02-21RV042 BIJLAGE 2 - Propositie van Zeist 2020

Het Nationaal park Utrechtse Heuvelrug biedt een goede basis voor groei van de recreatieve bedrijvigheid.

Kortom, in Zeist zijn er ondernemers die innovatief denken en kansen zien waar anderen stoppen, met een drive om de wereld beter te maken en die aanpakken en doorzetten.

Er zijn in Zeist recente nieuwe initiatieven als opmaat naar meer creatieve hotspots, plekken voor makers, creatieve ondernemers en hun publiek in samenwerking met de cultuurmakelaar en ‘’Stadsmakers’’

Zeist wil deze bedrijven aandacht en erkenning geven, faciliteren, verbinden met relevante netwerken en betrekken bij maatschappelijke opgaven lokaal en regionaal.

51

Gemeente Zeist

4 DE ONDERZOEKSRICHTINGEN

Met respect voor het verleden en zorg voor het heden kijkt Zeist vooruit. Zeist durft te dromen over de toekomst waarbij de ontwikkelvraagstukken van de huidige tijd tot een oplossing worden gebracht op een hedendaagse manier en gebaseerd op de waarden uit het verleden. Zo kan een bouwprogramma bij het station worden vormgegeven als een nieuwe kern, zien we een nieuwe tijdlaag ontstaan in de Stichtse Lustwarande, een kwalitatief verblijfsklimaat voor de Wegh der Weegen, een Kromme Rijn met robuuste natuur, het terugbrengen van het verdwenen watersysteem en transformatiekansen voor Vollenhove. En bij dit alles gelden generieke waarden als zorgzaamheid, inclusie en natuurinclusiviteit en de generieke doelstelling duurzaamheid. Zeist kent haar waarden… Zeist durft te dromen… Zeist ziet ontwikkelkansen… Zeist vertaalt dit in onderzoeksrichtingen… We kiezen dus voor onderzoeksrichtingen, die zowel een antwoord bieden op de vraagstukken voor Zeist (en de regio), als voor onderzoeksrichtingen die bijdragen aan de waarden van Zeist en daarmee aan de kwaliteit van Zeist en de regio. Deze negen onderzoeksrichtingen zijn niet hard en worden in vervolgprocessen nader onderzocht en uitgewerkt. Deze onderzoeksrichtingen worden op de volgende pagina’s beschreven en verbeeld. In de bijgaande overzichtskaart zijn de negen onderzoeksrichtingen weergegeven.

Station Driebergen-Zeist

52

Propositie van Zeist

Uit: De jongen, de mol, de vos en het paard van Charlie Mackery

53

54

Gemeente Zeist

OVERZICHT ONDERZOEKSRICHTINGEN Kromme Rijn gebied natuurrobuust en duurzaam

2

Een nieuwe kern bij station Driebergen-Zeist

Het kloppend hart van Zeist

4

5

Duurzame transformatie N237 (de Wegh der Weegen) en zone A28

Nieuwe betekenisgeving voor de Stichtse Lustwarande

8

3

Recreatiepoorten naar de Heuvelrug

HOV USP - Amersfoort, bron van transformatie voor Vollenhove als handelscentrum

6

1

7

Lopen en fietsen stimuleren

Duurzaam, duurzaam, duurzaam

9

Propositie van Zeist

55

56

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 1

KROMME RIJN GEBIED NATUURROBUUST EN DUURZAAM Waarde Het agrarisch landschap van het Kromme Rijngebied tussen Zeist, Bunnik en het Utrecht Science Park kenmerkt zich nu al door een relatief grote biodiversiteit, mede dankzij de beperkte toegankelijkheid. Maar ook de aanwezige landgoederen dragen bij aan de aantrekkelijkheid van dit gebied. Het zijn voormalige ontginningen vanuit de kloosters (1e fase: late Middeleeuwen). De landgoederen komen voort uit de ridderhofsteden (2e fase), die als versterkte huizen een rol speelden in de verdediging van de strategische waterweg die de Kromme Rijn was. Elk landgoed hier is een voormalige ridderhofstad, die – meestal na het rampjaar 1672 – getransformeerd is tot landgoed (3e fase: nog met een economische functie) en nog weer later (na 1800) tot buitenplaats (4e fase, “ter verpozing ende vermaeck”).

Ontwikkelvraag Naarmate de omgeving drukker wordt, wordt ook het belang van de natuur groter. Niet alleen voor luwe recreatie, maar zeker ook voor robuuste natuurbuffers ter ontwikkeling en versteviging van de gebiedseigen biodiversiteit. Zo voorkomen we dat al het landschap wordt volgebouwd, of gedegradeerd tot een stadspark met de focus op intensief leisuregebruik. De huidige natuurwaarde van het Kromme Rijngebied biedt een kans om deze verder uit te bouwen en robuust te maken. Het creëren van natuurwaarden op deze plaats biedt wellicht de mogelijkheid op andere plaatsen meer in te zetten op ontwikkeling van wonen en werken. Dit vergt nader onderzoek. Zo dragen we bij aan het belangrijkste kenmerk en de belangrijkste waarde van Zeist, namelijk het groene karakter.

Onderzoeksrichting We kunnen het Kromme Rijngebied als natuurgebied versterken door een aaneengesloten robuuste natuurcorridor te creëren van Groenekan tot tenminste Odijk. Hiermee kunnen robuuste natuurwaarden worden gecreëerd, waardoor de leefruimte voor flora en fauna kan worden versterkt.

Belangrijk onderdeel hiervan is het terugbrengen c.q. versterken van verdwenen of verzwakte watergangen met bijbehorende natte natuurwaarden. In samenwerking met de agrarische bedrijven kan onderzocht worden of de landerijen biodiverser gemaakt kunnen worden en of de erven vergroend kunnen worden met eventueel beperkte verbreding met luw recreatief medegebruik. Dit gebied biedt bescheiden gelegenheid met lome slenterroutes voor uitloopmogelijkheden en rust voor de inwoners van de omliggende kernen. Er wordt onderzocht waar dat het beste kan worden ingepast. In het gebied kan ruimte gevonden voor het opwekken van duurzame energie middels een goed ingepaste windmolen en/of een zonneveld. Ook dit vergt nader onderzoek. Voor het woon-werkverkeer richting het USP wordt een goede fietsverbinding gerealiseerd. Hiermee neemt het aantal fietsers tussen Zeist en USP met tenminste 50% toe en worden veel verplaatsingen die nu nog met de auto of het OV plaatsvinden omgezet in fietsritten. Hier zijn al diverse onderzoeken naar gedaan. Deze onderzoeksrichting vergt samenwerking met de gemeenten Bunnik, Utrecht, De Bilt en Utrechtse Heuvelrug.

Propositie van Zeist

KROMME RIJN GEBIED NATUURROBUUST EN DUURZAAM Naarmate de omgeving drukker wordt, wordt ook het belang van de natuur groter. Niet alleen voor recreatie, maar zeker ook voor robuuste natuurbuffers. Zo voorkomen we dat al het landschap wordt volgebouwd, of gedegradeerd tot een park. Het Kromme Rijn gebied versterken door: Creëren robuuste natuurwaarden, waardoor de leefruimte voor flora en fauna wordt versterkt. Verdwenen of verzwakte watergangen terugbrengen c.q. versterken. De landerijen biodiverser maken met versterking oorspronkelijke biotoop.

De bestaande erven vergroenen en verbreden met luw recreatief medegebruik. Lome slenterroutes en recreatief fietsen versterken. Hiermee een robuust natuurlijk buitengebied creëren vanaf Groenekan tot ten minste Odijk dat bescheiden uitloopmogelijkheid met rust biedt voor de bevolking in de omringende kernen. Daarnaast ruimte voor windmolens en goed ingepaste zonnevelden. Een sociaal veilig en verlicht fietspad tussen USP en Zeist.

Kromme Rijn

Slenterroutes

Robuust natuurlijk buitengebied

Fietspad USP-Zeist

Elektriciteitsopwekking door windmolen en/of zonneveld

Terugbrengen watergangen

57

58

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 2

EEN NIEUWE KERN BIJ STATION DRIEBERGEN-ZEIST Waarde Op de grens tussen de gemeenten Zeist en Utrechtse Heuvelrug ligt station Driebergen Zeist. Het stationsgebied is de best bereikbare plek van Zeist door de combinatie van treinen, bussen, snelweg (A12) en provinciale weg. Ook kent het gebied de rijke cultuurhistorie van de Stichtse Lustwarande en de (verdwenen) ridderhofstede Rijnwijck. De directe nabijheid van zowel de Heuvelrug als de Kromme Rijnvallei en de Langbroekerwetering maken dit gebied enorm aantrekkelijk. Het is niet voor niets een toeristisch overstappunt. Er zit momenteel een aantal bedrijven, voor wie de aanwezigheid van zo’n vervoersknoop geen directe meerwaarde heeft. Dat is eigenlijk jammer in relatie tot de vervoerswaarde van deze plek. Het station is recent opgeknapt met behoud van de oude overkapping en de bereikbaarheid is met de ondertunneling van het spoor nog verder versterkt. Het station is landschappelijk fraai ingepast en ingericht, het station als landgoed.

Ontwikkelvraag In Zeist is een grote behoefte aan middeldure woningen. Momenteel wordt vooral binnenstedelijk kleinschalig herontwikkeld binnen de kenmerken van de verschillende buurten. Ook zijn verschillende kantoorlocaties in Zeist minder goed bereikbaar via het openbaar vervoer. Dit wordt als vestigingsfactor voor bedrijven steeds belangrijker. Het vernieuwde station Driebergen/Zeist biedt ruimte voor bereikbare woningbouw voor mensen die graag gebruik maken van het openbaar vervoer en goed bereikbare kantoren/werkruimten. Hoe maak je deze ontwikkeling niet regulier maar typisch Zeisters? Met waardering voor de natuur- en cultuurhistorische waarden van de omgeving? En met aandacht voor communityvorming, passend bij de zorgzame samenleving van Zeist? Wat zijn de kwaliteitsprincipes die we hanteren voor ontwikkeling en welke doelgroepen en programma’s willen we hier een plek bieden?

Onderzoeksrichting We onderzoeken de mogelijkheden voor de ontwikkeling van een unieke nieuwe kern, met een eigen identiteit in de nabijheid van een prachtig landschappelijk ingepast station. Daarmee krijgt Zeist zijn zesde, nieuwe kern. Deze identiteit komt meer nog dan bij de andere kernen voort uit de combinatie van de cultuurhistorie en de natuur waarin deze kern ligt ingebed. Met gevoel voor deze historie zouden we deze nieuwe kern Rijnwijck kunnen noemen, naar de inmiddels verdwenen ridderhofstede Rijnwijck. Rijnwijck kan ruimte bieden voor natuurinclusief en duurzaam wonen voor met name de middencategorie en voor mensen die graag gebruik maken van het openbaar vervoer. Wonen wat niet alleen aantrekkelijk is door de mooie omgeving, maar ook door de voorzieningen die zorgen voor een sociale structuur en cohesie. Een deel van deze voorzieningen komen voort uit het feit dat Rijnwijck ook een recreatieve poort kan vormen naar zowel de Heuvelrug als naar het Kromme Rijngebied. Rijnwijck kan ruimte bieden aan nieuwe werkvormen. Kantoren, die goed bereikbaar willen zijn via het OV, vinden hier een plek. Net zoals de Triodosbank die al heeft gevonden. Maar ook kan ruimte geboden worden aan kleinschalige kantoorruimten voor bijvoorbeeld start-ups en flexibele ontmoetingsruimten voor ad hoc samenwerkingen en vergaderingen.

Juist door de aanwezigheid van goede OV-verbindingen kan Rijnwijck ook bij uitstek een plek worden om vooruitstrevend te kijken naar duurzame mobiliteit. Een goede fietsverbinding langs het spoor richting Bunnik, USP en Utrecht is nodig om de snelle (elektrische) fietsers een goed verbinding westwaarts te geven. Onderzocht moet worden waar de bestaande bedrijven, voor wie het station geen meerwaarde heeft en vice versa, een alternatieve locatie kunnen vinden.

Propositie van Zeist

EEN NIEUWE KERN BIJ STATION DRIEBERGEN-ZEIST Economische groei rondom station DriebergenZeist passend binnen de structuur en vraagstukken van Zeist. Ontwikkeling van een nieuwe, unieke zesde kern met eigen identiteit in de nabijheid van het station. Met een aanvullend woon- en werkprogramma die Zeist versterken, zoals de ontbrekende woonruimte voor de middencategorie en ruimte voor start-up ondernemingen. Passend binnen de waarden van Zeist: stadse allure met dorpse waarden. Een kern met menging van functies en een

eigen centrum met een sociale structuur voor alle doelgroepen om prettig met elkaar te kunnen leven. Volledig natuurinclusief en duurzaam ingebed in de kwaliteiten van de omgeving. Met gevoel voor de historie. De aanwezigheid van water wordt versterkt. Fietsverbinding langs het spoor, vanaf station Driebergen/Zeist westwaarts. Kortom, in de nieuwe kern wil je wonen. Want de nieuwe kern beschikt niet alleen over de stadse uitstraling, maar ook over de dorpse saamhorigheid, die zo eigen is voor de kernen van Zeist.

Station

Landgoederen/ buitenplaatsen

Natuurinclusief

Snelweg

Routes

Spoor

Nieuwe kern

59

60

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 3

HET KLOPPEND HART VAN ZEIST Waarde Het centrum van Zeist is niet alleen een economisch centrum. Het biedt ook een breed scala aan lokale en regionale voorzieningen die niet vanzelfsprekend zijn voor een gemeente van onze omvang waaronder nog steeds een breed winkelassortiment, een ziekenhuis en een theater. Het is ook het kloppend hart van de kern, waar ontmoeting en recreatie plaatsvindt. Met een toonaangevende beeldenroute. Waar iets te doen is voor jong en oud.

Ontwikkelvraag We zien een verschuiving in de behoefte van inwoners. Minder winkelen en meer recreatief gebruik van het centrum. Elkaar ontmoeten. Samen met een verschuiving naar winkelen via internet leidt dit ook tot leegstand van met name winkelpanden. De daghoreca groeit wat in lijn is met de benoemde trend. Ontmoeten doe je met een kop koffie of lunch buitenshuis. Zeist wil zijn centrumkwaliteit garanderen. Dit vraagt om aantrekkelijke ontmoetingsplekken, vernieuwing van gebouwen, veel groen, een goede bereikbaarheid van voorzieningen en ondernemers die uitblinken in vakmanschap en gastvrijheid. Jongeren hebben behoefte aan meer reuring in Zeist: ontmoetingsplaatsen en activiteiten. Met toenemende vergrijzing neemt ook de eenzaamheid toe. Het centrum met zijn voorzieningen is bij uitstek een plek waar ook ouderen elkaar kunnen ontmoeten. Een goede toegankelijkheid (bus, maar ook auto) is dan wel een voorwaarde. In het centrum is reeds geïnvesteerd in vergroening. Gezond stedelijk leven en klimaatrobuustheid vragen om meer groen en water. Die ruimte moet gevonden worden.

Onderzoeksrichting Een kloppend hart dat de ontmoeting voor jong en oud faciliteert. Groen, terrassen en bankjes buiten. In de zon en in de schaduw. Maar ook ontmoetingsplaatsen binnen. Met activiteiten voor jongeren, zoals een

escaperoom, of een interessante uitvind/ontdekatelier voor jonge kinderen vergelijkbaar met de Ontdekfabriek in Eindhoven. Ontmoetingsplekken waar ook mensen met een kleine beurs langere tijd kunnen verblijven. Het winkelgebied kan deels worden getransformeerd naar verblijfsgebied met een menging van functies. Voor ouderen kan bijvoorbeeld een overdekte buitenruimte worden gerealiseerd waar men elkaar beschut kan ontmoeten buiten de horeca, een soort oranjerie. Met ruimte voor nieuwe ambachtelijke winkels met eigen niche-producten. In aansluiting op recente nieuwe initiatieven de ontwikkeling van meer creatieve hotspots, plekken voor makers, creatieve ondernemers en hun publiek in samenwerking met de cultuurmakelaar en ‘’Stadsmakers’’ Hierbij kan ook gedacht worden aan ruimte voor nieuwe woonvormen als lofts, woon/werkwoningen, atelierwoningen en groepswonen voor ouderen. Een centrum wat veel ruimte biedt aan voetganger en fietser, maar ook goed bereikbaar is met de bus en voor de auto. Deze auto is van belang voor bereikbaarheid door ouderen en jonge gezinnen. Doorgaand (sluip-)verkeer wordt ontmoedigd. Een aantrekkelijke openbare ruimte waar de groene waarden van de cultuurhistorische grandeur van het Slot en het groen van de Heuvelrug tot in het centrum worden doorgetrokken en meer ruimte krijgen, ook vanuit het oogpunt van klimaatadaptatie.

Ook wordt onderzocht of het water een plaats kan krijgen in het centrum. Centrum Zeist transformeert van ‘place to buy’ naar ‘place to be’! Deze transformatie van het centrum kent een compactere kern met vooral winkels met horeca, de Slotlaan, ‘the place to buy’. Hier omheen ligt een zone, het transformatiegebied, met een menging van wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen met mogelijk een enkele ambachtelijke nichewinkel of atelier en beperkte horecamogelijkheid, ‘the place to be’. De zone daaromheen legt de verbindingen met de omgeving, het aanloopgebied met lanen, water en groen van hoge kwaliteit, de groene aders.

Propositie van Zeist

HET KLOPPEND HART VAN ZEIST Centrum Zeist versterken als parklandschap met lanen en water. Met transformatie van vooral winkelgebied naar verblijfsgebied met menging van functies. Met focus op ontmoeting en verblijven als tegenhanger voor vereenzaming. Met veel verblijfsplekken, terrassen, bankjes, maar ook ruimte voor ontmoeten binnen, ook voor de mensen met de kleine beurs.

Goed bereikbaar met de auto en openbaar vervoer voor ouderen en jonge gezinnen. Met bijzondere functies als de bijzondere taartenfabriek en de ontdekfabriek. Met ruimte voor nieuwe woonvormen als lofts, woon/werkwoningen, atelierwoningen en groepswonen voor ouderen. Met reuring voor jongeren. En ook hier natuurinclusief en duurzaam.

Verblijfsgebied Lanen

Water

61

62

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 4

RECREATIEPOORTEN NAAR DE HEUVELRUG Waarde De Heuvelrug is een bijzonder landschap waar diverse kernen en “buitenplaatsen” met sport, recreatie en zorg zijn gehuisvest.

Zeist beschikt over veel toegankelijke natuur, dat bij natuurbeherende instanties in goede handen is.

Ontwikkelvraag Zeist is sterk in natuur- en cultuur georiënteerde recreatie. De recreatieve behoefte is groeiende, maar het aanbod is beperkt; we kennen relatief weinig ondersteunende recreatieve voorzieningen. De toegankelijkheid is versnipperd en heeft geen duidelijk bezoekadres. Mede hierdoor is er ook geen duidelijke afscherming van bijvoorbeeld rustgebieden voor wild. Slot Zeist functioneert als potentieel ‘’bezoekerscenrum’’ in het geografisch centrum van het Nationaal Park van Randmeren tot de Rijn. Daarnaast kan station Driebergen-Zeist als uitvalsbasis beschouwd worden. Naast het versterken van deze functie op beide locaties is aanvulling gewenst.

Onderzoeksrichting Onderzocht kan worden of de toeristische functie van Austerlitz en Den Dolder versterkt kunnen worden tot recreatiepoorten naar de momenteel versnipperd toegankelijke natuur van de Utrechtse Heuvelrug. Deze kernen ontwikkelen zich naar een uitvalsbasis naar de natuur. Ze voorzien hiermee niet alleen in een regionale behoefte, maar bieden ook werkgelegenheid. Deze recreatieve functie zou uiteraard natuurinclusief en duurzaam moeten worden ingevuld met een focus op luwe recreatie. Deze toeristische functie kunnen we een duidelijke en aantrekkelijke identiteit geven door aan te sluiten op de waarden en historie van deze kernen. In Austerlitz kan de band met het legerkamp van Generaal Marmont van het leger van Napoleon, tot uiting komen. In Den Dolder de relatie met de Willem Arntz Hoeve. Tegelijkertijd kunnen we de stroom aan recreanten ook beter reguleren door recreatie een duidelijk bezoekadres te geven. Hierdoor worden belangrijke rustgebieden beter ontzien. Ook in het bosgebied van de Heuvelrug onderzoeken we de mogelijkheden van versterking van de natuurwaarden en herstel van de beken en sprengen en daarmee toevoeging van natte natuurwaarden.

Thema van de recreatie is ‘geopark’, waarbij het verhaal van de ondergrond van het landschap wordt verteld en de archeologische historische waarden die zich hierin bevinden (oude erven, grafheuvels, historische infrastructuur etc).

Propositie van Zeist

DE RECREATIEPOORTEN NAAR DE HEUVELRUG Versterken van de toeristische functie van Austerlitz en Den Dolder tot recreatiepoorten naar de momenteel versnipperd toegankelijke natuur van de Utrechtse Heuvelrug, Hiermee de stroom aan recreanten beter reguleren en belangrijke rustgebieden voor flora & fauna beter ontzien. Hiermee een aanvulling maken op de toeristische werkgelegenheid binnen Zeist.

Hiermee voorzien in recreatiebehoefte vanuit de regio. En ook hier weer natuurinclusief en duurzaam. Met versterking van natuurwaarden en herstel van de beken en sprengen. Beide dorpen economisch versterken vanuit hun identiteit en dorpshistorie. Station Driebergen-Zeist heeft een recreatiepoortfunctie en geeft de nieuwe kern extra betekenis.

Recreatiepoort

Herstel beken en sprengen

Recreatieve functie

Reguleren recreanten

Versterking natuurwaarden

Toeristische werkgelegenheid

63

64

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 5

HOV USP – AMERSFOORT, BRON VAN TRANSFORMATIE VOOR VOLLENHOVE EN HANDELSCENTRUM Waarde Zeist is erg goed aangesloten op provinciale wegen en snelwegen (A12, A27 en A28) en openbaar vervoer met diverse buslijnen en twee treinstations: Driebergen/Zeist en Den Dolder. Mede hierdoor beschikt Zeist over gevarieerde woon- en werklocaties.

Ontwikkelvraag Voor de ontsluiting van het Utrecht Science Park wordt – vanuit het rijk en de regio – nagedacht over een hoogwaardige OV-verbinding (HOV) vanuit het USP richting Amersfoort. Wat wordt het tracé en welke locaties willen we hiervan laten profiteren? Wat kan dit opleveren voor nieuwe en bestaande woonlocaties en werklocaties? Wat levert het op aan betere en mooiere plekken en routes? Waar moeten de haltes aan de HOV-verbinding komen? En andersom, hoe kan Zeist door het tracé een bijdrage leveren aan de waarde van de HOV-verbinding?

Onderzoeksrichting Een tracé langs Mooi Zeist, via Vollenhove tot het Handelscentrum vormt de beste HOV ontsluiting voor deze intensief benutte gebieden en kan een impuls bieden voor vernieuwing van Vollenhove en het Handelscentrum Dijnselburg. Bij het handelscentrum

kan onderzocht worden of een mobipunt gerealiseerd kan worden als knooppunt voor bus en snelweg met een deelautopunt, deelfietsen, ondersteunende horeca met flexibele vergadermogelijkheid en een pakketophaalservice. De HOV-verbinding door Zeist biedt ook een goede OV-verbinding voor Zeist met Amersfoort. Een HOV tussen Zeist en USP verbindt deze werklocaties sterker aan elkaar en versterkt de interactie. Een P&R-locatie bij het Handelscentrum kan ervoor zorgen dat de bedrijven daar beter bereikbaar zijn met het OV en biedt de mogelijkheid om vanuit de auto op de bus over te stappen naar het centrum van Zeist, naar de recreatieve poorten Austerlitz en Den Dolder of naar het USP. De P&R-locatie kan de aantrekkelijkheid en economische kracht van het Handelscentrum vergroten. Dit overstappunt kan USP ontlasten van autoverkeer. Het biedt het noordelijk deel van Zeist (waar het OV-aanbod beperkt is) een mooie toevoeging qua OV-waarde. Een halte met mobipunt bij de Jordanlaan (Mooi Zeist) zou de aansluiting op een groot aantal buslijnen in diverse richtingen kunnen garanderen, die ervoor zorgt dat de HOV-verbinding aan vervoerswaarde wint. Een halte in Vollenhove route kan de transformatiemogelijkheden zoals geschetst in ‘Vollenhove Vooruit’ versterken met ruimte voor menging met andere functies.

De bevolking van Vollenhove is daarmee beter in staat om zich snel te verplaatsen binnen de regio wat hun (werk)actieradius vergroot.

Propositie van Zeist

HOV USP – AMERSFOORT, BRON VAN TRANSFORMATIE VOOR VOLLENHOVE EN HANDELSCENTRUM/DIJNSELBURG Door de HOV langs De Dreef zijn de burgers van Vollenhove beter in staat om zich snel te verplaatsen binnen de regio wat hun (werk)actieradius vergroot, Deze route versterkt de transformatiemogelijkheden zoals geschetst conform het vastgestelde beleid ‘Vollenhove vooruit’ met ruimte voor menging met andere functies.

De route ondersteunt het overstappunt auto (A28) naar HOV en daarmee de economische slagkracht van Handelscentrum /Dijnselburg. Dit overstappunt ontlast USP van autoverkeer. De ingetekende HOV haltes zijn suggesties die nog nader onderzocht en bepaald moeten worden.

HOV

Mogelijke HOV-halte

Langzaamverkeerroutes

Kwaliteitsimpuls

Transformatiemogelijkheden

Landgoederen/ buitenplaatsen

65

66

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 6

DUURZAME TRANSFORMATIE N237 (DE WEGH DER WEEGEN) EN ZONE A28 Waarde De Amersfoortseweg (N237) kent een rijke historie als Wegh der Weegen met grote buitens en een aartsbisschoppelijke residentie. Het is een cultuurhistorisch waardevolle groene ruggengraat binnen de gemeente. Aan de Amersfoortseweg liggen de kernen Huis ter Heide en Bosch en Duin. De A28 is een één van de belangrijke rijkswegen die het noorden en het zuiden van Nederland met elkaar verbindt. Het is tevens de belangrijkste regionale autoverbinding tussen Utrecht en Amersfoort. Mede door de A28 (naast de A12) is Zeist voor autoverkeer goed aangesloten op het landelijke rijkswegennet en daardoor goed bereikbaar.

Ontwikkelvraag De N237 functioneert vooral als sluipverkeersroute voor (boven)regionaal verkeer. Hierdoor brengt deze weg een scheiding aan tussen de kernen Bosch en Duin en Huis ter Heide, in plaats van een verbinding. Bovenregionaal belang prevaleert boven lokaal belang en hierdoor is er geen sprake van een aangenaam verblijfsklimaat rondom de Amersfoortseweg. De kernen Huis ter Heide en Bosch en Duin sluiten bij de N237 op elkaar aan, maar zijn door de drukke verkeersader juist erg van elkaar gescheiden. Beide kernen beschikken niet over een bescheiden centrumfunctie met beperkte voorzieningen. Hoe kan de verblijfskwaliteit met allure van de Wegh der Weegen, aangelegd rond 1650 met een laanprofiel van 60 meter breed met drie rijen eikenbomen aan weerszijden, weer teruggebracht worden? De A28 is altijd druk met in de spitstijden files. De A28 vormt een belangrijke ruimtelijke scheiding tussen Zeist, Austerlitz en Huis ter Heide, Bosch en Duin en Den Dolder. Vooral Huis ter Heide ligt ingeklemd tussen twee drukke verkeersaders, de A28 en de N237 (Amersfoortseweg), en ligt daardoor ruimtelijk geïsoleerd van de omgeving. De aanwezige viaducten

zijn sterk technisch op overstekend autoverkeer ingericht en hebben geen ruimtelijke verblijfskwaliteit. De A28 geeft veel lawaai en uitstoot van milieubelastende stoffen, ondanks de verdiepte ligging. Hoe kan het verblijfsklimaat rondom de A28 verbeterd worden?

Onderzoeksrichting Onderzoek de transformatie van de Amersfoortseweg (Weg der Weeghen) als enorme N237-sluiproute voor landelijk autoverkeer naar een lokale weg met betekenis voor Zeist met een versmald wegprofiel en een lagere maximale rijsnelheid. We onderzoeken de beperkte mogelijkheid voor duurzame, natuurinclusieve bebouwing binnen de 60-meterzone en creëren daarmee verblijfskwaliteit, zoals door het creëren van een bescheiden ontmoetingsvoorzieningen en een ouderencluster voor Bosch en Duin en Huis ter Heide in deze zone. Om de verblijfskwaliteit te vergroten dient het doorgaande autoverkeer te worden ontmoedigd. In de geest van de waarden van Zeist kunnen we met deze ingrepen van de N237 een ware Amersfoortse Lustwarande maken. Onderzoek de mogelijkheden om de zone om de A28 inclusief de viaducten te transformeren met de volgende doelstellingen: De zone leefbaar maken door de lokale verbindingen over de A28 te vergroenen en verblijfskwaliteit te geven. En hierdoor de verbinding tussen Zeist en Huis ter Heide/Bosch en Duin te verstevigen. Het vergroenen van de zone rond de A28 met als doel het afvangen van uitstoot van milieubelastende stoffen van het autoverkeer. De groene zone rondom de A28 goed ontsluiten voor recreatief medegebruik en ook daarmee de ruimtelijke scheiding van de snelweg verkleinen. De zone rondom de A28 benutten voor de opwek van duurzame energie.

Propositie van Zeist

DE WEGH DER WEEGEN EEN NIEUWE TOEKOMST ALS AMERSFOORTSE LUSTWARANDE Transformeer de Amersfoortse weg (Weg der Weeghen) als enorme N237-sluiproute voor landelijk autoverkeer naar een lokale weg met betekenis voor Zeist door: Het totale wegprofiel te versmallen naar 1 rijstrook per richting door het terugbrengen van het asfalt naar 1 rijstrook per richting en verkeerssnelheid verlagen waardoor er ruimte ontstaat voor laanbebouwing.

Met beperkte mogelijkheid voor duurzame, natuurinclusieve bebouwing binnen de versmalde zone en daarmee verblijfskwaliteit creërend, zoals het creëren van een bescheiden centrum voor Bosch en Duin in deze zone. Met respect voor de doorzichten naar het omringende landschap. In de geest van de waarden van Zeist: de Amersfoortse Lustwarande.

VERDUURZAMING ZONE A28 Onderzoek de mogelijkheden om de zone om de A28 inclusief de viaducten te transformeren met de volgende doelstellingen: De zone leefbaar maken door de lokale verbindingen over de A28 te vergroenen en verblijfskwaliteit te geven. En hierdoor de verbinding tussen Zeist en Huis ter Heide/Bosch en Duin te verstevigen.

Het vergroenen van de zone rond de A28 met als doel het afvangen van uitstoot van milieubelastende stoffen van het autoverkeer. De groene zone rondom de A28 goed ontsluiten voor recreatief medegebruik en ook daarmee de ruimtelijke scheiding van de snelweg verkleinen. De zone rondom de A28 benutten voor de opwek van duurzame energie.

Natuurinclusieve bebouwing

Landgoederen/ buitenplaatsen

Verbindingen met landschap

Verduurzamen zone A28

67

68

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 7

NIEUWE BETEKENISGEVING VOOR DE STICHTSE LUSTWARANDE Waarde Zowel bij de binnenkomst vanuit Utrecht als vanuit Driebergen is de cultuurhistorie van de Stichtse Lustwarande beeldbepalend voor de alom geroemde kwaliteit van Zeist. Het is één van de groene ruggengraten van de gemeente.

Ontwikkelvraag Het behoud van deze kwaliteit is een belangrijke opgave. Er is sprake van (beperkte) leegstand, noodzaak tot verduurzaming en versterking van de beleefbaarheid. Wat is er nodig om deze waarde te behouden en duurzaam uit te bouwen naar de toekomst?

Onderzoeksrichting Een nieuwe toekomst voor de monumenten en de landgoederen van de Stichtse Lustwarande. De waarde van de monumenten als kantoren kunnen versterkt worden met een verbeterde bereikbaarheid met openbaar vervoer en fiets.

Daar waar verandering naar wonen gewenst is, kan deze geprogrammeerd worden als bijzondere woon/ werkfuncties binnen de bestaande gebouwen. In geval van noodzakelijke uitbreiding zoeken naar mogelijkheden achter het hoofdgebouw en met een korrelgrootte die past bij het hoofdgebouw (hoge verdiepingen, brede panden) met een hoog architectonisch niveau. Ook hier ligt daarbij de focus op duurzaamheid en cultuurhistorie- en natuurinclusiviteit. De beleving van dit cultuurhistorisch beeldbepalende lint kan vergroot worden door in overleg met de eigenaren een recreatieve wandelroute te onderzoeken over de landgoederen te faciliteren met ondersteuning van het verhaal van de historie hiervan. De bereikbaarheid en het verblijfsklimaat van de Stichtse Lustwarande is te vergroten door juist voor de auto’s het regionale sluipverkeer te ontmoedigen ter verbetering van bereikbaarheid bestemmingsverkeer. Hoe kunnen we goede oplossingen vinden voor het kwalitatief hoogwaardig inpassen van parkeren op de buitenplaatsen? Hoe kunnen we functies sturen en beperken als dat niet gecombineerd kan worden met het faciliteren van parkeren? Op welke wijze kan ingezet worden op mobiliteitsmanagement om autogebruik te weren?

Propositie van Zeist

NIEUWE BETEKENISGEVING VOOR DE STICHTSE LUSTWARANDE De waarde van de monumenten als hoofdkantoren voor grote bedrijven versterken met een verbeterde HOV en snelfietsroute bereikbaarheid. Daar waar verandering naar wonen gewenst is deze programmeren als bijzondere woon/ werkfuncties binnen de bestaande gebouwen om de bezoekbaarheid van de landgoederen te behouden/versterken. Hierbij de focus op natuurinclusiviteit en duurzaamheid. In geval van noodzakelijke uitbreiding deze laten plaatsvinden achter het hoofdgebouw en

met een korrelgrootte die past bij het hoofdgebouw (hoge verdiepingen, brede panden) met een hoog architectonisch niveau. De beleving van dit cultuurhistorisch beeldbepalende lint vergroten door in overleg met de eigenaren een recreatieve wandelroute over de landgoederen te faciliteren met ondersteuning van het verhaal van de historie hiervan. De bereikbaarheid en het verblijfsklimaat van de Stichtse Lustwarande vergroten door juist voor de auto’s het sluipverkeer te ontmoedigen ter verbetering bereikbaarheid bestemmingsverkeer.

Stichtse Lustwarande Landgoederen/ buitenplaatsen

69

70

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 8

LOPEN EN FIETSEN STIMULEREN Waarde De groene waarden van Zeist stimuleren gezond fietsgebruik. Zeist heeft twee treinstations: Driebergen/Zeist en Den Dolder en kent diverse goede – vooral regionale – busverbindingen.

Ontwikkelvraag We zien de ontwikkeling van doorfietsroutes onder andere tussen Veenendaal en Utrecht en Amersfoort en Utrecht. Ook wordt nagedacht over een doorfietsroute tussen Utrecht en Zeist en is er behoefte aan een goede fietsverbinding tussen Zeist en Utrecht Science Park. Op welke wijze, en langs welke tracés kan Zeist niet alleen bijdragen aan de regionale bereikbaarheid, maar ook bijdragen aan de fietsmobiliteit van de inwoners van Zeist?

Hoe kunnen we fietsen aantrekkelijker en veiliger maken, zodat dit binnen Zeist de primaire vervoersmodus wordt?

Onderzoeksrichting Het centrum aantrekkelijk en veilig voor voetganger en fietsers. Meer deelfietsen. Aantrekkelijke doorfietsroutes die Zeist verbinden met de regio. Goede fietsverbindingen tussen de OV-knooppunten en de recreatieve poorten. Een goede fietsverbinding met het Utrecht Science Park. Alle doorgaande fietsroutes zijn sociaal veilig met bij voorkeur verlichting en sociale ogen. Alle doorgaande fietsverbindingen zijn veilig vormgegeven door bescherming tegen autoverkeer en bij voorkeur met voldoende ruimte voor zowel recreatieve als snelle fietsers. De uitwerking van de eisen met betrekking tot de doorgaande fietsroutes vergt nader onderzoek met betrekking tot inpassing in de natuur. Onderzoek naar het ontmoedigen van doorgaand (auto)sluipverkeer. Met name op de doorgaande wegen (Utrechtseweg, Driebergseweg, Woudenbergseweg en Krakelingweg) en in het centrum. Hierdoor wordt het lopen en fietsen niet alleen veiliger, maar ook aantrekkelijker.

Propositie van Zeist

LOPEN EN FIETSEN STIMULEREN Met brede snelfietsroutes die sociaal veilig zijn (verlichting en sociale ogen) zodat deze ook ’s avonds aantrekkelijk zijn die Zeist goed verbinden met de regio. Met een snelle fietsverbinding naar USP. Met infrastructuur met hoge natuurinclusiviteit zoals natuurlijke bermen en groene viaducten die primair het landschap verbinden en niet slechts technisch autoverkeer faciliteren. Met afwaardering van de diverse landelijke

sluipverkeerroutes langs N224, N225 en N237 naar bestemmingsverkeerroutes zodat er een beter lokaal leefmilieu en verblijfskwaliteit rondom deze infrastructuur ontstaat. Met een duurzaam afwateringssysteem met berging in de bodem. Met betere busverbindingen tussen de diverse kernen van Zeist en naar het centrum van Zeist, de gemeentelijke woonkamer, met versterkend busverkeer langs de Utrechtse weg.

Snelfietsroute Recreatieve fietsroute

71

72

Gemeente Zeist

ONDERZOEKSRICHTING 9

DUURZAAM, DUURZAAM, DUURZAAM Waarde Zeist beschikt over een groene natuurrijke omgeving die bijdraagt aan gezondheid en biodiversiteit. Die zowel schone lucht biedt als uitnodigt tot bewegen. Een plek voor duurzame organisaties als het Wereld Natuur Fonds, De Vogelstichting en de Triodos Bank. Waar actieve bewonersinitiatieven zich inzetten voor duurzame energie, stadslandbouw, circulaire economie en natuurbehoud.

Voor het opwekken van voldoende duurzame energie zoeken we samen met inwoners en organisaties naar passende vormen en locaties. We onderzoeken de ontwikkeling van een nieuwe kern voor wonen en werken nabij het station Driebergen Zeist. Hierdoor kunnen we niet alleen veel inwoners een passende woning bieden, maar kan ook veel automobiliteit voorkomen worden.

We zorgen daarbij voor natuurinclusief en duurzaam, energieneutrale bouw.

Ontwikkelvraag Net zoals heel Nederland staat ook Zeist voor de opgave om van fossiele brandstoffen over te schakelen op nieuwe duurzame energiebronnen. Wellicht de belangrijkste opgave hierbij is het voorkomen van energiegebruik, ofwel energiebesparing. Bijvoorbeeld door te fietsen in plaats van met de auto te gaan. Maar ook het isoleren van bestaande woningen en bedrijfspanden. Daarnaast zal steeds meer energie duurzaam moeten worden opgewekt. Dit zal leiden tot (tijdelijke) opwek door zon op dak, zonnevelden en/of windmolens. De opgave van duurzaamheid is breder dan de energietransitie. Het raakt hoe we leven, eten, reizen. Hoe kunnen we onze ecologische voetafdruk verkleinen en zorgzaam omgaan met grondstoffen en de aarde? Ook is er het vraagstuk van klimaatadaptatie. Hoe zorgen we ervoor dat de bebouwde omgeving gezond blijft en weerextremen kan opvangen?

Onderzoeksrichting Zeist wil in 2050 energieneutraal zijn: er wordt dan evenveel energie verbruikt als duurzaam wordt opgewekt op het grondgebied van Zeist. We streven daarbij naar 50% energie besparing.

Groen en water in de bebouwde omgeving spelen een belangrijke rol in het tegen gaan van klimaatstress. Dit passen we niet alleen toe bij nieuwbouw, maar ook zoveel mogelijk in de bestaande buurten, wijken en dorpen. Nieuwbouw wordt hierbij niet alleen natuurinclusief ingebed in de omgeving maar moet zelf ook groen en duurzaam zijn. We zetten in op lopen, fietsen en openbaar vervoer als belangrijkste vervoersvormen. De auto komt hierbij op een laatste plaats, maar wordt niet genegeerd, ook de auto transformeert in de richting van duurzaam vervoer. We gaan sluipverkeer op onze doorgaande wegen ontmoedigen. Dit sluipverkeer draagt niet bij aan het goede leven in Zeist. Tot slot willen we ook onze economie verduurzamen. Door consumenten duurzame keuzes te bieden en ruimte bieden aan bedrijven (waaronder start-ups) die bijdragen aan een duurzame wereld en een inclusieve samenleving. We verkleinen onze voetafdruk door zorgvuldig om te gaan met grondstoffen en het bevorderen van hergebruik en delen. Het lokale bedrijfsleven speelt een belangrijke rol bij deze maatschappelijke opgave.

Propositie van Zeist

DUURZAAM, DUURZAAM, DUURZAAM Opwek van voldoende duurzame energie 50% energie besparing. Wat we besparen hoeven we niet op te wekken. Hiervoor alle woningen en bedrijfslocaties verduurzamen. Inzetten op lopen, fiets en OV als belangrijkste vervoersvormen. Het ontwikkelen van een nieuwe kern voor wonen en werken nabij het station Driebergen Zeist. Hierdoor kan veel

automobiliteit voorkomen worden. Het ontmoedigen van sluipverkeer op onze doorgaande wegen. Inzetten van groen en water in de bebouwde omgeving om klimaatstress tegen te gaan Inzetten op duurzame vormen van economie en werk. Nieuwbouw energieneutraal en natuurinclusief.

Zonnepanelen op daken en isoleren bebouwing Duurzame opwek (bijvoorbeeld restwarmte, windmolen of zonneveld)

73

HET VERVOLGPROCES EN DE ONDERZOEKSAGENDA

74

5

Gemeente Zeist

Propositie van Zeist

De vervolgstappen van deze Propositie na vaststelling door de gemeenteraad zijn: Inbrengen in het regionale overleg met de U16 ten behoeve van het Ruimtelijk Economisch Programma (REP), met inachtneming van de niet-harde status van de onderzoeksrichtingen Inbrengen bij de Provincie ten behoeve van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI), met inachtneming van de niet-harde status van de onderzoeksrichtingen De onderzoeksrichtingen uitwerken in een onderzoeksagenda en nader onderzoeken en inbrengen bij de tweede fase van de Gemeentelijke Omgevingsvisie (GOVI)

Nader uitwerken in gebiedsvisies en projectvoorstellen Bij deze vervolgstappen dient vooral veel aandacht te worden besteed aan inbreng van de samenleving, omdat dit bij het opstellen van de Propositie beperkt gebeurd is. Ook moet zorgvuldig getoetst worden wat de effecten van de voorgestelde ontwikkelingen zijn. Dit kan leiden tot dilemma’s en noodzakelijke aanpassingen. en noodzakelijke aanpassingen.

Provincie

Regio U16

POVI

Bestaand: Maaltijd Position paper Bestaand beleid

REP

Zeist

Propositie Tijdelijke status, wordt getoetst en verwerkt in GOVI

RES

Parallel in productie: Beleidskader zon/wind Woonvisie Mobiliteitsvisie

GOVI 1. Fundering: bepaling hoofdkoers/essentie van het zijn van Zeist op basis van waarden. 2. Verwerken strategische visie op basis van wet/regelgeving en vraagstukken van bovenaf. 3. Verwerken van gemeentelijk beleid op de gehele fysieke leefomgeving, dus naast ruimtelijk ook sociaal/maatschappelijk/gezondheid. 4. Verwerken van opgehaalde ideeën en visies vanuit de participatie met burgers en belanghebbende partijen. 5. De vertaling van de inbreng van de punten 1 t/m 4 in concrete visievoorstellen in enerzijds de locaties waar de belangrijke transformaties plaatsvinden en anderzijds de thema’s waarin gestuurd wordt op transformatie (bijvoorbeeld tegengaan vereenzaming, stimuleren beweging, tegengaan verdroging, verduurzaming openbare ruimte etc.) N.B.1. De propositie vormt de eerste invulling op hoofdlijnen van de belangrijke transformatielocaties met inachtname van een aantal thema’s. Deze moeten in de GOVI worden getoetst, uitgewerkt, aangepast en aangevuld. N.B.2. De visie dient op realiteitsgehalte getoetst te worden aan de hand van botsproeven (verkeerseffecten, CO2 , fijnstof, stikstof, etc.). Pas dan kan gesteld worden dat de omgevingsvisie haalbaar/maakbaar is.

Participatie: ophalen meningen uit de buurt enerzijds en toetsen integrale visie anderzijds

75

Uit: De jongen, de mol, de vos en het paard van Charlie Mackery