07a-23RV034 Accountantsverslag 2022 Gemeente Zeist Concept 25-05-2023
Tekst van het document
Aanbestedingen Schattingen
Programma
Overschrijdingen Lasten werkelijk t.o.v. begroting (na wijziging)
Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik
Algemene dekkingsmiddelen
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
Mobiliteit in beweging
Toelichting
€823.000
€111.000 Neen
De hogere lasten worden gecompenseerd door hogere baten en vallen binnen het beleid van de gemeenteraad.
€9.934.000
€41.000 Neen
De hogere lasten worden deels gecompenseerd (€12.000) door hogere baten en vallen binnen het beleid van de gemeenteraad.
Onze samenwerking Bijlagen
Voor bijna alle programma’s geldt dat er op het niveau van de lasten geen overschrijding heeft plaatsgevonden. Enkel voor twee programma’s geldt een overschrijding. Voor programma ‘mobiliteit in beweging’ is die overschrijding erg beperkt (€41.000) en hebben we derhalve niet opgenomen.
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Aanbestedingen Schattingen Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Aanbestedingen De onrechtmatige Europese aanbestedingen zijn toegenomen van €0,6 miljoen naar €0,8 miljoen Uw gemeente hanteert het principe van 'integraal management'; verantwoordelijkheden zijn decentraal belegd en concernmanagers zijn zelf verantwoordelijk voor de naleving van de aanbestedingsrichtlijnen. Het risico bestaat dat de kennis en het bewustzijn omtrent aanbestedingsregels niet altijd aanwezig is, waardoor aanbestedingsregels niet worden nageleefd. Omdat in het proces niet wordt gewaarborgd dat alle contracten die Europees aanbesteed zouden moeten worden, ook daadwerkelijk als zodanig worden aanbesteed, wordt veel waarde gehecht aan de crediteurenanalyse. Dit is een controle achteraf waarbij wordt vastgesteld of de juiste richtlijnen zijn gevolgd. Uit de interne controle blijkt een totale onrechtmatigheid met betrekking tot (Europese) aanbestedingen van €0,8 miljoen Voorgaand jaar bleken er onrechtmatigheden naar aanleiding van de uitgevoerde interne controle (2021: €0,6 miljoen). Voor een bedrag van €0,3 miljoen zijn deze doorgelopen in 2022. Dit betreffen vijf ‘oude’ opdrachten. Deze oude contracten leiden ook tot bestedingen (én dus onrechtmatigheden) in 2022. Daarnaast zijn er in 2022 vier nieuwe contracten gesignaleerd waarbij achteraf is geconstateerd dat niet Europees is aanbesteed, terwijl dat wel had gemoeten (€0,5 miljoen).
In totaliteit is voor 2022 sprake van een onrechtmatigheid van €847.000. Buiten de onrechtmatigheden die zijn gesignaleerd vanuit de interne controle, hebben wij geen onrechtmatigheden aangetroffen in het kader van de (Europese) aanbestedingen.
15
16
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Schattingen (1/2) De schattingen van het college nader uitgelicht
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Verhoogde risico's Schatting
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel Opmerkingen
Rechtmatigheid Aanbestedingen Schattingen Fraude en wet- & regelgeving
2022
2021
2022
Afschrijvingen van materiële vaste activa
€7,7
€6,5
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van het vastgoed
€79,0
€74,2
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd.
De waardering van de grondexploitaties
€0,9
€2,1
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Vooruitblik
2021
Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
16I
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Schattingen (2/2) De schattingen van het college nader uitgelicht
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Verhoogde risico's Schatting
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel Opmerkingen
Rechtmatigheid Aanbestedingen Schattingen
2022
2021
2022
2021
De waardering van de financiële vaste activa
€6,5
€8,0
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Ook de deelnemingen hebben we specifiek gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand gekomen zijn.
De waardering van de APPA voorziening
€6,8
€7,7
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per ultimo 2022 is onderbouwd door actuariële berekeningen berekend door een externe serviceorganisatie. Door deze organisatie zijn de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Wij zijn akkoord met deze uitgangspunten.
De waardering van de voorziening verlofsparen
€0,05
N.v.t.
Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen N.v.t.
Conform het BBV moet voor arbeidskostengelateerde verplichtingen van niet gelijke omvang een voorziening worden gevormd. In 2022 is op basis van de CAO een nieuwe regeling spaarverlof (of verlofsparen) geïntroduceerd. Aangezien niet sprake is van een gelijkmatige omvang per jaar is hiervoor per 31 december 2022 een voorziening getroffen ad €0,05 miljoen.
17
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Fraude en wet- en regelgeving Frauderisicomanagement door college toegelicht in paragraaf Bedrijfsvoering
Onze conclusies Fraudepreventiebeleid toegelicht Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Aanbestedingen Schattingen Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance (college en raad). Wij verwachten dat gemeente Zeist een frauderisicomanagementsysteem heeft geïmplementeerd. Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat Zeist daartoe heeft opgezet. De uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten hebben wij voor het eerst gerapporteerd in onze nieuwe controleverklaring. Gemeente Zeist heeft haar fraudepreventiebeleid toegelicht onder het onderdeel ‘4.3 Fraudebeheersing’ in de paragraaf Bedrijfsvoering. Er is een regeling Misbruik & Oneigenlijk gebruik, een gedragscode en een regeling integriteitmeldingen. De gemeente heeft in 2021 een frauderisicoanalyse opgesteld die inzicht geeft in het begrip fraude, de geïdentificeerde risico's en de aanwezige beheersmaatregelen om deze risico's te beperken. Deze overkoepelende frauderisicoanalyse wordt door Zeist jaarlijks geactualiseerd en geagendeerd binnen onder andere het Directieteam (DT). Maatregelen getroffen als gevolg van zorgfraude bij zorgleverancier Zoals het college heeft opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering, in de toelichting rondom het fraudepreventiebeleid, is er een (vermoeden van) zorgfraude. De gemeente heeft naast een extern onderzoek, ook intern een onderzoek laten uitvoeren.
Het college heeft daarop maatregelen getroffen ten aanzien van de betrokken zorgleverancier. Het contract is ontbonden. De terug te vorderen betalingen zijn vanwege het faillissement van de zorgleverancier volledig voorzien. Er zijn geen signalen dat medewerkers van Zeist bij de fraude waren betrokken. Op dit moment wordt door de organisatie aanvullend in kaart
gebracht welke leerpunten er zijn voor de interne beheersing om een volgende casus te voorkomen. Tijdens onze controle van de jaarrekening 2022 zijn geen andere aanwijzingen voor fraude aan het licht gekomen. Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met de governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Vanuit PwC hebben we recent een ‘blog gepubliceerd die ingaat op de rol van de raad bij het voorkomen van fraude en corruptie. De blog belicht de verantwoordelijk- heden van de organisatie en hoe u dit kunt aanpakken. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wet- en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven.
Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen Tijdens onze controle van de jaarrekening 2022 zijn geen gevallen van nietnaleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen, anders dan de gerapporteerde bevindingen met betrekking tot de Europese aanbestedingsregels.
18
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2022 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
07
19
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Rechtmatigheidsverantwoording Gemeente Zeist loopt goed op schema inzake de voorbereidingen op de rechtmatigheidsverantwoording
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen
De gemeente heeft goede stappen gezet in het kader van de inrichting van de rechtmatigheidsverantwoording
Met het begin van 2023 is voor gemeenten het nieuwe boekjaar gaan lopen en wordt de laatste stap in de vernieuwing van het BBV gezet. Het college van burgemeester en wethouders is al staatsrechtelijk en bestuurlijk verantwoordelijk voor de rechtmatigheid en moet nu zelf verantwoording afleggen over financiële rechtmatigheid. Waar voorheen een externe accountant een oordeel vormde over de rechtmatigheid en hierover verslag uitbracht, moet het college nu zelf een rechtmatigheidsverantwoording opnemen in de jaarrekening. In 2022 is de gemeente Zeist actief bezig geweest met de inrichting van de rechtmatigheidsverantwoording. Er is een basisniveau van de interne beheersing (met een mix van maatregelen) op basis waarvan de controle uitgevoerd kan worden. En de gemeente heeft de ambitie om de volgende stappen te zetten. Hierbij zien we dat de (verbijzonderde) interne controles bijna geheel worden uitgevoerd door team Control, terwijl de ambitie was om deze controlemaatregelen onder te brengen bij de eerste- en tweede lijn. In de paragraaf bedrijfsvoering is voorgesorteerd op de komst van de rechtmatigheidsverantwoording De paragraaf bedrijfsvoering kent geen voorgeschreven wettelijke structuur. Feitelijk kunnen alle onderwerpen met een overkoepelend karakter die de gemeentelijke bedrijfsvoering en organisatie betreffen in deze paragraaf aan de orde komen.
Gemeente Zeist heeft in de paragraaf in de jaarrekening 2022 voorgesorteerd op de komst van de rechtmatigheidsverantwoording. Het college heeft de conclusie toegelicht waarna het in detail ingaat in de geconstateerde bevinding die dit veroorzaakt (inkoop en aanbestedingen). De ambitie van de gemeente Zeist is een In Control Statement Wat ons betreft is de rechtmatigheidsverantwoording de eerste stap in het expliciet zelf verantwoording afleggen vanuit het college. De volgende stap zou verbreding zijn naar andere kwaliteitsaspecten van de interne beheersing, bijvoorbeeld naar de effectiviteit of efficiency van de processen. Een ambitie die binnen de gemeente Zeist aanwezig is. Het ‘in control statement’ (ICS) is een instrument om die groei in volwassenheid van uw interne beheersing te stimuleren. Een interne beheersing die het college in staat stelt vanuit een breder perspectief te sturen en de raad inzicht te geven in de kwaliteit van de beheersing. Van belang is daarbij om te zorgen dat een ICS geen ‘administratieve oplossing’ wordt met alleen versterking van het bewustzijn, maar leidt tot daadwerkelijke verbreding van de beheersing naar andere aspecten met aanvullende maatregelen in de processen.
20
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Klimaat en duurzaamheid Sturen op realisatie van klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen
Om het klimaatverdrag van Parijs te realiseren hebben gemeenten een belangrijke maatschappelijke rol en taak om gezamenlijk met bedrijven en maatschappelijke organisaties de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Daarnaast hebben lokale overheden ook andere complexe duurzaamheidsopgaven zoals klimaatadaptatie en het verbeteren van de leefomgeving met bijvoorbeeld het bevorderen van circulariteit en biodiversiteit. Gemeente Zeist is voornemens vanaf de begroting 2024 een paragraaf duurzaamheid te integreren. Hieraan wordt door de kerngroep duurzaamheid gewerkt om een voorstel op inhoud en proces voor het college en raad te geven. Deze paragraaf zal onderdeel worden van de P&C-cyclus. Afgelopen jaren heeft PwC ervaring opgedaan met betrekking tot de klimaat en duurzaamheidsdoelstellingen. Hierin worden vijf stappen onderkent. Voor de voorbeelden uit de gemeentesector de blog en de PwC podcast-serie over duurzaamheid). 1: Bepaal de opgaven Ook voor klimaat- en duurzaamheidsambities start het met het formuleren van de ambities/doelstellingen. Vaak zijn de doelstellingen landelijk al bepaald (in verdragen, akkoorden, strategieën), maar moet nog wel inzicht worden verkregen in de (lokale) opgave. 2: Bepaal de kansrijke maatregelen De lokale klimaat en duurzaamheidsopgaven moeten vervolgens worden uitgewerkt in transitiepaden voor de komende jaren. Per transitiepad worden
de meest kansrijke maatregelen geselecteerd op basis van de geschatte ‘opbrengst’ aan CO2-reductie.
3: Bepaal de stuurindicatoren (input/output) bij de transitiepaden Het is goed om te realiseren dat veel nog onbekend en onzeker is en er volop wordt geëxperimenteerd. Monitoren, reflecteren, leren en bijsturen is dus cruciaal en getuigt van professionaliteit. Voor de indicatoren is het verstandig om aan te sluiten bij de landelijke gegevens, metingen en normen, die beschikbaar zijn. 4: Veranker de sturing in de P&C-cyclus Ook voor duurzaamheidsdoelstellingen geldt de kracht van de P&C-cyclus, waarin kaderstelling en verantwoording is verankerd en de raad zijn controlerende rol kan invullen. Een integrale klimaatbegroting als onderdeel (paragraaf) of bijlage van de P&C-cyclus is aanvullend aan te bevelen, omdat dan de resultaten van de transitiepaden gezamenlijk goed te volgen zijn. 5: Verrijk het inzicht met de impact op de brede welvaart Het begrip duurzaamheid wordt heden ten dage breder gebruikt dan alleen voor milieu en klimaat. Internationaal wordt de term ESG (Environmental, Social, Governance) daarvoor gehanteerd. De Monitor Brede Welvaart wordt sinds 2020 opgesteld door het CBS en biedt een vaste set aan indicatoren om de ontwikkeling van welvaart in de brede zin van het woord –economisch, ecologische en sociaal-maatschappelijk – in kaart te brengen. Samen geven deze indicatoren vergelijkbaar inzicht over duurzaamheid in brede zin.
21
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Cybersecurity Cybersecurity moet onder continue aandacht blijven, dat blijkt ook uit de komst van de NIS2-richtlijn
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Cybersecurity moet onder continue aandacht blijven
Rechtmatigheidsverantwoording
Blijvende aandacht voor cyberweerbaarheid is noodzakelijk voor de continuïteit en veiligheid van data binnen de gemeente. Het inrichten van adequate maatregelen op het gebied van cybersecurity is noodzakelijk. Wij hebben als onderdeel van onze IT-audit een aantal functionarissen gesproken op het gebied van cybersecurity. We hebben begrepen dat er zich geen significante (cyber)incidenten hebben voorgedaan met een eventuele impact op de controle.
Klimaat en duurzaamheid
Een relevante ontwikkeling op het gebied van cybersecurity voor de gemeente Zeist is de komst van de nieuwe Europese NIS2-richtlijn
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen
Het doel van deze richtlijn is het borgen van het algemene niveau van cybersecurity binnen de EU. Vanuit de nieuwe richtlijn verwachten wij strengere normen, meer aandacht voor governance en meer verantwoordelijkheden voor bestuursleden. Nieuw is hierbij dat niet-naleving beboet kan worden en bestuursleden persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld. Deze richtlijn is eind 2022 goedgekeurd door het Europees Parlement. In Nederland zal hier invulling aan gegeven worden door middel van de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni). Organisaties die als ‘essentieel’ of ‘belangrijk’ worden beschouwd moeten vanaf het derde kwartaal van 2024 aan deze regels voldoen. Vanaf dat moment zal hier naar verwachting ook op gehandhaafd gaan worden. Voor lokale overheden (waaronder gemeenten) geldt dat de NIS2-richtlijn deze als optioneel ‘essentieel’ kenmerkt. Dit houdt in dat lidstaten zelf kunnen besluiten in hoeverre deze dienstverlening als ‘essentieel’ wordt gezien.
Deze wet verplicht op basis van risicomanagement afwegingen te maken wat passend en noodzakelijk is voor de gemeente Zeist. Hierbij gaat het om het nemen van geschikte en proportionele maatregelen. Gemeente Zeist zal hierbij de ambitie moeten bepalen over onder andere welke risico’s de gemeente wel en niet aanvaardbaar vind. We hebben begrepen dat komend jaar, vanuit Informatievoorziening (IV), het initiatief genomen wordt om hierin te komen tot een “ambitiedocument” en vanuit daar een plan van aanpak om waar nodig te komen tot extra maatregelen om dat ambitie niveau invulling te geven. De belangrijke stappen ter voorbereidingen nader uitgelicht De organisatie heeft (startende) acties genomen ter voorbereiding op de NIS2richtlijn. De volgende stappen zijn en worden daarbij relevant: •
Uitvoeren van een cybersecurityrisicoanalyse om eventuele lacunes met betrekking tot de richtlijn op te sporen. Let op, het gaat hierbij primair om risico’s voor de maatschappij en de economie.
•
Identificeren en implementeren van de benodigde cybersecuritymaatregelen die geschikt en proportioneel zijn.
•
Implementeren van een proces voor het tijdig melden van significante cybersecurity-incidenten.
•
Ontwerpen en implementeren van monitoringmechanismen om de effectiviteit van de maatregelen continu te valideren.
22
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze samenwerking In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van de het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
08
22I
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Onze samenwerking We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In deze huidige tijd van digitaal samenwerken hebben wij een zeer plezierige samenwerking ervaren en is de communicatie tussen team Financiën, team Control en PwC goed verlopen. Hierbij waren de communicatielijnen kort en dit heeft ertoe bijgedragen dat het over het algemeen een meer gestructureerd proces is geweest. We hebben in onze controle een open en fijne cultuur ervaren. Wel hebben we ervaren dat het relatief veel tijd gekost om de controle daadwerkelijk af te ronden. Aangezien we voortdurend streven naar een verbetering van het controleproces en onze dienstverlening, evalueren we dit proces graag op korte termijn. Onze reflectie op het proces van de jaarrekeningcontrole De controle van de jaarrekening van de gemeente Zeist vereist voldoende tijd en aandacht van de teamleden van het juiste niveau voor inhoudelijke werkzaamheden, beoordeling en begeleiding. In overeenstemming met de maatregelen die zijn beschreven in het rapport ‘In het publiek belang’ geven wij hiernaast een overzicht van de uren die we hebben besteed aan de controle van het lopende jaar van de gemeente Zeist. De cijfers hiernaast en op de volgende pagina zijn op basis van beste schatting per 30 april 2023. Wij maken gebruik van een webportal (Connect) voor het uitwisselen van documenten. Voor de controle over 2022 is 95% van de opgevraagde documenten tijdig geleverd. Dat is een goede score.
Uit het overzicht blijkt dat we meer uren hebben gemaakt ten opzichte van de planning bij aanvang van de controle.
Categorie
Totaal aantal geplande uren
%
Totaal aantal feitelijke uren (schatting)**
%
Partner
50
6%
50
4%
(Senior) manager
130
16%
150
14%
Overig Personeel *
650
78%
720
82%
Totaal
830*
920**
‘* Inclusief de uren besteed door de afdelingen waaraan we werkzaamheden uitbesteden (ongeveer 130 uur) . ** Bovenstaande figuur is gebaseerd op onze beste schatting per 20 april 2023.
Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2022 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen.
23
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
Bijlagen In de eerste bijlage beschrijven we de uitkomsten van de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa-bijlage. Daarna staan we stil bij onze controle van de WNT-verantwoording. Vervolgens lichten we de materialiteit toe. Tot slot geven we een update over de verplichte communicatie.
09
24
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
SiSa Geen bevindingen in de SiSa-bijlage
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening 2022. In 2022 zijn er veel SiSa-regelingen bijgekomen. Waar gemeente Zeist in 2020 nog verantwoording moest afleggen over 20 regelingen, moest de gemeente in 2022 over 35 SiSa regelingen verantwoording afleggen. Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (‘BADO’) zwaardere rapporteringtoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere jaarrekening.
De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: •
€12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan €125.000;
•
10% indien de omvangsbasis groter dan €125.000 en kleiner dan of gelijk is aan €1.000.000;
•
€125.000 indien de omvangsbasis groter is dan €1.000.000.
De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. In de volgende tabel hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen.
24I
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Nr.
Regeling/indicator
Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
Speerpunten
1
A12B
Regeling specifieke uitkering naleving controle coronatoegangsbewijzen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze conclusies
2
A13
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Ontwikkelingen 2022
3
A16
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarverslag
4
B2
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarrekening
5
C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Vooruitblik
6
C43
Regeling reductie energiegebruik woningen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze samenwerking
7
C55
Aanpak energiearmoede
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Bijlagen
8
C56
Regeling huisvesting aandachtsgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
SiSa
9
C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Wet normering topinkomens
10
C75B
Regiodeals 3e tranche (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Materialiteit
11
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Communicatie
12
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingenonderwijsvertragingen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verantwoordelijkheden
13
E3
Subsidieregeling sanering verkeerslawaai
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
14
E13
Slimme laadpleinen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
15
E20
Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze kernboodschappen
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek (deel 2) Regeling specifieke uitkering naleving controle coronatoegangsbewijzen
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
24II
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Nr.
Regeling/indicator
Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
16
E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
17
E85
Tijdelijke regeling specifieke uitkeringen intelligente verkeersregelinstallaties
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
18
F9
Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
19
G2
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
20
G2A
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
21
G3
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
22
G3A
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
23
G4
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
24
G4A
Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar N.v.t. wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
Materialiteit
G4A
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Communicatie
G4A
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verantwoordelijkheden
G4A
Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar N.v.t. wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 2, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
N.v.t.
N.v.t.
Onze kernboodschappen Speerpunten Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2021 Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_totaal 2020 Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2021 Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_totaal 2020 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers en de Tijdelijke regeling overbruggingsregeling
N.v.t.
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
24III
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Regeling/indicator
Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
Speerpunten
G4A
Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze conclusies
G4A
Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar N.v.t. wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
Ontwikkelingen 2022
G4A
Tozo 3, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 4_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 4_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar N.v.t. wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 4, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 5_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 5_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar N.v.t. wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Tozo 5, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G4A
Omvang vorderingen levensonderhoud (jaar T) Tozo 1 (i.v.m. verstrekte voorschotten op Tozo-aanvragen levensonderhoud welke zijn ingediend vóór 22 april 2021)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
25
G10
Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
26
G12
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
27
G12A
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze kernboodschappen
Nr.
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_ totalen
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
24IV
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Nr.
Regeling/indicator
Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
Speerpunten
28
G13
Regeling specifieke uitkering onderwijsroute
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze conclusies
29
H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Ontwikkelingen 2022
30
H8
Regeling Sportakkoord 2020–2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarverslag
31
H9B
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarrekening
32
H12
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Vooruitblik
33
H14B
SPUK expertisecentra jeugdhulp
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze samenwerking
34
H16
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Bijlagen
35
H25
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze kernboodschappen
Regeling specifieke uitkering opzet expertisecentra jeugdhulp 2020 (SiSa tussen medeoverheden) Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
25
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Wet normering topinkomens De bezoldiging van uw topfunctionarissen is juist verantwoord in de WNT-bijlage
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa
Geen controlebevindingen in de WNT-verantwoording 2022
De WNT is in 2022 beperkt gewijzigd
Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet Normering Topinkomens (WNT) gecontroleerd. Uit onze controle blijken geen bevindingen. Op grond van de wet zijn de griffier en de gemeentesecretaris aangewezen als topfunctionaris. Hun bezoldiging is juist en volledig verantwoord in de bijlage WNT in uw jaarstukken.
In 2022 is er voor de WNT weinig gewijzigd ten opzichte van 2021. Wel zijn de bedragen geïndexeerd op basis van de loonontwikkeling in de sector overheid. De wettelijke maximale bezoldiging voor topfunctionarissen is aangepast van €209.000 in 2021 naar €216.000 in 2022.
Wilt u meer weten over de WNT? Kijkt u dan op: https://www.topinkomens.nl
Daarnaast waren de volgende aandachtspunten mogelijk relevant voor de WNT-verantwoording 2022 van de gemeente Zeist:
Bijlage Wet normering topinkomens (WNT)
•
Als één van de topfunctionarissen ook nog een bezoldiging op andere gronden dan de topfunctie krijgt, dan had er mogelijk een extra overzicht in de WNT-verantwoording opgenomen moeten worden. Voor de gemeente Zeist is dit niet van toepassing gebleken.
•
Als de gemeente niet-topfunctionarissen in dienstbetrekking zou hebben die in 2022 méér bezoldiging ontvingen dan hun deeltijdfactor x €216.000, dan had deze (op functie) als ‘overige functionarissen’ in de WNTverantwoording opgenomen moeten worden. Voor de gemeente Zeist is dit niet van toepassing gebleken.
De aandachtspunten voor de WNT-verantwoording 2022 uitgelicht
U heeft twee topfunctionarissen verantwoord in de jaarrekening 2022.
Wet normering topinkomens Materialiteit
De twee topfunctionarissen zijn beiden in loondienst.
Communicatie Verantwoordelijkheden
U heeft in 2022 geen ontslagvergoedingen boven de WNT-grens uitgekeerd
26
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Materialiteit De materialiteit is gedurende de controle toegenomen
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
De gehanteerde materialiteit is €2,2 miljoen De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed door het toepassen van materialiteit. Het begrip ‘materieel’ wordt toegelicht in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’ in onze controleverklaring. Afwijkingen worden als materieel beschouwd wanneer redelijkerwijs kan worden verwacht dat ze, elk afzonderlijk of in totaal, gevolgen kunnen hebben voor de economische beslissingen die gebruikers op grond van de jaarrekening nemen.
In het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) zijn de goedkeuringstoleranties bepaald die de accountant ten behoeve van de oordeelsvorming over de jaarrekening van de gemeente hanteert. De grondslag voor het bepalen van deze toleranties betreft de totale werkelijke kosten van de gemeente, inclusief de toevoegingen aan de bestemmingsreserves. Materialiteit bepaalt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en het effect van vastgestelde afwijkingen op onze verklaring. In ons controleplan hebben wij een materialiteit vastgesteld van €1,8 miljoen. De materialiteit wordt echter geactualiseerd op basis van de feitelijke financiële gegevens en wijzigingen in uw organisatie en omgeving gedurende het hele jaar. Aangezien de werkelijke lasten, inclusief dotaties aan de bestemmingsreserves, hoger zijn dan in de programmabegroting op basis waarvan wij onze initiële materialiteit hebben berekend, heeft er op basis van de wettelijke uitgangspunten een verhoging plaatsgevonden naar €2,2 miljoen.
Ontwikkeling van de materialiteit €7.000.000 €6.000.000 €5.000.000 €4.000.000 €3.000.000 €2.000.000
€1.000.000 €Begroting Fouten
Jaarrekening Onzekerheden
27
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Communicatie Update over onze communicatie met u
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Vereiste communicatie op grond van controlestandaarden
Controleplan
Boardletter
Accountantsverslag
Jaarverslag Jaarrekening
Mededeling over de verantwoordelijkheden van de accountant
Bevestiging van de onafhankelijkheid van PwC
De zaken die zijn aangemerkt als kernpunten van de controle
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa
Eventuele significante tekortkomingen in de interne controle
Eventuele ontdekte of vermoede fraude
Niet naleven van wet- en regelgeving
Wet normering topinkomens
Schriftelijke bevestigingen gevraagd van het management
Materialiteit
Alle zaken die van invloed zijn op de vorm en inhoud van de controleverklaring.
Communicatie
Standpunt van de accountant over belangrijke kwalitatieve aspecten van de verslaggeving door het college
Verantwoordelijkheden
Rapporteren over significante moeilijkheden, aangelegenheden en overige zaken die van belang zijn voor het toezicht op het financiële verslaggevingsproces
Niet-gecorrigeerde afwijkingen
Significante aangelegenheden die naar voren komen tijdens de controle in verband met verbonden partijen van de gemeente
Beschrijving van de reikwijdte en timing van de controle, waaronder significante risico’s
28
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Verantwoordelijkheden van het college en de raad
Onze conclusies
Overzicht van verantwoordelijkheden van college en raad met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving
Ontwikkelingen 2022
De verantwoordelijkheden het college bestaan uit:
Jaarverslag Jaarrekening
• •
Vooruitblik • Onze samenwerking Bijlagen SiSa
• •
Wet normering topinkomens Materialiteit • Communicatie Verantwoordelijkheden
het identificeren en monitoren van de wet- en regelgeving die van toepassing is op de gemeente en zorgen voor volledigheid ervan; het uitvoeren van een risicobeoordeling die expliciet het risico op fraude omvat, door een analyse van prikkels en druk, kansen, en gedrag en rationalisatie, en het risico van niet-naleving van wet- en regelgeving; het opstellen en uitvoeren van programma’s en beheersingsmaatregelen ter preventie, ontmoediging en opsporing van fraude (fraudebestrijdingsprogramma’s) en niet-naleving van wet- en regelgeving; het waarborgen dat de cultuur en de omgeving van de gemeente integer zijn en ethisch gedrag bevorderen; ervoor zorgen dat de activiteiten van de gemeente worden uitgevoerd conform de bepalingen van wet- en regelgeving, inclusief het voldoen aan de wet- en regelgeving waarin de vaststelling van de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening wordt geregeld; het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van het management wordt gebracht.
De verantwoordelijkheden van degenen die zijn belast met toezicht (de gemeenteraad) bestaan uit: • •
•
• •
het versterken van een cultuur van integriteit en ethisch gedrag door middel van actief toezicht; het beoordelen van de vaststelling van frauderisico’s door het management en niet-naleving van wet- en regelgeving, het nemen van passende maatregelen en het zorgen voor een juiste tone at the top; het waarborgen dat het seniormanagement en raad en college passende maatregelen nemen om fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving te ontmoedigen en te voorkomen, voor een betere bescherming van investeerders, medewerkers en andere belanghebbenden; het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van de gemeenteraad wordt gebracht; het aannemen van een kritische houding ten opzichte van het college op het gebied van niet-gebruikelijke transacties met verbonden partijen en tussen ondernemingen binnen de groep.
28I
Accountantsverslag | Gemeente Zeist 2022 | CONCEPT
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Speerpunten
Verantwoordelijkheden accountant
Onze conclusies
Overzicht van verantwoordelijkheden van ons als accountant met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving
Ontwikkelingen 2022
De verantwoordelijkheid van de accountant bestaat uit:
Jaarverslag Jaarrekening
•
•
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
•
SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
• •
het plannen en uitvoeren van de controle om een redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat, hetzij door fraude of door fouten; het beoordelen of de programma’s en de interne beheersingsmaatregelen van de gemeente, waarmee geïdentificeerde risico’s van materiële fouten als gevolg van fraude en van niet-naleving van wet- en regelgeving worden aangepakt, op de juiste wijze zijn opgezet en worden uitgevoerd; het evalueren van het proces dat het management hanteert voor het beoordelen van de doeltreffendheid van de programma’s en interne beheersingsmaatregelen in verband met fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving; het evalueren van iedere fraude door het seniormanagement en het effect op de beheersingsomgeving; het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.
In de context van onze controle van de jaarrekening zijn onze doelstellingen met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving als volgt: •
•
•
•
het vaststellen en beoordelen van het risico van materiële onjuistheden in de jaarrekening als gevolg van fraude en als gevolg van niet-naleving van weten regelgeving; het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot de beoordeelde risico’s van materiële onjuistheden als gevolg van fraude, door een gepaste controleaanpak te ontwerpen en te implementeren; het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot de naleving van de bepalingen van die wet- en regelgeving waarvan algemeen wordt erkend dat ze directe gevolgen hebben voor de bepaling van materiële bedragen en toelichtingen in de jaarrekening; en het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.