23RV014 Routekaart Nieuwe Energie (Def opmaak)

Klimaatadaptatie Naast de energietransitie zet de gemeente ook in op het aanpassen aan een veranderend klimaat (adaptatie). Communicatie hierover gebeurt onder de noemer ‘Zeist klimaatklaar’. Bij overlappende onderwerpen communiceren we zoveel mogelijk één boodschap. Bijvoorbeeld bij het verduurzamen van daken stimuleren we dubbelgebruik: zowel duurzame opwek als biodiversiteit en klimaatadap­ tieve maatregelen.

Nieuwe energie voor Zeist

47

6.3 Programma organisatie De inzet op de route naar energieneutraal Zeist is belegd in het programma Duurzaamheid. Per actielijn is er een projectleider verantwoordelijk voor voortgang op de genoemde acties. De programmamanager Duurzaamheid is verantwoordelijk voor de aansturing van de projectleiders. De projectleiders zijn enerzijds verantwoordelijk voor het zelf uitvoeren van acties, anderzijds bevorderen zij de uitvoering van acties waar andere organisatieonderdelen en/of medewerkers verantwoordelijk voor zijn. Veel acties voor de energietransitie (en duurzaamheid in het algemeen) zijn integraal onderdeel van andere taakvelden zoals mobiliteit, wonen, economie, sociaal domein, interne bedrijfsvoering, ruimtelijke ontwikkeling et cetera. De wethouder Duurzaamheid is coördinerend verantwoordelijk voor de voortgang op de ambities van de Routekaart. Per actielijn maken we jaarlijks een plan van aanpak. Daarbij geven we ook aan hoe de bestuurlijke verantwoordelijkheden belegd zijn (conform de portefeuilleverdeling) en welke interne medewerkers en taakvelden betrokken zijn. De samenhang in de aanpak van de energietransitie en integraliteit met het onderwerp duurzaamheid in brede zin, wordt op dit moment geborgd in het programma Duurzaamheid. De energietransitie vraagt naast een opgavegerichte sturing echter ook een langjarige structurele inzet.

Met onder­ tekening van het klimaatakkoord zijn ook nieuwe taken toebedeeld aan gemeenten. Het aardgasvrij maken van wijken is een langjarige ‘verbouwing’ die alle inwoners en ondernemers raakt en waarbij een regisserende rol van de overheid structureel nodig is, in de zin dat dit een opgave is voor de komende 20 tot 30 jaar. En ook daarna zullen er naar verwachting taken op het gebied van regie en wellicht beheer en duurzaamheid blijven. De komende periode onderzoeken we daarom hoe de inzet op de energietransitie binnen de gemeentelijke organisatie het beste kan worden belegd.

6.4 Innovatieagenda Innovatie is belangrijk om de doelstelling in 2050 te bereiken. Met de huidige stand van de techniek lopen we tegen beperkingen aan. Nieuwe technieken om duurzame energie op te wekken, nieuwe energiedragers (waterstof ) en opslag van energie (elektriciteit en warmte) zijn noodzakelijk. Maar ook innovaties op het gebied van financiering, organisatie en ontzorging van inwoners zijn noodzakelijk om de energietransitie te kunnen versnellen. We stimuleren dat nieuwe ontwikkelingen snel worden opgepikt in Zeist. Dat doen we nu bijvoorbeeld door het onderzoeken van de mogelijkheden voor ontzorging door ESCo’s of door de toepassing van batterijen in combinatie met zonnepanelen te stimuleren. Waar mogelijk werken we samen met andere partijen en zoeken we actief naar subsidiemogelijkheden voor innovatieve projecten. De innovatieagenda, zoals beschreven in de actielijn Duurzame bronnen, geven we vanuit een breed perspectief vorm – dus inclusief de aandacht voor materialen, hergebruik, sociale innovatie, et cetera.

6.5 Monitoring Jaarlijks stellen we een duurzaamheidsmonitor op om de voortgang en trendlijn van de transitie te volgen. Niet alle gegevens die we in de gaten willen houden, zijn makkelijk beschikbaar. En data lopen soms één of twee jaar achter. Bij vaststelling van de Routekaart in 2019 hebben we afspraken gemaakt over welke indicatoren we via welke bronnen jaarlijks monitoren19.

19.

48

Duurzaamheid monitoringsplan: https://zeist.raadsinformatie.nl/document/8473438/1, RIB 20.045 Nieuwe energie voor Zeist

Om in te kunnen spelen op ontwikkelingen in de samenleving en aan te kunnen sluiten bij relevante kennis en innovatie, actualiseren we de Routekaart elke vier jaar. Twee jaar na het vaststellen van de Routekaart wordt een voortgangsbericht opgesteld voor de gemeenteraad. Tussentijds informeren we de gemeenteraad via een halfjaarlijks Duurzaamheidsbulletin, met concrete informatie over mooie voorbeelden en resultaten op projectniveau. De gemeentelijke organisatie certifeert zich op de CO₂-prestatieladder en stelt jaarlijks een eigen CO₂-voetafdruk op waarin het energieverbruik en de besparing op energie zichtbaar is.

6.6 Financiële middelen Aangezien de energietransitie een ontdekkingsreis is, is een meerjarig budget nodig om de Routekaart uit te voeren. Jaarlijks maken we een begroting. Uitgangspunt is dat duurzaamheid een kerntaak is van de gemeente, waarvoor een basiscapaciteit beschikbaar is. In het jaarbudget zijn kosten opgenomen voor het aanjagen en uitvoeren van de acties zoals in de actielijnen beschreven. Geen onderdeel van de jaarbegroting zijn: ■ Eventuele besluitvorming en facilitering van subsidieregelingen. ■ Grootschalige investeringen. Het aanjagen van projecten kan, voor zover er budget beschikbaar is. Besluitvorming van grootschalige investeringen is voorbehouden aan de raad. In de meerjarenbegroting is voor de uitvoering van de Routekaart per jaar opgenomen: Tabel 6:

Routekaart

2023

2024

2025

2026

2027

1,0 mln

1,0 mln

1,0 mln

1,0 mln

1,0 mln

Voor het realiseren van de ambities en de gewenste versnelling is meer nodig dan de beschikbare gemeentelijke middelen. Deze middelen worden aangevuld door rijksbijdragen (uitvoeringskosten Klimaatakkoord). Als indicatie voor de (minimale) bijdrage vanuit het rijk is 1,1 mln per jaar gegeven. Ook wordt het beschikbare budget aangevuld door het slim benutten van subsidiemogelijkheden. In de afgelopen periode is bijvoorbeeld subsidie ontvangen voor het stimuleren van energiebesparende maatregelen voor woningeigenaren en huurders (RRE en RREW), onderzoek naar een businesscase voor een maatschappelijke energiedienstenorganisatie (ESCo), het opzetten van een collectieve bedrijvenaanpak, onderzoek naar een collectieve warmteoplossing voor appartementencomplexen aan de Arnhemse Bovenweg, et cetera. Ook is er een specifieke uitkering ontvangen voor het tegengaan van energiearmoede. Het programma is een langjarige, complexe opgave. Om voorbereid te zijn op de onzekerheid in rijksbijdragen en de onvoorspelbaarheid van de realisatiekracht (in capaciteit, materialen, omgevingsfactoren), werken we met een duurzaamheidsreserve. Overschotten of tekorten in een bepaald jaar worden verrekend met deze reserve. Onttrekkingen aan deze reserve worden voorgelegd aan de raad. Op deze manier kunnen we voldoende flexibel zijn èn de beschikbare middelen doelmatig besteden.

Nieuwe energie voor Zeist

49

6.7 Risico’s De energietransitie is een lange termijn proces en kent een groot aantal onzekerheden. Op een termijn van bijna dertig jaar, tot 2050, is het onmogelijk te voorspellen welke nieuwe ontwikkelingen de energietransitie zullen beïnvloeden. Het draagvlak voor energiebesparing en duurzame energie is op dit moment groot. Klimaat­ verandering manifesteert zich steeds duidelijker en inwoners zien dat maatregelen noodzakelijk zijn. De oorlog in Oekraïne laat zien dat geopolitieke ontwikkelingen een onvoorspelbaar risico zijn. ■ Energieprijzen zijn eind 2022 historisch hoog. Dat betekent dat veel energiemaatregelen nu extra aantrekkelijk zijn. Prijsontwikkeling in de energiemarkt hebben directe gevolgen voor draagvlak en motivatie en zien wij als een onvoorspelbaar risico. ■ Op de korte termijn zien we de beschikbaarheid van financiële middelen voor het uitvoerings­ apparaat van de gemeente niet als een risico. Vanuit het Rijk komen er meer middelen voor de uitvoering van de RES en vooral voor de warmtetransitie. De inzet is dat de gemeente samen met haar samenwerkingspartners over voldoende middelen kan blijven beschikken om inwoners en bedrijven te ondersteunen bij het verduurzamen van hun woningen en gebouwen. ■ Beschikbare menskracht, met name voldoende technisch personeel, is een belangrijk knelpunt voor de komende jaren.

Het gaat zowel om technisch uitvoerend personeel in de installatiebranche en de bouw, als om mensen die bewoners kunnen adviseren over het juiste traject om hun woning te verduurzamen. ■ Beschikbare materialen zijn een ander kortetermijnknelpunt. We zien nu al dat chiptekorten invloed hebben op de productie van windmolens en warmtepompen. Zonnepanelenprojecten worden vertraagd doordat de juiste omvormers lange levertijden hebben. Maar ook de beschikbaarheid van lithium voor batterijen kan een knelpunt worden. Juist omdat we voor lithium nu afhankelijk zijn van een paar landen buiten Europa. ■ Netcapaciteit is een ander kortetermijnrisico dat het tempo van verduurzaming beïnvloedt. Het tempo waarin de congestie op het net kan worden opgelost, is bepalend voor de realisatie van grootschalige projecten voor opwek van duurzame energie. ■

Menskracht en beschikbaarheid van materialen en componenten zien we voor de komende jaren als belangrijke factoren die het tempo van de energietransitie zullen belemmeren.

50

Nieuwe energie voor Zeist

Nieuwe energie voor Zeist

51

Bijlagen

52

Nieuwe energie voor Zeist

A  Voortgang actiepunten routekaart 2019-2022 A.1 Actielijn warme wijken Actie

Status

Transitievisie Warmte

Succesvol afgerond. De eerste TVW is in juli 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. Inwoners zijn hierover geïnformeerd en hebben hierop kunnen inspreken. Op de website is informatie te vinden over de pla­nvorming en het tempo waarin we als gemeente werken richting aardgasvrij (www.zeist.nl/nieuweenergie en www.zeist.nl/tvw).

Wijkuitvoerings­ plannen

Heten nu buurtuitvoeringsplannen. De buurtuitvoeringsplannen volgen uit de TVW. Austerlitz is de buurt waarin we als eerste aan de slag zijn met het samen met bewoners opstellen van een BUP voor de route naar aardgasvrij. Er zijn reeds diverse inwonersbijeenkomst georganiseerd. De andere kansrijke buurt voor een BUP is Vollenhove. Hiervoor is het van belang om eerst meer te weten over de beschikbaarheid van aardwarmte. Een BUP wordt uiteindelijk vastgesteld door de gemeenteraad. Wel lopen in verschillende buurten van Zeist inwonersinitiatieven en projecten die belangrijke bouwstenen opleveren voor het opstellen van een BUP, bijvoorbeeld rondom financieringsregelingen, koppelkansen, et cetera.

Verkenningen

Een aantal verkenningen zijn uitgevoerd. (Austerlitz, Den Dolder Noord, Pedagogenbuurt/ Vollenhove, Zeist-West, Arnhemse Bovenweg en Slot Zeist e.o./EBG). Er is veel vanuit de techniek gekeken, waardoor we samen met inwoners en partners inzicht hebben gekregen in de alternatieven voor aardgas in de verschillende buurten. Voorlopig kan worden geconcludeerd dat op de meeste locaties een collectieve grootschalig technische oplossing (warmtenet) niet kansrijk is en dat inzetten op energiebesparing en kleine collectieve oplossing voor de hand ligt. Daarom staat de komende tijd in het teken van het vormgeven van (collectieve) organisatiekracht om tot uitvoering te komen (onderzoek energiedienstenorganisatie of Esco). Austerlitz: samen met bewonersgroepen hebben we naar technische warmteopties gekeken en naar de vraag hoe wewe hierin samen met inwoners verder kunnen brengen. Den Dolder Noord: technische verkenning (restwarmte Remia). Uitkomst: met restwarmte zouden woningen kunnen worden verwarmd. Of dit ook lukt is onzeker. Ook wordt gekeken of het effectiever om de restwarmte te benutten voor het bedrijventerrein dat ernaast ligt, in plaats van – of als aanvulling op - de woonwijk. Voor een warmtenet is onder meer een hoge woningdichtheid nodig.

Nieuwe energie voor Zeist

53

Actie

Status Pedagogenbuurt/Vollenhove: we zijn begonnen met WKO traject en met het bekijken van de mogelijkheden voor een warmtenet. Er ligt dus veel informatie over warmteopties en mogelijkheden. Er is ook onderzoek gedaan naar mogelijkheid voor aardwarmte. De proeftuinenaanvraag die we gedaan hebben is afgewezen. We onderzoeken nu hoe we met partners toch verdere stappen kunnen gaan zetten. Zeist-West: we hebben een quick-scan uitgevoerd. Gekeken wordt of we restwarmte van de RWZI kunnen gebruiken. Ook kan worden gekeken naar een groengasoptie door rioolslib te vergisten. Beide, restwarmte en groengas, biedt mogelijkheden voor gedeelten van Zeist-West. Samen met bewoners wordt op dit moment ingezet op een collectieve aanpak van het vernieuwen van het dak, asbestverwijdering en verduurzaming. Arnhemse Bovenweg: Onderzoek gestart door DWA dat tot najaar 2022 loopt. Het gaat hier met name om hoogbouw, te weten zorginstellingen en VVE’s waarmee gezamenlijk wordt opgetrokken. Slot Zeist e.o. EBG: de monumentale status maakt deze gebouwen moeilijk te verduurzamen. Warmteopties zijn onderzocht door extern bureau DWA. De uitkomst is, dat warmtepompen de beste mogelijkheden bieden. Waterstofgas of biogas komt daar vlak na, als tweede mogelijke oplossing. Het is nu nog te vroeg om over te gaan tot uitvoering, mogelijk dat innovaties nog tot betere cases leidt.

Wel wordt nu zoveel mogelijk gedaan om energie te besparen.

Inwonersinitiatieven

Inwonersinitiatieven worden op dit moment ondersteund door MGH en collectief aangepakt waar mogelijk. We zien een grote toename van buurtinitiatieven.

Partnerschap met corporaties

Duurzaamheid is een voortdurend gespreksonderwerp geweest bij de prestatieafspraken. Concreet is ervaring opgedaan met een pilot gespikkeld bezit (Dichterswijk). Ook is samen gewerkt in het afsluiten van het kookgas van de L-flat (potten en pannen subsidie vanuit de gemeente). Er is een Werkgroep TVW die maandelijks met elkaar de voortgang bespreekt. Stedin en SEZ zijn daar ook bij aangesloten.

Energieloket

MGH vormt het energieloket. De activiteiten als aanspreekpunt voor particulieren staat. MGH is een laagdrempelig informatiepunt voor inwoners door inwoners. Het adviseert, ondersteunt, faciliteert, verbindt. In deze periode is het energiecentrum op de Slotlaan gerealiseerd en zijn er door MGH verschillende collectieve acties succesvol uitgevoerd (Zon op Zeist, Heel Zeist Isoleert, Omlaag die meter). Ook is MGH de uitvoeringspartner voor de activiteiten in het kader van de RREW subsidie: kleine energiebesparende maatregelen voor huiseigenaren en huurders. Onder andere de LED-actie, CV op dieet, webinars, cadeaubonnen voor huurders, et cetera. Ook is verder vorm gegeven aan de labels MGB, MGVVE en MGW.

Energiebewust gedrag stimuleren

Hierin is MGH onze uitvoeringspartner. Er zijn verschillende acties uitgevoerd om energiebesparing te bevorderen: continue campagne, Omlaag die meter, LED actie, etc. Benoemde acties zijn uitgevoerd. Ook is bijgedragen aan de start van de textielworkshop van Kringloop Zeist, waarbij gratis gordijnen worden genaaid voor bewoners met een laag inkomen.

54

Nieuwe energie voor Zeist

Actie

Status

Monumenten

N.a.v. een bijeenkomst voor monumenteigenaren zijn een tiental energiescans gemaakt. Deze geven een indruk van wat er komt kijken bij het verduurzamen van een monument. De werelden van erfgoed en duurzaamheid gaan nog niet vanzelfsprekend samen. Vanaf zomer 2021 is een externe projectleider ingehuurd om tot een nieuwe balans te komen bij de beoordeling van verduurzaming van monumenten en te adviseren bij concrete casussen. Hiertoe is de DuMo-tafel opgericht met daarin erfgoed- en duurzaamheidsambtenaren die casussen samen behandelen op basis van interimregels. Er is een externe klankbordgroep ingesteld voor zowel ‘rode’ monumenten (gebouwen) als ‘groene’ monumenten (landschap). Er is gekozen voor een aanpak ‘leren door te doen’. Nieuw beleid en/of verordening volgt in 2023/2024.

Aardgasvrije nieuwbouw

Gerealiseerd (wettelijke verplichting).

Richtlijn duurzaam bouwen

Het Duurzaam Bouwen beleid is geactualiseerd in afstemming met woningcorporaties en enkele grote bouwondernemingen uit de regio. Het nieuwe beleid is vastgesteld in het eerste kwartaal van 2022. Wethouder Catsburg was afgelopen periode ambassadeur van het regionale netwerk Cirkelregio Utrecht. Zowel in de regio als op provinciaal niveau wordt gewerkt aan een convenant om duurzaam bouwen verder te stimuleren.

Gebruik maken van gepland onderhoud (koppelkansen benutten)

Koppelkans gasleidingen in Austerlitz is benut. Bij de Oude Arnhemseweg is bij de herinrichting van de straat een koppelkans benut: team Beheer Openbare Ruimte (BOR) heeft diverse duurzaamheidsmaatregelen (voor inwoners) laten meelopen in dit project. Er is overleg gestart tussen team BOR, programmateam Duurzaamheid en Stedin om koppelkansen vroegtijdig in beeld te krijgen.

Financierbaarheid energietransitie

We hebben verschillende financiële modellen onderzocht. In de provincie hebben verschillende pilots gedraaid (Wijk bij Duurstede, Amersfoort). We hebben bemiddeld in enkele concrete casussen (VvE Kerckebosch, Zeist West) en actief gelobbyd bij het Warmtefonds en afstemming gezocht met SVN. Er is Europese subsidie ontvangen voor het uitwerken van een Energiedienstenorganisatie (ESCo). Op dit thema werken we in regionaal verband samen. In de concrete casus in Zeist-West onderzoeken we hoe we tot integrale financiering voor bewoners kunnen komen (asbest en zonnepanelen en dakbedekking).

Nieuwe energie voor Zeist

55

A.2 Actielijn duurzame mobiliteit Actie

Status

Mobiliteitsvisie

De mobiliteitsvisie is vastgesteld door de raad. Ook het mobiliteitsplan (de uitwerking van de visie) is vastgesteld door de raad. Duurzaamheid is een belangrijke pijler in beide documenten: We stimuleren veilig gedrag en duurzame mobiliteitskeuzes; We investeren in gelijkwaardigheid vervoersmiddelen (inhaalslag voor wandelen, fiets en OV); We versnellen de transitie naar duurzame mobiliteit; We onderzoeken mogelijkheden voor verduurzamen van logistiek/distributie.

Laadpalenbeleid en infrastructuur

Er is een Laadvisie opgesteld en vastgesteld door de raad. In 2022 volgt het participatietraject voor het aanwijzen van 114 extra locaties voor oplaadpunten in de openbare ruimte in Zeist. Er is een pilot uitgevoerd met het toestaan van een kabelgoottegel om laden met eigen zonnepanelen te faciliteren in de openbare ruimte.

Aanleg laadpalenplein

Op het Zinzendorfplein is een eerste laadplein gerealiseerd met 40 aansluitingen voor slim laden van elektrische auto’s. In 2020 waren er gemiddeld 140 gebruikers per maand. In 2021 gemiddeld 210 gebruikers per maand. Tot nu toe is april 2021 met 400 gebruikers, die in 660 sessies 10.000kWh hebben geladen, de meest succesvolle maand.

Flexibele parkeernormen

Het opstellen van een nieuwe parkeernota is als actiepunt in het mobiliteitsplan opgenomen en wordt in 2022 opgestart. Naar verwachting wordt dit in 2023 voorgelegd aan de gemeenteraad.

Ruim baan voor de fiets

Er is subsidie ontvangen van de provincie Utrecht waardoor we extra investeringen kunnen doen voor het oplossen van fietsknelpunten. Ruim baan voor de fiets en OV is uitgangspunt in het nieuwe mobiliteitsbeleid. Er is gestart met de aanleg van de doorfietsroute Amersfoort/Utrecht. Gedeeltes van de Kroostweg en de Oude Arnhemseweg gaan ingericht worden als fietsstraten. Het knooppunt Jordanlaan is verbeterd. De aanleg van een mobiliteitshub op deze locatie wordt nader uitgewerkt.

Toekomstbeeld OV

We behartigen de belangen van Zeist en participeren in het regionaal overleg op dit thema: IRP, U-NED, provinciaal overleg etc. De mobiliteits­ visie en propositie van Zeist zijn daarbij een belangrijke basis voor onze inzet.

Stimuleren en monitoren innovatieve pilots

We hebben vanuit SDZ verschillende initiatieven gestimuleerd op het gebied van deelmobiliteit (deelbakfiets, deelauto). Samen Slim Rijden Zeist is hieruit ontstaan, en gaat inmiddels verder onder de naam MOBIGO. We hebben met diverse commerciële initiatiefnemers gesprekken gevoerd, o.a. over de mogelijkheden voor een pakjesuitgifte op het gemeentehuis. We zijn een pilot gestart met het toestaan van pilotgoottegels in de openbare ruimte. Er is subsidie van U-NED ontvangen om de bushalte Jordanlaan om te vormen tot mobiliteitshub.

Autobezit verlagen, autodelen verhogen

We hebben de start van Samen Slim Rijden in Zeist gestimuleerd. We voeren proactief gesprekken met en reguleren aanbieders van deel­ faciliteiten (auto, bakfiets). Het thema heeft een plek gekregen in de mobiliteitsvisie en het mobiliteitsplan. Vanaf 2025 willen we alleen nog elektrische deelauto’s in Zeist toestaan.

56

Nieuwe energie voor Zeist

Actie

Status

Lobby verlagen maximumsnelheid snelwegen

Gerealiseerd door rijksbeleid.

Duurzame mobiliteit bedrijven

Er zijn diverse gesprekken geweest met grote bedrijven in Zeist over dit thema (o.a. KNVB, Ziekenhuis, Vogelbescherming etc.). Er is gekeken naar de mogelijkheid om de ‘last mile’ groener te maken (de route vanaf een station naar het bedrijf ). Dit heeft niet tot een collectieve aanpak geleid. Ook is samengewerkt met Rotary OpSeyst bij het vormgegeven van het vervolg op hun ‘Impact Event Duurzaam Zeist’. Uiteindelijk zijn in 2022 twee vervolgbijeenkomsten georganiseerd met als thema duurzame mobiliteit.

Beïnvloeden duurzame stadsdistributie

I.v.m. de impact van corona op bedrijven is dit thema naar achter geschoven. Er zijn wel eerste oriënterende gesprekken gevoerd en het thema is opgenomen in de mobiliteitsvisie en het mobiliteitsplan. Ook wordt onderzocht of een pakjesuitgifte op buurtniveau toegevoegde waarde kan hebben.

Nieuwe energie voor Zeist

57

A.3 Actielijn groene bedrijven Actie

Status

Stimuleren en handhaven wettelijke verplichtingen

Er is een proactieve aanpak uitgevoerd rondom de invoering van de label C-verplichting die 1 januari 2023 in gaat. Alle relevante bedrijven hebben een brief ontvangen en vanuit MGB zijn de bedrijven die nog niet voldoen in kaart gebracht en waar relevant is contact opgenomen. Resultaat is dat 37 bedrijven nog niet voldoen. Hierop volgt vanaf 1 januari 2023 toezicht door de ODRU. Ook zijn er afspraken met de ODRU gemaakt over aandacht voor energieverbruik tijdens reguliere toezichtbezoeken. Daarnaast heeft de ODRU extra bezoeken ingepland bij de grotere energieverbruikers in Zeist voor toezicht specifiek op het energieverbruik. Door de ODRU wordt ook gewezen op de ondersteuningsmogelijkheden vanuit Mijn Groene Bedrijf. Aandachtspunt blijft het kunnen uitwisselen van gegevens. De privacy­ wetgeving maakt een effectief benutten van beschikbare data tussen gemeente, ODRU en MGB nog lastig.

Mijn Groene Bedrijf

MGB wordt gesubsidieerd vanuit de gemeente en ondersteunt onder­ nemingen, instellingen en vastgoedeigenaren bij het verduurzamen. Het aanbod is verder geprofessionaliseerd en bekend gemaakt onder ondernemers. Proactief is er contact geweest met ondernemers in Zeist over energiebesparing en opwek. Er is in kaart gebracht welk dak­ potentieel er bij bedrijven op dit moment nog onbenut is voor zonne­ panelen. Voor de congestie zijn eigenaren van grote daken ondersteunt richting de plaatsing van zonnepanelen. Door congestie op het net kan de inzet op realisatie op grote daken vanaf oktober 2022 niet doorgaan. De focus komt te liggen op kleinere daken. Met subsidie van de provincie is ingezet op collectief verduurzamen op bedrijventerreinen. Bedrijvenpark Seyst heeft als eerste een collectieve aanpak opgesteld en is gestart met de uitvoering. Samenwerking tussen MGB en het Ondernemersplein is gestart en geïntensiveerd.

Informatiebeheer

Het uitwisselen van informatie over bedrijven met de ODRU is moeilijk gebleken. Door de AVG maar ook omdat het systeem van de ODRU zich nog niet leent om energiegegevens uit te wisselen. MGB baseert zich nu op KVK en informatie van Rijksdienst Voor Ondernemers (RVO). Het kunnen uitwisselen van gegevens tussen gemeente, MGB en ODRU blijft een aandachtspunt en de inzet voor komende tijd.

Doelgroepgerichte aanpak

Voor diverse doelgroepen is een aparte aanpak ontwikkeld. Zo is de aanpak voor het verduurzamen van de zorg uitgegroeid tot een provinciale aanpak. De meeste grote zorginstellingen in Zeist zijn hierop aangesloten en boeken goede vooruitgang. Ook is er een aanpak voor kantoren en onderwijsgebouwen. Met subsidie van de provincie is gestart met een aanpak voor bedrijvenparken. De sectorale aanpak is verder nog niet vormgegeven. Vanuit de provincie is gestart met een aanpak voor de cultuursector maar dit heeft weinig animo gekregen.

58

Nieuwe energie voor Zeist

Actie

Status

Verduurzamen sportparken

We ondersteunen de aanpak van de KNVB. We zijn betrokken bij plan­ vorming over Blikkenburg. Het overleg over versneld LED-verlichting toepassen is gestart.

Duurzame huisvesting scholen

Er worden duurzaamheidsscans uitgevoerd. In het kader van het Strategisch Huisvestingsplan (SHP) worden gesprekken met schoolbesturen gevoerd. Het project om scholen te helpen met verduurzamen via het project Ecoschools is in overleg met de scholen gestopt. In plaats daarvan wordt maatwerk ondersteuning geboden vanuit de ODRU en SDZ en is in verschillende projecten samengewerkt (zoals de Young Innovators). Ook is een handreiking opgesteld over verduurzamingskansen (energie, circulair, afval, vervoer, klimaatadaptatie) en aan de scholen verstrekt.

Netwerk van duurzame bedrijven

Er zijn diverse bijeenkomsten geweest met grote bedrijven in Zeist. Daaruit bleek vooral een behoefte om samen te werken rondom het thema duurzame mobiliteit. Ook is subsidie ontvangen van de provincie voor het aanjagen/stimuleren van een collectieve bedrijvenaanpak die behalve duurzaamheid vooral gericht is op samenwerking tussen ondernemers onderling. We hopen hiermee een belangrijk vliegwiel te kunnen organiseren voor verdere collectieve samenwerking van bedrijven in Zeist.

Nieuwe energie voor Zeist

59

A.4 Actielijn duurzame bronnen Actie

Status

Stimuleren zon op dak

Zowel bij bedrijven als bij particulieren zijn er flink veel zonnepanelen bijgeplaatst. Deels is dit een autonome ontwikkeling. Wij hebben zonne­ panelen gestimuleerd o.a. via MGH door informatie te geven en via collectie inkoopacties. Deze heeft ook in coronatijd goede respons gehad. Ook MGB ondersteunt bedrijven met het in kaart brengen van potentie en het realiseren daarvan. De realisatie wordt beperkt door de problemen met congestie op het net. Er is een duurzame energie coöperatie opgericht die zich o.a. inzet voor het realiseren van grote collectieve daken. Een eerste collectief dak (postcoderoos) is gerealiseerd. Ook zij worden belemmerd bij verdere realisatie door de netcongestie. In 2022 is ingezet op extra campagne activiteiten rondom het thema zon op dak (‘Aan de slag met je dak’). De uitvoering van de campagne werd bemoeilijkt door de veranderde context door de netcongestie en de oorlog in Oekraïne. In plaats van een grootschalige campagne is gekozen voor kleinschalig inzetten op wegnemen van belemmeringen in concrete projecten, zoals de combinatie met asbest (Zeist west), financiering (VVE Hogeweg) en tijdelijkheid (weggeefwinkel).

Afwegingskader grootschalige duurzame opwek

Een algemeen afwegingskader voor windenergie in Zeist is niet opgesteld. Het aantal mogelijke locaties in Zeist is heel beperkt en deze locaties zijn onderling zeer verschillend. Maatwerk bij een eventueel concreet initiatief is dan nodig. Het opstellen van basisuitgangspunten wordt ook bemoeilijkt door het ontbreken van geldende geluidsnormen op dit moment. In 2020 zijn er kaders vastgesteld door de raad voor het beoordelen van een voorstel voor zonnepanelen op Zeister grondgebied (beleidsvisie Zonnevelden).

Afwegingskader warmtebronnen

Regionaal is in het kader van de RES nagedacht over de kansen en over­ wegingen voor het benutten van collectieve warmtebronnen. Op grootschalige schaal verbranden van biomassa is daarbij niet aan de orde. In Zeist zijn er weinig collectieve warmtebronnen beschikbaar. In de TVW is samen met stakeholders een algemeen afwegingskader gemaakt hoe we naar de verschillende warmtebronnen willen kijken (duurzaam/milieu/ technisch/sociaal/economisch).

Aanwijzen zoekgebieden windmolens en zonnevelden

In oktober 2020 is de beleidsvisie Zonnevelden vastgesteld. Hierin is aangegeven waar in Zeist er eventueel ruimte is voor grootschalige zonnevelden (en onder welke voorwaarden). Als onderdeel van de besluitvorming over RES 1.0 zijn er verschillende zoekgebieden voor zon en wind in Zeist vastgelegd. Voor één zoekgebied, het gebied tussen de A12 en het spoor, is een verkenning uitgevoerd. Uit de verkenning volgt dat er op dit moment geen ruimte voor wind wordt gezien. Bij de RES 3.0 (2025) wordt opnieuw bezien of er onder de dan geldende wet- en regelgeving mogelijkheden zijn. Voor zonne-energie is in de beleidsvisie Zonnevelden vastgesteld onder welke voorwaarden we hier ruimte voor zonnevelden zien.

60

Nieuwe energie voor Zeist

Actie

Status Samen met alle gemeenten langs de A28, van Rijnsweerd tot knooppunt Hoevelaken zijn de mogelijkheden voor duurzame energie langs deze snelweg onderzocht. Voor de uitwerking zijn we afhankelijk van de samenwerking met Rijkswaterstaat. Dat geldt ook voor het geluidsscherm half over de A28 bij Vollenhove. Er is afstemming geweest met Hart voor de Heuvelrug over mogelijkheden voor inpassing van windmolens bij Kamp Zeist. In 2023 onderzoeken we of hier ruimte voor windenergie kan worden gevonden.

Onderzoek naar aardwarmte

Ultradiepe geothermie en lage temperatuur aardwarmte worden beide als optie meegenomen in de verkenningen, met name in Vollenhove en Zeist West. Er loopt een onderzoek naar aardwarmte in de provincie Utrecht. Dit onderzoek levert t.z.t. nadere informatie op over de mogelijkheden voor aardwarmte in Zeist. Samen met andere gemeenten zijn wij betrokken bij de verdiepende studie naar de potentie van aardwarmte in het gebied Utrecht/ Bunnik/ Zeist/ de Bilt.

Onderzoek naar inzet van restwarmte

Restwarmtebronnen zijn in kaart gebracht. Voor Zeist gaat het met name om benutten van restwarmte van de Remia en de RWZI. Het inzetten van de restwarmte van de Remia is het meest kansrijk maar realisatie is mede afhankelijk van de bereidheid van afnemers. Consultatie van bewoners is door corona meermaals uitgesteld.

Regionale Energiestrategie

De RES 1.0 van de U16 is in 2021 door alle gemeenteraden vastgesteld. RES 2.0 is in voorbereiding.

Proactief zoeken naar innovatieve vormen van duurzame energie

We hebben actief ingezet op het aanjagen van een mogelijke realisatie van zonnepanelen op het talud en overkapping van de A28. We hebben gelobbyd voor het opnemen van deze locatie in het OER programma van Rijkswaterstaat. Er zijn concrete innovatieve initiatieven ondersteund zoals een buurtbatterij (VVE), aardgasvrij maken (VVE Kerckebosch) en kleine windmolens op dak (bewoner Couwenhoven).

Energieopslag

Er is een breed onderzoek uitgevoerd naar de WKO potentie in Zeist. In pedagogenbuurt is de mogelijkheid van een HOCOSTO onderzocht (zonnewarmteopslag). Er is meegedacht en bijgedragen aan een inwonersinitiatief dat een collectieve batterij installeert (VVE Hogeweg). Er is onderzocht of het nodig is om tot beleid voor de ondergrond te komen in het kader van een toename van WKO. Besloten is dat het nu niet nodig is om een gemeente breed plan te maken maar dit mee te nemen bij de buurtuitvoeringsplannen.

Nieuwe energie voor Zeist

61

A.5 Actielijn het goede voorbeeld Actie

Status

DMOP 2.0 richting aardgasvrij

De DMOP 2.0 is in 2021 vastgesteld door de raad. Hierin wordt voort­ gebouwd op de duurzaamheidsdoelstellingen uit DMOP 1.0. De ambitie om – waar dit kan- in 2030 aardgasvrij kernvastgoed te hebben is hierin nog niet verwerkt. Er is en aparte projectaanpak voor het planmatig vertalen van deze ambitie. De ambitie is daarbij ingedeeld in fase 1 (reeds gerealiseerde objecten), fase 2 (vijf objecten tot 2024) en fase 3 (projectopzet en financiële vertaling volgt). Zo wordt gaandeweg ervaring opgedaan dat benut kan worden in de volgende fase.

Afspraken met gemeenschappelijke regelingen

Er is een bespreekronde geweest met alle accounthouders van een Gemeenschappelijke Regeling (GR). Er is een inspiratiesessie geweest waarin concrete afspraken zijn gemaakt met de diverse accounthouders, passend bij hun verantwoordelijkheden richting de GR-en. In het najaar 2022 en 2023 wordt hier een vervolg aan gegeven.

Duurzaam gemeentelijk mobiliteitsbeleid (woon-werkverkeer)

Door corona is ons woon-werkverkeer sterk veranderd. Dit biedt kansen om de ambitie voor verdere verduurzaming in nieuw beleid vast te leggen. Veranderende regelgeving maakt dit nog urgenter. Het is niet gelukt om dit in 2022 gerealiseerd te krijgen. Er is nu een extern projectleider ingehuurd om tot een in te voeren voorstel te komen. Beoogde startdatum van het nieuwe beleid is 1 juli 2023.

Fossielvrij wagenpark

Het bureau Zero – E heeft een inventarisatie gedaan naar wat nodig is om in 2025 een fossielvrij wagenpark te hebben. Dit bleek zonder forse extra financiële investeringen niet mogelijk. Wel wordt op dit moment al zo duurzaam mogelijk ingekocht bij vervanging. Met natuurlijke vervanging is ons wagenpark in 2028 fossielvrij – met als uitzondering een vracht­ wagen die naar verwachting ook in 2030 niet elektrisch beschikbaar is. Ook wordt gekeken naar de mogelijkheid om een deel van het wagenpark te vervangen voor een deelauto die buiten kantoortijden door de buurt gebruikt kan worden.

Compenseren CO₂

De inkoop van onze elektriciteit is groen. Er is op dit moment geen actieve CO₂ compensatie voor het gasverbruik of overig verbruik van materialen (papier, etc.). We zetten in op het betrouwbaar in beeld krijgen van onze CO₂ uitstoot (CO₂ footprint) en verbreden dit naar ketenverantwoordelijkheid. Het nader uitzoeken van de mogelijkheden om deel te nemen aan een CO₂ bank (compensatie) is niet opgepakt. Wel is voortvarend geïnvesteerd in het terugdringen van onze uitstoot door maatregelen op gebouwniveau.

62

Nieuwe energie voor Zeist

Actie

Status

Duurzame inkoop

Door middel van een externe adviseur zijn de kennis en vaardigheden rondom duurzaam inkopen vergroot. Er is een analyse gemaakt waardoor inzicht is verkregen in waar de grootste CO₂ impact wordt gemaakt. Per relevante inkoopcategorie zijn ambitiekaarten opgesteld. Ook is een advies gevraagd over hoe duurzaam inkopen in onze organisatie verder te versterken. De uitkomsten van dit advies worden in het najaar 2022 met het management gedeeld. In november 2022 ondertekenen we het manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen, wat door enkele basis­verplichtingen bij kan dragen aan verdere borging en aandacht voor het thema binnen de organisatie.

Duurzaamheid borgen in reguliere werkzaamheden

Met alle teammanagers zijn gesprekken gevoerd over duurzaamheid. Door corona zijn de vervolggesprekken met de teams niet gevoerd. Wel zijn op concrete thema’s gesprekken gevoerd met betrokken ambtenaren (zoals vergunningen, beheer, evenementenbeleid, projectenbureau etc.).

Omgevingsplannen

Wij zijn betrokken bij het programma omgevingswet. We hebben input gegeven voor de eerste Zeister omgevingsvisie. Het meedenken rondom omgevingsplannen krijgt pas de komende tijd nader vorm is de verwachting.

Duurzame interne community van ambassadeurs

Door corona heeft dit nog geen uitvoering gekregen. Corona leidde tot andere werkomstandigheden en ook andere prioriteiten qua werkdruk en samenwerking in de teams.

Goed voorbeeld communiceren

De interne communicatie werd bemoeilijkt door corona (zowel qua vorm als qua capaciteit). Zo zijn de lunchbijeenkomsten niet meer georganiseerd. Wel zijn mooie voorbeelden actief gecommuniceerd via intranet. Echte gedragsverandering stimuleren vraagt echter meer aandacht.

Nieuwe energie voor Zeist

63

B  Begrippenlijst

Begrip

Betekenis

Biomassa

Organisch materiaal zoals hout, gewassen, snoeiafval en mest.

Bodemenergie

Warmte uit de ondiepe bodem (tot 200 meter diep)

BMV

Brede Milieuvisie

BOR

Beheer Openbare Ruimte (afdeling van de gemeente)

Bup

Buurt uitvoeringsplan (richting aardgasvrij)

Bpp

Buurtprocesplan (richting aardgasvrij)

BSR-model:

Brand Strategy Research Model. Een model voor psychologische en sociologische leefstijlsegmentatie. Wordt in de communicatie gebruikt om boodschappen beter af te stemmen op de verschillende doelgroepen

CO2

Koolstofdioxide

DECZ

Duurzame Energie Coöperatie Zeist

DMOP

Duurzaam Meerjaren Onderhouds Plan

DuMo

Duurzame Monumenten

EBG

Evangelische Broeder Gemeente nabij Slot Zeist

EBN

Energie Beheer Nederland

EBPD III

Energy Building Performance Directive = Energieprestatie gebouwen

Energieneutraal

Op jaarbasis evenveel duurzame energie opwekken als energie verbruiken.

Energieleverende woning

Woning die op jaarbasis meer energie produceert dan het nodig heeft.

ESCo

Energy Service Company of energiedienstenorganisatie: een organisatie die woningeigenaren ontzorgt bij het het verduurzamen van hun woning.

Aardwarmte (geothermie)

Warmte die wordt gehaald uit aardlagen met een diepte van 500 meter en dieper.

GigaWattuur (GWh)

een energie energiehoeveelheid. 1 GWh = 1 miljoen kWh

GR

Gemeenschappelijke Regeling: uitvoeringsorganisaties van samenwerkende gemeenten, zoals RMN, RSD, VRU, BghU.

IPCC

Intergovernmental Panel on Climate Change

IRP

Integraal Ruimtelijk Programma

iVRII's

Slimme verkeerslichten

Klimaatneutraal (CO2-neutraal)

Term die aangeeft dat een activiteit geen negatieve impact heeft op het klimaat of dat een activiteit niet tot extra CO2-uitstoot leidt

MWe

MegaWatt elektrisch, vermogen van elektriciteit

MGB

Mijn Groene Bedrijf

64

Nieuwe energie voor Zeist

Begrip

Betekenis

MGH

Mijn Groene Huis

MGVVE

Mijn Groene VVE

MGW

Mijn Groene Wijk

MVOI

Manifest Verantwoord Opdrachtgeverschap en Inkopen

NOM

Nul-op-de-meter. Woning die op jaarbasis evenveel energie opwekt als dat de woning verbruikt, inclusief apparaten en daardoor dus ‘nul op de meter’ heeft.

ODRU

Omgevings Dienst Regio Utrecht

OER-programma

Opwek Energie op Rijksgrond-programma

PV panelen

PV is een technische benaming voor zonnepanelen en een afkorting van ‘Photo Voltaic’. ‘Photo’ staat voor licht en voltaic voor stroom.

RES

Regionale Energie Strategie. Regionaal samenwerkingsverband van waterschappen, provincie en gemeenten rond de opwek van duurzame energie. Zeist maakt onderdeel uit van de RES U16

Restwarmte

Warmte/energie die overblijft bij (industriële) processen.

RMP

Regionaal Mobiliteits Programma

RWZI

Riool Water Zuiverings Installatie

SDZ

Samen Duurzaam Zeist

SHP

Strategisch Huisvestings Plan

SEZ

Stichting Energie Zeist

SPUK

Specifieke Uitkering rijksmiddelen

SVn

Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) helpt bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisatie bij het financieren van bijvoorbeeld duurzaamheidsmaatregelen via leningen

TVW

Transitie Visie Warmte

Terajoule (TJ)

1.000.000.000.000 joule (duizend miljard) en staat gelijk aan 277.778 kWh.

Thermische opslag

Energieopslag van warmte of koude energie in een vloeistof of ander materiaal.

VRU

Veiligheidsregio Utrecht, samenwerkingsverband van 26 Utrechtse gemeenten dat zorgt voor veiligheid en crisisbeheersing in de regio.

WKO

Warmte-koude-opslag, methode om warmte en koude op te slaan in de (ondiepe) bodem.

Nieuwe energie voor Zeist

65

C  Vertaling doelstelling routekaart 2019 Tabel 7: Correctie energieverbruik volgens Routekaart 2019 Energieverbruik 2016

4.800

TJ

1.333

GWh

Switch naar klimaatmonitor

-34

GWh

Effect weglaten snelwegen

-209

GWh

Gecorrigeerd energieverbruik 2016

1.090

GWh

=

bron: ETM

bron: klimaatmonitor

Tabel 8: Ontwikkeling energieverbruik Zeist 2016 - 2020 in GWh Zeist

2016 2017 2018 2019 2020

Totaal

1.090

1.075

1.064

1.039

954

0%

-1%

2%

5%

12%

Energiebesparing t.o.v. 2016

Conclusie: Er is een langzame daling van de energiebehoefte, maar deze blijft tot 2019 achter bij de ambities om te besparen op het energieverbruik. In 2020 is er een sterke daling van de energiebe­ hoefte zichtbaar, met name door het vervoer. Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door Corona. Dit is naar verwachting een eenmalig effect.

Tabel 9: Omrekenfactoren 1 J

=

1

W/s

3,6 MJ

=

1

kWh

1 TJ

=

0,27777778

GWh

duizend

10^3

1.000

kilo

miljoen

10^6

1.000.000

mega

miljard

10^9

1.000.000.000

giga

biljoen

10^12

1.000.000.000.000

tera

Dus 1097 GWh is 1097 miljoen kWh.

66

Nieuwe energie voor Zeist

Relatie duurzaamheidsmonitor en Routekaart De Duurzaamheidsmonitoren 2020 - 2022 van de gemeente Zeist zijn gebaseerd op de oude Routekaart. Dat betekent ook dat de Duurzaamheidsmonitor niet in GWh rekent, maar in TJ. Ook op het gebied van duurzame energie zijn er definitieverschillen tussen de nieuwe Routekaart en de Duurzaamheidsmonitor. Onderdeel van de systematiek van de duurzaamheidsmonitor is dat deze is gebaseerd op een compleet beeld van alle energiestromen van de Klimaatmonitor. In de klimaat­ monitor wordt onder hernieuwbare energie verstaan: duurzame elektriciteit (voornamelijk van zonnepanelen), duurzame warmte via warmtepompen en Warmte-Koude-Opslag, duurzame warmte uit houtstook (inclusief open haarden) en hernieuwbare biobrandstof die wordt bijgemengd bij diesel en benzine. In deze Routekaart wordt een andere definitie van duurzame energie gehanteerd. Warmtepompen rekenen we niet onder duurzame opwek maar energiebesparing. Houtstook in open haarden en het bijmengen van biobrandstof zien we niet als toekomstbestendige opties. In de Routekaart is duur­ zame energie dus beperkt tot duurzame elektriciteit en grootschalige warmteopties.

Nieuwe energie voor Zeist

67

© Gemeente Zeist