02-23RV030 BP Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
Tekst van het document
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg ontwerp
bestemmingsplan Bijlagen bij toelichting
Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg ontwerp
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
Inhoudsopgave
Bijlagen bij toelichting
5
Bijlage 1
Boomeffectanalyse
7
Bijlage 2
Toetsingsadvies MER
37
Bijlage 3
Bodemrapport 1
45
Bijlage 4
Bodemrapport 2
97
Bijlage 5
Bodemrapport 3
183
Bijlage 6
Bodemrapport 4
235
Bijlage 7
Aanvulling historische informatie bodemonderzoek
295
Bijlage 8
AVG historisch vooronderzoek NGE
303
Bijlage 9
Procesverbaal van oplevering
467
Bijlage 10
Getekend besluit hogere waarde
485
Bijlage 11
Akoestisch onderzoek
493
Bijlage 12
BAAC onderzoek
545
Bijlage 13
Aerius berekening
661
Bijlage 14
Quick scan natuurtoets
683
Bijlage 15
Aanvullend soortenonderzoek
707
Bijlage 16 Beantwoording vooroverleg reacties bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
3
735
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
4
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
Bijlagen bij toelichting
5
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
6
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
Bijlage 1 Boomeffectanalyse
7
Boom Effect Analyse Ontwikkeling Dolderseweg 54, Huis ter Heide
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal Afdeling Onderzoek & Advies
Projectnummer:
PFBV.21.TH.111
Opdrachtgever:
Provincie Utrecht Project Management Bureau Dhr. R. Siebel Archimedeslaan 6 3584 BA Utrecht
Project:
Ontwikkeling Dolderseweg 54 Huis ter Heide
Contactpersoon: Telefoon: E-mail:
Dhr. A. C. van Polen 0318-519039 / 0649410666 b.vanpolen@piusfloris.nl
Onderzoeker(s):
Dhr. T. van de Hoef Boomtechnisch adviseur
Datum:
28 september 2022
Boom Effect Analyse Ontwikkeling Dolderseweg 54, Huis ter Heide
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
1
Inhoud Inhoud........................................................................................ 2 1 Inleiding .................................................................................. 3 2 Onderzoeksmethode ................................................................ 4 2.1 Inventarisatie en conditiebepaling ............................................................................. 4 2.2 Boomveiligheidscontrole .......................................................................................... 5 2.3 Toekomstverwachting huidige situatie ....................................................................... 5 2.4 Invloed werkzaamheden .......................................................................................... 5 2.5 Wettelijk kader ....................................................................................................... 6
3 Onderzoeksresultaten ............................................................. 7 3.1 Inventarisatie, conditiebepaling en VTA ..................................................................... 7 3.2 Beoordeling groeiplaats .......................................................................................... 11 3.3 Toekomstverwachting huidige situatie ...................................................................... 11 3.4 Beïnvloeding civiele werkzaamheden op de bomen .................................................... 11
4 Conclusie en advies ............................................................... 12 4.1 Toekomstbeeld voor de bomen ................................................................................ 12 4.2 Bomen die niet duurzaam te behouden zijn ............................................................... 12 4.3 Bomen in de bouwvelden ........................................................................................ 12 4.3 Bomen die duurzaam te behouden zijn ..................................................................... 13 4.4 Mogelijkheden bij herinrichting ................................................................................ 13 4.5 Algemene maatregelen bij werken rond bomen ......................................................... 14
Bijlage 1 Totaal overzicht bomen.................................................. Bijlage 2 Inventarisatiegegevens ................................................. Bijlage 3 Bomenposter ‘Werken rond bomen’. ..............................
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
2
1 Inleiding In opdracht van provincie Utrecht heeft Pius Floris Boomverzorging Veenendaal op 3 en 9 oktober 2019 een inventarisatie met daarop volgende Boom Effect Analyse (BEA) uitgevoerd aan de Dolderseweg 54 te Huis ter Heide. Op 26 juli 2021 heeft een update van het bomenbestand plaatsgevonden. Doel Het doel van dit BEA rapport is het inzichtelijk maken van de kwaliteit van het huidige bomenbestand op het perceel van de Dolderseweg 54 te Huis ter Heide. Daarnaast wordt bepaald hoe om te gaan met de bomen, zodat deze, gelet op de gewenste (woningbouw)ontwikkeling op de locatie, gehandhaafd kunnen blijven. In dit rapport zijn alle kapvergunning plichtige en behoudenswaardige bomen meegenomen. Onderzoeksvraag Hoe kunnen de aanwezige bomen, in de huidige verschijningsvorm en op de huidige standplaats, in relatie met de voorgenomen werkzaamheden, zo veel mogelijk duurzaam behouden worden. Situatie/project Binnen het projectgebied worden vijf woningen gerealiseerd. De huizen krijgen een inrit, welke aansluit op de Dolderseweg. Bij het realiseren van de woningen is het voornemen zo veel mogelijk van de bestaande bomen duurzaam in te passen binnen de nieuwe verkaveling en bebouwing. In bijlage 1 is de verkavelingstekening van de toekomstige situatie opgenomen. De bouwvlakken zijn zo veel mogelijk in de (boom-)vrije ruimtes gepland.
In bijlage 2 zijn de bomen en boomnummers weergegeven. Projectstatus: initiatieffase. In figuur 1 is globaal de locatie van het project te zien. Leeswijzer In het volgende hoofdstuk wordt aangegeven welke onderzoeksmethoden gehanteerd zijn en wat de functie hiervan is. De resultaten van de onderzoeken worden vermeld in hoofdstuk drie van dit rapport. Hoofdstuk vier bevat de conclusie en het advies. Bijlage 1 bevat een overzichtstekening met daarop een overzicht van de bomen en boomacties. De boomnummers op deze tekening corresponderen met de lijst in bijlage 2, hierop staat de inventarisatie en de uitkomsten van de boomveiligheidscontrole. Bijlage 3 bevat de Bomenposter ‘Werken rond bomen’.
Figuur 1: De rode lijnen geven de locatie van het projectgebied aan.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
3
2 Onderzoeksmethode Er zijn verschillende stappen ondernomen voor deze Boom Effect Analyse: 1. 2. 3. 4. 5.
Inventarisatie en conditie bepaling van het bomenbestand; Visuele controle op symptomen van verzwakking. Beoordeling van de groeiplaats. Toekomstverwachting. Beïnvloeding civiele werkzaamheden op de bomen
Hieronder zijn de verschillende onderzoeksmethoden toegelicht.
2.1 Inventarisatie en conditiebepaling Bij de inventarisatie en conditiebepaling is bepaald welke bomen er aanwezig zijn en wordt bepaald wat de conditie hiervan is. Dit is van belang voor het verkrijgen van een stuk basisinformatie over de bomen. Inventarisatie Bij de inventarisatie is van de bomen een aantal gegevens opgenomen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om soort, grootte en locatie. Naast deze vaste gegevens worden ook variabele gegevens opgenomen, als stamdiameter en conditiebepaling. Conditiebepaling De conditiebepaling is een momentopname van de verschijningsvorm van de boom. Bij de conditiebepaling is door ons onderscheid gemaakt tussen de volgende vier categorieën: Goed
De boom vertoont een beeld dat van de soort verwacht mag worden onder goede groeiplaatsomstandigheden en op een goede groeiplaats.
Redelijk
Niet-optimale groei, maar de minder optimale omstandigheden hebben nog geen duidelijke negatieve gevolgen voor de verdere ontwikkeling van de boom.
Matig
Er is duidelijk sprake van negatieve gevolgen voor de verdere ontwikkeling van de boom, zoals beginnende scheutsterfte of overmatige scheutgroei binnen in de kroon.
Slecht
Duidelijk aftakelende boom, waarbij veelal sprake is van een ijle kroon met zware scheutsterfte resulterend in veel en soms zwaar/dik dood hout.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
4
2.2 Boomveiligheidscontrole VTA methode De boomveiligheidscontrole bij de bomen is uitgevoerd met behulp van de VTA methode. De afkorting VTA staat voor Visual Tree Assessment. Bij deze visuele beoordeling van de bomen, wordt gericht gekeken naar de bouw en het groeigedrag van de boom. Het breukrisico wordt beoordeeld door te kijken naar de stam, stamvoet, takaanzetten, kroonopbouw en aanwezigheid van zwammen. Bij de conclusie wordt de boom ingedeeld in één van de volgende categorieën: Goedgekeurd Een boom wordt goedgekeurd als er geen symptomen bij een boom worden aangetroffen die op een defect wijzen; Attentieboom Bomen waarbij wel een symptoom gevonden wordt, maar waarvan duidelijk is dat deze op het moment van controle geen verhoogd risico veroorzaakt, worden als attentieboom aangeduid; Risicoboom
Bomen waarbij een symptoom gevonden wordt die een verhoogd risico veroorzaakt en bomen waarbij een symptoom gevonden wordt waarvan op het moment van controle niet kan worden aangegeven of het een verhoogd risico veroorzaakt, worden aangemerkt als zijnde risicoboom;
Afgekeurd
Bomen waarvan op het moment van de controle duidelijk is dat zij een verhoogd risico veroorzaken, worden aangemerkt als afgekeurd. Vanuit het oogpunt van veiligheid dienen deze bomen verwijderd te worden.
2.3 Toekomstverwachting huidige situatie De toekomstverwachting wordt bepaald door de leeftijd, conditie, mechanische gebreken, groeiplaatsomstandigheden en in dit geval door de herinrichtingsplannen. Bij de conclusie wordt de boom ingedeeld in één van de volgende categorieën: o o o o
Goed toekomstverwachting van minimaal 15 jaar en meer actieve groei; Redelijk toekomstverwachting van 10 tot 15 jaar actieve groei; Matig toekomstverwachting van 5 tot 10 jaar actieve groei; Slecht toekomstverwachting van 0 tot 5 jaar actieve groei.
2.4 Invloed werkzaamheden De toekomstverwachting, zoals omschreven in 2.4 kan ernstig verstoord worden door de civiele werkzaamheden die uitgevoerd gaan worden. Hieronder staat een opsomming wat de gevolgen kunnen zijn. Schade bovengronds Door de inzet van zwaar materieel en het werken in korte nabijheid van de bomen, is er een verhoogde kans op stam en/of kroonbeschadiging. Schade ondergronds Tijdens de uitvoering van de werkzaamheden ontstaat er wortelverlies als gevolg van de graafwerkzaamheden. Tevens bestaat er een groot risico op bodemverdichting van de groeiplaats die zich buiten het te graven cunet bevindt. Daarnaast kan er indirect
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
5
wortelschade/sterfte ontstaan de opslag van materiaal en materieel. Dit vanwege een verstoorde diffusie van bodemgassen met de buitenlucht. Onder het begrip wortelschade wordt de schade aan de opnamewortels verstaan. Deze wortels zorgen voor de opname van voedingsstoffen en vocht. Het wordt weergeven in procenten ten opzichte van de totale opname wortels. Onder het begrip stabiliteitswortelschade wordt de schade aan de wortels verstaan die zorgen voor de stabiliteit van de boom. Het wordt weergeven in procenten ten opzichte van de totale stabiliteit wortels. Voor het percentage schade aan de beworteling zijn onderstaande richtlijnen opgesteld: • Tot 10 % verlies is acceptabel bij een goede groeiontwikkeling; • Bij > 10% wortelschade is compensatie gewenst; • Bij 20 – 40 % verlies is individuele afweging noodzakelijk. • Bij meer dan 40% verlies van de stabiliteitswortels (> 5 cm diam.) is er sprake van acute instabiliteit. In de regel heeft een boom 3 jaar nodig om het wortelverlies te compenseren, indien hiervoor ondergronds de mogelijkheden (nieuwe doorwortelbare ruimte) toereikend zijn
2.5 Wettelijk kader Binnen gemeente Zeist geldt het volgende wettelijk kader (toegespitst op het projectgebied): Artikel 3 3.1. Het is verboden zonder omgevingsvergunning van het college, bomen die in de Groene gebieden staan, of gemeentelijke bomen, te vellen. 3.3.E. Het in het eerste lid gestelde verbod geldt niet voor: de boom in een vastgesteld bouwvlak conform het vigerend bestemmingsplan staat en moet wijken voor een bouwinitiatief waarvoor omgevingsvergunning is verleend of verleend gaat worden en daarbij binnen 5 meter van mogelijke toekomstige bebouwing of binnen 3 meter van toekomstige infrastructuur staat. Artikel 4 4.3. De omgevingsvergunning voor de activiteit vellen wordt verleend indien: 4.3.E. De boom in een vastgesteld bouwvlak conform het vigerend bestemmingsplan staat en moet wijken voor een bouwinitiatief waarvoor omgevingsvergunning is verleend of verleend gaat worden en daarbij binnen 5 meter van mogelijke toekomstige bebouwing of binnen 3 meter van toekomstige infrastructuur staat.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
6
3 Onderzoeksresultaten 3.1 Inventarisatie, conditiebepaling en VTA Tijdens de inventarisatie zijn alle bomen boven de kapvergunningsgrens (25 cm diameter op 1,30 m + maaiveld) geïnventariseerd en beoordeeld op boomveiligheid. Buiten de bouwvelden zijn ook de behoudenswaardige bomen onder de kapvergunningsgrens geïnventariseerd en beoordeeld op boomveiligheid. Daarna zijn de bomen beoordeeld op inpasbaarheid binnen de herinrichtingsplannen. De geïnventariseerde bomen zijn na de boomveiligheidscontrole verder onderzocht middels de Boom Effect Analyse. Hier wordt verder op in gegaan vanaf hoofdstuk 3.2. Een overzicht van alle geïnventariseerde bomen is terug te vinden in bijlage 2. In juli 2021 heeft een update van het bomenbestand plaats gevonden. Tijdens de update is de conditie van de bomen her-beoordeeld en zijn de diameters opnieuw opgenomen, omdat enkele bomen ondertussen kapvergunning plichtig zijn geworden. Inventarisatie In totaal zijn 200 bomen geïnventariseerd. Meest voorkomende soorten zijn: Amerikaanse eik (Quercus rubra) 73 stuks. Er staan enkele oude exemplaren op het terrein. Sommige hebben waarschijnlijk ooit solitair gestaan. Zomereik (Quercus robur) 46 stuks Valse acacia (Robinia pseudoacacia) 13 stuks. Deze staan allemaal in de noordelijke hoek van het terrein. Daarnaast zijn soorten als de gewone beuk, berk, vliegden en Douglasspar aanwezig.
De locaties van alle geïnventariseerde bomen zijn weergegeven in bijlage 1: kaart met boomnummers. Dit is onderverdeeld in 3 categorieën, te weten: 1. Behoudenswaardig (goede kwaliteit: toekomstverwachting > 10 jaar en geen grove gebreken), stamdiameter >25 cm; 2. Behoudenswaardig (goede kwaliteit: toekomstverwachting > 10 jaar en geen grove gebreken), stamdiameter <25 cm; 3. Matige tot slechte kwaliteit, alle diameters. Conditie De bomen hebben over het algemeen een redelijke conditie, namelijk 125 stuks. 45 bomen hebben een matige conditie tegenover 31 stuks tijdens de 1e inventarisatie in 2019, 17 bomen een slechte en maar 11 bomen hebben een goede conditie. In onderstaande grafiek is de conditie schematisch weergegeven.
Conditie 140
125
120 100 80 60
45
40 20
17
11
2
0 Goed
Redelijk
Matig
Slecht
Dood
Figuur 2: Schematische weergave conditie
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
7
Boomveiligheid De bomen in het projectgebied staan voor het grootste deel in een bossituatie (figuur 3). Bomen staan vaak dicht op elkaar er is veel onderlinge concurrentie om voldoende licht te kunnen bereiken. Hierdoor hebben veel van de geïnventariseerde bomen éénzijdige kronen, (grof) dood hout ontwikkeld of is zijn de bomen onderstandig aan elkaar. Daarnaast zijn veel bomen in het verleden op ongeveer 8 meter hoogte afgezet geweest. Dit in verband met het landen van vliegtuigen op de naastgelegen landingsbaan (figuur 4) van voormalig vliegbasis Soesterberg. Deze bomen hebben na deze ingreep een matige tot slechte kroon gevormd. Tijdens de inventarisatie zijn 160 bomen als risicoboom beoordeeld (het gaat vaak om een tijdelijk verhoogd risico). Dit in de meeste gevallen door de aanwezigheid van (grof) dood hout in de kroon. Na gerichte snoei van dit dode hout kunnen de meeste risicobomen goedgekeurd worden betreffende boomveiligheid. Bij enkele risicobomen is een andere vervolgactie nodig, zoals het rooien van een slechte boom (conditie of grof gebrek).
Figuur 3: Bomen in bossituatie
Staat van onderhoud De staat van onderhoud van de bomen is achterstallig tot verwaarloosd. Veel bomen bevatten (grof) dood hout dat gesnoeid dient te worden. Dit dode hout is een normaal verschijnsel, doordat de bomen in een bossituatie staan. Daarnaast dienen veel Figuur 4: Boom op 8m afgezet geweest bomen opgekroond te worden om een goede doorrijdhoogte te bereiken bij inritten etc. Afhankelijk van de uiteindelijke plaatsing van de inritten, dienen wellicht dikke zijarmen van enkele bomen afgezet te worden. Dit komt de toekomstverwachting van de bomen echter niet ten goede.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
8
Toepasbaar binnen herinrichting In de rest van het rapport is het projectgebied opgedeeld in drie ‘deelgebieden’, namelijk oost, west, en de bouwvelden globaal gecentreerd op de perceelen (figuur 5). Bomen die niet in de inventarisatie zijn opgenomen, zijn niet van behoudenswaardige kwaliteit en vallen buiten de kapvergunningsregels van gemeente Zeist. Deze kunnen, wanneer nodig, verwijderd worden tijdens de herinrichting van de percelen. Oost Van het oostelijke deel (vanaf de rode lijn) van het projectgebied heeft het zuidelijke helft een open karakter. Hier staan veel krenten, andere lage heesters en enkele bomen. De geïnventariseerde bomen op het oostelijke deel, zijn duurzaam in te passen, met uitzondering van de bomen met een slechte conditie of matige toekomstverwachting (0- Figuur 5: onderverdeling volgens model 3 DEF: 10 jaar). Voor deze bomen luidt het advies om de bomen te rooien. Dit ten behoeve van de veiligheid en om de bovengrondse groeiplaats van de overige bomen te verbeteren. In 4.2 is beschreven welke bomen dit betreft. West Het westelijke deel (vanaf de groene lijn) van het projectgebied is bosrijk. Hier staan veel Amerikaanse eiken. De bomen staan vaak in groepjes, dicht op elkaar en veel bomen zijn op ±8 m hoogte een keer afgezet. Veel van deze bomen hebben daardoor een slechte/matige kroonopbouw.
De geïnventariseerde bomen die hier staan, zijn duurzaam in te passen, met uitzondering van de bomen met een slechte conditie of matige toekomstverwachting (0-10 jaar). Voor deze bomen luidt het advies om de bomen te rooien. Dit ten behoeve van de veiligheid en om de bovengrondse groeiplaats van de overige bomen te verbeteren. In 4.2 is beschreven welke bomen dit betreft. Enkele van de hier geïnventariseerde bomen zijn berken of zijn kleiner dan de kapvergunningsgrens. Deze bomen zijn in de inventarisatie meegenomen, omdat deze duurzaam in te passen zijn in een boomgroep of solitair. Tijdens het verwijderen van opschot en andere bomen buiten de kapvergunningsregels en bomen die niet duurzaam in te passen zijn, dienen deze dus wel behouden te worden. Bouwvelden Om de percelen bosrijk te houden, is het wenselijk zoveel mogelijk bomen te behouden. Geadviseerd wordt om de bomen met een slechte of matige conditie te rooien.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
9
Bij het creëren van de bouwvelden zijn enkele kansen om een aantal behoudenswaardige bomen binnen de bouwvelden duurzaam in te passen. Wenselijk is om de volgende boomnummers te behouden ter afscherming van de percelen naar de omgeving: 10 - 14 - 19. Daarnaast biedt boom 98 een kans om een boom van monumentale kwaliteit duurzaam in te passen in de bouwvelden (figuur 6). Deze oude tamme kastanje komt zeer goed tot zijn recht wanneer deze solitair komt te staan. De 4 te behouden bomen worden vanaf het volgende hoofdstuk verder onderzocht in de BEA. Overig In het projectgebied is veel opslag van de Amerikaanse eik aanwezig. De Amerikaanse eik is een invasieve exoot die de inheemse (onder)beplanting verdringt. De opslag van deze boomsoort dient dan ook (zoveel mogelijk) verwijderd te worden.
Figuur 6 Boom 98
In de noordoostelijke hoek van het perceel groeit veel Japanse duizenknoop (figuur 7). Deze plant wordt tot de meest invasieve exoten gerekend (WUR, 2019). De plant is in staat om schade aan gebouwen en infrastructuur te veroorzaken en moet dus bestreden worden. Om verspreiding te voorkomen, dient met de aanwezigheid van de japanse duizendknoop rekening gehouden te worden en maatregelen tegen verspreiding getroffen te worden tijdens de werkzaamheden. Tijdens de update van de BEA bleek dat de Japanse duizenknoop zich verder uitbreid over het projectgebied.
Figuur 7 Japanse duizendknoop in de noordoostelijke hoek
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
10
3.2 Beoordeling groeiplaats Bovengronds De bomen staan in een bossituatie. Hierdoor hebben de bomen te maken met onderlinge concurrentie. Omdat de bomen richting het licht groeien, is er vaak sprake van een éénzijdige kroonontwikkeling, een hoge lengte-dikteverhouding of onderstandige bomen. Bomen aan de rand van het projectgebied zijn vanwege langs liggende wegen vaker opgekroond geweest. Ondergronds De bomen staan in een goede ondergrondse standplaats. In de humusrijke bovenlaag is veel voeding te vinden, waardoor de bomen hier dan ook intensief wortelen. Bij het herinrichten van het projectgebied, dient hier dan ook zeker rekening mee gehouden te worden. De kans op grote wortelschade bij de geïnventariseerde bomen is zeer groot bij bouw, en/of graafwerkzaamheden. Ook verdichting (door bijv. rijbewegingen) kan wortelsterfte veroorzaken.
3.3 Toekomstverwachting huidige situatie Het vaststellen van de toekomstverwachting bij bomen is een inschatting en is van diverse factoren afhankelijk. De meeste bomen binnen het projectgebied hebben een goede tot redelijke conditie en een voldoende ruime groeiplaats. Hierdoor is de toekomstverwachting, bij gelijkblijvende omstandigheden, voor de meeste bomen redelijk (10 - 15 jaar) tot goed (>15 jaar). De toekomstsituatie kan met de nieuwe terreininrichting en de bijbehorende werkzaamheden echter sterk veranderen.
3.4 Beïnvloeding civiele werkzaamheden op de bomen Ten tijde van het onderzoek zijn de exacte bouw- en herinrichtingsplannen niet bekend. Wel is aangegeven waar de bouwvelden liggen en waar geen bebouwing gerealiseerd gaat worden (figuur 5). Tijdens de inventarisatie zijn twee plekken vastgesteld waarbij de invloed van de (bouw)werkzaamheden op de bomen (zeer) groot kan zijn: In de bouwvelden worden vijf woningen gerealiseerd. Door deze nieuwbouw is een aantal bomen niet te behouden. Bij enkele bomen wordt de bebouwing waarschijnlijk op een (zeer) korte afstand gerealiseerd. In het westelijke deel van het projectgebied, worden inritten naar de nieuwbouw gerealiseerd. Deze inritten worden op korte afstand van enkele bomen gerealiseerd. De kans is groot dat bij deze bomen schade ontstaat door graafwerkzaamheden en bovengrondse (rij)bewegingen van materieel. Ook verdichting door nieuwe verharding of door rijbewegingen tijdens de aanleg kan zorgen voor (grote) wortelschade. De herinrichtingsplannen van het projectgebied bieden voor sommige bomen echter ook kansen. Na de geadviseerde kap van de bomen met een slechte conditie of matige toekomstverwachting (5 tot 10 jaar), hebben de overige bomen bovengronds minder last van concurrentie. Hierdoor kunnen deze bomen zich beter ontwikkelen en uitgroeien tot duurzame exemplaren.
In het volgende hoofdstuk zijn bovenstaande knelpunten uitgewerkt en worden richtlijnen beschreven hoe om te gaan met de bomen om duurzaam behoud mogelijk te maken.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
11
4 Conclusie en advies 4.1 Toekomstbeeld voor de bomen In de huidige situatie heeft het grootste deel van de bomen in het projectgebied een redelijke tot goede toekomstverwachting van 10 tot 15 en meer dan 15 jaar actieve groei. Met een zorgvuldige inpassing van de bouwvlakken kan een groot deel van de bomen blijven staan. Belangrijk aandachtspunt is de uitvoering. Een zorgvuldige uitvoering is een vereiste om te voorkomen dat bomen onherstelbaar worden geschaad.
4.2 Bomen die niet duurzaam te behouden zijn Geadviseerd wordt 56 van de 200 bomen te verwijderen omdat deze niet duurzaam in te passen zijn vanwege de slechte conditie waarin deze verkeren of door de matige toekomstverwachting van 5 tot 10 jaar (categorie 3 in bijlage 2). Dit ten behoeve van de veiligheid en de bovengrondse groeiruimte van de overige bomen. Het gaat hierbij om de volgende boomnummers: 7 39 59 85 121 169
8 40 60 89 123 171
9 41 66 90 124 190
12 43 69 93 125 196
15 45 70 94 127 197
17 48 73 95 129 198
25 49 75 97 130
30 51 79 104 131
35 52 80 109 136
37 57 81 117 157
4.3 Bomen in de bouwvelden In de bouwvelden zullen als gevolg van de bouwwerkzaamheden een aantal bomen niet te behouden zijn. Dit zijn er circa 14 van de 200 geïnventariseerde bomen. In 3.1 is beschreven om enkele bomen aan de randen van de bouwvelden te behouden. Mocht besloten worden dat deze bomen niet behouden kunnen worden wegens bouwwerkzaamheden, zijn de volgende 4 bomen niet duurzaam te behouden: 10
14
19
98
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
12
4.3 Bomen die duurzaam te behouden zijn De overige bomen zijn duurzaam te behouden, mits aan de voorwaarden beschreven in 4.4 en 4.5 voldaan wordt. Het betreft hier de bomen die in bijlage 2 met categorie 1 of 2 beoordeeld zijn. Met de zorgvuldige inpassing van de bouwblokken en het verwijderen van de ‘slechte’ bomen kan het huidige groene beeld behouden blijven en zelfs in kwaliteit verbeteren. Voor de te handhaven bomen luidt echter wel het advies naar de toekomstige bewoners, dat de strooisel laag onder de bomen intact wordt gelaten. Voor een duurzame inrichting aan de westzijde van het projectgebied is in hoofdstuk 4.2 een mogelijkheid beschreven. Voor het behoud van de bomen zijn een aantal regels opgenomen. In bijlage 3 staat een poster Werken rond bomen, van het Norm Instituut Bomen. Deze moet onderdeel uitmaken tijdens een startoverleg, hoe om te gaan met de bestaande bomen. Wanneer deze acties in acht worden genomen, wordt het risico op beschadigingen van zowel de boven- als ondergrondse groeiplaats geminimaliseerd.
4.4 Mogelijkheden bij herinrichting Woningen Bij het realiseren van woningen wordt geadviseerd de bomen met een slechte conditie of matige toekomstverwachting te verwijderen. Zoals in 4.3 beschreven blijft het groene beeld behouden. De bomen die duurzaam ingepast worden, vallen binnen de directe invloedsfeer van de voorgenomen (bouw)werkzaamheden. Afhankelijk van de plaatsing en grootte van de bebouwing, zal de invloed van de werkzaamheden groot of minder groot zijn. Aangeraden wordt om de bebouwing buiten de kroonprojectie van de bomen te plaatsen. Dit is de “kwetsbare boomzone” waar veel boomwortels groeien (zie bijlage 3). Om bodemverdichting en bijbehorende wortelsterfte te voorkomen, dienen maatregelen getroffen te worden, zoals beschreven in 4.5. Op 1 perceel is in de huidige situatie bebouwing aanwezig. Het is aan de nieuwe eigenaren van het perceel om deze woning te slopen of te renoveren. Wanner de bebouwing gesloopt wordt, is het van belang dat de bebouwing vanuit de oostelijke richting gesloopt wordt. Wanneer dit niet gedaan wordt, is het risico op beschadiging van boom 110 zeer groot. Dit door de geringe afstand van deze boom tot de bebouwing. Inritten Om de nieuwe woningen te bereiken, dient er per perceel een inrit gerealiseerd te worden.
Deze dient aangelegd te worden voordat de werkzaamheden aan de woningen starten, zodat deze inritten ook gebruikt kunnen worden tijdens de (bouw)werkzaamheden. Voor het realiseren van de inritten, is het van belang dat zeer zorgvuldig gekeken wordt waar deze inritten het best geplaatst kunnen worden. Bij een zorgvuldige keuze kunnen zoveel mogelijk bomen gehandhaafd blijven om het bosrijke karakter van de percelen in stand te houden. Bij het perceel met de huidige bebouwing wordt geadviseerd de nieuwe inrit op dezelfde plaats te realiseren als waar nu de inrit ligt. Dit heeft de minste negatieve effecten op de omringende bomen.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
13
Afstanden bebouwing tot hart te behouden bomen Een veilige afstand van de bouwkavels en te realiseren bebouwing tot de behoudenswaardige bomen is lastig te bepalen. Dit omdat het grootste deel van de aanwezige bomen zich in de halfwasfase of jeugdfase bevinden. De kronen van de bomen zullen dan ook nog uitdijen. Zeker wanneer omringende bomen gekapt worden om woningbouw te realiseren. Daarnaast is niet per boom specifiek te zeggen tot welke afstand (graaf)werkzaamheden uitgevoerd mogen worden. Dit omdat elke boom(soort) op een andere manier wortelt. Daarom zijn de volgende algemene maatregelen opgesteld: Geen werkzaamheden binnen de kroonprojectie van de bomen. Graafwerkzaamheden mogen absoluut niet dichter op de boom plaatsvinden dan de leidraad minimale graafafstanden uit Handboek Bomen 2018, zodat geen instabiliteit van de bomen optreedt. Om zeker te zijn dat er geen onveilige situaties ontstaan, wordt sterk aanbevolen een grotere minimale afstand in te stellen van minimaal +1 meter bovenop de afstand zoals beschreven in de leidraad. Algemeen Veel bomen vallen binnen de directe invloedsfeer van de voorgenomen werkzaamheden. Het gehele gebied wordt heringericht. Zoveel mogelijk bomen worden ingepast. Het is echter zeer aannemelijk, dat bij (graaf)werkzaamheden, wortels beschadigd raken of verdwijnen. Dit geldt vooral voor veel opnamewortels.
Ook kunnen verdichtingsproblemen ontstaan wanneer de werkzaamheden met zwaar materieel uitgevoerd worden. Daarnaast vormt directe beschadiging van de stam, stamvoet of boomkroon een reëel risico. Nieuwe aanplant Tijdens de ontwikkeling van de kavels staat het behoud van het groene karakter centraal. Wonen in het bos, aan de rand van de oude vliegbasis Soesterberg is het unieke verkooppunt van de kavels. Om ervoor te zorgen dat het karakter van de kavels behouden blijft na de verkoop, wordt sterk aanbevolen dat de nieuwe eigenaren direct extra groen aanplanten. Denk hierbij aan nieuwe inheemse bomen die de ecologische waarden van het projectgebied vergroten, zoals de linde (bijv. Tilia cordata) of grove den (Pinus sylvestris). Nu aanplanten van jonge bomen voorkomt kaalslag wanneer in de toekomst enkele bomen uitvallen. Tevens wordt aanbevolen enkele wintergroene heesters aan te planten. Door bijvoorbeeld Hulst (Ilex aquifolium) tussen de percelen te planten, wordt een wintergroene afscheiding gecreëerd, waardoor privacy gewaarborgd wordt, zonder dat het boskarakter verstoord wordt.
4.5 Algemene maatregelen bij werken rond bomen Naast bovenstaande adviezen dient te allen tijde rekening te worden gehouden met de algemeen geldende adviezen bij werkzaamheden in de buurt van bomen, deze adviezen staan in bijlage 3 weergegeven op de Bomenposter ‘Werken rond bomen’. • De te behouden bomen dienen vóór uitvoering van de werkzaamheden te worden gesnoeid om voldoende werkruimte te creëren en schade te voorkomen. Deze snoeiwerkzaamheden moeten worden uitgevoerd door een gecertificeerd European Tree Worker. • De kroonprojectie dient zoveel als mogelijk te worden ontzien. Gebruik van bouwhekken voorkomt schade aan boom en groeiplaats. • Bij de bomen dient rond de stam een stambescherming te worden aangebracht om directe schade te allen tijde te voorkomen. • Er mag geen materiaal tussen de bomen worden geplaatst of opgeslagen. • Er mogen geen voertuigen of andere machines tussen de bomen worden geparkeerd.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
14
• •
• •
Het instrueren van werknemers welke de werkzaamheden uitvoeren, hoe om te gaan met wortelkap en werken bij bomen. Indien wortelkap noodzakelijk is, dient dit te gebeuren door middel van een recht snijvlak, haaks op de lengterichting van de wortel. Wortelkap bij wortels vanaf 5 cm diameter dient handmatig te worden uitgevoerd. De werkzaamheden dienen te worden uitgevoerd door een boomdeskundige. Bij voorkeur werkzaamheden buiten het groeiseizoen van de bomen uit voeren! Het advies is om tijdens de uitvoering van de werkzaamheden van het project een boomtechnisch toezichthouder (niveau European Tree Technician) aan te stellen. Deze ziet toe op de werkzaamheden en op de naleving van de randvoorwaarden en geeft zo nodig advies.
Slotwoord Het grootste gedeelte van de bomen is goed inpasbaar, mits er zorgvuldig mee wordt omgesprongen. Een juiste uitvoering is daarbij van groot belang. Desgewenst kan Pius Floris Boomverzorging tijdens de uitvoering een boomtechnisch toezichthouder leveren, die de werkzaamheden in goede banen kan leiden en advies kan geven.
Dit rapport is naar waarheid opgemaakt te Veenendaal, 28 september 2022.
Ing. W.A. van Ginkel Directeur Pius Floris Boomverzorging Veenendaal
© Pius Floris Boomverzorging Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming van de auteur.
Informatie: www.piusfloris.nl
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
15
Bijlage 1 Totaal overzicht bomen
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
16
194
122
118 115
Legenda Bomen
Boom goede kwaliteit >25 cm Boom goede kwaliteit <25 cm Boom slechte kwaliteit Alle diameters
105
71
39
Project: Dolderseweg 54 Huis ter Heide Provincie Utrecht September 2022 Kaart 1a: Totaaloverzicht, A3
Bijlage 2 Inventarisatiegegevens
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
17
Bijlage 2A Inventarisatiegegevens
Boomsoort (Nederlands) Zomereik Zomereik
Hoogteklasse 6 - 12 m 12 - 18 m
KroonStamStandplaats diameter diameter Conditie Bos 8 28 Redelijk Bos 10 39 Redelijk
Toekomstverwachting 10 - 15 jaar > 15 jaar
3 Quercus robur 4 Quercus robur
Zomereik Zomereik
6 - 12 m 12 - 18 m
Bos Bos
12 10
35 42
Redelijk Redelijk
10 - 15 jaar 10 - 15 jaar
5 Quercus robur 6 Quercus robur 7 Thuja occidentalis 8 Thuja occidentalis 9 Thuja occidentalis 10 Quercus robur 11 Pinus sylvestris 12 Pinus sylvestris 13 Pinus sylvestris 14 Quercus robur 15 Sorbus aucuparia 16 Quercus robur 17 Acer campestre 18 Quercus rubra 19 Quercus robur 20 Prunus serotina 21 Prunus serotina 22 Betula pendula 23 Betula pendula 24 Quercus robur
Zomereik Zomereik Westerse Levensboom Westerse Levensboom Westerse Levensboom Zomereik Vliegden Vliegden Vliegden Zomereik Lijsterbes Zomereik Veldesdoorn Amerikaanse Eik Zomereik Amerikaanse Vogelkers Amerikaanse Vogelkers Gewone Berk Gewone Berk Zomereik
12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 6 - 12 m 12 - 18 m 6 - 12 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 6 - 12 m 12 - 18 m 6 - 12 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 6 - 12 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
8 10 6 4 6 10 8 8 8 18 5 10 8 10 8 5 7 8 6 7
29 32 43 22 50 30 25 29 25 73 17 43 24 20 36 21 23 32 27 20
Redelijk Redelijk Slecht Slecht Slecht Redelijk Redelijk Matig Matig Redelijk Slecht Redelijk Slecht Redelijk Goed Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk
10 - 15 jaar > 15 jaar < 5 jaar < 5 jaar < 5 jaar > 15 jaar > 15 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar < 1 jaar > 15 jaar < 5 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar
25 Thuja occidentalis
Westerse Levensboom
6 - 12 m
Bos
5
30
Matig
5 - 10 jaar
26 Fagus sylvatica 'Atropunicea' 27 Betula pendula 28 Quercus rubra 29 Quercus rubra 30 Quercus rubra 31 Quercus rubra 32 Quercus rubra 33 Pseudotsuga menziesii
Rode Beuk Gewone Berk Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Douglasspar
18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m > 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
14 5 10 10 10 12 10 4
51 25 44 27 40 66 40 37
Goed Goed Matig Redelijk Slecht Matig Redelijk Redelijk
> 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar < 5 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar
34 Quercus rubra
Amerikaanse Eik
12 - 18 m
Bos
9
34
Redelijk
10 - 15 jaar
UID Boomsoort (Latijns) 1 Quercus robur 2 Quercus robur
Pius Floris Boomverzorging | Boom Effect Analyse - Dolderseweg Huis ter Heide
Bijlage 2A Inventarisatiegegevens 35 Thuja occidentalis 36 Quercus rubra 37 Quercus robur
Westerse Levensboom Amerikaanse Eik Zomereik
12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m
Bos Bos Bos
4 5 7
32 32 30
Matig Redelijk Matig
5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar
38 Quercus rubra 39 Quercus rubra 40 Quercus rubra 41 Thuja occidentalis 42 Quercus rubra 43 Betula pendula 44 Quercus rubra 45 Betula pendula 46 Quercus rubra 47 Quercus robur 48 Quercus robur 49 Quercus robur 50 Pseudotsuga menziesii
Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Westerse Levensboom Amerikaanse Eik Gewone Berk Amerikaanse Eik Gewone Berk Amerikaanse Eik Zomereik Zomereik Zomereik Douglasspar
12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
6 8 10 5 8 4 6 5 12 8 8 8 14
15 31 30 22 28 29 26 42 42 30 21 27 86
Redelijk Matig Matig Slecht Redelijk Matig Redelijk Matig Goed Redelijk Slecht Slecht Redelijk
5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar < 5 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar > 15 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar < 5 jaar < 5 jaar > 15 jaar
51 Pseudotsuga menziesii
Douglasspar
18 - 24 m
Bos
5
40
Matig
< 5 jaar
52 Larix decidua 53 Quercus robur 54 Chamaecyparis lawsoniana 55 Pseudotsuga menziesii 56 Quercus robur 57 Quercus rubra 58 Quercus rubra 59 Quercus robur 60 Pseudotsuga menziesii 61 Quercus rubra 62 Quercus rubra 63 Quercus rubra 64 Quercus rubra 65 Quercus rubra 66 Quercus rubra 67 Quercus rubra 68 Quercus rubra
Europese Lariks Zomereik Lawson Cypres Douglasspar Zomereik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Zomereik Douglasspar Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik
12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
6 9 5 9 10 12 14 4 11 14 8 12 12 10 12 8 6
25 40 46 28 25 58 53 26 62 46 27 41 35 26 30 33 30
Dood Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Matig Redelijk Redelijk Matig Matig Goed Redelijk Redelijk Redelijk Matig Matig Redelijk
Niet aanwezig 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar
69 Quercus rubra 70 Quercus rubra 71 Quercus rubra 72 Quercus rubra
Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik
18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m
Bos Bos Bos Bos
4 6 6 9
27 31 24 37
Matig Matig Redelijk Redelijk
5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar
Pius Floris Boomverzorging | Boom Effect Analyse - Dolderseweg Huis ter Heide
Bijlage 2A Inventarisatiegegevens 73 Quercus rubra 74 Quercus robur 75 Pinus sylvestris 76 Betula pendula 77 Quercus rubra 78 Quercus robur 79 Quercus rubra 80 Quercus rubra 81 Quercus rubra 82 Quercus rubra 83 Quercus rubra 84 Quercus rubra 85 Quercus rubra 86 Quercus rubra 87 Quercus rubra 88 Betula pendula 89 Quercus robur 90 Pinus sylvestris 91 Pinus sylvestris 92 Quercus robur 93 Ilex aquifolium 94 Ilex aquifolium 95 Ilex aquifolium 96 Quercus robur 97 Prunus serotina
Amerikaanse Eik Zomereik Vliegden Gewone Berk Amerikaanse Eik Zomereik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Gewone Berk Zomereik Vliegden Vliegden Zomereik Hulst Hulst Hulst Zomereik Amerikaanse Vogelkers
12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 6 - 12 m 12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 6 - 12 m 6 - 12 m 6 - 12 m 18 - 24 m 12 - 18 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
10 10 4 10 8 8 4 5 8 6 6 12 8 12 12 4 8 8 12 10 6 6 6 12 5
46 35 24 25 33 26 26 22 42 36 32 56 35 51 58 23 20 40 56 35 27 23 24 45 17
Matig Redelijk Slecht Redelijk Matig Redelijk Redelijk Matig Matig Redelijk Redelijk Redelijk Matig Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Matig Matig Redelijk Matig Matig Matig Redelijk Slecht
5 - 10 jaar 10 - 15 jaar < 5 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar < 5 jaar
98 Castanea sativa 99 Chamaecyparis lawsoniana 100 Quercus robur 101 Quercus rubra 102 Quercus rubra 103 Quercus rubra
Tamme Kastanje Lawson Cypres Zomereik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik
12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m > 24 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos
16 4 15 10 8 9
93 37 73 47 48 39
Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Matig Redelijk
> 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar
104 Quercus robur 105 Quercus rubra 106 Quercus rubra 107 Quercus rubra 108 Fagus sylvatica 109 Prunus serotina 110 Quercus rubra
Zomereik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Gewone Beuk Amerikaanse Vogelkers Amerikaanse Eik
12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
6 10 10 16 12 4 16
23 49 54 111 47 15 30
Matig Redelijk Redelijk Redelijk Goed Slecht Redelijk
5 - 10 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar < 1 jaar 10 - 15 jaar
111 Quercus rubra
Amerikaanse Eik
18 - 24 m
Bos
16
51
Redelijk
> 15 jaar
Pius Floris Boomverzorging | Boom Effect Analyse - Dolderseweg Huis ter Heide
Bijlage 2A Inventarisatiegegevens 112 Quercus rubra 113 Quercus rubra 114 Quercus rubra 115 Quercus rubra 116 Quercus rubra 117 Quercus rubra 118 Quercus rubra 119 Quercus rubra 120 Quercus rubra 121 Quercus rubra 122 Quercus rubra 123 Quercus rubra 124 Quercus robur 125 Quercus robur
Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Zomereik Zomereik
18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m > 24 m 12 - 18 m > 24 m 18 - 24 m 6 - 12 m > 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
10 14 6 10 10 10 10 10 14 7 4 14 10 10
55 67 25 41 40 61 47 27 65 34 16 62 31 38
Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Matig Redelijk Redelijk Matig Matig Redelijk Slecht Matig Matig
10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar
126 Quercus rubra 127 Quercus rubra 128 Quercus rubra 129 Pseudotsuga menziesii 130 Pseudotsuga menziesii
Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Douglasspar Douglasspar
18 - 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m
Bos Bos Bos Bos Bos
16 9 18 7 6
71 37 69 39 34
Redelijk Matig Redelijk Matig Matig
> 15 jaar 5 - 10 jaar > 15 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar
131 Pseudotsuga menziesii 132 Quercus robur 133 Thuja occidentalis 134 Quercus robur 135 Quercus rubra 136 Prunus avium 137 Quercus rubra 138 Fagus sylvatica 139 Quercus rubra 140 Robinia pseudoacacia 141 Robinia pseudoacacia 142 Robinia pseudoacacia
Douglasspar Zomereik Westerse Levensboom Zomereik Amerikaanse Eik Zoete Kers Amerikaanse Eik Gewone Beuk Amerikaanse Eik Valse Acacia Valse Acacia Valse Acacia
12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 6 - 12 m 18 - 24 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
4 8 5 12 8 7 18 12 24 12 10 12
17 45 39 36 30 31 66 46 89 59 31 40
Slecht Redelijk Redelijk Redelijk Matig Slecht Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk
< 1 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar < 5 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar
143 Quercus rubra 144 Robinia pseudoacacia 145 Robinia pseudoacacia 146 Robinia pseudoacacia 147 Robinia pseudoacacia 148 Robinia pseudoacacia
Amerikaanse Eik Valse Acacia Valse Acacia Valse Acacia Valse Acacia Valse Acacia
18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos
12 9 10 6 8 10
67 30 35 25 30 32
Redelijk Goed Redelijk Redelijk Goed Redelijk
10 - 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar
149 Robinia pseudoacacia
Valse Acacia
18 - 24 m
Bos
14
47
Goed
> 15 jaar
Pius Floris Boomverzorging | Boom Effect Analyse - Dolderseweg Huis ter Heide
Bijlage 2A Inventarisatiegegevens 150 Robinia pseudoacacia 151 Robinia pseudoacacia 152 Robinia pseudoacacia 153 Robinia pseudoacacia 154 Betula pendula 155 Betula pendula 156 Quercus rubra
Valse Acacia Valse Acacia Valse Acacia Valse Acacia Gewone Berk Gewone Berk Amerikaanse Eik
18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
10 12 6 12 6 7 19
36 45 24 30 25 30 83
Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk
10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar
157 Pinus sylvestris 158 Acer pseudoplatanus
Vliegden Gewone Esdoorn
12 - 18 m 12 - 18 m
Bos Bos
5 10
29 38
Slecht Redelijk
< 5 jaar 10 - 15 jaar
159 Acer pseudoplatanus 160 Fagus sylvatica 161 Fagus sylvatica 162 Fagus sylvatica 163 Castanea sativa 164 Quercus robur 165 Quercus rubra 166 Quercus rubra 167 Quercus rubra 168 Quercus rubra 169 Quercus rubra 170 Quercus robur 171 Pinus sylvestris 172 Betula pendula 173 Pseudotsuga menziesii 174 Quercus robur 175 Quercus robur 176 Quercus robur 177 Quercus robur 178 Quercus robur 179 Quercus robur 180 Quercus robur 181 Quercus robur 182 Quercus robur 183 Quercus robur 184 Quercus robur 185 Quercus robur 186 Quercus robur 187 Chamaecyparis lawsoniana 188 Chamaecyparis lawsoniana 189 Chamaecyparis lawsoniana
Gewone Esdoorn Gewone Beuk Gewone Beuk Gewone Beuk Tamme Kastanje Zomereik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Amerikaanse Eik Zomereik Vliegden Gewone Berk Douglasspar Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Lawson Cypres Lawson Cypres Lawson Cypres
12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 18 - 24 m 18 - 24 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
8 10 6 10 10 8 14 9 8 5 8 10 10 7 15 9 8 14 12 9 14 8 8 6 11 11 8 9 5 5 5
44 53 33 51 27 48 81 45 46 36 30 58 57 38 93 41 31 46 35 30 58 28 40 30 38 33 28 27 25 35 30
Redelijk Goed Redelijk Goed Redelijk Redelijk Matig Redelijk Redelijk Redelijk Matig Redelijk Dood Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk
10 - 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 5 - 10 jaar 10 - 15 jaar Niet aanwezig > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar
Pius Floris Boomverzorging | Boom Effect Analyse - Dolderseweg Huis ter Heide
Bijlage 2A Inventarisatiegegevens 190 Betula pendula 191 Betula pendula 192 Chamaecyparis lawsoniana 193 Betula pendula 194 Quercus robur 195 Quercus rubra 196 Betula pendula 197 Betula pendula 198 Betula pendula 199 Prunus serotina 200 Quercus robur
Gewone Berk Gewone Berk Lawson Cypres Gewone Berk Zomereik Amerikaanse Eik Gewone Berk Gewone Berk Gewone Berk Amerikaanse Vogelkers Zomereik
18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 18 m > 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m > 24 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m 12 - 18 m
Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos Bos
6 7 6 8 8 8 8 8 8 6 6
26 37 42 48 31 25 50 41 32 25 25
Matig Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Redelijk Matig Matig Slecht Redelijk Redelijk
< 5 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar < 5 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar
Pius Floris Boomverzorging | Boom Effect Analyse - Dolderseweg Huis ter Heide
Bijlage 3 Bomenposter ‘Werken rond bomen’.
Pius Floris Boomverzorging Veenendaal | Boom Effect Analyse – Dolderseweg Huis ter Heide
18
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
36
bestemmingsplan Kavels Westflank Vliegbasis Soesterberg
Bijlage 2 Toetsingsadvies MER
37
GEMEENTE SOEST
(2er
Ingek. Nr.
^^vs
2 ^
2 6 AU6. 2011
Commissie voor de milieueffectrapportage
Afd.:
/2w
uw kenmerk 798204 uw brief
Gemeenteraad van de gemeente Soest Postbus 2000 3760 CA SOEST
25 augustus 2011 ons kenmerk 2073-1 00/Sp/gl behandeld door D. Spel doorkiesnummer (030) 234 76 1 2
Datum: Onderwerp:
25 augustus 2011 Toetsingsadvies over het MER bestemmingsplan herinrichting vliegbasis Soesterberg
Geachte raad, U heeft de Commissie voor de milieueffectrapportage (m.e.r.) verzocht een toetsingsadvies uit te brengen over het milieueffectrapport (MER) "Bestemmingsplannen herinrichting vliegbasis Soesterberg". Hierbij bied Ik u het advies van de Commissie aan. De Commissie hoopt met haar advies een constructieve bijdrage te leveren aan de besluitvorming. Zij verneemt graag hoe u gebruik maakt van haar aanbevelingen. Dit houdt In dat de Commissie graag het (ontwerp)besluit en de evaluatiedocumenten krijgt toegestuurd. Hoogachtend,
mr. F.W.R. Evers Voorzitter van de werkgroep m.e.r. Herontwikkeling vliegbasis Soesterberg
BEZOEKADRES
POSTADRES
T 030 - 234 76 66
Arthur van Schendelstraat 8oo 3511 ML Utrecht
Postbus 2345 3500 GH Utrecht
F 030-23312 95 E mer@eia.nl w www.commissiemer.nl
Toetsingsadvies over het milieueffectrapport Bestemmingsplannen herinrichting vliegbasis Soesterberg
De colleges van burgemeester en wethouders van de gemeente Soest en van de gemeente Zeist bereiden het vaststellen van een nieuw bestemmingsplan Vliegbasis Soesterberg voor. De bestemmingsplannen moeten de ontwikkeling mogelijk maken van een hoogwaardig natuurgebied met recreatief medegebruik, recreatieve functies (bezoekerscentrum en museumkwartier) en een woningbouwlocatie (440 woningen). De gemeenteraden van de gemeenten Soest en Zeist zijn bevoegd gezag voor het vaststelle het bestemmingsplan.
Bestemmingsplannen herinrichting vliegbasis Soesterberg Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 25 augustus 2011 / rapportnummer 2073-99
BIJLAGE 2: Lijst van zienswijzen en adviezen 1.
Stichting Milieuzorg Zeist e.o., Bilthoven
1.
Oordeel over het MER De colleges van burgemeester en wethouders van Soest en Zeist bereiden in hun gemeenten het vaststellen van een nieuw bestemmingsplan 'Vliegbasis Soesterberg' voor. De bestemmingsplannen moeten het ruimtelijke en juridische kader gaan vormen voor de herontwikkeling van de voormalige luchtmachtbasis Soesterberg. Het voornemen betreft de ontwikkeling van een hoogwaardig natuurgebied met recreatief medegebruik, recreatieve functies (bezoekerscentrum en museumkwartier) en een woningbouwlocatie (440 woningen). De gemeenteraden van de gemeenten Soest en Zeist zijn bevoegd gezag voor het vaststellen van de respectievelijke bestemmingsplannen. Om de herontwikkeling binnen het provinciale kader ruimtelijk mogelijk te maken is op 31 mei 2010 door Provinciale staten van Utrecht de Structuurvisie herinrichting vliegbasis Soesterberg' vastgesteld. Voor de besluitvorming over de structuurvisie is in 2009 een milieueffectrapport (MER) opgesteld. De Commissie heeft op 3 maart 2010 een advies uitgebracht over dit plan-MER. Dit advies is gebruikt bij het opstellen van een notitie 'Besluit-m.e.r. bestemmingsplannen herinrichting vliegbasis Soesterberg' (verder: notitie Besluit-m.e.r.) die, samen met het plan-MER, het project-MER vormt voor de besluitvorming over de bestemmingsplannen 'Vliegbasis Soesterberg' . 2
3
4
De Commissie is van oordeel dat de essentiële informatie voor besluitvorming in het project-MER aanwezig is. Het geeft in aanvulling op het plan-MER: •
inzicht in de mogelijkheden om de openbaar vervoer ambitie te bereiken en inzicht in de verkeer- en vervoerseffecten bij het niet bereiken van deze ambitie;
•
een globale visualisatie van de landschappelijke inpassing van het museumkwartier en de woningbouwlocatie.
Een deel van de milieu-informatie is beschreven in het ontwerp bestemmingsplan. Dit betekent dat het MER niet als zelfstandig document, maar in combinatie met het ontwerp bestemmingsplan en dan met name het concept inrichtings- en beheerplan (bijlage 3) moet worden gelezen. De Commissie heeft in dit advies zowel de informatie uit het MER als de milieu-informatie uit het ontwerp bestemmingsplan betrokken. 5
Partiële herziening van de ruimtelijke structuurvisie provincie Utrecht 2005-201 5. 2073-61 Toetsingsadvies over het milieueffectrapport Herontwikkeling Vliegbasis Soesterberg. Besluit-m.e.r. bestemmingsplannen herinrichting vliegbasis Soesterberg, Tauw, N001-4734905EMC-iap-V01-NL, 7 april 2011. Voor de samenstelling van de werkgroep van de Commissie m.e.r., haar werkwijze en verdere projectgegevens, zie bijlage 1 bij dit advies. Projectgegevens en bijbehorende stukken, voor zover digitaal beschikbaar, zijn ook te vinden via commissiemer.nl onder 'Advisering' of door in het zoekvak het projectnummer in te geven. Concept Inrichtings- en beheerplan voormalige Vliegbasis Soesterberg, Chris Bakker, Het Utrechts Landschap, 23 mei 2011.
-1-
Uit de recent uitgevoerde Natuurtoetse blijkt dat de uitgangssituatie voor natuur gunstiger is
aanvullende informatie in de ogen van de Commissie kan leiden tot andere afwegingen. In die
dan waar bij de vorige toets (2009) vanuit is gegaan. Ondanks deze hogere bestaande kwali-
gevallen adviseert de Commissie de ontbrekende informatie alsnog beschikbaar te stellen,
teit kan het voornemen, mede gezien de hoge ecologische potenties, nog steeds per saldo
alvorens het besluit wordt genomen. Opmerkingen over niet-essentiële tekortkomingen in
leiden tot meer natuur(kwaliteit) ten opzichte van de huidige situatie.
het MER worden in het toetsingsadvies opgenomen, voor zover ze kunnen worden verwerkt
Bij het plan-MER heeft de Commissie geadviseerd inzichtelijk te maken hoe de beoogde na-
tot duidelijke aanbevelingen voor het bevoegde gezag. De Commissie richt zich in het advies
tuurkwaliteit kan worden gewaarborgd. De notitie Besluit-m.e.r. verwijst naar het concept
dus op hoofdzaken die van belang zijn voor de besluitvorming en gaat niet in op onjuisthe-
inrichtings- en beheerplan, bijlage 3 van het ontwerp bestemmingsplan, waarin de relevante
den of onvolkomenheden van ondergeschikt belang.
aspecten van inrichting en beheer nader zijn uitgewerkt. In dit plan wordt de borging van
Zie voor meer informatie over de werkwijze van de Commissie www.commissiemer.nlo<p de
maatregelen onderbouwd en wordt ook ingegaan op recreatie, cultuurhistorie en andere ge-
pagina Commissie m.e.r.
biedsfuncties. Het plan geeft een goed inzicht in: •
de keuzen voor inrichting, ontwikkelingsbeheer en eindbeheer, met de overwegingen
Betrokken documenten:
die daaraan ten grondslag liggen;
De Commissie heeft de volgende documenten betrokken bij haar advisering:
•
de wijze waarop monitoring van de natuurontwikkeling zal plaatsvinden;
•
mogelijke maatregelen om bij te sturen in de natuurontwikkeling.
(2073-24) planMER herontwikkeling vliegbasis Soesterberg, TAUW, R0044585852MHN-evp-V03-NL, 8 december 2009; (2073-76) Nota van uitgangspunten bestemmingsplan Vliegbasis Soesterberg, 20 april
De Commissie constateerde in het eerdere advies bij het plan-MER dat de milieueffecten van het voornemen afhankelijk zijn van de uitwerking van de toekomstige inrichting en het beheer van het gebied op ondermeer de volgende punten: •
het tijdig realiseren van vervangende biotopen;
•
de mogelijkheden die het voornemen biedt voor het realiseren van de corridorfunctie voor bijvoorbeeld Boommarter en Edelhert.
Het concept inrichtings- en beheerplan geeft heldere informatie over deze punten. In hoofdstuk 2 wordt een toelichting gegeven op het oordeel van de Commissie en worden aanbevelingen gedaan voor het vervolgproces.
2. 2.1
Toelichting op het oordeel en aanbevelingen
(2073-85) Gemeente Soest, voorontwerp Bestemmingsplan Vliegbasis Soesterberg, IDN NL.IMRO.0342.BPSoesterberg-VO01, 7 april 2011; (2073-77) Voorontwerp bestemmingsplan Vliegbasis Soesterberg, Gemeente Zeist, 19 april 2011; (2073-73) Natuurtoets Vliegbasis Soesterberg, Actualisatie Saldotoets EHS, Projectbureau Vliegbasis Soesterberg, 0754781 98.0.6-definitief, 21 april 2011; (2073-76) Natuurtoets Vliegbasis Soesterberg Flora- en faunawet, Projectbureau Vliegbasis Soesterberg, definitief rapport 075498838:0.1, 3 mei 2011; (2073-76) Bestemmingsplan Vliegbasis Soesterberg, Onderzoek naar luchtkwaliteit. Milieudienst Zuidoost Utrecht, PRV1110.A001, mei 2011; (2073-75) Concept Inrichtings- en beheerplan voormalige Vliegbasis Soesterberg, Chris Bakker, Het Utrechts Landschap, 23 mei 2011.
Natuur
2.1.1 Schraalgraslanden De aanwezige droge schraalgraslanden en bloemrijke graslanden zijn uniek voor de Heuvelrug en ver daarbuiten. De huidige kwaliteit is met name bereikt door het intensieve beheer van maaien en afvoeren, de afwezigheid van recreatieve druk en mogelijk ook door een aanvankelijk lagere atmosferische depositie van vermestende stoffen. De huidige depositie is hoger dan gewenst voor de schraallandvegetaties en neemt de afgelopen jaren ook weinig af. Instandhouding en uitbouw van de natuurkwaliteit van de schraalgraslanden is alleen mogelijk door het nemen van beheer- en inrichtingsmaatregelen. Het concept inrichtings- en be-
6
2010; (2073-76) Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2005-201 5, Partiële herziening Herinrichting Vliegbasis Soesterberg, Provincie Utrecht, 31 mei 2010; (2073-63) besluit-m.e.r. bestemmingsplannen herinrichting vliegbasis Soesterberg, TAUW, N001 -4734905EMC-iap-V01 -NL, 7 april 2011;
Het besluit-MER verwijst naar de Natuurtoets van februari 2011. De Commissie heeft de definitieve versie (bijlage 1 bij het voorontwerp bestemmingsplan) betrokken in haar advies: Vliegbasis Soesterberg, Actualisatie Saldotoets EHS, Projectbureau Vliegbasis Soesterberg, 21 april 2011.
-2-
De Commissie heeft kennis genomen van de zienswijzen en adviezen, die zij tot en met 22 augustus 2011 van de bevoegde gezagen heeft ontvangen. Dit advies verwijst naar een reactie als die nieuwe inzichten naar voren brengt over specifieke lokale milieuomstandigheden o f t e onderzoeken alternatieven. Een overzicht van de zienswijzen en adviezen is opgenomen in bijlage 2.
BIJLACE 1: Projectgegevens toetsing MER
Categorie Besluit m.e.r.: plan-m.e.r. en besluit-m.e.r. vanwege kaderstelling voor categorieën D09 en D10.
heerplan maakt duidelijk dat beheer en inrichting zijn geborgd. 50 hectare grasland blijft in een verschralend maaibeheer en schapenbegrazing vult dit beheer aan. Het areaal aan soortenrijke graslanden wordt substantieel uitgebreid door het opruimen van verharding, gebouwen en plantsoenen. Aantasting van schraalgraslanden door hoge recreatiedruk wordt voorkomen door routing en sturing van recreatie. Verdekte rasters en andere geleidende structuren in het terrein worden als voorbeeld genoemd om aantasting door recreatie te voorkomen, maar wachten nog op detailuitwerking. Wanneer dit meer concreet wordt uitgewerkt kunnen vooraf mogelijke toekomstige beperkingen voor recreatie en evenementen inzichtelijk worden gemaakt. Met deze mogelijke toekomstige maatregelen kan dan bij voorbaat rekening worden gehouden bij de uitwerking van de recreatieve onderdelen van het plan. Monitoring van de natuurontwikkeling en van de uitgevoerde beheermaatregelen is een i n tensief onderdeel van het inrichtings- en beheerplan. Het wordt gebruikt voor eventuele bijsturing van maatregelen.