21RV060 Aanvullende informatie Huisvestingsonderzoek De Klinker
Tekst van het document
Cultuurplein Zeist Onderzoek huisvesting RCC Idea en Het Kunstenhuis in De Klinker
01 mei 2018
Opdrachtgever
:
Gemeente Zeist Postbus 513 3700 AM Zeist
Contactpersoon
:
Regio Cultuur Centrum Idea Het Kunstenhuis Gemeente Zeist
Adviseur
:
Stevens Van Dijck Bouwmanagers en Adviseurs Postbus 7020 2701 AA Zoetermeer
Contactpersoon
:
Roel Smit
Project Betreft Datum Status
: : : :
3987 Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018 Definitief
Kenmerk Aantal pagina's
: :
20180501 3987_rs 22
Auteur Paraaf
: :
Roel Smit/ Gerard Schouten
RS
B. Westdorp R. Schouw G. Bunnik
INHOUDSOPGAVE MANAGEMENT SAMENVATTING ....................................................................................................4 1. INLEIDING .......................................................................................................................6 1.1. De Casus .........................................................................................................................6 2. WERKWIJZE .....................................................................................................................7 3. HET GEBOUW ...................................................................................................................8 3.1. Algemeen.........................................................................................................................8 3.2. Plattegronden ...................................................................................................................8 3.3. Kwaliteit en staat van het gebouw .......................................................................................9 3.4. Beleving en gebruik ...........................................................................................................9 4. PROGRAMMA VAN EISEN .................................................................................................. 10 4.1.
RCC Idea ....................................................................................................................... 10 4.2. Het Kunstenhuis .............................................................................................................. 11 4.3. De werkplek ................................................................................................................... 11 4.4. Entreezone ..................................................................................................................... 12 4.5. Facilitaire ruimten en sanitaire ruimten ............................................................................... 12 4.6. Veiligheid ....................................................................................................................... 12 4.7. Bezettingsgraadklasse...................................................................................................... 13 4.8. Duurzaamheid ................................................................................................................ 13 5. RUIMTEBEHOEFTE ........................................................................................................... 14 6. BESCHOUWING SAMENWERKEN IN DE KLINKER .................................................................. 15 7.
PLANVORMING DE KLINKER – DE OPTIES ........................................................................... 16 7.1. Opties ........................................................................................................................... 16 7.2. Optie 2 .......................................................................................................................... 16 8. UITWERKING OPTIE 2 ...................................................................................................... 17 8.1. Werkwijze en context ....................................................................................................... 17 8.2. Ingrepen in de layout van het gebouw ................................................................................ 17 8.3. Indeling ......................................................................................................................... 18 8.4. Ingrepen in de gevel ........................................................................................................ 19 8.5. Ingrepen in het interieur en de installaties .......................................................................... 19 8.6. Tijdelijke huisvesting ....................................................................................................... 20 9.
INVESTERINGSKOSTENRAMING ........................................................................................ 21 10. CONCLUSIES ................................................................................................................... 22
BIJLAGEN I Ruimtebehoeftestaat II Informatie werksessies III Uitsnede bestemmingsplan
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
3 / 23
MANAGEMENT SAMENVATTING Casus De Klinker biedt nu onderdak aan de bibliotheek (RCC Idea) en de muziekschool (Het Kunstenhuis). Het Kunstenhuis is ook gevestigd op de Egelinglaan. Het doel van de studie is te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om RCC Idea en Het Kunstenhuis in De Klinker te huisvesten. Programma Daartoe is eerst de ruimtevraag in beeld gebracht in de vorm van een globaal programma van eisen. Het programma van de bibliotheek is geënt op de visie nota van RCC Idea. De richting en de activiteiten zijn hierin concreet verwoord. De bibliotheek ontwikkelt zich als een centrum voor kennisoverdracht en ontmoeting. De collectie blijft een belangrijke pijler. Maar daarnaast is er veel aandacht voor voor ontdekken en zelf doen: labs en werkplaatsen. Dit laat zich altijd niet direct in fysieke ruimten vertalen. Bovendien is het aanbod van de bibliotheek juist dynamisch: de bibliotheek heeft behoefte aan grote flexibel indeelbare en toepasbare ruimten. Het programma van Het Kunstenhuis is vooral geënt op het cursusprogramma, wat zich uit in bijvoorbeeld ruimten voor dans, theater, muziek en beeldende kunst. Verder zijn belangrijke faciliteiten de multifunctionele uitvoeringszaal en de oefenruimte voor amateurverenigingen. Ook is de synergie onderzocht. De synergie in materieel opzicht (delen van ruimten en faciliteiten) is niet bijzonder groot.
Dan gaat het bijvoorbeeld om de multifunctionele zaal, de entree- en ontmoetingszone, het leescafé. De immateriële synergie kan wel aanzienlijk zijn: er ontstaat een cultuurcentrum met een grote kritische massa, waarbij de participanten elkaar versterken en samen nieuwe activiteiten kunnen ontplooien. Waardoor er ook een impuls voor de omgeving kan ontstaan. De totale ruimtevraag bedraagt ongeveer 5.100 m2 BVO. Doordat het programma enigszins ‘kneedbaar’ is, is de vraag verder te reduceren. In geval van gezamenlijke huisvesting in De Klinker zal dit ook noodzakelijk zijn. Het gebouw biedt momenteel te weinig ruimte (beschikbaar circa 3.800 m2 BVO), maar het gebouw is wel uit te breiden. nr 1 2 3 4 TOTAAL
functie RCC IDEA HET KUNSTENHUIS CENTRALE VOORZIENINGEN FACILITAIRE RUIMTEN
BVO [m 2 ] 1.800 3.000 100 100 5.100
De Klinker - nu De Klinker wordt niet als positief ervaren: het gebouw toont zich gesloten waardoor het niet communiceert met de omgeving. En het is mede door de verborgen entree en de gesloten gevels niet laagdrempelig. Ook het interieur is onoverzichtelijk en hokkerig, waardoor het gebouw weinig ‘leesbaar’ is en waardoor het aanbod niet zichtbaar is. Voor een publiek cultuurgebouw is het juist wenselijk dat er als het ware een rode loper van buiten tot ver in het gebouw loopt. Waardoor publiek naar binnen gezogen wordt. De Klinker – een nieuwe layout De Klinker biedt zeker mogelijkheden. Het ruimteprobleem is vrijwel geheel op te lossen door het gebouw uit te breiden op de eerste verdieping en de inefficiënte appendix aan de zuidoost zijde te slopen. Om vervolgens de footprint te completeren tot een driehoek. Aan de zuidoost zijde is het mogelijk een multifunctionele zaal te plannen. Die samen met de entreezone en het leescafé als huiskamer fungeert. Daartoe is wel een bestemmingsplanwijziging noodzakelijk.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
4 / 23
De ruimtelijke verkenning is in de onderstaande schets verbeeld:
k zie
nd an
s
mu
sing
aanpas
ate the
stu die ple in
re
lle c co
multi nele functio zaal
b
mediala
nst nde ku
tie
beelde
muziek
n| inlevere n uitlene
eten
|ontmo
leescafé
vide
vide
n
n sruimte
le
BG
kantore sing aanpas 1e verd
ing
sing aanpas 2e verd
uitbreid
Ook het interieur van het gebouw is zodanig aan te passen dat het gebouw zich opent en waardoor het rode loper effect zich manifesteert. Door grote en flexibele ruimten te creëren is het gebouw ook naar de toekomst toe flexibel en aanpasbaar. De Klinker – opwaarderen en verduurzamen Naast de ruimtelijke aanpassingen, dienen ook alle afwerkingen en installaties vervangen te worden. De gesloten gevels worden idealiter vervangen door transparante gevels, met name op de begane grond. Daarmee wordt de relatie met de omgeving verder ondersteund. Deze ingrijpende renovatie, die gelet op de leeftijd van het gebouw sowieso noodzakelijk is, biedt ook kansen om het gebouw te verduurzamen. Voornamelijk door de buitenschil goed te isoleren en het gebouw te voorzien van efficiënte installaties. Vanwege de ingrijpende verbouwing zal De Klinker gedurende de bouwwerkzaamheden niet bruikbaar zijn. De bibliotheek en de muziekschool dienen dus tijdelijk elders gehuisvest te worden. Stichtingskosten Het is prematuur om reeds nu de bouw- en stichtingskosten te ramen. Daarvoor dient eerst een schetsontwerp beschikbaar te zijn. Niettemin is op basis van globale kengetallen een orde grootte geraamd. De bouwkosten worden geraamd op orde grootte € 6 mln excl btw en de stichtingskosten op orde grootte € 7.5 mln excl btw (exclusief tijdelijke huisvesting, inventaris etc).
Resumerend Het gezamenlijk huisvesten van RCC Idea en Het Kunstenhuis creëert veel kansen. Door bundeling van activiteiten ontstaat een kritische massa op het gebied van cultuur en educatie. Dat bovendien een belangrijke rol kan vervullen voor de (directe) omgeving. Gebouw De Klinker, dat nu niet als positief wordt ervaren, is te modificeren tot een aantrekkelijk en open gebouw. Dat communiceert met de omgeving en dat zich manifesteert als rode loper waardoor bezoekers verleid worden het aanbod te verkennen.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
5 / 23
1.
INLEIDING
In overleg met Regio Cultuur Centrum Idea (RCC Idea) en Het Kunstenhuis De Bilt-Zeist heeft de gemeente Zeist Stevens Van Dijck gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de mogelijkheden en een plan van eisen voor een gezamenlijk cultuurgebouw in Zeist. Onderzocht wordt of zo’n nieuw centrum in het gebouw De Klinker gevestigd kan worden. De huidige ‘hoofdbewoners’ van het gebouw zijn de bibliotheek van RCC Idea en de muziekschool van Het Kunstenhuis. De overige activiteiten van Het Kunstenhuis zijn nu op de locatie Egelinglaan ondergebracht. Een gezamenlijke huisvesting in De Klinker zou het fundament kunnen vormen voor de culturele ‘hotspot’ in Zeist. Vanuit beide organisaties wordt onderlinge samenwerking als een kans gezien voor synergie, ontwikkelen van nieuw aanbod en efficiency voordelen. Daarnaast wordt integratie wordt vanuit het Kunstenhuis als een groot organisatorisch voordeel gezien. Immers alle activiteiten op één locatie biedt voordelen voor de klanten en de interne organisatie. Het Kunstenhuis heeft geen specifieke voorkeur voor een centrumlocatie maar wil flexibel kijken naar de mogelijkheden. Het onderzoek is in nauw overleg met de heren Westdorp (RCC Idea) en Schouw (Het Kunstenhuis) uitgevoerd.
Om de mogelijkheden te verkennen die gebouw De Klinker biedt en om de stedenbouwkundige randvoorwaarden te verkennen, heeft Koen Klijn van Ector Hoogstad architecten het team versterkt. 1.1.
De Casus
De Klinker huisvest nu primair de functies bibliotheek en muziekschool. De wens is om ook de activiteiten van het Kunstenhuis in de Klinker onder te brengen. De vraag om een onderzoeksrapport op te stellen wordt gevoed door de achterliggende vraag hoe RCC Idea en het Kunstenhuis in het gebouw een breed programma cultuureducatie en cultuurontwikkeling kunnen bieden, nu en in de toekomst. En of een concreet en coherent programma in het gebouw onder te brengen is. De activiteiten van het Kunstenhuis en bibliotheek passen binnen het palet van cultuureducatie, stimulering cultuurparticipatie, kennis- en informatieoverdracht en bevordering amateurkunst. Eén cultuurgebouw zou het centrum kunnen worden van culturele zelfontplooiing en het ontwikkelen van kennis en vaardigheden op sociaal en cultureel vlak. Met name voor de functie bibliotheek is dat toekomstperspectief concreet maar dynamisch in uitwerking (zie ook: Visie Nota ‘Door meedoen samen verder komen’ van 9 januari 2017; hierna te noemen ‘Visie Nota’). Omdat we bij wijze van spreken in 1997 niet konden voorspellen hoe we in 2017 met kennisoverdracht zouden omgaan. Wij menen ook dat die vraag niet in detail beantwoord hoeft te worden. Omdat het uiteindelijk gaat om een gebouw dat ook in de toekomst flexibel inzetbaar blijft. Bibliotheken ontwikkelen zich steeds meer tot een centrum van ontmoeten en kennisoverdracht.
Daardoor bieden ze ook vaak huisvesting aan flankerende activiteiten, waardoor een synergie-effect ontstaat. Te denken valt aan een leescafé, een podium voor voordrachten of presentaties, een vestiging van stadsarchieven, kennis ‘laboratoria’ etc. Algemeen is de verwachting dat juist de bibliotheken die functie van kennisoverdracht op een laagdrempelige wijze blijven vervullen voor een breed publiek.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
6 / 23
2.
WERKWIJZE
Met de betrokkenen van beide organisaties is een viertal werksessies gehouden om gezamenlijk de beoogde doelen en uitgangspunten te bespreken en vast te stellen. Tegelijkertijd is de toekomstige ruimtebehoefte van alle onderdelen van RCC Idea en het Kunstenhuis onderzocht. Dit is vertaald in een ruimtebehoeftestaat die is vergeleken met de beschikbare ruimte in De Klinker. Voor een uitgebreid verslag van de werksessies. Zie bijlage II bij dit rapport. Werksessie 1 In de eerste werksessie op 23 februari 2017 is de visie op de uitvraag besproken. De deelnemers hebben hun visie en toekomstbeeld verwoord en er is ook gesproken over de noodzakelijke voorzieningen die aanwezig moeten zijn om verdere integratie van beide organisaties mogelijk te maken. Daarnaast is aan de orde geweest welke potentiele partijen verder interessant zouden zijn om aan te haken in het kader van de wens om van het gebouw een ‘culturele hotspot’ te maken. Werksessie 2 In de tweede werksessie op 9 februari zijn de onderwerpen klantreizen/persona’s en de ruimtelijke en programmatische kwaliteit besproken. Voor de uitwerking van de persona’s zijn een aantal fictieve personen bedacht en besproken die als bezoeker in de toekomst naar De Klinker komen, de culturele hotspot van Zeist. De ruimtelijke kwaliteit is besproken aan de hand van de gebruikswaarde, de belevingswaarde en de toekomstwaarde.
Sfeer, kwaliteit, creativiteit en ontmoeten zijn belangrijke woorden. Functionaliteit en gebruikswaarde zijn voorwaardelijk, belevingswaarde essentieel voor de meerwaarde van het gebouw. Werksessie 3 De derde werksessie op 23 maart 2017 was vooral gericht op de ruimtebehoefte, de mogelijkheden van en in het gebouw en het vastleggen van de concrete uitgangspunten van de beide organisaties met betrekking tot dit onderwerp. Werksessie 4 In de vierde werksessie op 4 april is in samenwerking met Ector Hoogstad Architecten een sessie gehouden waarin, op basis van plattegronden en de ruimtebehoefte per functie, concreet is gekeken naar de beschikbare ruimte en de onderverdeling daarvan voor de gewenste functies. Deze sessie is uitgewerkt in een vlekkenplan dat in het rapport nader wordt toegelicht.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
7 / 23
3.
HET GEBOUW
In dit hoofdstuk geven we een korte karakterisering van gebouw De Klinker. Dit is met name bedoeld om de nodige context te scheppen voor het vervolg van deze rapportage. 3.1.
Algemeen
Gebouw De Klinker is in 1986 opgeleverd. Het is ontworpen als bibliotheek door architect Jan Hoogstad. Het gebouw kent een uitgesproken vormgeving in de vorm van een driehoek met vrij gesloten gevels. Alleen de gevel aan de zuidzijde is transparant. De entree ligt verscholen in de ‘punt’ aan de zuidoost zijde.
figuur 3.1 luchtfoto De Klinker
3.2.
Plattegronden
De plattegronden zijn weergegeven in de onderstaande tekeningen (achtereenvolgens begane grond, eerste verdieping, tweede verdieping).
figuur 3.2 huidige plattegronden
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
8 / 23
3.3.
Kwaliteit en staat van het gebouw
Het gebouw is opgebouwd uit een betonskelet met voornamelijk metselwerk gevels. De afwerkingen zijn als ‘doelmatig’ te bestempelen, passend in de tijdgeest waarin het ontwerp tot stand kwam. De installaties zijn compleet uitgevoerd, maar volgens de normen van nu zijn de installaties ‘eenvoudig’ te nomen. De plattegronden van de eerste en tweede verdieping zijn sterk ‘verkamerd’, waardoor het gebouw onoverzichtelijk is. Ook zijn vertrekken gerealiseerd die niet passen binnen de stramienen, wat leidt tot gekunstelde oplossingen. Het gebouw is nu ruim 30 jaar oud. Dat betekent dat de meeste installaties en afwerkingen gelet op de levensduur technisch afgeschreven zijn. Het energielabel van het gebouw is label B. 3.4.
Beleving en gebruik
Voor een publiek gebouw, en zeker voor een publiek gebouw in de cultuursector, is beleving uiterst belangrijk. In de jaren ’80 van de vorige eeuw werd die beleving geheel anders ervaren dan nu. De Klinker heeft met name een functionele uitstraling. Ontworpen voor de toenmalige bibliotheek en de muziekschool. De beoogde doelgroepen kwamen gericht naar het gebouw om boeken en geluidsdragers te lenen of om les te krijgen. Daarom was de geslotenheid kennelijk een minder belangrijk issue. Dat verklaart ook waarom de verborgen entree, die verstopt is achter de uitstulping aan de zuidoost zijde, kennelijk geen bezwaar vormde. Hetzelfde geldt voor de gesloten gevels, die weinig zicht bieden op wat er binnen het gebouw gebeurt. Dit wordt door de Zeister bevolking ook als zodanig ervaren. Ook aan de binnenzijde is het gebouw gesloten en onoverzichtelijk. Een publiek gebouw is Idealiter goed ‘leesbaar’: je ziet waar je je bevindt en hoe het gebouw gecomponeerd is. Volgens de huidige gangbare opvattingen dient een gebouw als De Klinker te verleiden. Het gebouw moet demonsteren wat er te doen is. Net als in de retail sector moeten bezoekers min of meer toevallig naar binnen lopen. Idealiter is sprake van een ‘rode loper’ die buiten start en die zich in het gebouw ontrolt. Om bezoekers ook automatisch verder het gebouw in te geleiden.
Ook de functionaliteit is met de huidige indeling gebrekkig. Het gebouw moet flexibeler te gebruiken zijn. Dit betekent ook dat vloervelden als het ware in elkaar over moeten lopen. Zo is de verspreiding van de collectieruimten over diverse verdiepingen en gesloten ruimten qua beheersbaarheid en dienstverlening ongelukkig. Verder is de functionaliteit van het huidige theater gebrekkig. Onder meer door het te kleine toneel – zonder zijtoneel - en de tribune die zich over een te grote hoek ontvouwt. Ook het gebruiksgemak en de veiligheid van de tribune laat te wensen over. Voorts is de foyer te klein.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
9 / 23
4.
PROGRAMMA VAN EISEN
Mede op basis van de verkregen informatie over de algemene en specifieke functionele vanuit de input van beide organisaties zijn in dit hoofdstuk de functionele eisen beknopt weergegeven. Meer details met betrekking tot de benodigde ruimte zijn opgenomen in de ruimtebehoeftestaat. Specifieke inrichtingseisen voor de diverse ruimten en functies kunnen in een volgende fase verder in detail worden uitgewerkt. 4.1.
RCC Idea
Het huidige programma van RCC Idea in De Klinker is te duiden als ‘bibliotheek’ met aanverwante faciliteiten. Omdat juist het programma van de bibliotheek sterk in beweging is, is het de vraag of het label bibliotheek in de toekomst nog de lading dekt. Niettemin blijft de collectie een grote rol spelen en blijft de collectie een belangrijke pijler voor het gehele programma. De toekomstvisie is geconcretiseerd in de vorm doelstellingen en daaruit voortvloeiende activiteiten. Deze laten zich nog niet in alle gevallen direct laten vertalen in fysieke ruimten (zie ook de Visie Nota). Dat impliceert ook dat er vooral behoefte is aan flexibel inzetbare en aanpasbare ruimten, waarbij kennisoverdracht in de vorm van allerlei vormen van presentaties maar ook in de vorm van ontdekken en doen mogelijk is. Collectie: De collectie bestaat uit de jeugd- en volwassenencollecties. Deze dienen vloeiend in elkaar over te lopen. De collectie zal op een andere wijze gepresenteerd worden. Minder boeken in de voorgrondcollectie, meer in de achtergrondcollectie. De voorgrondcollectie zal meer de vorm krijgen van een retailconcept. Laboratoria en werkplaatsen: Laboratoria en werkplaatsen zijn de ruimten waarin het ontdekken en doen plaats vindt. Denk aan een media- of digilab waarin bezoekers kennis maken met de nieuwste ontwikkelingen. Of labs waarin regionale activiteiten gepresenteerd worden.
Leescafé: Het leescafé is de lage-drempel-functie bij uitstek. Waar bezoekers naar toe komen om simpelweg wat te drinken. Maar ook een ontmoetingsplek waar mensen elkaar gepland en niet gepland treffen. De bezoekers maken en passant kennis met de sfeer, het programma en de aangeboden activiteiten. Maar het leescafé biedt aan gerichte bezoekers van het programma een mogelijkheid om even te ontspannen, te lezen en zich te verdiepen in de activiteiten die aangeboden worden. Zo wordt de verblijfsfunctie gestimuleerd. Idealiter gaat het leescafé met omringende ruimten fungeren als huiskamer van de buurt of zelfs van Zeist. Waardoor de binding met de (directe) omgeving versterkt wordt. En waardoor altijd ‘reuring’ aanwezig is. Het leescafé en de entreezone dienen in elkaar over te lopen. Waardoor bezoekers min of meer verleid worden kennis te maken met de aangeboden activiteiten. Ruimten voor groepsactiviteiten en kennisoverdracht: Ook dienen er faciliteiten beschikbaar te zijn voor groepsactiviteiten groepsgerichte kennisoverdracht. Dit zijn in principe afgesloten ruimten. Die niettemin in de vormgeving en de locatie waar de ruimten gelegen zijn een andere associatie oproepen dan de huidige ‘zalen’. Het moeten uitnodigende, sfeervolle en inspirerende ruimten zijn. Studieplekken: Steeds meer mensen maken gebruik van speciale studieplekken.
Vanouds vervult de bibliotheek deze functie. Het bij effect is dat ook bezoekers die dedicated komen om te studeren, in aanraking komen met de aangeboden activiteiten. Inleveren, uitlenen en administratieve verwerking: Het inleveren en uitlenen sec vormt geautomatiseerd proces. De faciliteiten moeten zodanig gepositioneerd zijn, dat bezoekers deze faciliteiten tegenkomen op hun route van entree naar collectie en vice versa. Bij de inleverstations dient ruimte te zijn voor tussenopslag en voor het sorteren.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
10 / 23
4.2.
Het Kunstenhuis
Voor de ruimten van het Kunstenhuis zijn per onderdeel specifieke wensen en eisen benoemd. De muzieklokalen, ateliers en de theater- en danslokalen hebben een vaste (gewenste) omvang. De invulling van de details, voor wat betreft de specifieke inrichtings- en technische eisen, worden in een later stadium verder uitgewerkt. Beeldende kunst: Voor de ateliers is de hoogte van de ruimten, de lichttoetreding van buiten, een aparte ruimte voor de keramiek ovens en een aparte opslagruimte voor de materialen belangrijk. En belangrijke wens is het kunnen beschikken over een buitenruimte voor de beeldhouwers. Een expositie mogelijkheid is een grote pre voor een afdeling beeldende kunst. Dit kunnen binnenwanden in het gebouw zijn maar moeten wel publiekelijk toegankelijk zijn en de nodige voorzieningen moeten aanwezig zijn (vitrine kast, rails, sokkels etc). Daarnaast speelt bereikbaarheid van gebouw en parkeergelegenheid een belangrijke rol. Dagelijks moeten tientallen cursisten met een kunstwerk in wording het gebouw gemakkelijk kunnen bereiken. Muziekschool: Voor de muzieklokalen gelden hoge akoestische eisen en een goede geluidsisolatie naar de directe omgeving. Daarnaast is het noodzakelijk om twee lokalen te realiseren in een zogenaamde ‘doos-in-doos’ constructie. Voldoende opslagruimte voor alle instrumenten in of bij de lokalen zelf is noodzakelijk.
Dans- en Theaterschool: De inrichting van de dans- en theater lokalen stelt hoge eisen aan de uitvoering en kwaliteit van de vloer en vloerafwerking en de wanden. Tevens moeten in die ruimten de nodige voorzieningen worden aangebracht die specifiek noodzakelijk zijn om het gewenste onderricht in die ruimten ook te kunnen geven. Aanpalend aan deze lokalen moeten twee kleedkamers worden gerealiseerd, een doucheruimte en apart toilet en een opslagruimte. Multifunctionele zaal: De zaal is een zogenaamd vlakke vloerzaal, die naast het gebruik door Idea cultuur en het Kunstenhuis zelf, mede geschikt is voor het gebruik door harmonieorkesten en grote amateurverenigingen uit Zeist. Als referentie voor de omvang wordt verwezen naar een vlakke vloer zaal met een oppervlak van minimaal 170 m2. Aansluitend aan de zaal dient een foyer gelegen te zijn, met daarbij een beperkte horecavoorziening. De foyer moet ook dienen als wachtruimte voor ouders van wie kinderen op dat moment een les volgen. Multifunctionele oefenruimte: De huidige locatie van het Kunstenhuis op de Egelinglaan kent een multifunctionele oefenruimte voor grotere amateurgezelschappen zoals de KZHM en Polyhymnia. Een dergelijke ruimte is noodzakelijk om de amateurverenigingen te blijven faciliteren. 4.3.
De werkplek
Uitgangspunt voor het nieuwe werkplekconcept is dat beide organisaties zoveel als mogelijk activiteit gerelateerd gaan werken. Hierbij worden werkplekken zo veel als mogelijk gedeeld. De essentie van activiteit gerelateerd werken is het kiezen van de juiste werkplek bij de activiteit die men op dat moment uitvoert. Het concept wordt gevormd door een mix van diverse werkplektypen. Bijvoorbeeld de standaard werkplek, de samenwerkplek, de concentratie werkplek en de touch-down werkplek. Het aantal en type werkplekken zal in de toekomst verder uitgewerkt moeten worden. Voor het Kunstenhuis geldt dat de werkomgeving voor de directie en staf uit een mix van vaste en flexibele werkplekken bestaat. De vaste plekken worden bij voorkeur verdeeld over een aantal aparte ruimten met aanpalend de flexibele werkplekken. De omvang van de ruimten en de werkplekken dient te voldoen aan de minimale ARBO eisen op dit gebied. Voor RCC Idea gaat men, voor wat betreft de invulling van de werkplekken ten behoeve van de backoffice, uit van een inrichtingsgraad van 70% (7 werkplekken op 10 medewerkers). De werkplekken
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
11 / 23
worden flexibel gebruikt. De directie krijgt een eigen kamer met een vergaderopstelling voor algemeen gebruik. 4.4.
Entreezone
De entreezone is in fysieke zin de logistieke interface tussen de openbare ruimte en het programma dat in het gebouw aangeboden wordt. Dit stelt eisen aan de routing, overzichtelijkheid, toegankelijkheid en capaciteit. Daarnaast vormt de entreezone in overdrachtelijke zin het visitekaartje van het gebouw. De entreezone moet dus mogelijkheden bieden om in de vorm van exposities, presentaties en ander beelden geluidmateriaal het programma te presenteren. De diverse voorzieningen ten behoeve van de informatievoorziening, het plaatsen van foldermateriaal en eventueel een centrale receptiebalie moeten verder worden uitgewerkt. De sfeer van de ruimte moet passen bij de doelstellingen van de gebruikers en zodanig worden ingericht dat deze gemakkelijk is aan te passen aan toekomstige ontwikkelingen. De entreezone dient over te gaan in het leescafé. 4.5.
Facilitaire ruimten en sanitaire ruimten
Ter ondersteuning van het primaire proces dienen diverse facilitaire ruimten te worden voorzien. Bijvoorbeeld servicecorners met een pantry, een printerruimte, lockers en een garderobe. Bij voorkeur is een dergelijke ruimte te vinden op elke verdieping, in ieder geval daar waar de werkplekken worden gesitueerd en waar vergaderingen en groepsbijeenkomsten plaats vinden. Een servicecorner kan ook dienen als ontmoetingsplek of als ontspanningsruimte en heeft een warme, maar zakelijke uitstraling. Een uitgebreide serverruimte is tegenwoordig niet meer aan de orde. Het gaat met name om patchruimten en ruimten waarin de aansluitpunten zijn afgemonteerd. Naast de specifiek benoemde opslagruimten die noodzakelijk zijn voor de primaire functies moet er voorzien worden in opslagruimten voor bijvoorbeeld kantoorbenodigdheden, voorlichtingsmateriaal, huishoudelijke zaken en afval. Tevens dienen er voldoende werkkasten aanwezig te zijn met een uitstortgootsteen en warm en koud water. Er moet voldoende ruimte zijn voor het plaatsen en opbergen van schoonmaak gerelateerde hulpmiddelen of goederen. Er dienen, berekend op de piekbelasting, voldoende dames- en herentoiletten aanwezig te zijn. De toiletten dienen te worden voorzien van voorruimten met wasgelegenheid. Aantallen minimaal conform de wettelijke eisen.
Naast het minder validen toilet in de algemene ruimte op de begane grond dient er één minder validen toilet in het gebouw aanwezig te zijn. Dit toilet dient op een goed bereikbare en herkenbare plek te liggen. In de verdere uitwerking van het programma van eisen zullen onderwerpen als een EHBO/lactatie ruimte, een stilteruimte, douche- en kleedruimte en de noodzakelijke garderobe voorzieningen worden meegenomen. 4.6.
Veiligheid
Het gebouw, alle specifieke ruimten en de werkplekken zullen moeten voldoen aan de eisen uit het bouwbesluit en de arbo-wetgeving. De regelgeving op het gebied van brandveiligheid zijn substantieel aangescherpt in de afgelopen decennia. Dit heeft betrekking op de vluchtwegen, de compartimentering en de materialisering. Brandcompartimenten mogen in de regel niet groter zijn dan 1.000 m2. Specifiek voor De Klinker geldt dat een open gebouw, waarbij de verdiepingen min of meer in direct contact staan met elkaar, moeilijk is te compartimenteren zonder de openheid aan te tasten. In dergelijke gevallen is vrijwel altijd een sprinklerinstallatie noodzakelijk.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
12 / 23
Er worden geen bijzondere veiligheidsvoorzieningen gevraagd in het centrale gedeelte op de begane grond. Wel dient bij het ontwerp van de lay-out en de inrichting van dat gebied rekening te worden gehouden met de mogelijkheid van molest. Ten behoeve van het waarborgen van de sociale veiligheid in met name de ruimten die toegankelijk zijn voor het publiek gelden de volgende eisen: • Zodanige vormgeving dat deze goed kunnen worden onderhouden; • Zichtlijnen ten behoeve van sociale controle, nissen en onoverzichtelijke sprongen en hoeken vermijden; • Doodlopende gangen vermijden; • Daar waar nodig toezicht kunnen houden, eventueel met camera’s. Tevens dient bij het ontwerp rekening worden gehouden met de sociale veiligheid in en rondom het gebouw. 4.7.
Bezettingsgraadklasse
Voor het gebouw zal een bezettingsgraadklasse bepaald worden. De bezettingsgraadklasse volgens welke een gebouw is ontworpen - en waarvoor een bouwvergunning is verleend – bepaalt hoeveel mensen er tegelijkertijd in een ruimte mogen verblijven. In de verdere uitwerking van het programma van eisen zal vermeld worden welke bezettingsgraadklasse minimaal noodzakelijk is in relatie tot het gebruik. De bezettingsgraad wordt voor een aantal zaken gebruikt zoals brandveiligheid, bruikbaarheid van het gebouw, gebruiksveiligheid en gezondheid (denk bijvoorbeeld aan ventilatiecapaciteit). 4.8.
Duurzaamheid
Veel waarde wordt gehecht aan Duurzaam Bouwen. Hierbij moet worden gedacht aan duurzaam materiaal gebruik, reductie van het gebruik van energie en water, beperken van afvalstromen, comfort en zuiverheid van lucht. Duurzaamheid uit zich ook in kwaliteiten als onderhoudsarm, molestbestendig, flexibiliteit en comfort.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
13 / 23
5.
RUIMTEBEHOEFTE
Op basis van de verkregen informatie van beide organisaties is de toekomstige ruimtebehoefte in kaart gebracht. Uitgangspunt daarbij was de gewenste situatie; de resultaten zijn dus niet bij voorbaat al afgestemd op de beschikbare ruimte in De Klinker. Een gedetailleerde ruimtebehoeftestaat is als bij dit rapport gevoegd, zie bijlage I. Samengevat is de ruimtebehoefte in m2 FNO 1 en in m2 BVO2 als volgt (getallen afgerond): nr 1 2 3 4 TOTAAL
functie RCC IDEA HET KUNSTENHUIS CENTRALE VOORZIENINGEN FACILITAIRE RUIMTEN
FNO [m 2 ] 1.400 2.000 100 100 3.500
nr 1 2 3 4 TOTAAL
functie RCC IDEA HET KUNSTENHUIS CENTRALE VOORZIENINGEN FACILITAIRE RUIMTEN
BVO [m 2 ] 1.800 3.000 100 100 5.100
tabel 5.1 samenvatting ruimtebehoefte
De huidige in gebruik zijnde ruimte in De Klinker is circa 1.550 m2 FNO voor de bibliotheek en circa 930 m2 FNO voor Het Kunstenhuis. Voor bovenstaande berekening is uit gegaan van een gewogen gemiddelde factor BVO/FNO van 1,5. Voor grote open ruimten zoals de collectieruimten, maakt het verkeersoppervlak deel uit van het functionele oppervlak. En er ontstaat geen indelingsverlies doordat ruimten door de geometrie van het gebouw minder efficiënt in te passen zijn. Of simpel gesteld: er zijn geen extra gangen nodig en er wordt nauwelijks nuttig oppervlak ‘gemorst’. Dat betekent dat de factor voor dergelijke ruimten relatief gunstig is. Hiervoor is een factor 1,3 aangehouden. Voor gesloten ruimten wordt normaliter 1,5 aangehouden. Voor nieuwbouwprojecten kan de factor BVO/FNO min of meer taakstellend bepaald worden. Het is als het ware een prestatie-eis voor de efficiency van het ontwerp. Voor een bestaand gebouw als De Klinker is de ontwerpvrijheid beperkter. En er dient dus rekening gehouden te worden met indelingsverliezen, omdat sommige ruimten (zoals de ‘scherpe punten’) minder efficiënt te benutten zijn. Daarom is de factor voor de ruimten van Het Kunstenhuis wat hoger ingeschat en wel op 1,6. Op basis van de bestaande tekeningen is de huidige omvang van het gebouw De Klinker bepaald.
Inclusief de horeca functie op de begane grond en het gedeelte dat door de gemeente wordt verhuurd aan derden is de totale oppervlakte 3.808 m2 BVO. Het verschil tussen het beschikbare BVO en de vraag is derhalve circa 1.300 m2. Dat is exclusief de eventuele uitbreidingen.
1 FNO = Functioneel Nuttig Vloeroppervlak: de som van de (binnen-) oppervlakten van alle voor het primaire proces benodigde ruimten. 2
BVO = Bruto Vloeroppervlak: de oppervlakte, gemeten op vloerniveau langs de buitenomtrek. Bij meerlaagse
gebouwen wordt per verdieping gemeten. Verschil tussen BVO en FNO is som van: indelingsverliezen, horizontaal en verticaal verkeersoppervlak, technische ruimten, constructieoppervlak en vaste scheidingswanden.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
14 / 23
6.
BESCHOUWING SAMENWERKEN IN DE KLINKER
Als RCC Idea en Het Kunstenhuis samen in De Klinker gehuisvest worden, is de verwachting dat dit synergievoordelen oplevert. Deze synergie kan zich op twee manieren manifesteren: 1.
2+2=3. Hiermee bedoelen we dat ruimten en faciliteiten gedeeld worden, waardoor materiële voordelen ontstaan. Op basis van de programma’s van beide organisaties blijkt dat deze vorm van synergie gering is. Uiteraard kunnen enkele algemene faciliteiten zoals een entree gedeeld worden. Maar verder is het programma van Het Kunstenhuis vrij ‘hard’ omdat aan bijvoorbeeld een lokaal voor beeldende kunst nu eenmaal andere eisen gesteld worden dan aan een balletstudio. En dat die eisen weinig fluïde zijn. Ook doet zich het feit voor dat die bijzondere ruimten zodanig vol gepland zijn, dat dubbel gebruik – als dit functioneel al mogelijk zou zijn – in de planning niet haalbaar blijkt. Ook is het programma van Het Kunstenhuis redelijk toekomstbestendig. Omdat bijvoorbeeld een balletstudio over 10 jaar nog steeds noodzakelijk is en omdat deze balletstudio dan nog steeds aan de huidige eisen dient te voldoen. Het programma van RCC Idea biedt veel meer ‘speelruimte’, omdat het in het algemeen gaat om grote multifunctioneel aanwendbare ruimten. Ook is het programma van RCC Idea in de tijd gezien veel dynamischer. Waar bibliotheken veel gericht waren op collectieruimten, zullen bibliotheken steeds meer vormen ontwikkelen van kennisoverdracht. Dat kan in de vorm van kennislabs of in de vorm van virtual reality faciliteiten en dergelijke.
Wel zal het effect zijn dat een multifunctionele zaal veel intensiever gebruikt zal worden doordat er meer gebruikers in het gebouw actief zijn. Ook dat is een vorm van synergie.
2.
1+1=3. Hiermee wordt bedoeld dat samenwerking een fundament vormt voor nieuwe impulsen. Dat kan in de vorm van nieuwe activiteiten, extra profilering, aanspreken van nieuwe doelgroepen en dergelijke. Beide organisaties richten zich op de inwoners van de gemeente Zeist. Er is zekere overlap tussen de beide doelgroepen. In het geval van Het Kunstenhuis zijn de doelgroepen zeer concreet te definiëren en daar is ook de programmering op afgestemd. Het is wel de vraag of de cursisten van het Kunstenhuis gebaat zijn of gebruik zullen maken van de voorzieningen die in een ‘verzamelgebouw’ geboden worden. Andersom geldt dat in zekere mate ook voor de bezoekers van RCC Idea. De traditionele doelgroep(-en) van de bibliotheek komen op niet-reguliere basis binnen om te lezen, te leren, te lenen en bij gelegenheid om voordrachten of lezingen bij te wonen. ‘Nieuwe’ gebruikers zullen de bibliotheek meer zien als een plek om te ontmoeten en om samen te werken. De gemene deler voor beide organisaties is overdracht van kennis, op verschillende manieren. En dat ze beide op het gebied van kunst en cultuur actief zijn. In elk geval kan gesteld worden, dat als dat beide organisaties intensief gaan samenwerken in De Klinker een goede voedingsbodem ontstaat om nieuwe activiteiten te ontplooien en elkaar te versterken op het gebied van kennisoverdracht.
Ook kunnen beide organisaties meer invulling geven aan de branding van De Klinker als de culturele hotspot van Zeist. Verder zijn er mogelijkheden om andere organisaties bij het project te betrekken, maar ook daar speelt de vraag waar de synergie ligt en wat het binnenhalen van die organisaties voor toegevoegde waarde heeft. Los nog van de functionele kant van zo’n samenwerking.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
15 / 23
7.
PLANVORMING DE KLINKER – DE OPTIES
7.1.
Opties
In hoofdstuk 5 is al aangegeven, dat de beschikbare ruimte in De Klinker te beperkt is om beide organisaties geheel te huisvesten. Daaruit volgen verschillende oplossingsrichtingen. Dit zijn in principe de volgende: 1)
Gebouw De Klinker renoveren en|of verbouwen maar niet uitbreiden. a) De bibliotheek en de muziekschool blijven de primaire gebruikers (of een andere maatschappelijke organisaties i.p.v. de muziekschool); b) Het Kunstenhuis wordt de primaire gebruiker; de bibliotheek vindt elders onderdak.
2)
Gebouw De Klinker renoveren en verbouwen en uitbreiden. Dit betekent in alle gevallen dat sprake is van een wijziging van het bestemmingsplan (alleen voor verruiming van het bouwvolume). o RCC Idea en Het Kunstenhuis worden in De Klinker gehuisvest. Dit levert nog steeds spanning op als het gaat om de gevraagde oppervlakte en de beschikbare oppervlakte.
3)
Gebouw De Klinker wordt herontwikkeld. De bestemming van De Klinker wordt (gedeeltelijk) gewijzigd. o Een mogelijkheid is bijvoorbeeld dat RCC Idea in De Klinker gehuisvest blijft. En de verdiepingen worden herontwikkeld tot appartementen.
4)
Gebouw De Klinker slopen. o In dit geval dient voor zowel RCC Idea als voor Het Kunstenhuis alternatieve huisvesting gevonden te worden. Al dan niet in één gebouw.
De opties 3 en 4 worden niet verder uitgewerkt omdat deze buiten de scope van de studie vallen. Optie 1 geeft feitelijk geen antwoord op de vraagstelling. Optie 2 vormt feitelijk de kernvraag van de voorliggende studie. Daarom wordt deze optie eerst uitgewerkt. 7.2.
Optie 2
Optie 2 is alleen opportuun als het ruimteprobleem oplosbaar is. Een quick win is een uitbreiding op de eerste verdieping aan de zuidwest zijde aangrenzend aan de tweede verdieping. Dit levert ongeveer 500 m2 BVO extra ruimte op. Daarvoor is wel een bestemmingsplanwijziging nodig. Ook dient een constructeur te onderzoeken of een lichte bouwlaag zonder ingrijpende aanpassingen aan het gebouw te realiseren is. Verder is een optie om de ruimtevraag nog eens kritisch tegen het licht te houden, wat waarschijnlijk ook enkele honderden m2’s oplevert. Tenslotte is het gebouw aan de zuidzijde te optimaliseren wat met name meer nuttig oppervlak oplevert. Dit wordt later toegelicht.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
16 / 23
8.
UITWERKING OPTIE 2
8.1.
Werkwijze en context
Bij dit verdere onderzoek is het interessant om het probleem van de te beperkte beschikbare ruimte, denkbeeldig te parkeren buiten het gebouw. En om vervolgens te analyseren of het gebouw zodanig aan te passen is, dat er in kwalitatieve zin een goed plan ontstaat. Dat aansluit bij de ambities en wensen van RCC Idea en Het Kunstenhuis. Normaliter vindt zo’n proces stapsgewijs plaats. Waarbij eerst een compleet programma van eisen wordt opgesteld, met relatieschema’s en dergelijke. Dat vervolgens door een architect wordt uitgewerkt in de vorm van enkele schetsvoorstellen. Die uiteindelijk weer evolueren tot een voorlopig ontwerp, definitief ontwerp en zo voorts. De insteek van deze studie is nu juist, om op basis van een quick scan na te gaan of er sprake is van een kansrijke propositie. Dat is gebeurd in de vorm van een werksessie (nr 4). Hierbij zijn alle functies in de vorm van kaartjes op schaal in beeld gebracht. Waarna de functies logisch zijn verdeeld over het gebouw. Rekening houdend met functionele eisen, het ‘rode loper’ effect en met de randvoorwaarden van het gebouw. 8.2.
figuur 8.1 werkwijze
Ingrepen in de layout van het gebouw
In deze paragraaf wordt het ontstane plan toegelicht. Met nadruk wordt gesteld dat dit geen ontwerp vormt, maar slechts een verkenning van de mogelijkheden. Dit wordt stap voor stap toegelicht. Ingreep 1- openheid. Eerder is gesteld dat het gebouw als gesloten, weinig toegankelijk en weinig overzichtelijk wordt ervaren. Door de driehoekige vorm kent het gebouw een gunstige vormfactor (verhouding geveloppervlakte/vloeroppervlakte). Er is dus relatief veel verblijfsruimte aan de gevels gelegen. De keerzijde is dat het hart ver van de gevels ligt en dus geen contact met het daglicht heeft. Voor een functie als een uitvoeringszaal is dat op zich geen probleem. Dit is nu de paradox of liever gezegd de crux van het gebouw. Wil het gebouw als plezierig en prettig ervaren worden, dan moet juist het ‘hart’ openen. Waardoor verdiepingen visueel in verbinding met elkaar staan. Waardoor daglicht in het gebouw binnendringt. Ergo: het theater moet plaats maken voor open vloeren die via een rode loper verbonden zijn. Ingreep 2 – extra ruimte creëren op tweede verdieping. De tweede verdieping is aan de zuidwestzijde vrij gemakkelijk uit te breiden, door een lichte constructie op het dak van de eerste verdieping te bouwen. Dit past niet binnen de envelope van het huidige bestemmingsplan. De maximaal toegestane bouwhoogte van dit gedeelte is 8 m, zie ook bijlage III.
Ook dient een constructeur nog aan te tonen dat dit daadwerkelijk mogelijk is zonder ingrijpende aanpassingen aan de bestaande constructies. Ingreep 3 – horecaruimte er bij betrekken. Omdat juist de begane grond de belangrijkste ‘retail’ vloer is, is het logisch deze vloer maximaal te benutten. En zichtbaar te laten zijn van alle zijden. Dit maakt het mede gelet op het ruimtegebrek logisch om de bestaande horecaruimte (extern) in gebruik te nemen. Ingreep 4 – extra nuttige ruimte aan de zuidzijde. Ector Hoogstad heeft een verkenning uitgevoerd naar mogelijke uitbreidingen van het gebouw. Daarbij spelen met name de stedenbouwkundige randvoorwaarden een grote rol. De Klinker kent een zeer uitgesproken verschijningsvorm, die zich als het ware in de omgeving voegt en zich daar logisch toe verhoudt. De appendix aan de oostzijde wordt overigens als onlogisch en onpraktisch ervaren. De nuttige ruimte in dit gedeelte is zeer beperkt. Verder wordt uitbreiding aan de zijde van de markt niet haalbaar geacht. Ook dient aangetekend te worden, dat
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
17 / 23
het ‘opdikken’ van het gebouw leidt tot meer inpandige ruimten, wat juist niet wenselijk is.
figuur 8.2 aanpassing zuidoost zijde
Een aanvaardbare oplossing kan zijn, om de gemankeerde vorm van de driehoek te herstellen. En wel zodanig dat ook de zuidzijde zich in de driehoekige vorm voegt. Wat betekent dat de appendix eerst gesloopt wordt. Ook hiervoor is een wijziging van het bestemmingsplan noodzakelijk.
figuur 8.2 .. aanpassing zuidoost hoek
8.3.
Indeling
Stap 1 – RCC Idea. RCC Idea heeft de belangrijkste functie als het gaat om publiek verleiden. En dan gaat het om de impuls bezoeken. Bovendien kenmerkt de bibliotheek zich door grote open ruimten, wat juist de beleving van de begane grond ten goede komt. Ook is de uitdrukkelijke wens van de RCC Idea om de collectieruimten voor jeugd en volwassenen in elkaar over te laten lopen. Dit is wenselijk vanuit serviceverlening en ouders wensen kinderen in het oog te kunnen houden. Verder dient de entree de rode loper gedachte te ondersteunen. Dat impliceert dat het leescafé en functies als het medialab zich dicht bij de entree bevinden. Verder is het functioneel gezien noodzakelijk dat de inlever- en uitleenbalies zich ook op de begane grond bevinden. Stap 2 – Het Kunstenhuis. Het Kunstenhuis kent juist veel gesloten ruimten. Die bovendien om arbotechnische redenen (daglichttoetreding) aan een gevel gelegen moeten zijn. Waarbij voor sommige ruimten geldt: wel daglicht, geen inkijk. Deze ruimten kunnen dan uitstekend op de verdiepingen aan de gevels gesitueerd worden. Op de eerste verdieping de muziekschool en op de tweede de beeldende kunsten en theater- en dansschool. Stap 3 – Studieplekken. Het ‘hart’ van het gebouw op de eerste verdieping dient een open ruimte te blijven om de ruimtelijkheid te ondersteunen. Dit hart leent zich goed voor het realiseren van studieplekken.
Ook kan de ruimte afhankelijk van de inrichting als break out ruimte gebruikt worden. Stap 4 – Multi functionele zaal. Idealiter is de zaal op de begane grond gelegen. De zaal dient gesloten te kunnen worden tijdens voorstellingen. De wanden dienen hoge mate van geluidsisolatie te bezitten. Verder is de zaal hoger dan de normale verdiepingshoogte. Zou de zaal zich in het midden van het gebouw bevinden, dan vormt deze een obstakel dat de flexibiliteit en het zicht belemmert. Wat de beleving ook niet ten goede komt. Daarom lijkt de Ideale locatie de oosthoek van het gebouw te zijn, op de locatie waar de vorm aangepast wordt.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
18 / 23
Dit leidt dan tot het volgende vlekkenplan:
k zie
nd an
s
mu
sing
aanpas
ate the
stu die ple in
re
lle c co
multi nele functio zaal
b
mediala
nst nde ku
tie
beelde
muziek
n| inlevere n uitlene
eten
|ontmo
leescafé
vide
vide
n
n sruimte
le
BG
kantore sing aanpas 1e verd
ing
sing aanpas 2e verd
uitbreid
figuur 8.3 vlekkenplan
Daarbij kan de oefenruimte voor amateurverenigingen in een kelder onder de multifunctionele zaal worden gesitueerd. Op basis van deze exercitie is het beeld dat er nog geschaafd moet worden aan het programma om alle functies in te passen. Momenteel is niet het volledige kantoren programma ingedeeld. De exacte indeling vormt een onderdeel van het ontwerpproces. Het totale BVO bedraagt ongeveer 4.700 m2. 8.4.
Ingrepen in de gevel
De gevel is momenteel erg gesloten. Wat niet bijdraagt aan de ‘rode loper’ gedachte. Dit maakt het zeer wenselijk om de gevel verder te ‘openen’. Om het gebouw qua duurzaamheid op een hoger niveau te brengen, is het noodzakelijk om de gevel kwalitatief op te waarderen i.c. de isolatiewaarde sterk te verbeteren. Dit is niet alleen gunstig voor het transmissieverlies (energieverlies via de gevel), maar het maakt ook de toepassing van lage temperatuurverwarming en hoge temperatuurkoeling mogelijk. Wat een veel efficiënter systeem vormt. Daarbij wordt aangetekend, dat er door de aanpassing van de gebouwvorm aan de zuidoostzijde toch al over een grote oppervlakte een nieuwe gevel noodzakelijk is. Zouden deze ingrepen niet plaats vinden, dan nog is het noodzakelijk de gevel te renoveren aangezien deze al 30 jaar oud is. 8.5.
Ingrepen in het interieur en de installaties
De aanpassingen van de layout en de herindeling impliceren dat de het gehele inbouwpakket inclusief de distributie installaties (wanden, plafonds, vloerafwerkingen, verlichting, stroomvoorziening, luchtbehandeling en klimatisering) gesloopt dienen te worden. Gelet op de leeftijd van het gebouw zijn de installaties overigens ook technisch afgeschreven. Hetzelfde geldt voor de centrale installaties: luchtbehandeling, warmte- en koudeopwekking. Naast het feit dat deze technisch afgeschreven zijn, passen de installaties ook niet meer in een duurzaam installatie concept. Ook mag de centrale warmteopwekking niet op de huidige locatie opgesteld zijn.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
19 / 23
Dit betekent dat het gebouw geheel voorzien dient te worden van nieuwe installaties: • Centrale warmte- en koudeopwekking en distributie • Centrale luchtbehandeling en distributie; • Centrale en decentrale stroomvoorziening; • Verlichting; • Sanitaire installatie; • Sprinklerinstallatie; • Liften; • Data, beveiliging, toegangscontrole en CCTV. 8.6.
Tijdelijke huisvesting
De verbouwing van De Klinker is dermate ingrijpend, dat het gebouw tijdens de bouwwerkzaamheden niet bruikbaar is. Er is dus tijdelijke huisvesting noodzakelijk voor de bibliotheek en de muziekschool.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
20 / 23
9.
INVESTERINGSKOSTENRAMING
Gelet op het detailniveau van de plannen is het niet mogelijk om een bouwkostenraming op elementenniveau op te stellen. Wel is het mogelijk een orde grootte te bepalen op de volgende wijze: • Stel dat sprake zou zijn van nieuwbouw, dan bedragen de bouwkosten gemiddeld ongeveer € 1.800/m2 BVO excl btw. • En als we aannemen dat hergebruik van het casco een besparing van gemiddeld € 500/ m2 BVO excl btw, dan bedragen de gemiddelde bouwkosten € 1.300/m2 BVO excl btw. • Met een BVO van 4.700 m2 bedragen de bouwkosten dan € 6.1 mln excl btw. De stichtingskosten bestaan naast de bouwkosten uit: advieskosten, bijkomende kosten (leges, verzekeringen, aansluitkosten) en kosten onvoorzien. Deze aanvullende kosten bedragen circa 20% van de bouwkosten. Daarmee bedragen de stichtingskosten globaal € 7.3 mln excl btw 3, prijspeil heden. Dit vertegenwoordigt een substantiële investering. Om deze investering enigszins te kaderen, is het goed te beseffen dat een ‘mid life’ renovatie al snel 50% van de bouwkosten van nieuwbouw vergt. Dat zou dan voor De Klinker een bedrag van globaal € 3.4 mln excl btw aan bouwkosten vertegenwoordigen en globaal € 4.1 mln excl btw aan investeringskosten. Dit is dan wel berekend voor de huidige oppervlakte van 3.800 m2 BVO. Ook wordt benadrukt dat tijdelijke huisvesting voor de bibliotheek en de muziekschool noodzakelijk is. Deze kosten zijn niet opgenomen.
3
Niet opgenomen zijn losse inventaris, theater- en horeca-inrichting, inrichting bibliotheek en tijdelijke huisvesting.
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
21 / 23
10.
CONCLUSIES
Het doel van de studie is te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om RCC Idea en Het Kunstenhuis in De Klinker te huisvesten. Daartoe is de ruimtevraag in beeld gebracht en is de synergie onderzocht. De totale vraag bedraagt ongeveer 5.100 m2 BVO. De beschikbare ruimte bedraagt ongeveer 3.800 m2 BVO. Een fors tekort. Doordat het programma enigszins ‘kneedbaar’ is, is de vraag verder te reduceren. En verder zullen uitbreidingen noodzakelijk zijn. De synergie in materieel opzicht (delen van ruimten en faciliteiten) is niet bijzonder groot. De immateriële synergie kan wel aanzienlijk zijn: er ontstaat een cultuurcentrum met een grote kritische massa, waarbij de participanten elkaar versterken en samen nieuwe activiteiten kunnen verrichten. En Het Kunstenhuis is op één locatie gevestigd. Gebouw De Klinker wordt niet als positief ervaren: het gebouw toont zich gesloten waardoor het niet communiceert met de omgeving. En het is mede door de verborgen entree en de gesloten gevels niet laagdrempelig. Ook het interieur is onoverzichtelijk en hokkerig, waardoor het gebouw weinig ‘leesbaar’ is en waardoor het aanbod niet zichtbaar is. Voor een publiek cultuurgebouw is het juist wenselijk dat er als het ware een rode loper van buiten tot ver in het gebouw loopt. Waardoor publiek naar binnen gezogen wordt. Gebouw De Klinker biedt zeker mogelijkheden.
Het ruimteprobleem is vrijwel geheel op te lossen door het gebouw uit te breiden op de eerste verdieping en de inefficiënte appendix aan de zuidoost zijde te slopen. Om vervolgens de footprint te completeren tot een driehoek. Aan de zuidoost zijde is het mogelijk een multifunctionele zaal te plannen. Die samen met de entreezone en het leescafé als huiskamer fungeert. Daartoe is wel een bestemmingsplanwijziging noodzakelijk. Ook het interieur van het gebouw is zodanig aan te passen dat het gebouw zich opent en waardoor het rode loper effect zich manifesteert. Door grote en flexibele ruimten te creëren is het gebouw ook naar de toekomst toe flexibel en aanpasbaar. Naast de ruimtelijke aanpassingen, dienen ook alle afwerkingen en installaties vervangen te worden. De gesloten gevels worden idealiter vervangen door transparante gevels, met name op de begane grond. Daarmee wordt de relatie met de omgeving verder ondersteund. Deze ingrijpende renovatie, die gelet op de leeftijd van het gebouw sowieso noodzakelijk is, biedt ook kansen om het gebouw te verduurzamen. Vanwege de ingrijpende verbouwing zal De Klinker gedurende de bouwwerkzaamheden niet bruikbaar zijn. De bibliotheek en de muziekschool dienen dus tijdelijk elders gehuisvest te worden. Het is prematuur om reeds nu de bouw- en stichtingskosten te ramen. Daarvoor dient eerst een schetsontwerp beschikbaar te zijn.
Niettemin is op basis van globale kengetallen een orde grootte geraamd. De bouwkosten worden geraamd op orde grootte € 6 mln excl btw en de stichtingskosten op orde grootte € 7.5 mln excl btw (exclusief tijdelijke huisvesting, inventaris etc).
Gebouw De Klinker Zeist Huisvestingsonderzoek 01 mei 2018
22 / 23
BIJLAGE I
RUIMTEBEHOEFTESTAAT
FUNCTIONEEL NUTTIG OPPERVLAK 1 RCC IDEA 1 Bibliotheekfuncties 1 Entree en impuls (verleiding) 2 Leescafé/ ontmoeting 3 Collecties jeugd 4 Collecties volwassenen 5 Inleveren, uitlenen en administratieve verwerking 6 Studieplekken 7 Groepsactiviteiten en lesruimte 8 Labs en werkplaatsen
Subtotaal
[m2 ]
[m2 ]
50 150 200 250 80 150 180 40
50 150 200 250 80 150 180 160 1.220
1 12 2 0 1
32 7 30 15 20
32 84 60 0 20 196 1.416
1 2 3 4
HET KUNSTENHUIS Beeldend Ateliers Ruimte keramiek ovens Opslagruimte materialen Buitenruimte voor beeldhouwers
4 1 1 0
100 20 20 0
400 20 20 0 Nader te bepalen 440
1 2 3 4
Podium (Theater en dans) Lokalen Kleedkamer 1 (+douche en toilet) Kleedkamer 2 (+kap-/schminktafels en spiegels) Opslagruimte
4 1 1 1
100 30 30 20
400 2x dans en 2x theater 30 30 20 480
1 2
Muziek Lokalen Opslagruimte
16 16
30 5
480 80 610
1 2 3
Multifunctionele zaal Vlakke vloer zaal Stoelen Regiekamer
1 1 1
164 0 0
164 Incl. podium 90x10 m² en ca. 150 stoelen (op basis van zaal Bilthoven) 0 0 164
1
Oefenruimte amateurverenigingen
1 2 3 4
Kantoren Kamer directeur Werkplekken Vergaderruimte Opslag
1 2 3 4 5
Kantoren Kamer directeur Werkplekken Lesruimten/vergaderruimten Opslag Computerruimte
subtotaal RCC IDEA 2 1
2
3
4
6
190
1 14 0 0
20 7 30 10
20 98 0 0 118 1.952
1 1 0 3 20
10 4 0 5 2
10 4 0 15 40 69
subtotaal HET KUNSTENHUIS 3 1
Opmerking
1 1 1 1 1 1 1 4
2
5
Programmering gebouw De Klinker Ruimtebehoeftestaat 10-05-17 SVD/GS 20170510 3987_rs
Oppervlakt e/ ruimte
Aantal / Factor
Nummer
Hoofdgroe p Subgroep
project onderwerp datum auteur kenmerk
CENTRALE VOORZIENINGEN Centrale hal 1 Ingang en tochtsluis 2 Receptie 3 Publiekszone algemeen/ foyer 5 Minder validen toiletten 6 Bezoekerstoiletten subtotaal CENTRALE VOORZIENINGEN
1/2
4 1
FACILITAIRE RUIMTEN Lunchruimte 1 Zitgedeelte 2 Keuken en cateringopslag Faciliteiten t.b.v. werkplekken 1 Servicecorners (pantries en printruimte) 2 Lockers/garderobe 3 Toiletten 4 Mindervaliden toilet Medische en maatschappelijke ruimten 1 EHBO, lactatieruimte en stilteruimte 2 Douche- en kleedruimte Computerrruimten 1 MER-ruimte 2 SER-ruimte Huishoudelijke magazijnen 1 Schoonmaakartikelen 2 Oud papier 3 Huishoudelijk afval 4 Werkkasten subtotaal FACILITAIRE RUIMTEN
Programmering gebouw De Klinker Ruimtebehoeftestaat 10-05-17 SVD/GS 20170510 3987_rs Subtotaal
Oppervlakt e/ ruimte
Aantal / Factor
Nummer
Hoofdgroe p Subgroep
project onderwerp datum auteur kenmerk
Opmerking
0 0
0 0
0 0
2 0 4 0
6 0 3 0
12 0 12 0
1 1
6 4
6 4
1 0
9 0
9 0
1 1 1 3
3 3 3 2
TOTAAL
3 3 3 6 58 3.495
RESUME FUNCTIONEEL NUTTIG OPPERVLAK 1 RCC IDEA 2 HET KUNSTENHUIS 3 CENTRALE VOORZIENINGEN 4 FACILITAIRE RUIMTEN TOTAAL
1.416 1.952 69 58 3.495
2
3
4
5
BRUTO VLOER OPPERVLAK 1 RCC IDEA 2 HET KUNSTENHUIS 3 CENTRALE VOORZIENINGEN 4 FACILITAIRE RUIMTEN TOTAAL
1,3 1,6 1,4 1,4 1,5
1.841 3.123 97 81 5.142
2/2
Bijlage II – Aanvullende informatie over de werksessies Met de betrokkenen van beide organisaties is een viertal werksessies gehouden om gezamenlijk de beoogde doelen en uitgangspunten te bespreken en vast te stellen. Tegelijkertijd is de toekomstige ruimtebehoefte van alle onderdelen van Idea en het Kunstenhuis onderzocht. Dit is vertaald in een ruimtebehoeftestaat die is afgezet tegen de beschikbare ruimte in De Klinker. Overzicht deelnemers In onderstaand overzicht zijn de deelnemers vermeld die, in wisselende samenstelling, hebben deelgenomen aan de werksessies. Organisatie Idea cultuur
Naam en functie Dhr. Bonne Westdorp (directeur/bestuurder) Mevr. Lieneke Koot (manager bibliotheken) Dhr. Thomas van der Ham (senior medewerker cultuur & educatie)
Kunstenhuis
Dhr. Rob Schouw (directeur) Mevr. Janneke de Glas (hoofd P&O) Dhr. Andre Arends (hoofd muziekschool) Mevr. Maaike Kramer (hoofd beeldende kunst)
Stevens van Dijck
Dhr. Roel Smit (directeur) Dhr. Bas van der Pol (architect) Dhr. Gerard Schouten (huisvesting adviseur)
Ector Hoogstad
Dhr. Koen Klijn (architect)
De werksessies verder toegelicht: Werksessie 1: In de eerste werksessie op 23 februari 2017 is de visie op de uitvraag besproken. Hierbij ging het vooral om de functies die in de toekomst mogelijk ondergebracht worden in De Klinker, naast de bestaande functies zoals de bibliotheek en de muziekschool. De deelnemers hebben hun visie en toekomstbeeld verwoord en er is ook gesproken over de noodzakelijke voorzieningen die aanwezig moeten zijn om verdere integratie van beide organisaties mogelijk te maken. Daarnaast is aan de orde geweest welke potentiele partijen verder interessant zouden zijn om aan te haken in het kader van de wens om van het gebouw een ‘culturele hotspot’ te maken. Of om mee samen te werken ter versterking van deze wens. Genoemd werden bv. Popcentrum De Peppel, de lokale omroep Zeist, Meander Omnium. In het kader van de samenwerking zijn de basis- en voortgezet onderwijs scholen, verenigingen in het algemeen en de Erfgoedpartners genoemd. Werksessie 2: In de tweede werksessie op 9 februari zijn de onderwerpen klantreizen/persona’s en de ruimtelijke en programmatische kwaliteit besproken. Persona’s / klantreizen Voor de uitwerking van de persona’s is een aantal fictieve personen bedacht en besproken die als bezoeker in de toekomst naar De Klinker komen, de culturele hotspot van Zeist.