01-21RV032# Bijlage 01 Boek 1 Jaarrekening 2020 versie 2

Hieruit wordt preventieve ondersteuning en hulp voor leerlingen op deze scholen geboden. Twee scholen geven aan dat hun leerlingen hiermee leren grenzen aan te geven, zich beter kunnen reguleren en er minder lesuitval zien. Deze inzet juist rust biedt voor leerlingen in coronatijd. Bij een andere school biedt een coach bij dreigende thuiszitters snel en nabij ondersteuning. Sinds 2018 organiseert de gemeente Zeist met de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs doorbraaktafels voor (dreigende) thuiszitters. Dit resulteert meestal in een oplossing waarbij de leerling met passende ondersteuning terug keert naar een passende plek in het onderwijs. Deze oplossing is vaak een maatwerkconstructie waarbij er ondersteuning en bekostiging is vanuit onderwijs en jeugdhulp. In 2020 is deze doorbraaktafel uitgebreid naar de andere gemeenten in Zuidoost Utrecht. Ook is hierbij afstemming en samenwerking geweest met de regionale doorbraaktafel voor jeugdhulp. Samen met het VO en MBO volgen wij alle leerlingen die de overstap maken van het VMBO naar het MBO. Wij hebben de ambitie dat 95% van alle leerlingen die het Voortgezet Onderwijs verlaten op 1 oktober staan ingeschreven bij een MBO. Voor de regio Utrecht is dit gelukt voor 96% van de leerlingen voortgezet onderwijs.

Leerlingen uit praktijk onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs stromen grotendeels niet door naar een vervolgopleiding. Het team werkroute van de Biga en RSD hebben alle leerlingen van deze scholen benaderd en zijn in gesprek gegaan om voor deze leerlingen een passende betaalde baan te vinden. Ook heeft het team werkroute ervoor gezorgd dat deze toekomstige werknemers staan ingeschreven bij het doelgroepenregister. Daarmee kunnen werkgevers subsidie krijgen als zij een jongere in dienst nemen. Leerlingen uit praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs die geen uitstroomprofiel werk hebben, zijn doorverwezen naar de lokale teams om op zoek te gaan naar een dagbestedingsplaats.

43 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Beleidsindicatoren • Voortijdig schoolverlaters Met het Ministerie van OC&W zijn afspraken gemaakt om het aantal voortijdig schoolverlaters te verminderen. Het landelijke gemiddelde was in het schooljaar 2018-2019 (laatste formele meting van het Ministerie) 2,01%. Voor de gemeente Zeist was dat 1,81 %. Van de 4969 studenten zijn er 90 uitgevallen in het schooljaar 2018-2019 en niet voor 1 oktober 2019 gestart met een nieuwe opleiding. Dit betekent dat wij onze doelstelling hebben behaald en onder het landelijk gemiddelde zitten. • Absoluut verzuim Bij de start van het schooljaar 2019-2020 hadden volgens onze registratie 151 leerlingen geen schoolinschrijving. Het aantal leerlingen zonder schoolinschrijving lijkt hoog, maar dit heeft te maken met het te laat melden van nieuwe inschrijvingen door scholen aan DUO. Vlak na de start van het schooljaar hadden alle leerlingen een inschrijving, tenzij zij een vrijstelling hebben gekregen. • Relatief verzuim In het schooljaar 2019-2020 waren er 151 officiële meldingen van ongeoorloofd schoolverzuim in het primair, voortgezet, praktijkonderwijs en speciaal onderwijs. Dat is aanzienlijk minder dan het jaar daarvoor (281) omdat scholen in de periode maart – juli 2020 geen officiële meldingen konden doen vanwege de coronamaatregelen.

Contact met scholen via andere kanalen was intensiever, waardoor het aantal jongeren waarover afstemming heeft plaats gevonden om verzuim te stoppen ongeveer gelijk is gebleven.

Laaggeletterden en taalvaardigheid Taal komt overal terug in onze samenleving en is een basisbehoefte. Zeist heeft het belang van taal onderstreept met de start van Taalaanpak Zeist 2020 – 2024. We probeerden meer inwoners te bereiken die moeite hebben met de Nederlandse taal door taaltrajecten aan te bieden die aansluiten bij een behoefte. De werving van deelnemers bleef een uitdaging. De strenge coronamaatregelen lijken hierbij een rol te spelen. •

•

• •

In 2020 hebben 8 groepen een taaltraject afgerond bij NLeducatie. Hierbij hebben 54 deelnemers op verschillende niveaus een diploma gehaald. Deelnemers die niet digitaal vaardig genoeg waren, hebben een cursus digitale vaardigheden gevolgd. In oktober 2020 heeft de gemeente in samenwerking met NLeducatie een taalcursus over gezondheid aangeboden. Hiernaast zijn er mini-trainingen aangeboden over taal & digitaal en taal & zzp. Helaas zijn hier nauwelijks aanmeldingen op binnengekomen. In 2021 kijken we opnieuw hoe we meer laaggeletterden kunnen bereiken en ondersteunen. We zijn begonnen met de ontwikkeling van taalaanbod voor ouders, waarbij we inzetten op preventie van taalachterstanden bij (jonge) kinderen. De eerste lessen zullen starten in het voorjaar van 2021. Bij het Taalhuis waren er 70 actieve vrijwilligers, van wie 5 groepscoaches en 65 taalmaatjes. Alle nieuwkomers die wilden oefenen met de Nederlandse taal zijn gekoppeld met een maatje.

Nieuwe Wet Inburgering In 2020 hebben we ons verder voorbereid op de nieuwe Wet Inburgering en nieuwe activiteiten uitgevoerd om nieuwkomers wegwijs te maken in de gemeente. Door de coronamaatregelen moesten we ons beperken tot de nieuwkomers die de meeste ondersteuning nodig hadden. Andere nieuwkomers werden digitaal ondersteund. •

•

Begin 2020 organiseerde Zeist een WegwijZ-bijeenkomst voor nieuwkomers in samenwerking met het Wegwijs-café. Door elkaar te ontmoeten werd een drempel verlaagd om naar het Wegwijs-café te komen met vragen. Ongeveer 30 nieuwkomers waren aanwezig. Via de Integratieroute Zeist zijn er vanwege de coronamaatregelen minder nieuwkomers (live) gesproken dan gewenst. Er zijn 42 gesprekken geweest.

44 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

•

• •

Met 70 nieuwkomers is er actief contact geweest via WhatsApp om hen bijvoorbeeld in hun eigen taal te informeren over corona en op weg te helpen naar hulpinstanties. Zeist heeft een brief verstuurd naar 112 nieuwkomershuishoudens om hen te steunen in tijden van corona. Daarnaast hebben ketenpartners de brief verspreid aan inwoners met een migratieachtergrond die bij hen bekend zijn. Nieuwkomers zijn geïnformeerd over de verschillende kanalen waar zij terecht kunnen met vragen (over corona). Integratie-ketenpartners zijn getraind door Pharos en kregen meer inzicht in de gezondheidsbeleving van nieuwkomers. De Nieuwe Wet Inburgering 2022 is voorbereid samen met de RDWI en de U16. Afspraken rondom taalinkoop en begeleiding zijn (grotendeels) afgerond.

Inwoners kunnen economisch zelfstandig leven De activiteiten van de RSD om mensen te ondersteunen om economisch zelfstandig te leven werden in 2020 sterk beïnvloed door de corona-pandemie en daaraan gekoppelde maatregelen. Veel energie is gestoken in de uitvoering van inkomensregelingen voor zelfstandig ondernemers (TOZO). Op het gebied van re-integratie naar werk en participatie werden veel activiteiten niet, in mindere mate of op een andere manier uitgevoerd. •

•

•

•

•

•

•

De RSD is een pilot ‘vroegsignalering betalingsachterstanden’ gestart. Dit mede ter voorbereiding op de invoering van een wettelijke verplichting tot het vroegtijdig signaleren van betalingsachterstanden ten aanzien van met name huur, energie en zorgverzekering. De pilot wordt uitgevoerd in de gemeente Utrechtse Heuvelrug; de lessen die eruit getrokken worden zijn voor het gehele werkgebied van de RSD. Ook heeft de RSD de technische voorbereidingen voor de nieuwe wetgeving uitgevoerd. Betalingsachterstanden komen daardoor geautomatiseerd binnen bij de RSD, op basis waarvan ook geacteerd kan worden bij beginnende financiële problemen. De RSD heeft een kwaliteitsslag gemaakt in de leesbaarheid en begrijpelijkheid van hun teksten. Verder is de website aangepast waardoor het voor cliënten eenvoudiger is om inkomensondersteuning aan te vragen. De corona-crisis heeft veel invloed gehad op het aan het werk helpen van mensen. 2020 begon goed met een steeds verder dalend bestand uitkeringsgerechtigden, als gevolg van verdere economische groei. Vanaf maart is er een stijging in het aantal uitkeringsgerechtigden zichtbaar. Vanaf de zomer is het een schommelend beeld, dat meebeweegt met de mate van openstelling van de economie. In vergelijking met landelijke cijfers geldt dat het aantal bijstandsgerechtigden per 1.000 inwoners in Zeist (43,9) lager is dan het landelijk gemiddelde (46,0).

Activering van inwoners die moeite hebben mee te doen verliep zeer moeizaam als gevolg van de corona-pandemie. Corona wierp extra drempels op voor potentiële deelnemers en had negatieve invloed op het aanbod op de arbeidsmarkt en ook op vrijwilligerswerk en participatieplekken. Via Werkroute, een samenwerking tussen RSD en Biga worden inwoners met een afstand tot arbeidsmarkt begeleid naar werk. Biga brengt het arbeidsvermogen daarbij in beeld en biedt werk naar vermogen aan de deelnemers. Werkroute is een voorbeeld van een succesvolle samenwerking tussen RDWI en Biga die leidt tot positieve resultaten voor de inwoners die dat het hardst nodig hebben. RSD en RMC (regionaal meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten) werken intensief samen om jongeren te begeleiden in het vinden van een opleiding of werk. Effect is dat minder jongeren een beroep doen op een inkomensvoorziening van de RSD en economisch zelfstandig worden.

45 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Bestaanszekerheid In 2020 is verder gewerkt aan het vergroten van de bekendheid met en de toegankelijkheid van regelingen voor bestaanszekerheid. De uitgave van het minimaboekje ‘Ik heb een laag inkomen’ heeft hierbij een belangrijke rol gespeeld. Te meer omdat de verspreiding van dit boekje in samenwerking is gegaan met organisaties die in de breedste zin zijn betrokken bij inwoners met een laag inkomen. Op deze manier wordt de doelgroep het beste bereikt. Het vormgeven van thuisonderwijs (inclusief verschaffen van laptop) is de verantwoordelijkheid van de scholen. Ondanks dat hebben we tientallen kinderen, vaak uit grote gezinnen, via het project Zwerflaptop voorzien van een laptop. Dit zijn gebruikte laptops van medewerkers van de gemeente die boekhoudkundig zijn afgeschreven. •

•

•

De kerngroep van het Breed Netwerk Minima is actief verder gegaan met het onderwerp ‘één werkwijze, één loket.’ Het vraagstuk hoe inwoners beter bekend kunnen worden met het bestaan van de minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvraag daarvan staat centraal. In samenwerking met de kerngroep is het minimaboekje ‘Ik heb een laag inkomen’ tot stand gekomen. Dit boekje geeft informatie over de minimaregelingen en de organisaties die begeleiding en hulp kunnen bieden aan inwoners met een laag inkomen. Daarnaast is met de partners een start gemaakt om het Wegwijscafé in te zetten als fysiek punt in de wijk voor meer informatie over en hulp bij het aanvragen van minimaregelingen. Via het Jeugdfonds Sport zijn 455 kinderen gaan sporten. Voetbal, kickboksen en zwemles waren de meest favoriete sporten. Ten opzichte van vorig jaar zijn 60 kinderen minder gaan sporten. Dit komt doordat er tijdens de lockdown geen aanmeldingen door het Jeugdfonds Sport in behandeling werden genomen. Het sporten voor kinderen heeft immers toen een aantal weken stil gelegen. Het aantal kinderen dat aan culturele activiteiten heeft deelgenomen blijft met 98 kinderen nagenoeg gelijk aan het aantal in 2019. Pianoles en het kinderatelier waren het meest populair om te volgen.

Stichting Leerkansen ondersteunt kinderen uit gezinnen met minimale financiële middelen, zodat deze kinderen kunnen deelnemen aan het onderwijs en de daarbij behorende binnen- en buitenschoolse activiteiten (o.a. aanschaf van laptops). Het aantal toegekende aanvragen is met 8% toegenomen naar 327.

Inclusieve samenleving Er is een grote groep voor wie het moeilijk is om deel te nemen aan samenleving. Denk aan mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking of een (chronische) ziekte. Zij komen met regelmaat praktische problemen tegen door hun beperking of situatie. Bovendien hebben ze soms te maken met onbegrip vanuit de samenleving, want niet elke beperking is zichtbaar. Het beleid in Zeist is erop gericht dat iedereen volwaardig aan de samenleving kan meedoen. Het afgelopen jaar hebben we op de volgende wijze uitvoering kunnen geven aan de inclusie-agenda. • • •

•

• •

Het college heeft een subsidieregeling vastgesteld om de toegankelijkheid van gebouwen te stimuleren. Er zijn twee projecten voorbereid om de toegankelijkheid van de wijkservicepunten Binnenbos en de Koppeling te verbeteren. Deze projecten worden in 2021 uitgevoerd. Het afgelopen jaar hebben we veel tijd en energie gestoken in een nieuwe en toegankelijke gemeentelijke website. Momenteel zijn we ‘in control’ dankzij de toegankelijkheidsverklaring. In 2021 zetten we de volgende stap om volledig te kunnen voldoen aan het Besluit digitale toegankelijkheid. Tijdens de Week van de Toegankelijkheid hebben we de app van Ongehinderd bij inwoners onder de aandacht gebracht. Ook hebben we inwoners geïnformeerd over de website www.meedoeninzeist.nl waar alle informatie over inclusie staat vermeld. Door corona zijn de themabijeenkomsten niet georganiseerd. Tijdens de week van Respect hebben gesprekken plaats gevonden met scholen en vertegenwoordigers van de gemeente Zeist. Ook intern is een werkgroep gestart om een bewustwordingsproces in gang te zetten, zodat alle medewerkers zichzelf kunnen zijn in de

46 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

•

organisatie en zich vrij voelen om onprettige situaties aan de orde te stellen. Doel is dat inwoners van Zeist en medewerkers van Zeist meer respectvol met elkaar omgaan. Voor mensen uit de doelgroep LHBTI hebben we voorlichting op scholen aangeboden, ontmoetingsmomenten georganiseerd (Regenboogcafé Zeist) en op onze website informatie beschikbaar gesteld over aanbod van verschillende organisaties voor de doelgroep. Als gemeente hebben wij de regenboogvlag uitgehangen tijdens Coming Outday en via sociale media het onder de aandacht gebracht. Effect is dat meer mensen die met vraagstukken rondom LHBTI zitten terecht konden bij diverse organisaties, waardoor zijn minder last hadden van bijvoorbeeld psychische problemen. Alle inwoners van Zeist zijn in de gelegenheid gesteld om zich bewust te worden van vraagstukken over LHBTI.

Gesloten systeem sociaal domein Een groot deel van de budgetten uit dit programma maken deel uit van het gesloten systeem. Onderaan programma 3 is een totaaloverzicht en een toelichting opgenomen.

Wat heeft het gekost?

Exploitatie Lasten/Baten/Saldo per product

Programma Meedoen

(bedragen x € 1.000) 2019 2020 2020 2020 2020 realisatie begroting begroting realisatie verschil na wijz. (A-B) (B) (A) L B S

43.180 19.893 -23.287

42.406 18.864 -23.542

57.290 32.199 -25.091

52.957 V 32.172 N -20.785 V

4.333 27 4.306

Belangrijkste oorzaken van het verschil ten opzichte van de begroting: Inkomensuitkeringen Budgetten arbeidsparticipatie Ontschottings- en solidariteitsafspraken inkomensregelingen (regio) VVE i.v.m. corona BBZ Voorschoolse voorziening peuters Apparaatskosten RDWI Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid Taalcursussen (bijdragen andere gemeenten) Wet inburgering Integratie vluchtelingen

(1) (1) (1) (1)

(1) (2) (2) (2) (2)

€ € € € € € € € € € € €

2.493.000 V 566.000 V 449.000 N 222.000 V 180.000 V 176.000 V 168.000 V 58.000 V 95.000 V 146.000 V 128.000 V 116.000 V

47 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Sociale werkvoorziening Mantelzorg en vrijwilligers Onderwijsachterstandenbeleid Kwijtschelding afvalstoffenheffing verr prog 8 Noodopvang kinderen i.v.m. corona Kosten wijkgericht werken tarieven peuteropvang Leerlingenvervoer i.v.m. corona Kinderopvang Tozo i.v.m. corona Speeltuinenvereniging Buurt en dorpshuizen i.v.m. corona Diverse kleinere afwijkingen gesloten systeem sociaal domein Totaal van diverse kleinere afwijkingen Saldo programma

(1) (1)

(3) (2) (1)

(1)

€ € € € € € € € € € € € € €

100.000 N 97.000 V 93.000 V 93.000 N 90.000 V 81.000 V 75.000 V 67.000 N 57.000 N 56.000 N 44.000 V 74.000 V 33.000 V 194.000 V 4.307.000 V

Verschillen t.o.v. begroting in toevoegingen (N) en onttrekkingen (V) aan reserves via progr.10 Reserve sociaal domein (1) € 2.821.000 N Reserve egalisatiesystematiek / eenmalige middelen (2) € 560.000 N Reserve egalisatiesystematiek / wijkgericht werken (3) € 81.000 N € Totaal reserveringen 3.462.000 N € Saldo programma na reserveringen 845.000 V

Overige relevante informatie Kaderstellende documenten: Zie bijlage 4 Verbonden partijen: - BIGA - RDWI - Stichting MeanderOmnium Beleidsindicatoren (zie bijlage 3): - Jeugdcriminaliteit - Banen - Netto arbeidsparticipatie - Bijstandsuitkeringen - Re-integratievoorzieningen - Kinderen in armoede - Werkloze jongeren Risico’s: Zie paragraaf 3.1, weerstandsvermogen en risicobeheersing

48 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Programma 8

Samen aan de slag voor het klimaat

In Zeist werken we aan een zo goed mogelijk leefklimaat voor iedereen. We willen een gemeente zijn waar onze leefstijl en activiteiten niet ten koste gaan van de aarde, zodat we haar in goede staat kunnen doorgeven aan volgende generaties. Met als basis de ‘Brede Milieu Visie’ (2016) werken we samen met inwoners en partners in vier pijlers toe naar een duurzaam Zeist. De pijlers zijn: klimaat en energie, circulaire economie, levend netwerk van natuur, landschap en cultuurhistorie en gezonde leefomgeving . Het afgelopen jaar lag de focus op de energietransitie; om klimaatverandering tegen te gaan moet onder meer de CO2-uitstoot fors verminderen. We schakelen daarom in Nederland en ook in Zeist over op duurzame energie. In de routekaart Nieuwe Energie streven we ernaar om zo snel mogelijk en uiterlijk in 2050 energieneutraal te zijn: in de gemeente wordt dan evenveel energie duurzaam opgewekt als verbruikt. Voor de eigen organisatie blijven we onverminderd inzetten op energieneutraal in 2030, zodat we het goede voorbeeld geven, ervaring opdoen en innovatie stimuleren. Naast het tegengaan van klimaatverandering, willen we goed voorbereid zijn op de onvermijdelijke veranderingen in het weer; weersituaties worden extremer. Langdurige droogte wordt opgevolgd door hevige neerslag. Dit vraagt om proactieve inzet om onze leefomgeving ‘klimaatklaar’ te maken.

De opgave om klimaatbestendig te worden, toe te groeien naar een energieneutrale samenleving en onze leefomgeving verder te verduurzamen, raakt iedereen. We trekken samen op met inwoners en partners, onder andere in het netwerk Samen Duurzaam Zeist. De bijzondere omstandigheden van 2020 hebben laten zien tot welke saamhorigheid én verandering we in staat zijn, als het doel en de route helder zijn.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? Nieuwe Energie Zoals de routekaart ‘Nieuwe Energie voor Zeist’ verwoordt, is de route naar een energieneutraal Zeist deels nog een ontdekkingstocht. Tot 2022 ligt het accent op verkenning en onderzoek. Zo hebben we in 2020 nader onderzoek gedaan naar alternatieve duurzame warmtebronnen in de verschillende wijken van Zeist. Wat vraagt het van de gemeente en van inwoners om over te schakelen naar andere warmtebronnen? En welke duurzame warmtebronnen zijn er in Zeist beschikbaar? Samen met partners hebben we gewerkt aan een visie op een aardgasvrije gemeente. We hebben de alternatieve manieren om Zeist te verwarmen in kaart gebracht en ook een (eerste) tijdspad per buurt geschetst. De concept transitievisie is ter inzage voorgelegd aan inwoners. De definitieve versie leggen we begin 2021 aan de gemeenteraad voor. Ook hebben we de mogelijkheden verkend van duurzame elektriciteitsopwek op het grondgebied van Zeist. We hebben samen met partners en inwoners meer inzicht gekregen in wat nodig is om ook in de toekomst voor inwoners toegang te garanderen tot betaalbare warmte en energie. Dit is verwerkt in de aanpak ‘Duurzame elektriciteit in Zeist tot 2030’, die in oktober 2020 aan de raad is voorgelegd.

De gemeenteraad heeft daarin kaders gesteld voor zonnevelden en een aanpak voor grootschalige elektriciteitsopwek op het grondgebied van Zeist. In het gebied tussen de A12 en het spoor hebben we een start gemaakt met het opstellen van een gebiedsvisie, met als doel te onderzoeken óf en zo ja onder welke voorwaarden grootschalige duurzame elektriciteitsopwek in dit gebied mogelijk is. We werken samen met andere gemeenten en partners aan de Regionale Energie Strategie vanuit het principe ‘iedereen draagt bij aan de opgave’. De bereidheid van inwoners voor het plaatsen van zonnepanelen lijkt, wellicht juist door de coronacrisis, toegenomen (160 offertes via Mijn Groene Huis versus 100 in 2019).

49 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Besparen We hebben een ambitieuze doelstelling om tot 2050 zo’n 50% energie te besparen. Een belangrijke bijdrage voor besparen is het isoleren van huizen en gebouwen en gedragsverandering. We subsidiëren Stichting Energie Zeist als laagdrempelig onafhankelijk informatiepunt voor inwoners en bedrijven. Jaarlijks bespreken en evalueren we het jaarplan. Stichting Energie Zeist (SEZ) heeft haar dienstverlening aangepast aan de coronamaatregelen. Het energiecentrum is drie maanden dicht geweest en heeft daarna de dienstverlening aangepast door meer online advies te geven en bijvoorbeeld digitale webinars aan te bieden. Door deze nieuwe dienstverlening is er een breder bereik, maar zijn er tot nu toe ook minder deelnemers in vergelijking met fysieke bijeenkomsten. In het najaar is door SEZ, aanvullend op de bestaande campagnes als ‘omlaag die meter’, een LEDcampagne uitgevoerd. Inwoners konden maximaal drie nog werkende gloeilampen omruilen voor LEDlampen. Ruim 5% van de huishoudens heeft hier gebruik van gemaakt en samen 4.428 lampen ingeleverd. Hiermee is 51 ton CO2 bespaard. We hebben soortenonderzoek laten doen en op basis daarvan bij de provincie Utrecht een generieke ontheffing aangevraagd (en verkregen) voor de natuur en faunawet waardoor het voor inwoners makkelijker is om natuurinclusief te isoleren.

Op basis van het onderzoek geven wij concrete adviezen aan inwoners en treffen wij generieke maatregelen om schade aan beschermde diersoorten te beperken of te voorkomen (bijvoorbeeld het ophangen van vleermuiskastjes). Klimaatbestendig Zeist We hebben onze ambitie om uiteindelijk te komen tot een klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving vertaald naar een strategie die we in 2021 voorleggen aan de raad. Daarnaast hebben we een communicatieplan opgesteld voor een communicatietraject, zoals is beschreven in het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021. Daarmee kunnen we, in samenwerking met de vele groene initiatieven in onze gemeente, actief het klimaatbewustzijn van inwoners vergroten. Bij de Korte Bergweg hebben we de wateroverlastsituatie aangepakt en daarbij ook, met behulp van afkoppelcoaches, een groot deel van de aanliggende panden afgekoppeld. Hierdoor stroomt regenwater niet langer het riool in, maar infiltreert het ter plekke in de grond. Dit voorkomt wateroverlast en zorgt voor aanvulling van de grondwaterstand. Gemeentelijke organisatie Steeds meer wordt duurzaamheid een basisuitgangspunt in onze kaderstelling en organisatiebeleid. Zo is het onderdeel van de prestatieafspraken met woningcorporaties, van de propositie van Zeist, de nieuwe woonvisie, in aanbestedingen, bij ruimtelijke plannen en bij (her)inrichting van de openbare ruimte.

Voor wat betreft ons eigen vastgoed hebben we de eerste stappen gezet op weg naar een duurzaam meerjaren onderhoudsplan (DMOP) 2.0. De eerste fase van het DMOP liep van 2015 – 2020 en heeft er voor gezorgd dat het merendeel van de gemeentelijke gebouwen op energielabel A of B is gebracht. De volgende fase richt zich op het verder energieneutraal en aardgasloos maken van onze gebouwen. Al in 2020 hebben we ervaring opgedaan met het aardgasloos maken van de gymzaal aan de Woudenbergseweg (Bisonveld). Door de verduurzamingsmaatregelen uit de eerste fase DMOP, konden wij nu kiezen voor een verwarmingssysteem via een warmtepomp. Ook hebben we in 2020 het aulagebouw van de gemeentelijke begraafplaats Bosrust verduurzaamd, en een crematorium gebouwd. Het crematorium heeft een elektrische oven en is één van de duurzaamste crematoria van Nederland.

50 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Afval De transitie naar een duurzame samenleving vraagt ook een verandering in hoe we omgaan met grondstoffen. We werken toe naar maximaal hergebruik, circulair productontwerp, en zorgvuldig omgaan met grondstoffen. Wij werken vanuit de ambitie dat inwoners maximaal 100 kg restafval per persoon per jaar hebben. Dit is inclusief grof restafval. De hoeveelheid restafval per inwoner was in 2020 vergelijkbaar of licht gedaald t.o.v. 2019. Eind 2020 ging het project ‘Afval Scheiden; de volgende stap’ van start. Inwoners van Austerlitz kregen als eerste in de gemeente een kliko voor Plastic, Metalen en Drankenkartons (PMD). Ook hebben we bij wijze van proef op enkele plekken in de gemeente (Kerckebosch, Den Dolder, Johan van Oldenbarneveltlaan) gescheiden prullenbakken geplaatst in de openbare ruimte., een volgende stap richting nog meer afvalscheiding. In 2020 heeft de coronacrisis waarschijnlijk geleid tot meer aanbod van (grof) afval. Zeker in de eerste lockdown waren er lange rijen bij het afvalscheidingsstation. Het positieve effect van áfval scheiden: de volgende stap’ op de afvalscheiding verwachten we in 2021, wanneer ook de andere wijken een PMD container krijgen. Samen Duurzaam Zeist Een gezonde leefomgeving en het bouwen aan een energieneutraal Zeist vraagt inzet van ons allemaal. Alleen sámen kunnen we toegroeien naar een duurzame samenleving.

Dit besef is het uitgangspunt van de inwonersbeweging Samen Duurzaam Zeist. In 2020 is de inzet op activatie en communicatie van het netwerk geprofessionaliseerd. Door de coronamaatregelen waren de ontmoetingsmogelijkheden beperkt. Toch zijn er met veel energie en enthousiasme zo’n 30 projecten uitgevoerd, zoals een goed bezochte avond over plasticvrij leven, een verdere uitbreiding van het plantenasiel, een digitale avond over de luchtkwaliteit in Zeist en de verkiezing van ‘boom van Zeist’. Samen met inwoners hebben we op een vernieuwende (en corona-proof) manier vormgegeven aan de week van de duurzaamheid. SAMENHANG SAMEN AAN DE SLAG VOOR HET KLIMAAT IN DE JAARREKENING 2020 In dit programma staan veel acties vermeld die we als gemeente ondernemen om Zeist duurzamer en klimaatbestendig te maken. Maar ook in andere programma’s in de begroting staan acties die bijdragen aan een duurzame samenleving.

Wat heeft het gekost?

Exploitatie Lasten/Baten/Saldo product

per

L Programma Samen aan de slag B S voor het klimaat

(bedragen x € 1.000) 2019 2020 2020 2020 2020 realisatie begroting begroting realisatie verschil na wijz. (A-B) (B) (A) 12.538 11.990 -548

11.856 12.395 539

14.644 13.951 -693

14.732 N 14.320 V -412 V

88 369 281

Belangrijkste oorzaken van het verschil ten opzichte van de begroting:

51 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Afrekening met egalisatievoorziening afvalstoffenheffing Programma duurzaamheid Onderhoudskosten en overige kosten riolering Budget bodemsanering Kosten afvalinzameling i.v.m. corona Tijdelijke aanvulling negatieve egalisatievoorziening riool Kosten afvalinzameling Opbrengst afvalstoffenheffing incl. effect oninbaar Budget bodemsanering Budget sanering milieuhinderlijke bedrijven Programma duurzaamheid Programma duurzaamheid i.v.m. corona Opbrengst rioolheffing Budget sanering milieuhinderlijke bedrijven Tijdelijke aanvulling negatieve egalisatievoorziening afval groot onderhoud riolering Totaal van diverse kleinere afwijkingen Saldo programma

(x) (1) (y) (2) (3) (x) (x)

(y) (4) (3) (5)

€ € € € € € € € € € € € € € € € € €

Verschillen t.o.v. begroting in toevoegingen (N) en onttrekkingen (V) aan reserves via progr.11 Reserve RIOZ algemeen deel (1) € Reserve egalisatiesystematiek / bodemsanering (2) € Algemene reserve inkomensfunctie (wordt terug ontvangen) (3) € Reserve egalisatiesystematiek / sanering milieuhinderlijke bedrijven (4) € Reserve onderhoud kapitaalgoederen (5) € € Totaal reserveringen € Saldo programma na reserveringen

290.000 N 257.000 V 254.000 N 225.000 V 207.000 N 170.000 N 156.000 V 134.000 V 117.000 V 94.000 V 89.000 V 80.000 V 59.000 V 21.000 V 5.000 N 25.000 V 51.000 N 280.000 V

257.000 N 225.000 N 175.000 V 21.000 N 25.000 N 353.000 N 73.000 N

NB. Onderdeel X betreft verrekening met de voorziening afval, onderdeel Y betreft verrekening met de voorziening riolering. Overige relevante informatie Kaderstellende documenten: Zie bijlage 4 Verbonden partijen: - ODRU - Afval Verwijdering Utrecht (AVU) - RMN Beleidsindicatoren (zie bijlage 3): - Huishoudelijk restafval - Hernieuwbare elektriciteit Risico’s: Zie paragraaf 3.1, weerstandsvermogen en risicobeheersing

52 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Programma 9

Economie

Een goed lopende economie is belangrijk voor een goed leven in Zeist. Als het goed gaat met de ondernemers en bedrijven bevordert dit de werkgelegenheid. Ook heeft het positief effect op allerlei voorzieningen in Zeist, zoals culturele, sportieve en sociale voorzieningen. De coronapandemie heeft zoals bekend grote invloed op de economie. Een groot deel van het jaar stond in het teken van onduidelijkheid en onzekerheid. De veerkracht en inventiviteit van onze ondernemers bleek groot. Iets om trots op te zijn. Slechts een beperkt aantal kon op de gebruikelijke wijze blijven ondernemen. Velen moesten zich aanpassen. Bijvoorbeeld door een noodgedwongen sluiting, ziekte van personeel, wegvallende afnemers of het inspelen op de ‘anderhalve meter samenleving’. De steunmaatregelen van de landelijke overheid hebben de ergste nood opgelost en veel bedrijven voorlopig overeind gehouden. In de cijfers die in 2020 zijn gepubliceerd zien we dat de werkgelegenheid bleef toenemen, evenals het aantal bedrijven en dat de leegstand is afgenomen. Ook kregen weer vier Zeister ondernemers een FD Gazelle Award, een prijs voor snel groeiende bedrijven.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan? Impact Corona De coronamaatregelen zorgden voor een sterke verschuiving in onze inzet op economie. Een groot deel van het jaar vroeg het accountmanagement veel tijd. We waren dagelijks in contact met veel ondernemers over de coronamaatregelen en de steunpakketten. Veel ondernemers waren in onzekerheid wat wel kon, of welke gevolgen versoepelingen of aanscherpingen van de regels voor hen hadden. De ondernemers waardeerden deze contactmomenten in het algemeen zeer. Hiernaast ging een aantal ‘geplande’ werkzaamheden gewoon door, weliswaar vaak in het teken van corona. Voorbeelden hiervan zijn bedrijfsbezoeken, werkzaamheden voor het Keurmerk Veilig Ondernemen en enkele netwerkbijeenkomsten. Ook in tijden van corona bleek het Economisch Kompas een goede leidraad. De doelen voor de langere termijn hoefden niet te worden aangepast. Daarbij bood het Economisch Kompas voldoende houvast voor accentverschuivingen op de korte termijn en zijn we het Zeister bedrijfsleven blijven verbinden en faciliteren. Een wervend vestigingsklimaat met moderne werklocaties Met vastgoedeigenaren en ondernemers werkten we samen aan vernieuwing van ‘werklocaties’: bedrijventerreinen, kantoorlocaties en winkelgebieden. Resultaten hiervan zijn onder andere: • Een nieuw Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) voor Fornhese.

Dit is tot stand gekomen in samenwerking met ondernemers, brandweer en politie. Gezamenlijk werkten we aan het oplossen van knelpunten, zoals een schoner bedrijventerrein en het herstel van gebreken als kapotte hekwerken of omvergereden paaltjes. • Ook op bedrijventerrein Zeist-West werkten we op deze manier samen binnen het KVO. • Herinvulling bedrijfslocaties Utrechtseweg. In nauw overleg met de eigenaren werkten we aan nieuwe invulling voor locaties als TNO, De Dreef 2 en Utrechtseweg 44. Deze gesprekken waren constructief met als gevolg onder meer de vestiging van Genmab in het TNO gebouw. Genmab is één van de grootste bedrijven op Utrecht Science Park en had door zijn snelle groei meer ruimte nodig. De komst van Genmab heeft naar verwachting een aanzuigende werking op andere bedrijven op het gebied van ‘Life Science & Health’. Hiervoor zijn we in overleg met onze partners in de regio (provincie, gemeenten en Utrecht Science Park). • Het pand van GSK, een van de grootste kantoorgebouwen in de gemeente, is verkocht en heeft vrijwel direct een nieuwe invulling gekregen. De Landelijke Meldkamer Samenwerking (Ambulancediensten, Politie, Brandweer en Marechaussee) en het Multidisciplinair Operationeel

53 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

•

• •

Center gaan vanuit deze locatie werken. Zeker in coronatijd, maar ook op langere termijn een in het oog springende organisatie en uithangbord voor Zeist. Zij zorgen voor aanzienlijk meer werkgelegenheid dan GSK in de afgelopen jaren bood. In overleg met de gemeente heeft de eigenaar van kantoorlocatie De Breul afgezien van transformatie naar wonen en gekozen voor een nieuwe invulling met bedrijven (van buiten de gemeente). In het voorjaar is het vernieuwde winkelcentrum De Clomp geopend. Hier heeft zich een aantal nieuwe winkels gevestigd, zoals een bakker en een Blokker. Met alle winkelcentra in de wijken en dorpen hebben we gesprekken gevoegd over de effecten van de coronamaatregelen en de kansen en mogelijkheden om klanten beter te binden. Hiervoor hebben we een subsidieregeling opgezet.

Een aantrekkelijk centrum • In het centrum zijn de gevolgen van de coronamaatregelen in het bijzonder hard gevoeld. De sectoren die hier sterk vertegenwoordigd zijn, horeca en detailhandel, hebben het zwaar (gehad). Opvallend genoeg was dit niet direct zichtbaar in het straatbeeld, in die zin dat we geen stijging van de leegstand hebben gezien. • De ingezette ontwikkeling van het centrum naar ‘huiskamer’ van Zeist stagneerde. Elkaar ontmoeten in de horeca of bij evenementen was in 2020 maar beperkt mogelijk. • Het ingezette traject om toe te werken naar een compacter kernwinkelgebied en invulling van de leegstaande panden hebben we doorgezet. De eerste resultaten zijn zichtbaar geworden. Diverse leegstaande panden zijn ingevuld. De transformatie van winkels naar wonen in de aanloopstraten (zoals de Steynlaan) is op gang gekomen. Inmiddels is bij 12 panden de transformatie afgerond of in uitvoering. Bij nog eens 17 panden is de transformatie in 2 voorbereiding. Samen heeft dit betrekking om meer dan 10.000 m winkelruimte die een andere bestemming krijgt. • Als reactie op corona hebben we de precario voor het jaar 2020 met de helft teruggebracht. Zo hebben we de lasten voor veel centrumondernemers verlaagd. • De heropening van de horeca na de eerste lockdown hebben we actief begeleid.

We konden meer dan driekwart van de horecaondernemers de mogelijkheid bieden een ruimer terras te openen. Hierdoor konden deze ondernemers ondanks de beperkende maatregelen toch nog de hardnodige omzet halen. • Met medewerkers uit de hele gemeentelijke organisatie is een ‘opstartteam’ gevormd. Dit team heeft de passantenstromen in het centrum in goede banen geleid en ondernemers van adviezen voorzien. Een mooi voorbeeld van een zichtbare en nabije overheid. • In de aanloop naar de feestdagen in december hebben we een gespecialiseerd bedrijf in crowdmanagement ingezet in de verschillende winkelgebieden om de drukte te begeleiden en het afstand houden te waarborgen. Versterking van de toeristisch-recreatieve sector • Het in 2019 ingezette traject is noodgedwongen uitgesteld. De betrokken groepen, zoals cultuur, horeca, recreatiebedrijven, hadden door de lockdowns weinig aandacht en tijd voor dit traject. • Tijdens en na de eerste lockdown hebben we in regionaal verband (Heuvelrug) de promotie geïntensiveerd om de verliezen van het voorseizoen goed te maken. Krachtige en innovatieve ondernemersnetwerken • Het stimuleren van ondernemersnetwerken hebben we zo goed als mogelijk doorgezet. De mogelijkheden waren beperkt. Veel ondernemers gaven door corona aan alle prioriteit bij hun bedrijf te leggen en aan netwerken niet toe te komen.

Digitale bijeenkomsten bleken voor veel ondernemers niet gewenst. • De Startersdag en de bijeenkomst op de Dag van de Ondernemer hebben we met de nodige creativiteit en flexibiliteit digitaal kunnen organiseren.

54 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

•

We zijn actief betrokken bij het regionale Ureca-loket, een initiatief om ondernemers bij te staan die door de coronamaatregelen in de problemen zijn gekomen. Ondernemers die niet via de landelijke regelingen geholpen konden worden hebben we naar dit loket doorgestuurd, waarbij hulp op maat kon worden geboden.

Excellente dienstverlening aan ondernemers • Door corona hebben we niet het streven van 100 fysieke bedrijfsbezoeken kunnen halen. Door de coronamaatregelen hebben we veel bedrijfsbezoeken digitaal of telefonisch vorm gegeven. Deels proactief, om te horen hoe het ging en waar we konden helpen. Maar ook reactief. Ondernemers in de problemen wisten het Ondernemersplein goed te vinden. • Vanaf de eerste week van de coronamaatregelen hebben we actief ingezet op informatievoorziening over de steunmaatregelen en initiatieven gericht op verbinding. Hiervoor hebben we de website, een digitale nieuwsbrief en social media ingezet. • Ook het al genoemde opstartteam heeft veel ondernemers in de retail en horeca van informatie kunnen voorzien. • Niet alle ondernemersvragen waren coronagerelateerd. Ook hebben we ondernemers geholpen en begeleid met ‘gebruikelijke’ vragen over bijvoorbeeld huisvesting, vergunningen en verduurzaming. • Mede vanwege corona kwam landelijk het lokaal (in)kopen meer in de belangstelling te staan. Hierop hebben we met onder meer de centrumondernemers ingespeeld. We hebben eind 2020 een start gemaakt met de evaluatie van het register voor lokaal inkopen dat we twee jaar geleden met de buurgemeenten en ondernemersverenigingen gestart zijn.

Aantal vestigingen Zeist Aantal vestigingen prv. Utrecht Aantal arbeidsplaatsen Zeist Aantal arbeidsplaatsen prv. Utrecht Bron: Economic Board Utrecht, 2020

2014 5.839 120.539 35.302 694.961

2016 6.242 130.515 35.472 708.064

2018 6.691 141.537 35.937 743.280

2019 7.086 148.982 36.180 765.910

Wat heeft het gekost? Exploitatie Lasten/Baten/Saldo per product

Programma Economie als versneller

(bedragen x € 1.000) 2019 2020 2020 2020 2020 realisatie begroting begroting realisatie verschil na wijz. (A-B) (B) (A) L B S

1.523 548 -975

889 438 -451

989 372 -617

1.028 N 391 V -637 N

39 19 20

Belangrijkste oorzaken van het verschil ten opzichte van de begroting:

55 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Toeristenbelasting i.v.m. corona Totaal van diverse kleinere afwijkingen Saldo programma

(1)

€ € € € €progr.11 Verschillen t.o.v. begroting in toevoegingen (N) en onttrekkingen (V) aan reserves via Geen mutaties met reserves € € Totaal reserveringen € Saldo programma na reserveringen

30.000 N 10.000 V 20.000 N

N N 20.000 N

Overige relevante informatie Kaderstellende documenten: Zie bijlage 4 Verbonden partijen: Geen Beleidsindicatoren (zie bijlage 3): - Vestigingen - Functiemenging Risico’s: Zie paragraaf 3.1, weerstandsvermogen en risicobeheersing

56 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Programma 10

Maatschappelijk bewust financieel beleid

Gemeente Zeist heeft een goede financiële basis. En dat willen we zo houden. In 2020 startten we met een meerjarenbegroting waar de provincie als toezichthouder een aantal kritische opmerkingen bij had gemaakt. Samen met de oplopende tekorten in de zorg, gaf dit ons voldoende reden om voortvarend samen aan de slag te gaan. Ons doel is een stabiele, robuuste en toekomstbestendige financiële situatie. We willen voorbereid zijn op toekomstige ontwikkelingen, we hebben voor onze plannen geld gereserveerd en we worden niet verrast door plotselinge veranderingen. Vier belangrijke principes zijn hierbij onze leidraad. Die hebben we in een schema weergegeven:

Het proces om te komen tot een solide begroting werd complexer door de coronacrisis. En de financiële uitdaging werd daardoor groter. Tegelijk gaf het ons een extra motivatie om vooruit te kijken. In een intensief proces hebben we met de gemeenteraad 2 fases uitgewerkt om hier invulling aan te geven. De eerste fase is in 2020 afgerond. Hiermee zijn de bestaande financiële problemen opgelost en is er tegelijk ruimte gevonden voor nieuwe plannen. Uit de bestaande begroting werd € 7 miljoen vrijgespeeld. Hiervan was € 5,5 miljoen bedoeld voor bestaande tekorten in de zorg en kon er € 1,5 miljoen extra geïnvesteerd worden. De tweede fase start in 2021 met een Inwoners Adviescommissie. Deze commissie is in 2020 gevormd. Onze plannen om de financiële documenten te verbeteren en de planning- en controlcyclus te optimaliseren is door de coronacrisis vertraagd. Op diverse momenten hebben we met de gemeenteraad gesproken over de goede manier van informatie verstrekken, evalueren en bijsturen. De waarde van de cyclus plan – do – check – act wordt door iedereen gezien. De manier waarop we dit vorm zullen geven, zal nog onze aandacht vragen.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? •

Er is in 2020 goed inzicht gekomen in de ambities, ontwikkelingen en beschikbare middelen. We hebben de meerjarenbegroting vastgesteld volgens de richtlijnen van de provincie. Alle belangrijke besluiten zijn genomen die er voor zorgen dat we uiterlijk in 2023 een structureel sluitende begroting hebben.

57 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

De huidige financiële situatie is goed in kaart gebracht, waarbij bijzondere aandacht is uitgegaan naar het sociaal domein. Het college heeft aan de raad een groot aantal heroverwegingsvoorstellen gedaan om tot een structureel sluitende begroting te komen. Soms vraagt het tijd om deze te realiseren, zodat we uiterlijk in 2023 een structureel sluitende begroting zullen hebben. We hebben een Inwoners Adviescommissie gevormd waarmee we in 2021 in gesprek gaan over onze ambities en de huidige uitvoering van ons beleid. • We hebben inzicht in onze financiële situatie en de ontwikkelingen die daarin optreden. We hebben een set van criteria gemaakt waarmee we onze financiële situatie kunnen volgen. Dit is vastgelegd in de Nota stabiliteitscriteria. Er is per criterium een signaalwaarde die waarschuwt wanneer acties noodzakelijk zijn. We zijn voorbereid om in 2021 ons te kunnen verantwoorden over de rechtmatigheid. We hebben alle belangrijke processen beoordeeld of deze voldoen aan de rechtmatigheid. Op sommige plaatsen zijn verbeteringen nodig. Deze zijn goed in kaart gebracht, waarbij inzichtelijk is op welke manier en binnen welke tijd de verbeteringen haalbaar zijn. •

Wat heeft het gekost?

Exploitatie Lasten/Baten/Saldo per product

Programma Maatschappellijk bewust financieel beleid

(bedragen x € 1.000) 2019 2020 2020 2020 2020 realisatie begroting begroting realisatie verschil na wijz. (A-B) (B) (A) L B S

2.447 5.122 1.055 115.642 113.679 118.948 113.195 108.557 117.893

2.027 N 120.303 V 118.276 V

972 1.355 383

58 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Belangrijkste oorzaken van het verschil ten opzichte van de begroting: Stelpost aanvullen jaarrekeningsaldo 2019 Verkopen onroerend goed OZB extra opbrengsten Verkopen woningen Post onvoorzien Algemene uitkering en coronacompensatie Winstuitkering Biga kapitaallasten overige gronden en gebouwen restant coalitiemiddelen Totaal van diverse kleinere afwijkingen Saldo programma

(6) (1) (2) (5)

(3) (4)

€ € € € € € € € € € €

1.213.000 N 646.000 V 346.000 V 250.000 V 211.000 V 126.000 V 75.000 V 33.000 V 26.000 V 117.000 N 383.000 V

Verschillen t.o.v. begroting in toevoegingen (N) en onttrekkingen (V) aan reserves via progr.10 Reserve vastgoedfonds (1) € 646.000 N Reserve revolving fund (2) € 250.000 N Reserve dekking investeringen (3) € 33.000 N Reserve egalisatiesystematiek / raadsuitgaven verkiezingen (4) € 26.000 N Reserve weerstandsvermogen (5) € 211.000 N Reserve weerstandsvermogen (6) € 1.213.000 V € Totaal reserveringen 47.000 V € Saldo programma na reserveringen 430.000 V

Overige relevante informatie

Kaderstellende documenten: Zie bijlage 4 Verbonden partijen: - GghU - Gasdistributie Zeist en Omstreken (GZO) - BNG - Dataland - Vitens Beleidsindicatoren (zie bijlage 3): Geen Risico’s: Zie paragraaf 3.1, weerstandsvermogen en risicobeheersing

59 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Hoofdstuk 3: Paragrafen Paragraaf 3.1 1.1

Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

Inleiding

Ons risicomanagement is gericht op een pro-actieve risicosturing, waarbij voortdurend de relatie met de beschikbare weerstandscapaciteit in ogenschouw wordt gehouden. Het doel van actief risicomanagement is om niet iedere tegenvaller direct van invloed te laten zijn op het lopende beleid en op de exploitatie, waardoor de reguliere dienstverlening en ambities niet in het gedrang komen. We hebben de laatste jaren een goede ontwikkeling doorgemaakt op het gebied van risicomanagement. COVID-19 crisis Terugkijkend op het afgelopen jaar in het kader van risicomanagement is de belangrijkste conclusie dat we te maken hebben met een COVID-19 crisis die niet was voorzien en qua omvang de grootste crisis is die ons land getroffen heeft sinds de tweede wereldoorlog. We zitten nog middenin deze crisis en ook de rest van 2021 zal naar verwachting voor een groot deel in het teken staan van deze crisis. Enkele conclusies vallen er nu wel al te trekken: een pandemie werd door ons voorheen als een risico met een buitengewoon kleine (lees: verwaarloosbare) kans ingeschat, maar dat is niet reëel gebleken. Daar gaan we daarom vanaf nu anders mee om door dit risico te kwantificeren en op te nemen in ons weerstandsvermogen, ook als straks de COVID-19 crisis achter ons ligt.

Een andere belangrijke conclusie is dat de gemeente in staat gebleken is om snel en adequaat om te schakelen naar een door COVID-19 veroorzaakte, totaal andere werkelijkheid. Er moest veel georganiseerd worden om vanaf maart 2020 vrijwel volledig te kunnen thuis werken, digitaal te vergaderen en te zorgen voor duidelijke communicatie over en handhaving van de maatregelen en andere COVID-19 gerelateerde onderwerpen. Als gemeente werden we door het Rijk voor diverse uitkeringen aan ondernemers, maatschappelijke instellingen en individuele burgers als uitvoerder aangewezen. Daarnaast zorgde Zeist nog voor een eigen steunpakket aan maatschappelijke instellingen. Een complicerende factor was dat de omstandigheden steeds aangepast moesten worden afhankelijk van de door het Rijk afgekondigde maatregelen. Deze werden gebaseerd op wat het RIVM adviseerde naar aanleiding van de cijfers. De crisis is nog in volle omvang gaande, heeft veel leed veroorzaakt op allerlei gebied, maar de gemeente heeft haar kernwaardes ‘kracht, nabijheid en vertrouwen’ waar kunnen maken. Het feit dat de organisatie in situaties van crises in staat is gebleken om flexibel om te schakelen zegt iets over de volwassenheid van de organisatie hetgeen een belangrijke pijler is om mee te nemen in het te actualiseren risicomanagementbeleid van de gemeente Zeist.

Voor het bepalen van het risico van COVID-19 in ons weerstandsvermogen is het belangrijkste uitgangspunt dat we er in 2021 nog volop mee te maken blijven hebben en dat de gevolgen er op financieel gebied ook nog zullen zijn in dit jaar en wellicht de daarop volgende jaren. Maar het is zeer lastig in te schatten waar we rekening mee moeten houden. Die onzekerheid heeft gemaakt dat er voor COVID-19 geen bedragen zijn opgenomen in de begroting van 2021 en verder. De grootte van de financiële impact zal gaan afhangen van de ernst en de duur van de genomen en nog te nemen maatregelen, zoals bijvoorbeeld de lockdown en avondklok. En van hoe goed de mensen de maatregelen (blijven) naleven en hoe snel het vaccineren zal gaan en hoe hoog de vaccinatiegraad zal zijn. We zijn gaan inventariseren welke financiële effecten we uit de jaarrekening 2020 kunnen destilleren. We gaan ervan uit dat de meeste effecten zich ook nog in 2021 zullen voordoen. Denk daarbij aan: lagere inkomsten voor de gemeente op het gebied van parkeren, precario, toeristen, marktgelden en huur gemeentelijk vastgoed en hogere kosten op het gebied van handhaving, thuiswerkvoorzieningen, plankosten (vertraging projecten), TOZO-regeling, communicatie, schoonmaak, continuïteitsbijdrage zorgverleners en verbonden partijen.

Sommige van deze posten zijn geheel of gedeeltelijk vergoed in de vorm van compensatie vanuit het Rijk. Hierdoor is het effect op de jaarrekening 2020 relatief beperkt gebleven.

60 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Op een aantal terreinen zien we nu nog geen (directe) gevolgen, maar die kunnen zich alsnog gaan voordoen op langere termijn. Bijvoorbeeld op het gebied van instroom WMO, jeugdzorg en bijstandsgerechtigden. In totaal komen we uit op een risicobedrag van € 2 miljoen euro voor de komende jaren. Het Rijk heeft een groot deel van de ondervonden financiële nadelen gecompenseerd in 2020. Of ze dat in gelijke mate zal doen in dit en de volgende jaren is onzeker. Daarom houden we er rekening mee dat het Rijk maximaal 50% gaat compenseren. Hiermee wordt het netto risico teruggebracht naar € 1 miljoen per jaar. Structureel nemen we het bedrag daarom maal 2,5 waarmee het op € 2,5 miljoen uit komt. In de tweede berap van 2021 zijn de gevolgen voor 2021 inzichtelijker en zullen dan gerapporteerd worden. Op grond van dat wat we dan weten zal het risico bijgesteld worden bij de begrotingsronde van 2022. Verdere ontwikkelingen in 2020 die van invloed zijn op het risicoprofiel van Zeist Tot voor kort stond de gemeente er financieel altijd goed voor. Dat willen we zo houden. Door het voeren van een bestendig financieel beleid lukte het de gemeente financieel gezond te blijven, tijdig te investeren in maatschappelijke vraagstukken en een hoog niveau van voorzieningen te realiseren en te handhaven. De laatste jaren staat onze financiële positie echter onder druk.

We opereren als gemeente in een complexe en steeds veranderende omgeving. De kosten in het sociaal domein nemen toe. Daarbij nemen de taken die het Rijk aan de gemeente opdraagt ook de komende jaren toe. Zo hebben we de opdracht om te verduurzamen, dienen te zorgen voor meer (betaalbare) woningen en diverse nieuwe wetgeving staat er aan te komen, denk aan de omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging en bouwen. Vaak blijft bij nieuwe taken lang onduidelijk in hoeverre de gemeente hiervoor middelen krijgt of hoe hoog de middelen worden. Een voorbeeld hiervan is de omgevingswet die volgens huidige planning met ingang van 1 januari 2022 van kracht zal zijn. Op dit moment van schrijven is het nog steeds tamelijk onduidelijk wat de financiële impact is van de invoering (zowel in de transitiefase als daarna structureel) en of en in hoeverre gemeenten hiervoor gecompenseerd gaan worden. Verder maken de fluctuaties in de algemene uitkering financiële planning voor de langere termijn een uitdaging. Bovendien wordt de allocatie van de algemene uitkering met ingang van 2022 herzien met naar het zich nu laat aanzien een flink nadelig effect voor Zeist. Tel daar de (structurele) gevolgen van de COVID-19 crisis bij op. Dit alles maakt het risicoprofiel voor de gemeente hoog en het investeren in maatschappelijke opgaven minder vanzelfsprekend.

In financieel mindere tijden zullen vaker keuzes moeten worden gemaakt ter bepaling van de gewenste (omvang van) bestedingen. Om weer een structureel sluitende begroting te kunnen presenteren zijn de inwoners van Zeist gevraagd mee te denken. Onlangs heeft de Inwoners Advies Commissie haar ideeën gepresenteerd aan de raad en het college. Hiermee zal de organisatie de komende maanden aan de gang gaan met als doel om in het najaar van 2021 een structureel sluitende begroting te presenteren. Door deze heroverweging van beleid en aanvullende maatregelen werken we aan het financieel herstel op korte termijn. Maar om blijvend financieel op orde te zijn (robuust te zijn) is er meer nodig dan het ‘vinden’ van extra dekking. We willen eerder kunnen anticiperen op ontwikkelingen. Op dit moment maken we om inzicht te hebben in hoe we ervoor staan gebruik van diverse normen, kengetallen en afspraken die in verschillende rapportages aan bod komen. In de nog door de raad vast te stellen nota stabiliteitscriteria worden deze normen, kengetallen en afspraken bij elkaar gebracht, volledig gemaakt, aan thema’s gehangen en nader uitgewerkt. Hierdoor ontstaat er een belangrijk instrument waarmee het inzicht in de financiële robuustheid van de gemeente kan worden vergroot en er beter kan worden genavigeerd.

We zijn daardoor beter voorbereid op onze financiële toekomst en kunnen, indien nodig, sneller ingrijpen als de situatie dat van ons vraagt. Sociaal Domein Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het Sociaal Domein. Mede doordat er vele ontwikkelingen zijn op dit gebied zien we dat het risicoprofiel stevig blijft. Dit vraagt om continue aandacht en bijsturing. De belangrijke ontwikkelingen die gevolgen hebben voor het risicoprofiel:

61 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

•

•

•

•

De aanpassing van de jeugdwet in verband met wijzigingen in het woonplaatsbeginsel is uitgesteld naar 1 januari 2022. Dit kan grote gevolgen hebben voor de hoogte van de integratie uitkering Sociaal Domein en onze kosten. De inventarisatie in Zeist is inmiddels afgerond. Een risico is met name de groep kinderen waarvan geen oorspronkelijke woonplaats bepaald kan worden. Dit zijn over het algemeen ook kostbare trajecten. De kosten zijn dan voor de gemeente waar deze kinderen nu verblijven en andere gemeenten waar uitstroom vandaan kan komen. Op dit moment is nog moeilijk te overzien wat de exacte financiële gevolgen zijn. Er is sprake van een toenemende vraag naar jeugdzorg. Door de hulp dichter en laagdrempeliger bij gezinnen te organiseren is de schroom om hulp te vragen weggevallen. Ook wordt er veel gescheiden. Dit brengt stress en financiële problemen met zich mee. Het gaat hier om een structureel risico dat nog vergroot wordt door de gevolgen van de corona pandemie, omdat deze enorme invloed heeft op het welzijn van kinderen/jeugdigen en de gezinnen waar ze in opgroeien. Daar komt nog bij dat er voor zowel Jeugdzorg als WMO vanaf 2021 een oplopende bezuiniging en vanaf 2023 een taakstelling in de begroting is opgenomen.

Er wordt volop gekeken naar mogelijkheden om deze taakstelling in te vullen, maar het effect van maatregelen en de snelheid waarmee ze gerealiseerd worden, is niet helemaal voor te stellen en daarmee een risico. Het aantal WMO-cliënten groeit ook de laatste jaren. De oorzaak is dat ook in Zeist de bewoners vergrijzen. Samen met het abonnementstarief, waarmee de hulpvraag naar WMO voorzieningen toeneemt, bestaat de kans dat budgetten worden overschreden.

De raad heeft bij de kadernota 2021 besloten om het gesloten systeem dat was ingesteld voor het Sociaal Domein per 1 januari 2021 op te heffen. Dit is sneller dan oorspronkelijk de bedoeling was en heeft als reden dat de reserve Sociaal Domein in 2020 naar verwachting uitgeput zou zijn. Bij de afwikkeling van de jaarrekening 2020 is gebleken dat dit een feit is geworden. Daarom is al bij de begroting van 2021 besloten om de risico’s van het Sociaal Domein niet meer te relateren aan de reserve Sociaal Domein, maar deze over te hevelen naar de reserve weerstandsvermogen die we ook gebruiken om de andere risico’s van onze gemeente aan te relateren. Sindsdien hebben we nog slechts één weerstandsratio voor Zeist en niet ook nog één voor het Sociaal Domein. 1.2

Risicobeheersing in 2020

Naast de reguliere werkzaamheden binnen het risicomanagement hebben wij in 2020 onze speciale aandacht gericht op de volgende onderwerpen: Sociaal Domein Het risicoprofiel van het sociaal domein blijft onveranderd hoog. Enerzijds komt dit door de zeer grote financiële druk op de beschikbare budgetten en anderzijds om goed grip te krijgen op de zorg zelf. Naast nog wettelijke aanpassingen als het woonplaatsbeginsel en beschermd wonen zijn er ook diverse andere factoren die van grote invloed zijn op het risicoprofiel: • Door de coronacrisis is de zorg veelal op een andere wijze ingevuld of is zelfs voor een bepaalde periode gestopt. Onduidelijk is of dit nadelige (structurele) effecten heeft voor de toekomst. • Het maatschappelijke en financiële effect van de preventieve maatregelen die we nemen is nog onduidelijk. Door meer vroegsignalering willen we dure zorg voorkomen. • Toename van het aantal cliënten. We zien dat het aantal cliënten is toegenomen. Deels door vergrijzing en deels door de gevolgen van het abonnementstarief binnen de WMO. • Effecten regionale inkoop. Vanaf juli 2021 gaan de nieuwe inkoopcontracten in werking. Met de aanbesteding is veel aandacht besteed aan het screenen van de zorgaanbieders. Daarnaast is ook een andere tariefstructuur afgesproken. • Sinds 1 januari 2020 is de wet verplichte GGZ ingevoerd.

We zien, na een langzame start in het begin van het jaar 2020 dat het gebruik aan het toenemen is. Onduidelijk is of dit een gevolg is van Corona of andere oorzaken(of beide) heeft en daarmee is ook nog niet duidelijk in welke mate dit structureel van aard is.

62 Jaarrekening 2020 – Gemeente Zeist

Voor wat betreft kostenbeheersing zijn we in 2020 gestart met diverse trajecten. Waaronder de aan de raad gepresenteerde analyses van de Jeugdzorg en WMO. Ook zijn er diverse projecten in het kader van de bedrijfsvoering en zijn we bezig om beter te kunnen prognosticeren. Daar gaan we in 2021 mee verder.

Rechtmatigheid ZIN en PGB Ook dit jaar zijn we er in geslaagd de financiële onzekerheid binnen het sociaal domein te verkleinen. Binnen de PGB hebben wij maatregelen genomen die er toe hebben geleid dat de financiële onzekerheid nul euro bedraagt. In 2020 zijn de voorbereidingen gestart om toetsing van de levering van de ZINverstrekkingen (jeugdzorg en WMO) verder te versterken. In dit kader starten de kwaliteitsmedewerkers binnen het Sociaal Domein in 2021 met een pilot om inzicht te verkrijgen in de verstrekkingen van jeugdzorg en WMO. De pilot heeft de volgende doelstellingen: • Een check op de rechtmatigheid van de ZIN verstrekkingen Door diverse ZIN dossiers te controleren op (onderdelen van) rechtmatigheid, krijgen we zicht op de rechtmatigheid van verstrekkingen en weten we waar we staan. Zoals aangegeven gebeurt dit voor PGB al, voor ZIN nog niet of nauwelijks. De controle gebeurt thans aan de hand van telefonisch overleg met de begunstigden van de ZIN. Tijdens dit overleg wordt aan de hand van een vooraf vastgesteld protocol inzicht verkregen in de adequate levering van de ZINverstrekkingen. • Kwaliteitsverbetering De controle biedt handvatten om kwaliteitsaspecten van de dienstverlening binnen de teams te verbeteren. En te komen tot een cyclisch proces van ‘plan-do-check–act’ en zo continu te werken aan kwaliteitsverbetering.

Deze controle- achteraf betreft één van de manieren waarop we aan kwaliteitsverbetering werken. Daarnaast werken we aan kwaliteitsverbetering tijdens het aanvraagproces, bijvoorbeeld via intercollegiale reflectie, casuïstiek besprekingen, en een goede en toegankelijke informatievoorziening. • Meer eenduidigheid in werkwijze De uitkomst van de controle geeft ons aangrijpingspunten om de processen binnen de teams meer eenduidig te laten verlopen. De aard van het werk (decentraal, zelfstandig) maakt dat er verschillen in werkwijze kunnen ontstaan. Het terugkoppelen van opvallende uitkomsten uit de controle, collectief of individueel aan medewerkers en er afspraken over maken, draagt bij aan een meer gelijke manier van werken. • Meer zicht op prestatielevering aanbieders Met deze werkwijze geven we invulling aan de opmerking rond prestatielevering in het rapport van Baker Tilly, omdat we (voor een steekproef) nagaan of de zorg wel is geleverd. • Kosten reduceren Tot slot kan een bijvangst van de check zijn dat deze ons aangrijpingspunten biedt om in het Sociaal Domein kosten te besparen; vragen als: ‘is inhoudelijk het juiste besluit genomen´, ‘had het ook anders (met minder kosten) gekund’ en ‘hoe zorgen we dat dat de volgende keer zo wordt opgepakt’, kunnen aan de orde komen. De pilot heeft een looptijd van 9 maanden, startend 1 januari 2021 en eindigend 30 september 2021.