Bijlage Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
Tekst van het document
Van woonfraude is sprake wanneer woningen onterecht onderverhuurd worden of wanneer de woning voor andere doeleinden gebuikt wordt dan wonen, zoals het kweken van hennep, prostitutie, mensenhandel of overbewoning. In Zandvoort komen ’s zomers arbeidsmigranten, met name uit Oost-Europese landen, om te werken in strandtenten. Deze personen zijn niet dakloos maar huren over het algemeen een woning op illegale wijze of hebben geen vaste woon- of verblijfplaats. Er bestaat een vermoeden dat in Zandvoort malafide facilitators zitten die onder andere arbeidsmigranten uitbuiten door hoge bedragen te vragen voor kleine woningen. Zandvoort is volgens meerdere respondenten aantrekkelijk voor woon- en adresfraude. Dit komt onder andere door de relatief hoge mutatiegraad bij bewoning. Het is bijvoorbeeld een aantrekkelijke stad voor mensen die tijdelijk op zoek zijn naar een woonplaats. Daarnaast mag je in Zandvoort relatief lang je woning verhuren voor recreatie (120 dagen). De afgelopen beleidsperiode is veel ingezet op dit thema. Met name op illegale verhuur en gebruik. Hoewel beleid op dit thema is vormgegeven is de stap naar uitvoering nog onvoldoende. Er wordt onvoldoende gehandhaafd. Dit komt volgens respondenten met name doordat de samenwerking met de uitvoerende organisatie (omgevingsdienst IJmond) niet goed is.
De extra inzet en problematiek is, hoewel lastig te vangen in cijfers, enigszins te kwantificeren: het percentage adressen waar uit de adrescontrole andere bewoning bleek dan in de BRP vermeld, is tussen 2019 en 2021 gestegen. Dit is opvallend aangezien het aantal controles ten opzicht van 2019 is afgenomen. Hoewel actief is ingezet is op dit thema is er volgens respondenten voor de gemeente Zandvoort nog onvoldoende grip op dit thema. Dit vertaalt zich in een vermindering van sociale cohesie en toename van overlast door tijdelijke inwoners die minder binding met de buurt hebben. De samenwerking verloopt nog niet optimaal: er komen relatief weinig signalen vanuit de partners binnen. Hierbij speelt mee dat er sprake was van een (wenselijke) wisseling van woningbouwcorporatie,
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
29
maar dit tot gevolg had dat zaken stagneerden. Indien samen met de woningcorporatie met dataanalyses wordt gewerkt (zoals in Haarlem gebeurt) is de verwachting volgens een respondent dat veel meer naar boven komt. Ook benoemen respondenten dat er in Zandvoort sprake is van een redelijk gesloten cultuur waardoor signalen niet altijd gedeeld worden met de gemeente. Door gerichte inzet op dit thema is meer inzicht verkregen. Het ontbreekt volgens een aantal respondenten nog aan slagkracht. Er is dan ook nog niet de gewenste klap gemaakt, hetgeen er volgens respondenten voor pleit om dit thema los te trekken van het brede thema ondermijning. Woon- en adresfraude kan een goede gelegenheid bieden om achter de deur te komen, waarbij signalen over ondermijningscasuïstiek of illegale prostitutie verder verrijkt kunnen worden.
Gedigitaliseerde criminaliteit en cybercriminaliteit De samenleving digitaliseert waardoor ook nieuwe criminaliteitsvormen ontstaan, variërend van fake news, deep fake en artificiële intelligentie tot DDoS-aanvallen, hacken en skimmen. Maar ook oude gedragingen worden in een ‘nieuw jasje’ gestoken: marktplaatsoplichting, (identiteits)fraude, illegale prostitutie, digitaal pesten, et cetera. Uit de Veiligheidsmonitor 2021 (zie veiligheidsanalyse in bijlage 1) blijkt dat 21% van de Zandvoortse inwoners in de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geworden van online criminaliteit. Dit percentage ligt hoger dan voor de regio Kennemerland (18%) en Nederland (17%) en geldt voor alle vormen: online oplichting/fraude, hacken en online bedreiging/intimidatie. Online oplichting/fraude is daarbij de meest voorkomende vorm van online criminaliteit. De afgelopen vier jaar is er echter vanwege capaciteit en prioritering in beperkte mate beleidsmatige inzet geweest op dit thema. Ook met Noord-Holland Samen Veilig is er in tegenstelling tot andere gemeenten in de regio minder opgetrokken op dit onderwerp.
Toerisme en veilige evenementen Over de volle breedte wordt het thema evenementen en toerisme als aandachtspunt voor de toekomst benoemd. Zoals in de inleiding van deze notitie uiteengezet is Zandvoort een bijzondere gemeente. Het dorp telt minder dan 20.000 inwoners maar het aantal bezoekers bedraagt op mooie dagen of wanneer er bepaalde evenementen zijn meer dan 100.000. Dit brengt met zich mee dat spanning ontstaat tussen wonen en recreëren, aldus verschillende respondenten. Het is volgens respondenten belangrijk dat de komende jaren een goede mix ontstaat tussen het faciliteren van toerisme en de leefbaarheid onder de inwoners. De toename van overlast door toerisme en dagjesmensen is terug te zien in de binnengekomen klachten bij de gemeente, aldus respondenten. Het gaat dan bijvoorbeeld om geluidsoverlast en wildplassen. Vanwege de toename van het aantal en het veranderde profiel van de bezoekers wijzen meerdere respondenten op de wenselijkheid om een nieuw evenementenbeleid/ vergunningenbeleid te ontwikkelen. Het oude beleid dateert uit 2006 en sluit volgens de respondent niet meer goed aan op de
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
30
huidige situatie. Het huidige beleidskader laat ook te veel grijze gebieden open waardoor ondernemers de vage grenzen opzoeken waardoor de kans op overlast voor inwoners toeneemt.
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
31
4
Van longlist naar shortlist Veel veiligheidsthema’s vragen in Zandvoort om aandacht. Binnen het IVH kan echter alleen een selectie van deze thema’s worden geprioriteerd zodat een beleidsintensivering kan plaatsvinden en betere resultaten geboekt kunnen worden. Om het prioritaire karakter vast te houden adviseert de VNG om in het IVH enkel de hoofdthema’s van het veiligheidsbeleid op te nemen. De zogenaamde going concern thema’s blijven in het IVH in beginsel buiten beschouwing. Zijn deze laatste thema’s dan niet belangrijk? Zeker wel, en ook op deze veiligheidsthema’s vindt natuurlijk gewoon reguliere inzet plaats. Maar om binnen het veiligheidsdomein focus aan te brengen en krachten te bundelen is het nodig het aantal thema’s te beperken. De VNG raadt aan om daarbij maximaal drie à vier prioriteiten te selecteren.
Om van de longlist uit het vorige hoofdstuk te komen tot een shortlist moeten dus keuzes worden gemaakt. Die keuzes maakt Veiligheid en Handhaving niet alleen maar in overleg met de kernpartners en het bestuur. Om te komen tot een prioritering wordt met de kernpartners vastgesteld welke thema’s voor prioritering in aanmerking komen. Eerst wordt hiervoor met een ambtelijke werkgroep op 6 december de longlist besproken. Welke thema’s ziet de werkgroep als het meest belangrijk voor de komende periode? En wat moet binnen het betreffende thema de focus worden? Vervolgens wordt de lijst, samen met de uitkomsten van de werkgroep besproken op de Raadsmarkt. Ter voorbereiding op beide bijeenkomsten wordt in dit hoofdstuk kort ingegaan op het belang van prioriteren en de criteria die bij het prioriteren gehanteerd kunnen worden.
4.1
Keuzes maken Als alles prioriteit heeft, krijgt niets écht prioriteit. Er moeten keuzes gemaakt worden om focus te krijgen. Het is daarom wenselijk een beperkt aantal veiligheidsthema’s tot zwaartepunt te benoemen voor de komende jaren. Het lastige aan prioriteren is de vraag: ‘Wat gebeurt er met onderwerpen die niét tot prioriteit zijn benoemd?’ Op het gebied van veiligheid zijn tenslotte alle onderwerpen belangrijk. De oplossing is om duidelijk af te spreken dat niet-geprioriteerde onderwerpen niet worden genegeerd: ze vragen alleen geen intensivering de komende jaren. Voor deze onderwerpen wordt het bestaande basisniveau gehandhaafd. Daarnaast moeten de gemeente en haar partners natuurlijk altijd inspringen op actuele veiligheidsproblemen. Het is dan ook belangrijk om flexibiliteit te houden gedurende de looptijd van de kadernota. Ontwikkelingen kunnen leiden tot het afschalen of het toevoegen van prioriteiten, zeker in een periode van vier jaar. Het verleden heeft uitgewezen dat de gemeente Zandvoort deze flexibiliteit vormgeeft door in haar jaarlijkse actieplannen bij te sturen.
4.2
Gemeentelijke prioriteiten én wijkgerichte accenten De veiligheid en veiligheidsgevoelens van bewoners wordt door verschillende veiligheidsvraagstukken aangetast. Sommige veiligheidsvraagstukken zijn niet gebiedgebonden – denk aan gedigitaliseerde
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
32
criminaliteit – of dermate complex dat ze op gemeentelijk niveau moeten worden aangepakt. Daarnaast zijn er veiligheidsvraagstukken die in de ene wijk meer spelen dan in andere wijken, bijvoorbeeld door verschillende typen huisvesting (denk hoge concentratie sociale huur). Dit betekent dat er onderscheid gemaakt wordt in gemeentelijke prioriteiten én prioriteiten die op wijkniveau spelen. Zo wordt recht gedaan aan de unieke situatie van de buurt en kan maatwerk geleverd worden, afgestemd op de behoefte van de bewoners uit de wijk. Dit is lijn met het wijkgericht werken zoals in het coalitieakkoord van Zandvoort staat opgenomen.
4.3
Functionele criteria prioritering Het prioriteren van veiligheidsthema’s is niet gebonden aan vaste spelregels. Iedere gemeente hanteert eigen selectiecriteria die passen bij de eigen organisatie en burgers. Dat neemt niet weg dat bepaalde criteria voor de hand liggen om (ook) mee te wegen bij het besluit om een veiligheidsthema al dan niet te prioriteren. We onderscheiden er drie: 1.
Relevantie: veiligheidsthema’s kunnen tot prioriteit gemaakt worden omdat ze spelen bij veel burgers, ze een grote impact op hun veiligheidsbeleving hebben of leiden tot groot maatschappelijk ongenoegen en/of uit de cijfers komt naar voren dat er sprake is van een stijging van de incidentie.
2.
Ontbreken beleidskader: veiligheidsthema’s kunnen tot prioriteit gemaakt worden omdat het nog aan een uitgewerkt beleidskader of specifieke aanpak ontbreekt. Als er al sprake is van een uitgewerkt beleidskader of goed lopende aanpak, kan dit ook betekenen dat een veiligheidsthema daarom geen prioriteit wordt.
3.
Thema heeft oorsprong in veiligheidsdomein: het is van belang om mee te wegen of Veiligheid en Handhaving een rol heeft of zou moeten hebben in de aanpak op dat thema. De vraag daarbij is of het thema primair thuishoort in het veiligheidsdomein of dat het gelet op de oorzaken, benodigde aanpak en betrokken partners, beter thuishoort in een ander domein.
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
33
Bijlage 1 - Veiligheidsanalyse (kernbeleid VNG) Om te komen tot een onderbouwde selectie van prioriteiten voor het nieuwe IVH is het zinvol om na te gaan welke trends en ontwikkelingen zich binnen Zandvoort voordoen binnen het veiligheidsdomein. In dit hoofdstuk gaan we in op de cijfermatige ontwikkelingen. Eerst kijken we breed naar het aantal misdrijven en de gevoelens van onveiligheid. Vervolgens gaan we aan de hand van de door de VNG geïdentificeerde veiligheidsdomeinen gedetailleerd op de vraag wat er speelt in Zandvoort.
Brede ontwikkelingen Misdrijven Op zowel landelijk als regionaal (provincie N00rd-Holland) is sinds 2018, met een lichte piek in 2019, een daling te zien van het aantal misdrijven per 1.000 inwoners. Voor Zandvoort geldt dit echter niet. In de gemeente is juist een stijging van het aantal misdrijven per 1.000 inwoners te zien. Bovendien ligt dit getal in Zandvoort hoger dan het gemiddelde van Noord-Holland en van Nederland.
Figuur B1.1
Aantal misdrijven per 1000 inwoners
Aantal misdrijven per 1.000 inwoners 70 60 50 40 30 20 10 0 2018
2019 Zandvoort
2020 Noord-Holland
2021 Nederland
Bron: CBS Statline
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
34
Onveiligheidsperceptie Uit de Veiligheidsmonitor 2021 blijkt dat 34% van de inwoners van Zandvoort zich wel eens in algemene zin onveilig voelen. Dit percentage is vergelijkbaar met Kennemerland en Nederland. Daarnaast voelt 16% van de Zandvoortse inwoners zich weleens onveilig in de buurt. Dit percentage ligt voor Kennemerland en Nederland iets lager (beide 14%). Voor de drie gebieden geldt dat het percentage inwoners dat zich weleens onveilig voelt, wel is gedaald sinds 2017. Tot slot voelt 12% van de inwoners zich gediscrimineerd in de afgelopen 12 maanden. Ook dit komt overeen met de regionale en landelijke percentages.
Figuur B1.2
Cijfers met betrekking tot veiligheidsbeleving, in % inwoners
Veiligheidsbeleving 40 34
35
34
33
30 25 20 15
16
14
14
12
11
11
10 5 0 % weleens onveilig in de buurt
% weleens onveilig algemeen
Zandvoort
VR Kennemerland
% gediscrimineerd in afgelopen 12 maanden
Nederland
Ontwikkelingen per veiligheidsveld De Verenging van Nederlandse Gemeenten (VNG) onderscheidt in haar Handreiking voor gemeenten Kernbeleid Veiligheid 2017 vijf veiligheidsvelden. Deze veiligheidsvelden hanteert Zandvoort ook in haar Integraal plan Veiligheid en Handhaving 2019-2022. 1.
Veilige woon- en leefomgeving
2.
Bedrijvigheid en veiligheid
3.
Jeugd en veiligheid
4.
Fysieke veiligheid
5.
Integriteit en veiligheid
Elk van deze velden kent een aantal bijhorende veiligheidsthema’s die voor burgers van belang zijn. Door voor deze thema’s systematisch de ontwikkelingen in kaart te brengen kan worden nagegaan of bepaalde thema’s extra aandacht behoeven. In het volgende schema staat een overzicht van de relevante thema’s. We
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
35
bespreken de cijfermatige ontwikkeling per veiligheidsveld. Omdat een aantal van de thema’s raken aan de beleidsprioriteiten van het huidige IVH bestaat er op onderdelen overlap met de cijfers die in het vorige hoofdstuk werden gepresenteerd.
Tabel B1.1 Veiligheidsthema’s per veiligheidsveld
Veiligheidsveld
Veiligheidsthema’s
1. Veilige woon- en leefomgeving
1.1: Sociale kwaliteit 1.2: Fysieke kwaliteit 1.3: Objectieve veiligheid/veelvoorkomende en ‘high impact’-criminaliteit 1.4: Subjectieve veiligheid
2. Bedrijvigheid en veiligheid
2.1: Veilig winkelgebied 2.2: Veilige bedrijventerreinen 2.3: Veilig uitgaan 2.4: Veilige evenementen 2.5: Veilig toerisme
3. Jeugd en veiligheid
3.1: Jeugdoverlast 3.2: Jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren 3.3: Jeugd, alcohol en drugs 3.4: Veilig in en om de school
4. Fysieke veiligheid
4.1: Verkeersveiligheid 4.2: Brandveiligheid 4.3: Externe veiligheid 4.4: Rampenbestrijding en crisisbeheersing
5. Integriteit en veiligheid
5.1: Polarisatie en radicalisering 5.2: Georganiseerde criminaliteit 5.3: Veilige Publieke Taak 5.4: Informatieveiligheid 5.5: Ambtelijke en bestuurlijke integriteit
4.3.1
Veilige woon- en leefomgeving Dit veiligheidsveld heeft betrekking op de alledaagse woon- en leefomgeving van bewoners, ofwel de veiligheid en leefbaarheid in de wijk, buurt, straat en tussen buren. Hierbij gaat het om sociale en fysieke kwaliteit en om objectieve en subjectieve veiligheid. In tabel B 1.2 en B 1.3 zijn verschillende beschikbare cijfers weergegeven.
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
36
Tabel B 1.2
Fysieke kwaliteit en sociale kwaliteit (bron: overlastmonitor 2018-2021, Actieprogramma 2022) Indicator
Bron
2018
2019
2020
2021
Vernieling/baldadigheid
Politie
52
48
50
62
Meldingen overlast afval
Gemeente
117
80
165
79
Meldingen overlast honden(poep)
Gemeente
37
28
22
25
Meldingen parkeeroverlast
Gemeente
349
430
739
796
Burenruzie
Politie
67
65
101
70
Huiselijke twist
Politie
20
20
15
18
Fysieke kwaliteit
Sociale kwaliteit
Tabel B1.3
Cijfermatige ontwikkeling objectieve en subjectieve veiligheid (bron: driehoeksmonitor politie 2018-2021) Indicator
2018
2019
2020
2021
51
66
30
19
Overvallen
0
3
1
0
Straatroof
1
4
3
7
Openlijk geweld
93
79
90
90
Bedreiging
31
23
34
25
Mishandeling
57
52
53
58
Inbraak bedrijf
41
24
22
9
Diefstal uit auto
53
81
50
27
Objectieve veiligheid Woninginbraken 3
Diefstal van motor
7
5
4
3
Diefstal van auto
17
15
14
8
Brandstichting
3
-
6
5
Diefstal van fietsen
80
63
86
180
Diefstal van brom- en snorfietsen
15
18
24
20
Winkeldiefstal
40
47
51
27
Zakkenrollerij
14
8
6
16
Overlast door personen met verward gedrag
175
203
215
176
4.3.2
Bedrijvigheid en veiligheid
Tabel B1.4
Aantal registraties met betrekking tot het veiligheidsveld bedrijvigheid en veiligheid (bron: Driehoeksmonitor politie 20182021) Indicator (bron: politie)
2018
2019
2020
2021
Winkeldiefstal
40
47
51
27
Overvallen (niet alleen winkel)
0
3
1
0
Diefstal/inbraken in bedrijven
41
24
22
9
Drugsoverlast
143
116
144
88
Geluidshinder evenementen
4
3
1
2
Geluidshinder horeca
24
24
11
5
3 Op woning, geld- en waardetransport en overig.
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
37
4.3.3
Jeugd en veiligheid
Tabel B1.5
Cijfers met betrekking tot jeugdoverlast (bron: Actieprogramma 2022) Indicator
Bron
2018
2019
2020
2021
Meldingen jeugdoverlast
Politie
129
144
185
200
Meldingen jeugdoverlast
Gemeente
25
25
58
74
HALT verwijzingen
Gemeente
-
1
-
38
2018
2019
2020
2021
3
-
6
5
4.3.4
Fysieke veiligheid
Tabel B1.6
Cijfers met betrekking tot brandstichting (bron: driehoeksmonitor politie 2018-2021) Indicator
Bron
Brandstichting
Gemeente
4.3.5
Integriteit en veiligheid
Tabel B1.7
Cijfers met betrekking tot fraude Indicator (bron: politie)
2018
2019
2020
2021
Waarvan fraude met online handel
-
Waarvan fraude met betaalproduct
-
3
3
28
7
8
16
Waarvan identiteitsfraude
-
0
3
2
Fraude
Figuur B1.3
Percentage slachtofferschap online criminaliteit (%)
Slachtofferschap online criminaliteit 25 20 15 10 5 0 Totaal slachtofferschap Online oplichting/fraude Zandvoort
VR Kennemerland
Hacken
Online bedreiging/intimidatie
Nederland
Bron: (Beeftink & Van Straaten, 2021)
Uit de Veiligheidsmonitor 2021 blijkt dat 21% van de Zandvoortse inwoners in de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geworden van online criminaliteit. Dit percentage ligt hoger dan voor de regio Kennemerland
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
38
(18%) en Nederland (17%) en geldt voor alle vormen: online oplichting/fraude, hacken en online bedreiging/intimidatie. Online oplichting/fraude is daarbij de meest voorkomende vorm van online criminaliteit.
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
39
Bijlage 2 - Geïnterviewde personen De volgende personen zijn tijdens het interview ééns of meermaals geïnterviewd. Onderstaande tabel geeft de functie weer ten tijde van het interview.
Bestuurders
Functie Burgemeester
Professionals
Functie Manager Zorg- en Veiligheidshuis Afdeling veiligheid en handhaving & OOV sociale veiligheid gemeente Zandvoort Beleidsadviseur ondermijning Adviseur toerisme gemeente Zandvoort Adviseur OOV gemeente Zandvoort Coördinator handhaving gemeente Zandvoort Projectleider woon- en adresfraude gemeente Zandvoort Beleidsadviseur economie gemeente Zandvoort Gebiedsverbinder gemeente Zandvoort Accountmanager RIEC Operationeel expert politie, Noord en Zuid Zandvoort Team ondermijning Veiligheidsmanager Veiligheidsmanager
DSP-groep
RAPPORT ─ Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH
40
DSP-groep BV Van Diemenstraat 410 1013 CR Amsterdam +31 (0)20 625 75 37
dsp@dsp-groep.nl KvK 33176766 www.dsp-groep.nl
DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid (ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit 40 medewerkers en een groot aantal freelancers.
Dienstverlening Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving. We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of (tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren.
Expertise Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving, openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur.
Meer weten?
Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers.