20211014 Beantwoording (13-01) raadsvragen Eerste Zeister Omgevingsvisie

515821 FORMULIER (BEANTWOORDING) RAADSVRAGEN

Datum vraag Datum beantwoording Soort Onderwerp

: : : :

14 oktober 2021 13 januari 2022 Schriftelijk te beantwoorden Eerste Zeister Omgevingsvisie

Beantwoording raadsvragen proces Eerste Zeister Omgevingsvisie N.a.v. dialoogbijeenkomst 14 oktober 2021 Vragen aan het college 1. Kunt u reflecteren op de hiervoor genoemde inzichten en vragen uit de dialoogbijeenkomst? 2. Zal het voorstel van de samenwerkende groepen volgens het college leiden tot het wegnemen van de zorgen en is deze uitvoerbaar en haalbaar gelet op benodigde inzet en tijdsbeslag. 3. Indien het antwoord op één van bovenstaande vragen negatief is: kan het college een concreet voorstel doen hoe aan de zorgen van de samenwerkende groepen en raadsleden wél tegemoet kan worden gekomen?

1. Reflectie Tijdsgeest; van centraal naar lokaal, en van zeker naar onzeker We hebben te maken met een verschuiving in rollen en verantwoordelijkheden: van Rijk naar provincie en gemeenten, en van centraal, naar decentraal, naar lokaal. Een verschuiving die inherent is aan de invoering van de Omgevingswet met bijbehorend instrumentarium, waaronder de Omgevingsvisie. Waar we gewend zijn om onze ruimtelijke ordening gericht in te kleuren, al dan niet van ‘bovenaf’ geïnstrueerd, is het aan ons om samen met inwoners ordening aan te brengen die past bij de lokale behoeften en beleving. Dat is de tijdsgeest waar we ons nu in bevinden, en die brengt geen garantie tot succes. Of zekerheid in de letter op papier. De Omgevingsvisie geeft ons een instrument dat vanuit de samenhang van diverse disciplines en vanuit de behoeften en beleving van inwoners onze leefomgeving ordent. De Omgevingsvisie is dan ook een richtinggevende visie waarin onze Zeister waarden zijn beschreven, en die uitnodigt tot vervolggesprekken. Het is als het ware een ‘gespreksinstrument’. De huidige instrumenten, zoals de structuurvisie, geven ons ‘houvast’ en inhoudelijk sturing. Er wordt ons nu gevraagd om daar afscheid van te nemen. Om datgene wat ons houvast geeft met een andere insteek in te richten. En vooral in het domein ‘ruimtelijke ordening’ is dat onbekend.

En dat betekent voor íeder dat deze vernieuwingsslag onzekerheid met zich mee brengt. De ‘meetlat’ is er straks niet meer. Er is een aantal voorwaarden en regels die vooraf door de raad worden meegegeven. Daarna is het aan de ontwikkelaar en de samenleving om, binnen die vergunningsvoorwaarden en kaderstelling van de raad, er samen uit te komen. En daar zijn de waarden uit de Omgevingsvisie ons behulpzaam bij om af te wegen wat er, per casus, aan waarden domineert. We delen dezelfde vragen die de samenleving ook heeft. Ook voor ons is het spannend en zorgt het voor onzekerheid in ons handelen en verantwoordelijkheden. Denk aan; hoe vertalen we de waarden in de Omgevingsvisie naar concrete ruimtelijke ontwikkeling? Hoe weeg je nou? Hoe kunnen we aan iedere stem recht doen? We zijn ons ervan bewust dat de voorzet die we nu doen in het opstellen van een waarden gedreven Eerste Zeister Omgevingsvisie deze vragen nog niet beantwoordt. De antwoorden gaan komen in de gesprekken die bij elke inhoudelijke ontwikkeling weer opnieuw worden gevoerd. In die

gesprekken zullen waarden met elkaar botsen, maar dat is juist de bedoeling. En de ene keer gaat dit soepeler dan de andere keer. Per casus is het bekijken welke waarden op dat moment de boventoon voert. En daarom is het van belang dat we 1. een breed palet aan waarden laten zien in de visie, want die doen recht aan al die verschillende stemmen in onze samenleving. Er is niet meer één generieke notie. En 2. We met elkaar open blijven staan voor ontmoeting en gesprek gedurende deze grote ontwikkeling, omdat we hierin de verloren zekerheid met elkaar moeten hervinden. De zekerheid van het gesprek in plaats van stil blijven staan bij de onzekerheid van het instrumentarium en toekomstkeuzes. Dit vraagt om gespreksvaardigheden, en dat is wederkerig en nooit af. We hebben elkaar hierin nodig. Samenhang der dingen De Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en aanverwante Omgevingsprogramma’s is instrumentarium wat stapje voor stapje wordt opgebouwd, startende met de Omgevingsvisie. Een visie die inzicht geeft in wat de samenleving belangrijk vindt in Zeist voor het inrichten van de leefomgeving. En een visie die beschrijft waar we als gemeente naartoe groeien op die verschillende disciplines. Het maken van keuzes, het hoe en wat, is de volgende inhoudelijke stap die gezet wordt: via het Omgevingsplan en Omgevingsprogramma’s (uitvoeringsplannen, zoals de uitvoering van de Propositie).

Zodoende ontstaat er een gereedschapskist aan inspiratie, overzicht, voorwaarden en regelgeving die fungeren als hulpmiddel om in samenspel onze leefomgeving in te richten. De Omgevingsvisie staat ook niet op zichzelf. Allerlei bouwstenen hebben in de loop van de jaren ervoor gezorgd dat deze visie kon ontstaan. Bouwstenen uit beleid en participatieprocessen die alle iets zeggen over de kwaliteit van het leven in Zeist (waarden), en ambities en ontwikkelingen op thema’s. Hieronder staat een overzichtstabel met de samenhang tussen deze bouwstenen, uitmondend in de Eerste Zeister Omgevingsvisie. Behouden Wij benadrukken dat het ‘oude’ beleid bij de invoering van de Omgevingswet niet opeens verloren gaat. Zo gaan de huidige bestemmingsplannen per 1 juli 2002 van rechtswege op in het Omgevingsplan. Zeker op het gebied van regelgeving laten we niet los wat de afgelopen jaren mede door stemmen uit de samenleving zorgvuldig is opgebouwd. Wel bekijken we de komende jaren deze regelgeving vanuit een ander perspectief in de opbouw van het nieuwe Omgevingsplan. Het Omgevingsplan geeft óók regels, maar met meer regelruimte om gezamenlijk tot de goede en zorgvuldige afwegingen te kunnen komen. We kleuren dus minder strikt ‘vakjes’ op de bestemming in. En dit is een proces wat nog zeker 7 á 9 jaar duurt, en wat we intensief met inwoners, ondernemers en partners invullen.

Figuur 1: Samenhang op lokaal, regionaal en provinciaal niveau

Democratische vernieuwing We proberen als gemeente(raad) te zoeken naar manieren hoe we met hulp van inbreng uit de samenleving kunnen komen tot een goed leven in Zeist (ook wel genoemd: ‘samenspel’ organiseren). Theoretisch gezien zoeken we naar manieren om een meervoudige democratie vorm te geven: gehoor en ruimte voor de participatieve democratie die onze representatieve democratie aanvult en versterkt. Daar zijn we al heel wat jaren zeer actief mee bezig, en dat betekent concreet dat vele projecten waar het middel participatie toegepast wordt, niet volgens een blauwdruk zijn. Er is niet één manier om de diverse en pluriforme stem van inwoners, ondernemers en partners te horen. Zo is het participatieproces van de Maaltijd van Zeist niet te vergelijken met het proces van Samen in Balans - Inwoners Advies Commissie. Tegelijkertijd moeten we onszelf ook niet verliezen in deze zoektocht, want we moeten wel realistisch blijven; wanneer heeft de samenleving écht invloed op de inhoud, en wanneer ligt deze invloed bij de gemeenteraad en/of in de regio? En wat vraagt de inhoud aan kennis en kunde, en kunnen we verwachten van de samenleving om dit te begrijpen én er een mening of advies over te vormen? Ieder project kent bepaalde fasen, en het is geen gegeven dat iedere fase gepaard gaat met het middel participatie.

Soms is enkel de gemeenteraad aan zet (het opstellen van kaders bijvoorbeeld) en soms betreft het inhoud die dusdanig complex is dat hier onmogelijk een brede uitvraag aan de samenleving op kan worden gedaan, anders dan aan een specifieke doelgroep. Soms werken we als gemeente samen met andere partners aan (gemeentegrensoverschrijdende) opgaven waarbij inhoudelijk beperkt ruimte is voor invloed door de samenleving en onszelf als gemeente, op de inhoudelijke keuzes binnen de regio of provincie. Aan de andere kant zijn er projecten waar inwoners, op basis van door de raad vastgestelde kaders, zelf inhoud of voorstellen aandragen, zoals bijvoorbeeld bij de 1e en 2e maaltijd van Zeist en de Inwoners Advies Commissie. Daarbij hebben inwoners en verenigingen uitgebreide invloed op het eindproduct dat tot stand komt. Participatie De afgelopen tien jaar zijn we wijzer geworden in ons samenspel, in specifiek de inzet van het middel ‘participatie’. We experimenteren nog steeds met verschillende werkvormen, zodat we zo veel mogelijk inwoners en ondernemers een stem geven. We zijn daar met het ontwikkelen van de structuurvisie jaren geleden succesvol mee begonnen, en zijn inmiddels verder gegroeid naar het organiseren van een burgerberaad. Beiden voorbeelden van samenspel, van het middel participatie op hoog niveau. En daar

komt ook een digitale ontwikkeling bij, waardoor we inmiddels fysieke ontmoetingen weten aan te vullen met digitale ontmoetingen en daar ook andere stemmen mee weten te bereiken. Met deze ervaringen op zak en het blijven proberen per proces, context- en geschiedenisafhankelijk, recht te doen aan de pluriformiteit in de samenleving, genereren we ook in het samenspel niet één generieke notie. Of een herhaling van zetten. Met onze zoektocht naar het samenspel vormgeven, zijn we inmiddels erachter gekomen dat recht doen aan de samenleving op heel veel verschillende manieren mogelijk is, en die passen we ook toe in het opstellen van de Omgevingsvisie. Per proces bekijken we met een rugzak vol ervaring naar wat het doel van de ontmoeting is, het gewenste resultaat, met wie en hoe. Kopiëren doen we niet aan. En het Handvat Participatie Zeist zal ons hier ook bij helpen met een nadruk op de drie belangrijkste ankerpunten: pluriformiteit, communicatie en inhoud.

2. Een andere aanpak voor het wegnemen van zorgen Het voorstel van de samenwerkende groepen zal er niet voor zorgen dat de zorgen, gestoeld op onzekerheid met de nieuwe tijdsgeest, weggenomen zullen worden. En het zal ook niet bijdragen aan de insteek die we hebben gekozen voor de Eerste Zeister Omgevingsvisie. Een proces waarin we de ambitie hebben om gezamenlijk op zoek te gaan naar waarden, de kwaliteit van leven, die inwoners belangrijk vinden in hun woon- en werkomgeving. Het voorstel getuigt van nostalgie naar hoe men gewend is om met elkaar de ontmoeting aan te gaan, en naar de veiligheid van de inhoud zoals die er was in de structuurvisie. Dit kunnen we wel erkennen, maar de tijdsgeest vraagt iets anders. En als je doet wat je deed, krijg je wat je al hebt (structuurvisie 2.0). En wat we al hebben, is aan verandering onderhevig. In uw verzoek tot beantwoording van de vragen stelt u het volgende: “Een belangrijk inzicht is dat niet alleen de samenwerkende groepen zich zorgen maken over de komst van de Omgevingswet, dat geldt ook voor de raad. Niemand weet nog hoe de komst van deze wet precies gaat uitpakken en hoe de procedures gaan lopen. De wens is uitgesproken om in dit proces niet tegenover elkaar te staan, maar hierin samen op te trekken, met begrip voor elkaars positie.

Daarbij wil de raad met alle relevante belangen rekening houden, ook met de belangen van hen die niet door de samenwerkend belangengroepen worden vertegenwoordigd (denk aan mensen die nog niet in Zeist wonen, maar dat wel willen).” Het college kan zich volledig vinden in dit inzicht en de oproep om vooral gezamenlijk op te trekken in de zorgen en onzekerheid die op korte termijn niet weg zullen zijn. We hebben eerst te oefenen met het nieuwe instrumentarium om met elkaar op basis van ervaring te kunnen constateren hoe het wel en niet werkt. En dat oefenen vereist gespreksruimte. En die ruimte creëren we door op waardenniveau met elkaar te spreken en minder concreet op de inhoud, waar we met elkaar de neiging hebben zo veel mogelijk dingen vast te leggen.

3. Vervolgstappen; de toekomst We zijn nog (lang) niet klaar! En dat stelt ons gerust; we hoeven nu nog niet precies te weten hoe alles werkt en dit om te zetten in regelgeving. Dat maakt ons ook weerbaar want we kunnen ons sneller aanpassen aan datgene wat er in de samenleving of in de regio gebeurd. Bovendien blijven de huidige bestemmingsplannen en sectoraal beleid (zoals de Woonvisie) vooralsnog van kracht. Er zijn meer dan genoeg inhoudelijke vraagstukken die we met de samenleving van een antwoord zullen voorzien. Dat gaat stap voor stap. De Omgevingswet doet een groot beroep op het onderlinge vertrouwen tussen initiatiefnemers, inwoners, gemeente en andere betrokken partijen om ten aanzien van onze leefomgeving telkens weer tot de goede afwegingen te komen en te groeien in het samenspel dat hieraan ten grondslag ligt. Concreet Waar we meer behulpzaam in kunnen zijn is: 1. Individuen en groepen uit de samenleving mee te nemen in de zogenaamde ‘samenhang der dingen’. Wat speelt er op dit moment op lokaal en regionaal niveau? Wat betekent dit voor onze werkprocessen, rollen en verantwoordelijkheden? Dit zou als een eenzelfde type bijeenkomst georganiseerd kunnen worden als die van 30 september jl. We stellen ons een gezamenlijke bijeenkomst voor waar ook raad en college bij aanwezig zijn.

Het bijgewerkte, dynamische, document over de samenhang is inmiddels in het raadsinformatiesysteem te vinden.

2. Daarnaast heb je soms ‘van de oude situatie’ iets nodig, zoals de formele zienswijzeprocedure van het ontwerp Eerste Zeister Omgevingsvisie. Het college heeft besloten met ingang van 20 december het ontwerp openbaar te maken, en pas vier weken later (vanaf 17 januari 2022) de zienswijzeprocedure te starten. Dit geeft de samenleving in totaal tien weken de tijd om het ontwerp te bekijken, en er iets van te vinden; 3. Als college staan we in de periode van zienswijzeprocedure open om toe te lichten wat de betekenis is van de Eerste Zeister Omgevingsvisie. Mocht daar in de samenleving behoefte naar zijn, zullen wij daar op ingaan door ontmoeting en gesprek.

DE SAMENHANG DER DINGEN Een groeidocument voor college van B&W en gemeenteraad, over de samenhang tussen lokale, regionale en provinciale trajecten

Oktober 2021 Eveline van der Aa Inge Broekstra Jan Peter Gulmans André Steen Jorieke Vermeulen

Inleiding In het jaar 2020 hebben we een eerste afstemmingsnotitie opgesteld. De aanleiding voor deze notitie was om inzicht te bieden in de diversiteit van lokale, regionale en provinciale trajecten waar we als Zeist bij betrokken zijn en om inzicht te geven in: • • •

Hoe de verschillende trajecten op inhoud en proces met elkaar samenhangen; De momenten waarop de raad aan zet is; Hoe de Zeister samenleving betrokken wordt.

Nu een jaar verder, is er behoefte aan een actualisatie van deze afstemmingsnotitie. Inmiddels zijn de Propositie van Zeist, de Woonvisie, Mobiliteitsvisie, ‘Aanpak Duurzame elektriciteit tot 2030’ en deTransitievisie warmte vastgesteld. Voor de Eerste Zeister Omgevingsvisie is input opgehaald bij inwoners en stakeholders en ligt er dit najaar een conceptversie, en het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) en de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES) gaan richting besluitvorming dit najaar. College, raad en samenleving hebben specifiek behoefte aan het inzicht in de samenhang der dingen op vier onderwerpen: inhoud, procesinrichting, inbreng uit de samenleving en op communicatie. Keuzes in het ene traject hebben invloed op andere trajecten en visa versa. Het is voor velen lastig om die samenhang te blijven zien, terwijl door die samenhang ook bepaalde keuzes worden gemaakt op die vier onderwerpen. Keuzes die gaan over de mate van invloed en de wijze van participatie. Daarom is extra helderheid op deze samenhang noodzakelijk. Die helderheid wordt geboden in voorliggend ‘groeidocument’ over de ‘samenhang der dingen’. Een iets andere insteek dus dan de bekende afstemmingsnotitie. Dit document is bedoelt om samen met college en gemeenteraad te verrijken totdat het voor ieder het ideale hulpmiddel is om de samenhang te begrijpen.

Maar ook om dit hulpmiddel bij de hand te houden wanneer er gesproken wordt over (één van) de diverse trajecten en om als college- en raadslid te kunnen uitleggen aan inwoners, ondernemers en partners hoe de samenhang in elkaar steekt. Vertrekpunt Wat ten grondslag ligt aan dit groeidocument en wat doorklinkt in alle inhoudelijke trajecten die langskomen, is het volgende vertrekpunt: we zetten ons in voor een inclusieve samenleving met een goed leven in Zeist voor ieder, nu en in de toekomst. Daarom werken we waardengericht. Dus díe kwaliteiten die inwoners en ondernemers belangrijk vinden voor de gemeente Zeist, geuit in tal van eerdere projecten die in samenspel zijn opgesteld (Hoofdlijnenakkoord, Maaltijd van Zeist, structuurvisie, cultuurvisie e.a.). Deze waarden en de mogelijke toekomstkeuzes zijn op een rij gezet in de Propositie van Zeist 2020. De Propositie beschrijft het DNA van Zeist in termen van waarden, en het beschrijft ontwikkelkansen en onderzoeksrichtingen die wij als gemeente voor ogen hebben en daarmee ook onze inbreng is in regionale en provinciale projecten. We vertrekken dus vanuit onze eigen behoeften voor een goed leven in Zeist! In de loop van de jaren zullen de toekomstvoorstellen uit de Propositie verder uitgewerkt worden samen met inwoners en ondernemers. De Propositie is simpelweg onze leidraad, ons houvast dan wel ‘handvat’.

We bekijken per vraag uit de regio en/of ontwikkeling in hoeverre deze aansluit op hoe wij de toekomst voor Zeist zien. Met andere woorden: we ‘toetsen’ aan de hand van de Propositie. Denk aan onze inbreng op het IRP. En ook zal de kern van de Propositie in de Eerste Zeister Omgevingsvisie worden overgenomen en zijn in de Omgevingsvisie de waarden per kern en buurt met inbreng uit de samenleving verder uitgediept. Leeswijzer Dit groeidocument bestaat uit twee delen. In het eerste deel wordt op metaniveau de samenhang van alle trajecten op (1) procesniveau geduid met aparte duiding op (2) inbreng uit de samenleving en (3) op communicatie. Ook bieden we een overzicht in (4) de besluitvorming. In het tweede deel van deze notitie staat (5) de exacte inhoud van de diverse trajecten centraal. Per traject volgt een korte toelichting op de inhoud, de genomen besluiten en voorgenomen besluitpunten aan de raad, de samenhang met andere projecten en hoe er inbreng uit de samenleving is georganiseerd en de communicatie.

1

DEEL 1 1. Samenhang op procesniveau Zoals in de inleiding is aangegeven bekijken we de samenhang tussen de verschillende trajecten vanuit het vertrekpunt: een inclusieve samenleving met een goed leven in Zeist voor ieder, nu en in de toekomst. Wat is er nodig, lokaal en in regionale/provinciale samenwerking, om een goed leven in Zeist te behouden en te versterken? We maken daarvoor onze eigen lokale kaders en ambities. Dat doen we zowel sectorgewijs (Mobiliteitsbeleid, Woonvisie, Cultuurvisie, Routekaart Nieuwe Energie), gebiedsgericht (omgevingsplannen en gebiedsvisies) als overkoepelend (Propositie van Zeist, Eerste Zeister Omgevingsvisie). Opgaven We hebben ontzettend belangrijke opgaven op het gebied van onder andere thema’s als: wonen, werken, mobiliteit, recreatie, energietransitie, gezondheid, ons klimaat en ons groen. Deze opgaven hebben vaak een regionale context. We maken onderdeel uit van de regio Utrecht en dat betekent we als regio te dealen hebben met samenhangende opgaven. Om deze opgaven op een gezonde, duurzame manier te accommoderen én op een wijze dat de regio zich verder versterkt en onderscheidt, moeten weloverwogen, integrale ruimtelijke keuzes worden gemaakt. Met de Ruimtelijke Economische Koers (REK) is de regio in 2017 het traject gestart om tot die keuzes te kunnen komen.

In het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP), dat eind 2021 aan de raad ter vaststelling wordt voorgelegd, worden die integrale ruimtelijke keuzes daadwerkelijk gemaakt. Iedere gemeente uit de regio draagt op basis van eigen kernwaarden, lokaal beleid, ambities en lokale behoeften bij aan de te maken keuzes. De bijdrage van Zeist is gebaseerd op de door de raad vastgestelde Propositie van Zeist 2020. Vanuit het IRP wordt toegewerkt naar een programmering van de regionale opgaven, richting uitvoering. Dit vindt in het najaar van 2021 plaats. Die zullen deels raken aan de onderzoeksrichtingen van de Propositie van Zeist. Propositie van Zeist 2020 Om het complexe samenspel van trajecten die regionaal spelen en waar onze input uit Zeist wordt verwacht, en onze eigen trajecten, het hoofd te bieden is als een soort ‘ankerpunt’ de Propositie van Zeist 2020 opgesteld. Het is een eerste vertaling van verlangens, ambities en waarden van Zeist in elf ontwikkelkansen en negen onderzoeksrichtingen. We zetten met de Propositie een stevige eerste stap, maar we zijn nog lang niet klaar met de benodigde acties om ook in de toekomst te waarborgen dat we een inclusieve samenleving zijn met een betekenisvol goed leven voor ieder. De Propositie biedt een vertaling van onze eigen behoeften en ambities in keuzes voor de toekomst.

Waar zetten we op in? De basis daarvoor zijn onze ‘waarden’, datgene wat we als kwaliteit willen behouden en versterken in de gemeente. De ontwikkelkansen en onderzoeksrichtingen in de Propositie worden de komende jaren verder uitgewerkt samen met inwoners, ondernemers en onze partners. De Propositie is niet alleen een weergave van hoe wij onze toekomst zien, maar het biedt ook de basis voor onze inbreng in lokale trajecten die lopen én regionale/provinciale trajecten waar input uit Zeist van wordt verwacht. In de figuur op de volgende pagina blijkt hoe de Propositie van invloed is hierop. Uiteindelijk ‘landen’ al deze zogenaamde ‘bouwstenen’ in de Eerste Zeister Omgevingsvisie. De toekomst die wij voor ons zien op tal van beleidsterreinen staan allemaal overzichtelijk benoemd in deze Omgevingsvisie, aangevuld met waarden per kern en buurt van de gemeente Zeist. Deze visie is hét beleid voor onze fysieke leefomgeving en was nog niet af toen het noodzakelijk werd om de Propositie van Zeist op te stellen. Op den duur komt ook de verdere uitwerking van de ontwikkelkansen en onderzoeksrichtingen uit de Propositie terug in de Omgevingsvisie. En tijdens die uitwerking is de Omgevingsvisie leidend. Zie de Propositie van Zeist 2020 dus echt als een handvat voor onze toekomst, een lobbydocument en een houvast. Tot de Eerste Zeister Omgevingsvisie er is en deze rol overneemt.

2

Uitdaging We stellen ons beleid op in samenwerking met (externe) partners en de samenleving. Centraal staan onze eigen behoeften, vraagstukken en ambities. Wel bekijken we deze altijd in samenhang met onze omgeving: de regio en ook landelijke vraagstukken. We zijn simpelweg geen eiland. Voor vraagstukken die onze gemeentegrenzen overstijgen of waarin wij van betekenis kunnen zijn voor belangrijke maatschappelijke opgaven, zoeken we proactief de samenwerking op met omliggende gemeenten. De uitdaging is om te zorgen voor een goed samenspel tussen onze eigen behoeften en ambities, en regionale of landelijke opgaven. Bottum up (lokale bijdragen aan regionale of landelijke opgaven) en top down (landelijke en regionale opgaven die lokale effecten hebben) processen zijn continu met elkaar in interactie. Zo raakt het mobiliteitsvraagstuk van Utrecht ook Zeist en de rest van Nederland. En leidt het landelijke Klimaatakkoord tot regionale en lokale opgaven.

Figuur 1. Samenhang op lokaal, regionaal en provinciaal niveau

Afkorting

Toelichting

POVI UNed RAS REP + IRP RES 1.0

Provinciale Omgevingsvisie Utrecht Nedwerk/Nederland Regionale Adaptatie Strategie Ruimtelijk Economisch Programma + Integraal Ruimtelijk Perspectief Regionale Energie Strategie

3

2. Inbreng uit de samenleving Ieder traject in dit groeidocument wordt met hulp van inbreng uit de samenleving opgesteld. Per traject is afhankelijk van de context, inhoud en dynamiek afgewogen op welke wijze de inbreng uit de samenleving passend georganiseerd kan worden. Dit is veelal gedaan door de inzet van het middel ‘participatie’. Een belangrijk uitgangspunt voor participatie is dat in essentie er ruimte voor invloed moet zijn voor inwoners én voor onszelf als gemeente op de inhoud. Participatie is een instrument om toe te passen door de gemeenteraad, zodat een te nemen besluit versterkt wordt met kennis en kunde uit de samenleving. Iedere keer bepalen we als gemeente welke passende participatieroute we bewandelen. Dat verschilt per opgave. Participatie is daarom maatwerk. Ieder project vraagt om nieuwe en/of andere afwegingen. Daar horen ook belangen bij van inwoners die minder georganiseerd zijn en een stem hebben, belangen van onze partners en/of regionale belangen. Dat vergt telkens een participatieproces ontwikkelen waar ál deze stemmen een plek kunnen krijgen. Democratische vernieuwing We proberen als gemeente(raad) te zoeken naar manieren hoe we met hulp van inbreng uit de samenleving kunnen komen tot een goed leven in Zeist (ook wel genoemd: ‘samenspel’ organiseren).

Theoretisch gezien zoeken we naar manieren om een meervoudige democratie vorm te geven: gehoor en ruimte voor de participatieve democratie die onze representatieve democratie aanvult en versterkt. Daar zijn we al heel wat jaren zeer actief mee bezig, en dat betekent concreet dat vele projecten waar het middel participatie toegepast wordt, niet volgens een blauwdruk zijn. Er is niet één manier om de diverse en pluriforme stem van inwoners, ondernemers en partners te horen. Zo is het participatieproces van de Maaltijd van Zeist niet te vergelijken met het proces van Samen in Balans - Inwoners Advies Commissie. Tegelijkertijd moeten we onszelf ook niet verliezen in deze zoektocht, want we moeten wel realistisch blijven; wanneer heeft de samenleving écht invloed op de inhoud, en wanneer ligt deze invloed bij de gemeenteraad en/of in de regio? En wat vraagt de inhoud aan kennis en kunde, en kunnen we verwachten van de samenleving om dit te begrijpen én er een mening of advies over te vormen? Ieder project kent bepaalde fasen, en het is geen gegeven dat iedere fase gepaard gaat met het middel participatie. Soms is enkel de gemeenteraad aan zet (het opstellen van kaders bijvoorbeeld) en soms betreft het inhoud die dusdanig complex is dat hier onmogelijk een brede uitvraag aan de samenleving op kan worden gedaan, anders dan aan een specifieke doelgroep.

Soms werken we als gemeente samen met andere partners aan (gemeentegrensoverschrijdende) opgaven waarbij inhoudelijk beperkt ruimte is voor invloed door de samenleving en onszelf als gemeente, op de inhoudelijke keuzes binnen de regio of provincie. Aan de andere kant zijn er projecten waar inwoners, op basis van door de raad vastgestelde kaders, zelf inhoud of voorstellen aandragen, zoals bijvoorbeeld bij de 1e en 2e maaltijd van Zeist en de Inwoners Advies Commissie. Daarbij hebben inwoners en verenigingen uitgebreide invloed op het eindproduct dat tot stand komt. Definiëring Het succes van het toepassen van participatie staat of valt met de essentie ervan: wat verstaat men onder participatie? Hier kan je verschillend over denken en dat is niet meer dan logisch. Het uitspreken van de verschillen is echter cruciaal. Zolang die verschillen niet voldoende uitgesproken worden, kan het maar zo zijn dat meningsverschillen op de inhoud geuit worden door onvrede over het participatieproces vanwege onuitgesproken verschillen in definiëring. De vraag is dan, in hoeverre is het participatieproces werkelijk onvoldoende geweest? En is het dan onvoldoende op de inhoud die aan de orde kwam in het participatieproces, of op de procedurele rechtvaardigheid? Een hulpmiddel hierbij voor de toekomst is een zogenaamd ‘handvat participatie’ wat op dit moment in de maak is.

Enkele noties ter inspiratie vanuit het college zijn: ▪ ▪ ▪

Hoe kunnen we het samenspel in de wijken goed faciliteren? Naast het proces, is aandacht voor de inhoud van belang. Wat kan of moet participatie bijdragen aan het resultaat?

4

▪ ▪

▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Legitimatie: wie spreekt namens wie? Het college staat voor het bewaken van brede maatschappelijke belangen - aandacht voor kwetsbare inwoners - aandacht voor jongeren - aandacht voor eenzamen - aandacht voor degene die we niet zien deelnemen in participatieprocessen Erkenning van participatie complexiteit - De stem van allen in de meervoudige democratie - Gesprek met belanggroepen is géén besluitvormend gesprek - Gemeenschappelijke taal ontwikkelen - Groepen kunnen voor het eigen gelijk gaan Neem de tijd om het goed te bespreken Geef helderheid aan de verwachtingen Blijf openstaan voor het afwijkende geluid en houdt het zichtbaar. Overheid en (delen van) de samenleving verkeren in verschillende fasen van democratische ontwikkeling. Doeloriëntatie van deelnemers aan een participatieproces kan verschillend zijn.

5

Schema samenhang processen A; mate van invloed + inbreng uit de samenleving meer invloed Zeist

Uitvoering Propositie

woonvisie Uitvoeringsprogramma Propositie

Zienswijze IRP

Propositie Zeist Samen in Balans Eerste Zeister Omgevingsvisie

mobiliteitsvisie

mobiliteitsplan REP contour/ beoordelingskader

Transitievisie warmte

IRP/REP

inhoudelijke inbreng vanuit ene proces in andere proces

POVI

gelijksoortige processen qua invloed en (soort) betrokken partijen

RAS/klimaatadaptatie

RES 1.0

minder invloed Zeist

geen raadsbesluit, wel informeren

U Ned/MIRT

Informeren bestuur

Meedenken regionale (overheids)partijen

6 Meedenken experts & stakeholders

Breed meedenken lokale samenleving

Schema samenhang processen B; mate van invloed + inbreng uit de samenleving

7

3. Communicatie Met dit groeidocument schetsen we helderheid in de complexe trajecten die er nu spelen en die allemaal iets met elkaar te maken hebben. De doelgroep van dit document is het bestuur, de gemeenteraad en de interne organisatie. Dit document bevat heel wat pagina’s met uitleg hoe de trajecten zich tot elkaar verhouden, en daarom staat hieronder als extra hulpmiddel een kernboodschap geformuleerd, die kan helpen kort en bondig (op hoofdlijnen) uit te leggen hoe het zit. Bijvoorbeeld aan de samenleving. Als het gaat om de communicatie over deze trajecten, dan is het van belang een onderscheid te maken tussen communiceren voor onze ‘eigen’ organisatie, en communiceren voor alle inwoners en ondernemers. Verschillende doelgroepen, die vragen om de inzet van diverse middelen: ▪ Interne communicatie heeft betrekking op bestuur en de ambtelijke organisatie. Het richt zich op uitleggen en laten begrijpen hoe het in elkaar zit, zowel over de inhoud van de projecten, de samenhang/relaties en de planning. Voor de gemeentelijke organisatie is het van belang dat we elkaar op de hoogte houden om te voorkomen dat er tegenstrijdige berichten naar buiten gaan. ▪ Externe communicatie heeft betrekking op inwoners van Zeist (buiten). Het richt zich vooral op het informeren en aansluiten op de interesse van inwoners, per project en proces.

Hierbij dient de gemeente scherp voor ogen te houden wie relevante doelgroepen zijn en wat we communiceren over samenhangende projecten en processen. De vorm van communicatie wordt daarop afgestemd. De exacte communicatiestrategie voor zowel interne als externe communicatie mist nu nog, anders dan dat er voor de samenleving per traject afzonderlijk gecommuniceerd wordt. Kernboodschap Dagelijks werken we samen met onze inwoners en partners aan de toekomst van Zeist. We zetten ons in voor een inclusieve samenleving met een goed leven voor ieder. We baseren onze werkwijze op onze waarden (‘kwaliteiten’) van de gemeente Zeist. Op het moment hebben we een aantal uitdagingen op het gebied van projecten over wonen, werken, verkeer, en vervoer, recreëren, energietransitie, klimaat, water en groen. Deze uitdagingen spelen niet alleen op gemeentelijk niveau, maar ook regionaal en/of landelijk. We zoeken hierin actief naar samenwerking met provincie, het rijk en andere gemeenten. Om te zorgen dat we onze waarden, ons DNA, niet uit het oog verliezen en om duidelijk te zijn naar de regio en landelijk wat wíj als Zeist willen, is de Propositie van Zeist in 2020 opgesteld. De Propositie is duidelijk in wat wij belangrijk vinden voor de toekomst van Zeist én wat onze bijdrage kan zijn in de regionale/landelijke uitdagingen.

De Propositie geeft ontwikkelkansen en onderzoeksrichtingen aan om samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verder uit te werken de komende jaren. Wat in de Propositie staat over onze toekomst in Zeist wordt natuurlijk ook verwerkt in separate projecten voor nieuw beleid, zoals op de thema’s wonen en werken. Het belangrijkste lokale project van dit moment waar de Propositie leidend voor is, is de Eerste Zeister Omgevingsvisie. Daarin staat alles wat we belangrijk vinden voor onze fysieke leefomgeving samengevat. In deze visie staat een overzicht van onze waarden, ambities en uitdagingen op nog veel meer thema’s dan die uit de Propositie. Uiteindelijk wordt deze visie het nieuwe ankerpunt waar ieder ander beleid of uitdaging op aan dient te sluiten. Het volgt de Propositie als het ware op. De Eerste Zeister Omgevingsvisie maakt ons nog meer bewust van waar wij in Zeist voor staan, nu en in de toekomst. Wij zijn aan zet!

8

4. Waar en wanneer beslist de raad? Proces

Document

Besluitvorming Raad

Propositie van Zeist Routekaart Nieuwe Energie

6 oktober 2020 6 oktober 2020

REP POVI Woonvisie RAS Mobiliteit Routekaart Nieuwe Energie REP/IRP RES REP + IRP Samen in Balans/IAC

Propositie van Zeist Aanpak grootschalige elektriciteitsopwekking in Zeist en Beleidsvisie Zonnevelden Contour REP en beoordelingskader REP Reactie op POVI Actualisatie van de woonvisie Klimaatbestendig Zeist Mobiliteitsvisie Zeist Transitievisie Warmte Zeist 2021 Concept zienswijze IRP RES 1.0 Definitief IRP Begroting 2022

Mobiliteit RAS Eerste Zeister Omgevingsvisie Uitwerking onderzoeksrichting

Mobiliteitsplan Verbreed gemeentelijk rioleringsplan Eerste Zeister Omgevingsvisie Startnotitie per onderzoeksrichting

4e kwartaal 2021 4e kwartaal 2021 2e kwartaal 2022 Nader te bepalen

9

6 oktober 2020 12 november 2020 19 januari 2021 20 april 2021 18 mei 2021 8 juli 2021 8 juli 2021 4e kwartaal 2021 4e kwartaal 2021 November 2021

DEEL 2 5. Inhoud per traject In het tweede deel van dit groeidocument staat per traject een korte toelichting op de inhoud, de genomen besluiten en voorgenomen besluitpunten aan de raad, de samenhang met andere projecten, de wijze van inbreng uit de samenleving, en bijbehorende communicatie.

Propositie van Zeist Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Adviseur/projectleider

: Sander Jansen : Dennis Vork (a.i., nader te bepalen na aantreden nieuwe GMT-lid) : Inge Broekstra/Birgitte Silvester

1. Korte samenvatting van de inhoud De Propositie laat op een beeldende en inspirerende wijze kansen zien voor de toekomst van Zeist. Het document is gebaseerd op onze waarden, behoeftes en ambities. Deze zijn gerelateerd aan de regionale opgaven waarbij gezocht is naar waar ontwikkelkansen liggen voor Zeist. Deze kansen zijn vervolgens vertaald in 9 onderzoeksrichtingen. Dit zijn gebieden, locaties of onderwerpen waar op basis van de waarden, en gestuurd vanuit de inspirerende ontwikkelkansen, grote opgaven liggen. De onderzoeksrichtingen bieden daarmee een antwoord op de vraagstukken en uitdagingen voor Zeist (en de regio), en dragen bij aan de waarden van Zeist en daarmee aan de kwaliteit van Zeist (en de regio). De onderzoeksrichtingen zijn niet hard en concreet, maar geven juist een inspirerend en samenhangend beeld hoe het zou kunnen zijn en in welke richting gedacht zou kunnen worden. Ze vragen een nadere verkenning op haalbaarheid, maatschappelijk draagvlak en mogelijkheden voor uitwerking. Dan doen we met betrokkenheid van de samenleving. Daarnaast biedt de inspiratie die de Propositie van Zeist rijk is, input aan nieuw op te stellen lokaal beleid, waaronder de Eerste Zeister Omgevingsvisie en initiatieven van derden.

De waarden voor Zeist, de ontwikkelkansen evenals de onderzoeksrichtingen benoemd in de Propositie worden volledig overgenomen in de Eerste Zeister Omgevingsvisie. De uiteindelijke uitwerking van de onderzoeksrichtingen zal eveneens een plek krijgen in de Eerste Zeister Omgevingsvisie. De Propositie is eveneens het fundament voor de inbreng richting de regio (in het kader van de REP/IRP) en de provincie (in het kader van de POVI). De ontwikkelkansen leveren een bijdrage aan de lokale en bovenlokale opgaven met betrekking tot wonen, werken, mobiliteit, energietransitie en het groen. Het geeft, gebaseerd op onze waarden, antwoorden op de vraagstukken van deze tijd en zijn gericht op de toekomst van Zeist binnen een veranderende wereld. Aan de hand van de Propositie gaat Zeist hierover het gesprek aan met de regio en de provincie. 2.

A. Besluit van de raad (gemandateerd vastgesteld) op 6 oktober 2020 1. De Propositie vast te stellen als inspirerend toekomstperspectief en onderzoeksagenda voor Zeist. 2. Het college opdracht te geven aan de hand van een uitvoeringsprogramma voorbereidende stappen te nemen in de verkenning van de 9 kansrijke onderzoeksrichtingen. 3. Op basis hiervan in het eerste kwartaal van 2021 met een samenhangend uitvoeringsvoorstel te komen. 4. In het uitvoeringsvoorstel een proces op te nemen voor de borging van participatie van de samenleving op een niveau dat recht doet aan de zwaarte van de onderwerpen. 5. De denkrichting in de Propositie als fundament te hanteren voor onze inbreng richting de regio en de provincie. B. Voorgenomen besluitpunten aan de raad In april 2021 is de raad met een RIB op de hoogte gebracht van de voortgang van het uitvoeringsprogramma. De conclusie is dat er op dit moment geen aanleiding is om een uitvoeringsprogramma door de raad te laten vast stellen. Dat geldt wel voor de startdocumenten van

10

elke onderzoeksrichting afzonderlijk. Op dit moment wordt gewerkt aan een verkenning van onderzoeksrichting 2 (Een nieuwe kern bij Station Driebergen-Zeist). Het blijkt dat er op het vlak van de andere onderzoeksrichtingen al heel veel initiatieven plaats vinden. De kunst is om daar meer samenhang in aan te brengen. Dit vraagt een andere manier van werken van de organisatie (meer integraal en opgavegericht). We zijn in gesprek met GMT en BMO om daar stappen in te zetten.

3. De status van het document en de samenhang met andere documenten De Propositie zelf heeft geen formele status. Met het vaststellen van de Propositie staat dan ook niets anders vast dan de kansrijke denkrichtingen waar de raad per onderzoeksrichting een besluit over neemt. Meer concrete keuzes volgen dan ook in een later stadium (via afzonderlijke uitwerkingen per onderzoeksrichting). In al deze stadia vindt afweging en besluitvorming plaats door de raad, met inbegrip van passende maatschappelijke betrokkenheid en participatie. De Propositie geeft input voor diverse projecten, waaronder de Eerste Zeister Omgevingsvisie, waarbij deze visie uiteindelijk de leidende beleidsnota zal zijn, zowel qua inhoud als in juridische zin (rechtsgrond). Dat betekent dat bij de uitwerking van de onderzoeksrichtingen uit de Propositie, de tegen die tijd vastgestelde Eerste Zeister Omgevingsvisie leidend is. Daarnaast levert de Propositie bijdragen aan andere parallel lopende gemeentelijke beleidsstukken. Tevens wordt de Propositie beschouwd als het fundament voor de inbreng aan de REP/IRP en POVI. Relatie tot de Eerste Zeister Omgevingsvisie De relatie tussen de Propositie en de Eerste Zeister Omgevingsvisie is een wederkerige. Ze versterken elkaar. De inspiratie die de Propositie rijk is wordt overgenomen in de Omgevingsvisie.

Daarnaast zullen de toekomstgerichte onderzoeksrichtingen een plek krijgen in de visie. Daarvoor hoeven de voorstellen nog niet concreet en volledig uitgewerkt te zijn, maar kunnen zij ook op hoofdlijnen – bijvoorbeeld na een eerste verkenning op haalbaarheid - worden ingepast. De uitwerking van de voorstellen zal namelijk niet binnen korte tijd afgerond zijn, maar zal eerder jaren in beslag nemen. Andersom geldt bij de uitwerking van de onderzoeksrichtingen de Omgevingsvisie als een belangrijk kader. Immers, we willen rekening houden met de waarden, ambities en keuzes die hierin worden opgenomen. Mocht in de verkenningstocht – door voortschrijdend inzicht – blijken dat belangen niet te verenigen zijn, dan zal dit consequenties kunnen hebben voor het resultaat van de betreffende onderzoeksrichting. Kortom; De Propositie is voeding voor de Eerste Zeister Omgevingsvisie, en deze Omgevingsvisie is één van de kaders bij de uitwerking van de Propositie. Relatie tot REP/IRP, POVI en RES en lokaal beleid Om de grote maatschappelijke opgaven op een gezonde, duurzame manier te accommoderen én op een zodanige wijze dat de regio zich verder versterkt en onderscheidt, zijn weloverwogen, integrale ruimtelijke keuzes nodig. Om deze keuzes zo goed mogelijk en in samenhang te bezien en af te wegen wordt er samengewerkt, ieder met een eigen verantwoordelijkheid en abstractieniveau: • • •

U10 werkt samen met provincie en Rijk in het Ruimtelijk Economische Programma/Integraal Ruimtelijk Perspectief (REP/IRP) en Regionaal Energie Strategie (RES); provincie Utrecht werkt samen met Rijk en U10 in het programma UNed; provincie Utrecht werkt samen met U10 om input te leveren voor POVI.

De Zeister Position Paper is input geweest voor zowel de contour REP (nu: IRP) als voor de ontwerp POVI. In vervolg hierop vormt de Propositie (als uitwerking van het Position Paper) input voor is de Propositie het fundament op basis waarvan Zeist het gesprek aangaat met de regio en de provincie over de inhoud van REP/IRP en POVI. Hoewel de ruimtevraag voor RES onderdeel uitmaakt van het REP, wordt hij meestal afzonderlijk beschouwd, omdat hier een concrete opdracht vanuit het rijk ligt. Deze is in Zeist ingebed in het lokale vraagstuk van de energietransitie met onder andere de Routekaart Nieuwe Energie. De hieruit volgende lokale visies vormen de onderbouwing voor het Zeister aanbod. De ruimtevraag die hieruit volgt vraagt goede afstemming met de Propositie (het moet passen binnen de ontwikkelkansen dan wel deze niet onmogelijk maken).

11

Naast energie wordt ook op andere beleidsvelden lokaal nieuw beleid opgesteld. Zo is onlangs de woonvisie geactualiseerd en een nieuwe mobiliteitsvisie vastgesteld. Samenvattend: De Propositie speelt een rol in al deze bovenstaande trajecten. Voor lokaal beleid biedt het een inspirerend samenhangend ontwikkelperspectief. De 9 onderzoeksrichtingen laten zien hoe Zeist ook in de toekomst die aantrekkelijke gemeente kan blijven waar het goed(e) leven is en daarmee ook een bijdrage levert aan de kwaliteit van de regio. De Propositie zetten we daarom in om met de regio in gesprek te gaan over de toekomst van Zeist in het kader van de REP. Eveneens vormt het de basis voor een inhoudelijke reactie aan de POVI. De Propositie en de – verder uitgewerkte onderzoeksrichtingen – zullen worden opgenomen in de Eerste Zeister Omgevingsvisie. 4. Inbreng uit de samenleving In de beschikbare tijd voor het opstellen van de Propositie is met een diversiteit aan stakeholders gesproken en advies opgehaald; de gemeenteraad in een tweetal werksessies, de jongerenraad, het college, (semi) professionele stakeholders, collega’s en de samenleving (door middel van een flitspeiling via internet). Daarnaast is gebruik gemaakt van de Position Paper, waarin 17 bestaande beleidsstukken zijn vervat die allemaal participatief tot stand zijn gekomen, en de inspiratie uit de Maaltijd van Zeist.

12

Eerste Zeister Omgevingsvisie (onderdeel programma Omgevingswet) Bestuurlijk opdrachtgever Bestuurlijk opdrachtgever participatie Ambtelijk opdrachtgever Adviseur/projectleider

: Marcel Fluitman : Koos Janssen : Dennis Vork : Jorieke Vermeulen

1. Korte samenvatting van de inhoud De gemeente Zeist bereidt zich voor op de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2022. Iedere gemeente dient in dat kader onder andere een visie op te stellen voor haar gehele fysieke leefomgeving, dit heet een Omgevingsvisie. Gemeenten hebben officieel tot 2025 de tijd om deze visie op te stellen, al hebben we er in Zeist voor gekozen om tijdig (2022) de visie gereed te hebben; de Eerste Zeister Omgevingsvisie die in principe ook voor de jaren daarna blijft gelden (‘gelijkstellingsbepaling’). In Zeist kijken we als volgt tegen de visie aan: Het is een lange termijn visie op al onze fysieke leefomgeving in Zeist. Deze visie verwoordt wat voor gemeente we willen zijn en daarmee wat de koers is. Op 3 niveaus (Zeist-, kern-, en buurtniveau) vertelt de visie wat de belangrijkste waarden, ambities en ontwikkelingen zijn op allerlei thema’s die spelen en van invloed zijn op de inrichting van onze ruimte. Denk aan waarden als natuur en landschap, cultureel erfgoed, gezondheid, sport, veiligheid, duurzaamheid, gezonde bodem. Denk aan een ontwikkeling als de energietransitie met een ambitie om in 2050 aardgasvrij te zijn. De Eerste Zeister Omgevingsvisie gaat dus verder dan alleen ‘RO’ en zorgt ervoor dat voortaan in samenhang op deze thema’s wordt gekeken naar hoe we onze fysieke leefomgeving inrichten.

De visie gaat dus verder dan de harde ‘materiële’ kant, doorgaans tastbaar in onze ruimte, zoals gebouwen en verkeer. De Omgevingsvisie geeft ook de zachte ‘immateriële’ kant aan, zoals gezondheid en de wijze waarop we willen samenleven in Zeist. De visie wordt opgeleverd in de vorm van een online digitale plattegrond en wordt daarom ook wel ‘de Ruimtekaart van Zeist’ genoemd. Voordat het zover is, wordt er eerste een conceptversie (de ‘ontwerpvisie’) vastgesteld door het college en volgt er een ter inzage legging. Zodra de ruimtekaart van kracht is, vervangt het onder andere de huidige structuurvisie van Zeist. 2.

Voorgenomen besluitpunten aan de raad (2e kwartaal 2022) 1. De Eerste Zeister omgevingsvisie vast te stellen, en daarbij ruimte open te laten voor noodzakelijke updates in de visie in opmaat naar een 2.0 versie uiterlijk in 2025.

3. De status van het document en de samenhang met anderen documenten De Eerste Zeister Omgevingsvisie geeft inzicht en overzicht in wat gewenst is bij de inrichting van onze fysieke leefomgeving. Toekomstige initiatiefnemers van een ruimtelijke ontwikkeling weten dankzij de visie waar ze rekening mee kunnen houden in hun plan. Dit geldt niet alleen op inhoud (denk aan de onderzoeksrichtingen uit de Propositie), maar ook op waardenniveau. Wil men weten wat het karakter is van een bepaalde buurt, en welke ambities en ontwikkelingen kunnen zorgen voor veranderingen in de ruimte? Daar geeft de Omgevingsvisie daar duidelijkheid over. Met andere woorden: welke ambities, keuzes, wensen er spelen op basis van de Propositie en ander lokaal beleid, is terug te lezen in de Omgevingsvisie. Niet om vervolgens in de visie hier uitvoering aan te geven, maar om aan te kunnen geven wat er speelt in Zeist en waarom, en het liefst waar (op de ruimtekaart). De Propositie is dus voeding voor deze visie net als vele andere beleidsnota’s, zoals de Woonvisie, de Mobiliteitsvisie en de Transitievisie warmte. 4. Inbreng uit de samenleving Er is gekozen om het middel participatie toe te passen middels een verfijnd participatieproces (niveau: raadplegen) met als doel om samen met vertegenwoordigers uit de samenleving een waardenverkenning te maken op buurt-, kern-, en Zeistniveau.

Centrale vraag is: Wat is er belangrijk voor een goed leven in de buurten van Zeist?

13

Het proces is oorspronkelijk ingericht langs diverse sporen, waarin zo veel mogelijk inwoners de kans krijgen om aan te geven welke waarden zij van belang vinden voor hun eigen leefomgeving. Of dit nu via online waardensessies was, diverse online vormen met hulp van het platform OmZeist, gesprekken met de jongerenraad of een waardenexpositie voor de raad. We hebben zo veel mogelijk inwoners en ondernemers de kans gegeven hun mening te uiten op deze centrale vraag en daarvoor veel diverse (online) werkvormen ingezet. Het participatieproces is op dit moment afgerond, maar er is nog steeds de mogelijkheid voor de samenleving om haar inbreng te uitten. Bijvoorbeeld bij de ter inzage legging van het ontwerp van de Eerste Zeister Omgevingsvisie. Deze zienswijzeprocedure vindt plaats vanaf medio januari tot eind februari 2022. Of tijdens de Ronde Tafel in het besluitvormingsproces van de Eerste Zeister Omgevingsvisie in het 2e kwartaal 2022. De focus van de gesprekken met de samenleving blijft gericht op ‘waarden’.

14

Provinciale Omgevingsvisie Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Adviseur/projectleider

: Marcel Fluitman : Dennis Vork : André Steen

1. Korte samenvatting van de inhoud Op drie bestuursniveaus wordt een Omgevingsvisie opgesteld: nationaal (NOVI; reeds vastgesteld), provinciaal (POVI; ontwerp beschikbaar) en gemeentelijk (GOVI). De omgevingsvisie is 'zelfbindend' voor de bestuurslaag die het heeft opgesteld. Zelfbindend betekent dat het opgestelde document (de omgevingsvisie) alleen verplichtingen schept voor degene die het document heeft opgesteld. De omgevingsvisies van het Rijk en van de provincies werken dus niet rechtstreeks door in de omgevingsvisie van de gemeente. De Omgevingswet kent wel het zorgvuldigheids- en motiveringsbeginsel. De gemeenteraad of Provinciale Staten moeten in hun omgevingsvisie laten zien dat zij de omgevingsvisies van andere relevante bestuursorganen hebben betrokken bij het opstellen van hun eigen visies. 2.

Besluit van de raad (12 november 2020) 1. In te stemmen met toezending van de zienswijze op de ontwerp-Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en de ontwerp-Interim Omgevingsverordening

De periode van terinzagelegging van het ontwerp liep van 22 september tot en met 2 november 2020. In deze periode konden gemeenten hun formele zienswijze op het ontwerp indienen bij GS. Conform afspraak met de provincie is onze zienswijze iets later aangeleverd (op 13 november) zodat behandeling in de raad van 12 november nog mogelijk was. Uitgangspunt bij onze zienswijze is het zoveel mogelijk op één lijn krijgen van de POVI en onze Propositie zodat er gespreksruimte wordt gecreëerd om gezamenlijk en in afweging van alle betreffende belangen invulling wordt gegeven aan toekomstige ontwikkelingen. 3. De status van het document en de samenhang met andere documenten De reactie van Zeist op de POVI is gebaseerd op de Propositie en door de raad op 12 november 2020 vastgesteld. 4. Inbreng uit de samenleving Gezien de beperkte tijd – wij hebben ook om enig uitstel gevraagd – is de inbreng uit de samenleving beperkt tot een Ronde Tafel met insprekers en raadsdebat.

15

Ruimtelijk Economisch Programma (REP) + Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Adviseur/projectleider

: Sander Jansen : Geen : Jan Peter Gulmans

1. Korte samenvatting van de inhoud De U16 gemeenten werken samen aan het Ruimtelijk Economische Programma (REP) voor de regio. Dit traject is in 2018 gestart (fase 1) en er wordt in 4 fasen toegewerkt naar het REP. Nadat de Contour REP (fase 2) vorig jaar door de raden van de U16 gemeenten is vastgesteld, is via de Verstedelijksstrategie REP U16 toegewerkt naar het concept Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP, fase 3). Het IRP is een gezamenlijk toekomstperspectief, met als doel om nu en in de toekomst de groei van de regio op een gezonde en duurzame wijze op te vangen. Er worden in het IRP keuzes gemaakt over de ruimtelijke ontwikkelingsrichting tot 2040 in de volle breedte: wonen, werken, bereikbaarheid, energie en groen. Daarnaast worden keuzes gemaakt over bandbreedtes en randvoorwaarden en de ontwikkeling van majeure locaties en projecten. Met deze keuzes maakt de regio een integrale afweging van alle ambities en opgaven, door een ruimtelijke vertaling en verbeelding en door het benoemen van kansen voor de uitvoering in projecten en programma’s. Daarnaast zijn er zachte keuzes voor nadere uitwerking in de volgende fase, het programmeren (fase 4). In het voorjaar van 2021 is het concept IRP voorgelegd aan de raden van de U16 gemeenten met de vraag om een zienswijze in te dienen. De Zeister raad heeft ingestemd met de zienswijze van het college.

Op basis van de zienswijzen van de U16 gemeenten wordt het IRP dit najaar afgerond en ter besluitvorming aan de raden voorgelegd, samen met het plan van aanpak voor de 4e fase. In deze laatste fase maken de U16 gemeente afspraken over de uitvoering van het IRP.

2.

A. Besluit van de raad (8 juli 2021, en aanname motie over Bisschopsweg) 1. In te stemmen met de concept zienswijze op het concept Integraal Ruimtelijk Perspectief B. Voorgenomen besluitpunten aan de raad (4e kwartaal 2021) 1. In te stemmen met het Integraal Ruimtelijk Perspectief als visie op toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen van de regio tot 2040. 2. In te stemmen met het Plan van Aanpak IRP fase 4, gericht op het integraal programmeren, en als leidraad te nemen voor het verder verkennen en uitwerken en uitvoeren van het IRP.

3. De status van het document en samenhang met andere documenten. Status documenten Het IRP is een gezamenlijk toekomstperspectief en heeft geen formele status. Dit betekent dat het geen wettelijke juridische status heeft (zoals een gemeentelijk of een provinciaal omgevingsplan). De publiekrechtelijke verankering ervan zit in officiële stukken, zoals omgevingsvisies en omgevingsplannen. Het IRP geeft, na vaststelling in de gemeenteraden, verdere richting aan ruimtelijke plannen die door de gemeenten zelf moeten worden opgepakt. Daarbij heeft de raad het laatste woord. Tegelijk is het IRP de regionale inbreng aan de POVI en UNED. Relatie met de Propositie De inhoudelijke bijdrage aan het IRP vanuit Zeist is gebaseerd op de Propositie van Zeist. Met het vaststellen van de Propositie van Zeist is dit de basis geworden voor onze toekomstkeuzes. De Propositie is de eerste stap in het denken over de toekomst van Zeist om antwoord te kunnen geven op Zeister én regionale vraagstukken, die in overeenstemming zijn met het DNA van Zeist. Het bevat ontwikkelkansen en onderzoeksrichtingen die verder verkend en uitgewerkt gaan worden. Dat is ook het niveau waarop Zeist heeft bijgedragen aan het IRP, het inbrengen van ambities en kansen voor Zeist die nader verkend en uitgewerkt moeten worden. Aan de hand van de Propositie kan Zeist hierover het gesprek aan gaan met de regio en de provincie.

16

Relatie met de Eerste Zeister Omgevingsvisie De samenhang tussen het vast te stellen IRP en de Eerste Zeister Omgevingsvisie komt tot uiting via de Propositie. De waarden, ontwikkelkansen en onderzoeksrichtingen uit de Propositie worden overgenomen in de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie vertelt op integrale wijze wat de lange termijn visie is voor onze fysieke leefomgeving in de gemeente Zeist, gebaseerd op bestaand beleid, waaronder de Propositie van Zeist, en rekening houdend met een breed scala van waarden verspreid over de kernen en buurten van Zeist. Met andere woorden, de kern van de Propositie van Zeist, waar de inhoudelijke bijdrage van Zeist aan het IRP op is gebaseerd, staat straks in de Omgevingsvisie verwoord. Relatie met de RES Op regionaal niveau geeft de RES onder meer de locaties in de regio aan waar duurzame energieopwek verder verkend zou kunnen worden. Deze locaties worden overgenomen in het IRP. Op dit moment is nog niet duidelijk hoe de ruimtelijke voor- en nadelen, alsmede financiële kosten en baten van de energieopgave op een goede manier worden verdeeld. Daar kunnen we nu nog geen inhoudelijke uitspraken over doen en is verdere uitwerking van locatiekeuzen (en opwekmogelijkheden) nodig.

De samenhang tussen de RES en het IRP op lokaal niveau kan als volgt worden omschreven: In hoeverre verhouden de bijdragen van Zeist aan de RES zich tot de Zeister ambities op het gebied van wonen, werken, bereikbaarheid en groenontwikkeling? Daar kunnen we nu nog weinig inhoudelijke uitspraken over doen en is verdere uitwerking van locaties voor opwekmogelijkheden van energie nodig. Met de gebiedsverkenning van de A12/spoorwegzone (zie verderop bij RES/ duurzame opwek) wordt daarmee een aanzet gemaakt. Relatie met de POVI De POVI is provinciaal beleid. Dit betekent dat het IRP moet passen binnen de ambities en doelstellingen van de POVI en dat de POVI een verdere uitwerking van het IRP (inclusief uit te werken onderzoeksvragen) ondersteunt. Wat verder van belang is, is dat de provincie vooruitlopend op de vaststelling van de POVI, provinciale kaders vaststelt tav programmering wonen en werken. Dit gebeurt in nauw overleg met de regio(‘s) zodat bij de uitwerking van het IRP, provincie en regio met dezelfde (bandbreedtes van) programmering werken. 4. Inbreng uit de samenleving Voorafgaand aan de totstandkoming van het IRP is vanuit de regio geen breed participatietraject geweest voor inwoners, ondernemers en andere stakeholders van de 16 gemeenten.

Gemeenten hebben zelf invulling kunnen geven aan de participatie met de samenleving over de eigen bijdrage aan het IRP, passend bij lokale ontwikkelingen en gebruiken. In Zeist geven wij op verschillende manieren invulling aan de inbreng uit de samenleving. In de eerste plaats door het toepassen van het middel participatie bij het maken van lokaal beleid, zoals bijvoorbeeld de woonvisie. Lokaal beleid is input geweest voor het IRP. In de tweede plaats is met brede groepen uit de samenleving geparticipeerd voor de Propositie van Zeist. Bij de vaststelling van de Propositie van Zeist heeft de raad het college verzocht om de Zeister samenleving nauw te betrekken bij de uitwerking van de Propositie. Tot slot wordt voor de Eerste Zeister Omgevingsvisie met de raad, inwoners, ondernemers en stakeholders in Zeist gesproken over waarden (kwaliteiten) van Zeist, die de pijlers gaan vormen van deze visie. Deze waarden vormen uiteindelijk het eerste vertrekpunt om met samenleving en stakeholders in gesprek te gaan over gebiedsontwikkelingen en de verkenning en uitwerking van ontwikkelkansen en onderzoeksrichtingen uit de Propositie van Zeist. Het is mogelijk dat eerder gemaakte keuzes in de Propositie van Zeist of het IRP wijzigen, als uit de uitwerking van onderzoeksrichtingen met participatie blijkt dat iets niet haalbaar of gewenst is.

Aanpassingen van keuzes worden dan meegenomen in de actualisatie van de Eerste Zeister Omgevingsvisie naar een 2.0 versie.

17

RES/ Routekaart Nieuwe Energie/duurzame opwek Zeist (programma Duurzaamheid) Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Adviseur/projectleider

: Wouter Catsburg : Dennis Vork : Eveline van der Aa

1. Korte samenvatting van de inhoud De energietransitie kan gezien worden als een grote verbouwing: van het gebruik van fossiele brandstoffen schakelen we over naar duurzame energiebronnen. Dit doen we door minder en andere energie te gebruiken (besparen, uitfaseren aardgas, elektrificeren van vervoer, etc.) en door duurzame energie op te wekken (windmolens, zonnevelden, zon op dak, aardwarmte etc.). Het grootschalig duurzaam opwekken van energie leidt tot een nieuwe ruimteclaim. Er kan daarbij onderscheid worden gemaakt tussen elektriciteitsopwek (zoals zon en windenergie) en warmte (zoals aardwarmte). We hebben de route naar een energieneutraal Zeist beschreven in de Routekaart Nieuwe Energie. Met vaststelling van de routekaart in 2019, heeft de gemeenteraad de ambitie uitgesproken om in 2050 -of zoveel eerder als mogelijk- energieneutraal te zijn. Doel is om in 2030 1/3 van de besparingsopgave en 1/3 van de opgave in duurzame opwek te realiseren. In de indicatieve energiemix voor Zeist gaat het dan om 35 hectare zonnevelden, 2 tot 4 windmolens en 330.000 zonnepanelen op dak tot 2030. In de ‘Aanpak grootschalige elektriciteitsopwek in Zeist tot 2030’ is beschreven hoe we de komende jaren aan de slag willen om te komen tot meer duurzame energie in Zeist. In oktober 2020 is deze aanpak door de raad vastgesteld. Onderdeel van deze aanpak is de Beleidsvisie Zonnevelden.

Ook is afgesproken om een gebiedsvisie op te stellen voor de A12/Spoorzone waarin duidelijk wordt wat de mogelijkheden en beperkingen zijn voor duurzame energie in dit gebied. Ook is afgesproken inzicht te gegeven in de kansrijkheid van andere opties voor windenergie in Zeist. De gebiedsverkenning in de A12/spoorzone loopt op dit moment. Over de kansrijkheid van andere potentiele windlokaties in Zeist is een RIB verschenen. Om tot een integrale afweging te kunnen komen voor het ruimtegebruik in de regio, werken we samen met 16 gemeenten, 4 waterschappen en de provincie aan de energietransitie. Dit zijn de partijen die in het klimaatakkoord de opdracht hebben gekregen om een Regionale Energiestrategie (RES) op te stellen. De RES beschrijft welke bijdrage de regio kan en wil bieden in de landelijke opgave om 35 TWh duurzame elektriciteit op te wekken (naast 42 TWh op zee en 7 TWh zon op dak). Ook moet in de RES inzichtelijk worden gemaakt hoe de regionale warmtevraag en het warmteaanbod het best op elkaar kunnen worden afgestemd. Dit gebeurt in nauwe afstemming met het lokale proces van het opstellen van een Transitievisie Warmte (het aardgasvrij maken van wijken). De kansen voor duurzame opwek in Zeist zijn beperkt. Zeist kent weinig open gebied.