijlinterventies en financiële ondersteuning. Alleen die verbinding laat al zien dat de domeinen verbonden zijn. Een belangrijke noot bij de verbinding van de domeinen is om de bestaanszekerheid niet uit het oog te verliezen. Er is al veel samenwerking rondom sport- en preventie, maar bestaanszekerheid moet hier volgens de respondenten sterker bij betrokken gaan worden.
“Vanuit Kansrijke Start organiseren we een Netwerkcafé met als thema geldzorgen (link met bestaanszekerheid). De kunst is om dat ook goed op te volgen, wat daaruit komt, daar heb je trekkers voor nodig. Blijvend informatie uitwisselen, zorgen dat belangrijkste beleidsmedewerkers en partners ook het grotere plaatje kennen en zo kansen zien en benutten om te verbinden. Dat kan je niet vanuit één invalshoek benaderen, maar vraagt om een integrale aanpak en brede betrokkenheid.” – Aanjager Coalitie Kansrijke Start Zeist
3.1.6.2 Werken vanuit het concept Positieve gezondheid De gemeente Zeist zou graag nog meer vanuit het concept Positieve Gezondheid werken en wilde met dit onderzoek ophalen hoe de stakeholders hier tegenover staan. Alle respondenten staan (zeer) positief tegenover het gebruik van het concept Positieve Gezondheid in het gezondheidsbeleid.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 20
Zij vinden de verbinding van verschillende gezondheidsfactoren zoals in het concept positieve gezondheid heel bruikbaar binnen het gezondheidsbeleid. Hierdoor is een verschuiving gemaakt naar meer focus op preventie. Dit vinden ze een belangrijke insteek als het gaat om gezondheidsbeleid. Dit haakt volgens hen ook aan op het versterken van samenwerkingen tussen partijen, om alle factoren te kunnen ondersteunen/versterken. Doordat professionals over en weer naar elkaar verwijzen, wordt samenwerking versterkt.
“Ik vind het verademend dat er vanuit dat perspectief gekeken wordt, want gezondheid is zoveel meer dan je lichamelijk goed voelen. Het maakt ook samenwerking met andere beleidsterreinen makkelijker en logischer.” – Coördinator sport- en preventieakkoord Zeist Door de focus op eigen regie zet men inwoners in hun kracht. Wellicht is het belangrijk dat er vanuit de curatieve zorg een brug geslagen kan worden naar eerstelijnszorg en de thuissituatie/leefstijl. Daarbij rijst vooral de vraag: hoe kunnen we de inwoners ondersteunen als het gaat om Positieve gezondheid? Uit de gesprekken blijkt dat als het gaat om eigen regie, het belangrijk is om er niet vanuit te gaan dat inwoners dit direct zelf kunnen. Hier hebben sommigen ondersteuning bij nodig. Respondenten noemen verschillende manieren waarop Zeist meer vanuit de Positieve gezondheid zou kunnen werken: • • • •
Allereerst is het belangrijk dat de inwoners leren denken vanuit mogelijkheden in plaats vanuit problemen en het direct willen oplossen van de ziekte/beperking. De focus moet naar preventie: zo gezond mogelijk zijn en blijven. Hiervoor is het belangrijk dat professionals en vrijwilligers hierin geschoold worden, zodat men een gezamenlijke boodschap kan uitdragen. Breng daarnaast de factoren in kaart die van invloed zijn op de positieve gezondheid en maak een integrale visie met actiepunten, zodat (zorg)partners hiermee aangestuurd kunnen worden. Dit kan de gemeente samen met partners doen. Het uitdragen van positieve gezondheid kan in de vorm van activiteiten die bijdragen aan de fysieke en mentale gezondheid, het tegengaan van eenzaamheid, het versterken van sociale cohesie etc. Binnen de gemeente Zeist zijn er al legio voorbeelden van Positieve gezondheid-activiteiten, zoals het Gezondheidscafé, de Soepkar in Vollenhove, de projecten van Sportief Zeist, de jongerenwerkers die met jongeren over drugsgebruik in gesprek gaan, etc. Het uitbreiden van de Gezondheidscafés naar andere wijken zou volgens een respondent een goed begin zijn. Voordeel hiervan is dat er een meer gelijkwaardige relatie met de inwoners komt. De laagdrempelige manier van werken in de Wegwijscafés en Gezondheidscafés voorziet hier al in.
3.1.7 Conclusies Gezondheidsbeleid • Sterke punten gezondheidsbeleid Het huidige gezondheidsbeleid zet op de juiste thema’s, het heeft een breed en divers aanbod op het gebied van gezondheid. De helft van de respondenten vindt de samenwerking met andere stakeholders goed. • Verbeterpunten gezondheidsbeleid Niet alle doelgroepen worden even goed bereikt, zoals ouderen, minimagroepen, inwoners met een migratieachtergrond en jongeren/jongvolwassenen. Een van de oorzaken is het gebrek van een passend aanbod voor deze doelgroepen. Stakeholders geven aan dat er meer aandacht moet komen voor het bereiken van diverse doelgroepen en het versterken samenwerkingen met andere partners.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 21
• Samenwerkingen tussen stakeholders lopen over het algemeen goed, maar kunnen soms wel beter. Factoren die een rol spelen bij problemen in samenwerking: wisselingen in contactpersonen of beperkte inzetbaarheid; het ontbreken van een verbindende (verander)strategie en doelen; niet goed weten waar je die ander voor kan vragen; gemeente die nog meer de rol kan pakken van aanjager van samenwerkingen; te korte termijn doelstellingen en aanpak van projecten (duurzame samenwerking is gebaat bij projecten die voor langere tijd geborgd worden. • Versterken regierol gemeente: De gemeente moet optreden als aanjager voor deze samenwerkingen en haar regierol beter oppakken, vooral door het verbinden van verschillende initiatieven en het verbeteren van de samenwerking met stakeholders. • Participatie inwoners: Inwoners zijn over het algemeen tevreden over het aanbod. Factoren die hierin een rol spelen zijn: de financiele kosten vande activiteiten, de laagdrempeligheid van activiteiten en de mate van inspraak bij de keuze of het vormgeven van activiteiten. In de meeste projecten hebben inwoners een rol in de keuze maar ook in de uitvoering van de activiteiten. • Verbinding domeinen Gezondheid, Sport en bewegen en Bestaanszekerheid is kansrijk Gezondheid en Bestaanszekerheid gaan hand in hand. Voor een goede gezondheid en participatie zijn de juiste financiële middelen nodig.
Om chronische stress tegen te gaan is het verminderen van geldstress en het ondersteunen van participatie en goede zorg een belangrijke factor. De stakeholders zien voordeel in het verbinden van Gezondheidsbeleid, beleid Sport en bewegen en het Bestaanszekerheidsbeleid. Belangrijk is om samen met deze (en meer) domeinen naar de doelstellingen te kijken en op basis daarvan activiteiten in te zetten. Er is al veel samenwerking rondom sport- en preventie, maar bestaanszekerheid moet hier volgens de respondenten sterker bij betrokken gaan worden.
3.1.8 Aanbevelingen voor gezondheidsbeleid • Versterk regierol gemeente: Belangrijk is een langdurige veranderstrategie te formuleren en te borgen met de diverse stakeholders om duurzame veranderingen door te zetten. Versterk als gemeente de regierol door zichtbaar en bereikbaar te zijn, samenwerkingen te faciliteren en te stimuleren, initiatieven aan elkaar te verbinden, een gezamenlijke veranderstrategie met de verschillende partijen op te stellen, te werken aan verduurzaming van het aanbod. • Vergroot het bereik van interventies Vergroot het bereik van interventies door de verschillende doelgroepen in Zeist in kaart te brengen en te onderzoeken hoe deze doelgroepen het beste te bereiken zijn. Benader doelgroepen via verschillende vindplaatsen/strategieen, zowel fysiek als online. Werk samen met ketenpartners om de doelgroep te bereiken (doorverwijzen of gebruik communicatiekanalen), bereik de doelgroep actief, zorg dat het aanbod aansluit op de te bereiken doelgroepen, benut of breidt succesvolle interventies uit om in contact te komen met de doelgroep. • Breid het aanbod van interventies uit: Zet extra in op de thema’s mentale gezondheid, eenzaamheid, gezonde voeding en beweging voor alle doelgroepen.
• Betrek externen Betrek inwoners vrijwilligers en professionals bij de keuze voor, vormgeven van en uitvoering plannen en activiteiten, zodat het aanbod beter aansluit op de behoefte van de doelgroep. • Samenwerken Werk intensief met sleutelfiguren uit de wijk. Zorg dat stakeholders weten wie ze waarvoor kunnen inzetten en faciliteer dat men elkaar gemakkelijk weet te vinden. Maak tijd om samen te werken en elkaar te leren kennen. Werk met elkaar vanuit een gezamelijke visie op meer langdurige samenwerkingen en versterk elkaars initiatieven.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 22
• Verbind de beleidsdomeinen Gezondheid, Sport en bewegen én Bestaanszekerheid Verbind de domeinen sport- en bewegen, gezondheid en bestaanszekerheid om ook financiële drempels weg te nemen als het gaat om gezondheid en preventie. 3.2 Bestaanszekerheid Dit hoofdstuk beschrijft zowel kwantitatieve data uit vragenlijsten als kwalitatieve data van open antwoorden en interviews met stakeholders. 3.2.1
Respondenten
Figuur 10 Stroomdiagram respondenten bestaanszekerheidsbeleid
Respondenten van de vragenlijst Bestaanszekerheid bestonden uit stakeholders van de Voedselbank, Stichting Leren voor de Toekomst, GGDrU, Regionale Sociale Dienst Kromme Rijn Heuvelrug (RSD), Wijkinloophuis Kerk en Samenleving Zeist, Stichting Leerkansen Zeist, Samen Oplopen, Kringloop Zeist, Taalhuis Kunstenhuis Idea, Sociaal raadslieden, Schuldhulpmaatje Zeist, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Hulpkas Diaconie Protestantse Kerken Zeist en Meander Omnium. 3.2.2
Huidig bestaanszekerheidsbeleid Zeist
3.2.2.1 Doelgroep bestaanszekerheidsbeleid Volgens de respondenten behoren vooral mensen met een niet-Westerse migratieachtergrond en (één-ouder) gezinnen met kinderen tot de doelgroep van het bestaanszekerheidsbeleid in Zeist (zie figuur 11). Opgemerkt werd in de interviews dat de jeugd en jongvolwassenen hierdoor mogelijk minder specifieke aandacht krijgen, terwijl zij dit wellicht wel nodig hebben. Ook economisch kansarme ouders die net boven de bijstandsgrens verdienen (werkende armen) worden genoemd. Deze werd niet in de vragenlijst genoemd, maar behoort volgens respondenten wel tot een belangrijke doelgroep.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 23
Figuur 11 Doelgroepen van het bestaanszekerheidsbeleid (n=11), meerdere antwoorden mogelijk
3.2.2.2 Pijlers bestaanszekerheidsbeleid Zeist De respondenten gaven aan dat de preventie van armoede en uitstroom uit armoede, samen met financiële ondersteuning en toegang tot basisbehoeften de belangrijkste pijlers van het bestaanszekerheidsbeleid zijn (zie figuur 12). In aanvulling hierop werd nog genoemd dat de ondersteuning structureel en samenhangend wordt aangeboden zodat inwoners niet bij elke instelling een aanvraag hoeven in te dienen en meer zekerheid hebben dat ze op ondersteuning kunnen rekenen.
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 24
Figuur 12 Belangrijkste pijlers bestaanszekerheidsbeleid Zeist (n=11)
3.2.2.3 Succesfactoren bestaanszekerheidsbeleid Zeist De gemeente Zeist heeft een aantal goede regelingen binnen het huidige bestaanszekerheidsbeleid. Het minimanetwerk, armoedebeleid, maatwerkbudget en de GeldTerug-Regeling zijn volgens de respondenten goede regelingen, mits deze structureel aangeboden worden. Een belangrijke factor in het huidige bestaanszekerheidsbeleid is voor 7 van de 11 respondenten het bieden van laagdrempelige toegang tot regelingen en ondersteuningen (zie figuur 13). Een respondent merkte op dat de toegankelijkheid van het bestaanszekerheidsbeleid vergroot wordt door de meertalige toegang tot alle informatie en hulpverleningsinstanties. Het stimuleren van participatie en zelfredzaamheid wordt door één respondent genoemd, die daarbij aangeeft dat hier veel winst te behalen valt. Zelfredzaamheid stimuleren kan namelijk zorgen voor meer eigen initiatief om tot oplossingen te komen. Dit kan ertoe leiden dat men minder snel kiest voor aanspraak op een regeling, maar eerst gebruik maakt van andere instanties zoals de Kringloop. Als dit soort oplossingen gestimuleerd worden krijgt de inwoner meer eigen regie, in plaats van afhankelijk te zijn van minimaregelingen.
“Wat ik merk bij de sociale dienst, is dat er heel makkelijk wordt geroepen: ‘Oh, we gaan bijstand aanvragen’. Maar bij zelfredzaamheid hoort ook: Wat kan je zelf ondernemen om je zelfredzaamheid te vergroten? Dat kan van alles zijn. Project Zeist heeft het gehad over energie besparen en toen zei Kringloop Zeist: ‘We gaan samen gordijnen naaien.” – Medewerker RSD
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 25
Figuur 13 Belangrijkste factoren huidig bestaanszekerheidsbeleid (n=11)
Respondenten gaven in de interviews aan dat de afstemming en samenwerking tussen partners en de gemeente één van de succesfactoren is van het bestaanszekerheidsbeleid in Zeist. De gemeente faciliteert deze samenwerking ook goed, door de proactieve manier van werken. Daarnaast helpt het dat de gemeente zelf het werk met partners ook ziet als een samenwerking en niet als een uitbesteding. De netwerkbijeenkomsten zijn daarin een voorbeeld van een effectief initiatief. Bovendien is er voldoende transparantie en weten partners waar zij moeten zijn. 3.2.2.4 Benodigdheden om het huidige bestaanszekerheidsbeleid te houden en versterken Op de vraag wat er nodig is om het huidige bestaanszekerheidsbeleid te behouden en te te versterken worden vooral de investeringen in preventie en vroeg-signalering van armoede, de investeringen in kansengelijkheid evenals de continuïteit van financiële middelen en budgetten voor het bestaanszekerheidsbeleid genoemd (zie figuur 14). Monitoring en evaluatie van het beleid met bijsturing waar nodig is ook van belang. Daarnaast wordt door de helft van de respondenten aangegeven dat de samenwerking en afstemming tussen betrokken instanties en partners zou moeten verbeteren.
Twee respondenten vonden uitbreiding van beschikbare regelingen en aanbod voor de doelgroep van belang, terwijl anderen aangeven dat dat misschien niet hoeft maar dat de bekendheid van regelingen vergroot moet worden.
“Vroegsignalering bestaat al, maar wellicht kunnen we dit met een werkgroep breder uitwerken en voor een bredere groep neerleggen zodat we een instrument hebben dat ingezet kan worden. Hierbij moet worden nagedacht ‘waar en wanneer’ je dit instrument inzet.” – Kerk en Samenleving
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 26
Figuur 14 Benodigdheden volgens respondenten om het bestaanszekerheidsbeleid te behouden en versterken (n=11), meerdere antwoorden mogelijk
3.2.3 Verbeterpunten Bestaanszekerheidsbeleid Zeist Op de vraag wat de verbeterpunten lokale inkomensondersteuning voor volwassenen en kinderen in de gemeente Zeist is gaven 6 van de 11 respondenten aan dat de lokale inkomensondersteuning vraagt om meer transparantie en duidelijkheid omtrent de beschikbare regelingen en de manier waarop men hiervoor een aanvraag kan doen (zie figuur 15).
Figuur 15 Verbeterpunten voor de lokale inkomensondersteuning voor volwassenen en kinderen in gemeente Zeist
Evaluatie beleidskader, gemeente Zeist, juli 2023 GGD regio Utrecht- Pagina 27
Ook de aandacht voor preventie en begeleiding van schuldenproblematiek moet meer aandacht krijgen. Vijf respondenten benoemen het belang van hogere financiele ondersteuning om te voorzien in de basisbehoeften van volwassenen en kinderen. Ook de betere coordinatie en samenwerking tussen verschillende instanties die betrokken zijn bij inkomensondersteuning wordt door meerdere respondenten genoemd als verbeterpunt.
“Het is belangrijk om goed in kaart te brengen waar de problemen liggen en waar ze ontstaan. Je weet dat problemen in de ene wijk sneller optreden dan in de andere. De mensen zelf hadden het zoveel makkelijker kunnen hebben als ze wisten welke gelden ze konden aanvragen. En het is aan ons om de doorverwijzing te optimaliseren.” – Kerk en Samenleving Ten slotte de verbetering van de toegankelijkheid van de regelingen, zodat meer mensen er gebruik van kunnen maken. 3.2.3.1 Meer transparantie en duidelijkheid over de beschikbare regelingen en hoe deze kunnen worden aangevraagd Het minimanetwerk, armoedebeleid, maatwerkbudget en de Geld-Terug-Regeling zijn volgens de respondenten goede regelingen, mits deze structureel aangeboden worden. Een deel van de respondenten vindt het aanbod voldoende, maar geeft aan dat alleen de bereikbaarheid en zichtbaarheid van het aanbod verbeterd moet worden. Als oplossing voor het gebrek aan overzicht bij het aanvragen van regelingen en het informeren van de inwoners werd door één respondent een loket genoemd. Wanneer inwoners zich bij dit loket aanmelden wordt direct gekeken voor welke regelingen de inwoners allemaal in aanmerking komen. Vervolgens worden ze hiervan op de hoogte gebracht en indien van toepassing door desbetreffende instanties uitgenodigd om hier gebruik van te maken.
Zo maak je het gebruik van de regelingen makkelijker en laagdrempeliger, waardoor de doelgroep hier beter door geholpen is. En de regelingen ook beter door de inwoners gebruikt kunnen worden. Daarnaast kan om meer overzicht in het aanbod voor de inwoners met financiële problemen te krijgen bijvoorbeeld een menukaart of infographic met alle regelingen ontwikkeld worden. Hierbij is het van belang oog te hebben voor de laaggeletterden. Daarnaast vinden de respondenten het belangrijk dat het voor de inwoners duidelijk wordt of zij in aanmerking komen voor het aanbod van de gemeente op terrein van bestaanszekerheid. Daarnaast bleek uit de interviews dat er behoefte is aan maatwerk binnen dit aanbod, zodat meer inwoners toegang kunnen krijgen. Soepelere criteria om flexibeler te kunnen omgaan met aanvragen hoort hier ook bij. Ook uit het groepsinterview kwam naar voren dat het inzetten van maatwerk prioriteit moet hebben binnen het bestaanszekerheidsbeleid, om te voorkomen dat alle inwoners over met een one-size-fits-all aanpak te maken krijgen. Eén respondent vertelt dat inwoners de Geld-Terug-Regeling vaak hard nodig hebben om de week door te komen, tijdige uitbetaling is dan belangrijk. Echter, dit maakt het een kortetermijnoplossing, het geld wordt namelijk vaak gebruikt om schulden af te lossen voor bijvoorbeeld kinderopvang om te kunnen participeren.