Bijlage 2 Analyserapport bij toeristische visie Zandvoort 2040

Analyse Zandvoort als toeristische bestemming Analyserapport behorend bij Toeristische visie Zandvoort 2040 Februari 2024

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 1 Inleiding ................................................................................................................................................ 4 2 Bestemming Zandvoort en profilering ................................................................................................. 4 2.1 Ontstaansgeschiedenis: Van chique badplaats naar stedelijke badplaats.............................. 4 2.2

DNA en kwaliteiten van Zandvoort ......................................................................................... 5

2.3

Positionering van Zandvoort vanaf 2017 ................................................................................ 6

2.4

Huidige en toekomstige bezoekers aan Zandvoort ................................................................. 8

3 Balans tussen levendigheid en leefbaarheid ...................................................................................... 12 3.1 Inwonersonderzoek toerisme en themasessie toerisme in Zandvoort................................. 12 3.2

Maatregelen voor balans ...................................................................................................... 14

4 Toeristisch product Zandvoort ........................................................................................................... 18 4.1 Verblijfsrecreatie ................................................................................................................... 18 4.1.1

Analyse op het aanbod verblijfsaccommodaties .......................................................... 18

Zaken die opvallen:.................................................................................................................... 20 Vergelijking Zandvoort met andere badplaatsen ...................................................................... 20 4.1.2

Toeristische verhuur van woonruimte .......................................................................... 21

Zaken die opvallen:.................................................................................................................... 22 4.1.3

Bezettingsgraden, prijs-kwaliteitverhouding en herkomst gasten ............................... 22

4.1.4

Beleid verblijfsaccommodaties en handhaving ............................................................. 24

Conclusies recreatief beleid verblijfsaanbod ............................................................................ 24 4.2

Aanbod vrijetijdsvoorzieningen............................................................................................. 27 8 km strand met veel faciliteiten............................................................................................... 27 Twee duingebieden ................................................................................................................... 27 Horeca en nachtleven................................................................................................................ 28 Detailhandel .............................................................................................................................. 28 Bezienswaardigheden ............................................................................................................... 29 Culturele voorzieningen ............................................................................................................ 29

4.3

Evenementen ........................................................................................................................ 31

4.3.1

Evenementenkalender van Zandvoort en recente ontwikkelingen .............................. 31

4.3.2

Ambities voor evenementen ......................................................................................... 32

4.3.3

Vernieuwen van het evenementenbeleid ..................................................................... 35

4.3.4

Subsidiecriteria en procedure voor evenementen vanaf 2024 en verder .................... 35

5 Omgevingsanalyse – Regionaal beleid, trends & ontwikkelingen...................................................... 37 5.1 Inleiding ................................................................................................................................. 37 5.2

Algemene trends & ontwikkelingen ...................................................................................... 37

5.3

Ontwikkelingen in de toeristische & recreatieve sector ....................................................... 38

Pagina 2 van 58

5.3.1

De vrijetijdstrends voor 2023 en de Nederlandse vakantiemarkttrends tot 2030 ....... 38

5.3.2

Trends & ontwikkelingen in de verblijfsrecreatie ......................................................... 39

5.3.3

Trends & ontwikkelingen bij de overige attracties en voorzieningen ........................... 40

5.4

Politieke en beleidsmatige ontwikkelingen........................................................................... 41

6 SWOT-analyse..................................................................................................................................... 43 6.1 Inleiding ................................................................................................................................. 43 Sterkten ............................................................................................................................................. 44 Zwakten ............................................................................................................................................. 46 Kansen ............................................................................................................................................... 48 Bedreigingen ..................................................................................................................................... 50 Bijlage 1 Samenvatting inwonersonderzoek toerisme.......................................................................... 51 Achtergrondkenmerken inwonersonderzoek ................................................................................... 54 Bijlage 2 Beleid verblijfsaccommodaties en handhaving ...................................................................... 55

Pagina 3 van 58

1 Inleiding Om een goede visie op het toerisme van de toekomst te maken is het belangrijk de huidige situatie in kaart te brengen. Dat wordt in dit document onder de loep genomen: Hoe ziet de gemeente Zandvoort er als toeristische bestemming uit, waar komt Zandvoort vandaan (terugblik), waar bestaat het aanbod uit, en op welke doelgroepen wordt momenteel ingezet? Hoe ziet het ruimtelijk toeristisch beleid er uit? En hoe kijken inwoners, ondernemers en organisaties aan tegen Zandvoort? En waar liggen dan de kansen voor Zandvoort om als toeristische bestemming zich verder te ontwikkelen? Wat kan anders of beter? Deze analyse is in 2023 gehouden en gebaseerd op zowel literatuuronderzoek als op participatie (interviews, inwonersonderzoek toerisme en klankbordgroep sessies).

2 Bestemming Zandvoort en profilering 2.1 Ontstaansgeschiedenis: Van chique badplaats naar stedelijke badplaats Vanaf de 19e eeuw begon de historie van Zandvoort als badplaats en zogenaamd kuuroord. In de jaren 70/80 van die eeuw had het kleine dorpje zich ontwikkeld tot een chique badplaats. Toen Station Zandvoort aan Zee in 1881 werd aangesloten op het spoorwegnet en in 1899 daar ook een tramverbinding met Haarlem bijkwam, werd het badtoerisme nog meer bevorderd. Er werden een aantal grootschalige en statige hotels ontwikkeld. Zandvoort werd een hoogwaardige badplaats voor de gegoede middenklasse, zakenlieden en hogere klasse. Vanaf de jaren twintig in de twintigste eeuw kregen pensions bij de Zuidboulevard de overhand zodat een verblijf voor de middenklasse ook haalbaar werd. Zo ontwikkelde Zandvoort zich mede dankzij de trein- en tramverbinding tot een bekende badplaats die diverse doelgroepen aantrok.

De tweede wereldoorlog richtte in Zandvoort veel schade aan. Badhuizen, hotels en de boulevards werden afgebroken voor de aanleg van de Duitse Atlantikwall. Er bleef een kale zandvlakte met enkele bunkers achter. Na de oorlog vond de wederopbouw plaats. In de naoorlogse periode had volkshuisvesting echter voorrang en was er weinig geld. Er kwam een badhotel van 20 verdiepingen hoog (Palace Hotel). Daarnaast deed de gemeente Zandvoort de oproep aan inwoners om een kamer te verhuren aan toeristen (Zimmerfrei). Hier werd op grote schaal gehoor aan gegeven. Later werden meer hotels, en ook pensions in woningen, bijgebouwd. De iconische waarde van Zandvoort van voor de oorlog nam sterk af en het massatoerisme nam toe. Aan de andere kant zorgden de Bed & Breakfasts er voor dat de Zandvoorters in deze tijd wat bij konden verdienen. In 1948 werd het circuit van Zandvoort aangelegd. Tot 1986 vonder er verschillende Formule 1 races plaats. Het circuit fungeerde daarna vooral als een groot evenemententerrein. Sinds 2021 is de Formule 1 weer terug en de volgende Dutch Grand Prix voor 2024 staat al weer op de planning.

Pagina 4 van 58

Vanaf de 21e eeuw heeft het toerisme, vooral het dagbezoek, een enorme vlucht genomen. Er is een toename van bezoekers te zien door het jaar heen. Het is bedrijviger in het centrum. Waar vroeger het laagseizoen van september tot april was, is het nu maar enkele maanden in het jaar echt rustig: meestal in november, januari en februari. Zandvoort ontvangt nu 5,3 miljoen dagbezoekers en 1 miljoen verblijfstoeristen op jaarbasis. Er zijn echter nog genoeg uitdagingen voor de toeristische sector. De Corona crisis is net achter de rug, maar de volgende uitdagingen staan alweer voor de deur: de stikstofcrisis, het managen van de energienota of het vinden van gekwalificeerd personeel. Daarnaast kan geconcludeerd worden dat het in het hoogseizoen wel erg druk is met alle dagbezoekers, evenementen en verblijfsgasten. De roep om meer spreiding in het jaar, en dus een lagere druk in de zomer en wat meer of ander bezoek in de rustigere maanden wordt zowel door de politiek, inwoner als ondernemer steeds meer geuit.

2.2 DNA en kwaliteiten van Zandvoort Kwaliteiten van Zandvoort Wat maakt Zandvoort uniek? Dat is de combinatie van strand, natuur, dorp, circuit en de rechtstreekse treinverbinding met Haarlem en Amsterdam. Op beoordelingssites als Zoover worden vooral het strand, de omliggende natuur en de nabijheid van steden als Haarlem en Amsterdam positief beoordeeld en krijgt Zandvoort als badplaats veelal een 8 of hoger toegekend. Wel wordt her en der een kritische noot geplaatst over de uitstraling van de gebouwen (grijze betonnen massa, jaren ’70, verpauperd). De één is wat positiever over de drukte in de zomer dan de ander. Sommigen vinden het daarentegen in de winter weer te ‘uitgestorven’. Dit komt ook naar voren uit de participatie. In de klankbordgroep kwamen ook nog vertier en evenementen in de top 5 van de kwaliteiten terug. In de vorige toeristische visie uit 2017 werden vooral in deze laatste twee categorieën kansen gezien: het creëren van stedelijk aanbod met hoge kwaliteit horeca, retail, evenementen en accommodaties. DNA en kernwaarden In 2013 is er op initiatief van de provincie Noord-Holland een identiteitsonderzoek gehouden in Zandvoort. Daarbij zijn de volgende waarden voor het DNA van Zandvoort vastgesteld: leven in de brouwerij, lullen en toch poetsen, sportief, hart op de tong, contrastrijk en samenhang.

Dit identiteitsonderzoek heeft langs de gehele kust van Noord-Holland plaatsgevonden. Daarbij is voor iedere kustplaats gekeken naar het onderscheidend vermogen op basis van de eigen identiteit. Dit onderzoek gaf ook aan dat de Noord-Hollandse kust grofweg in drie clusters is te verdelen: de boulevards en stedelijke ‘reuring’, de duin- en natuurbeleving voor rust en het eilandgevoel met een mix voor beide. Het eerste cluster wordt gevormd door Zandvoort, Bloemendaal en IJmuiden aan Zee/Velsen-Noord. Merk Zandvoort In 2021 is er onderzoek uitgevoerd naar de merkkracht en reputatie van Zandvoort1. Daaruit blijkt dat Zandvoort een sterk merk is. Zandvoort behoort weliswaar niet tot de 100 grootste gemeenten van Nederland, maar is wel een gemeentemerk dat zich kan meten met de sterkste merken van grote gemeenten. De merkkracht van Zandvoort komt overeen met de 7e positie van de stad Groningen. Texel en Scheveningen zijn wel nog sterkere merken dan Zandvoort.

1 Hendrik Beerda Brand Consultancy (2021). Merkanalyse Zandvoort 2021

Pagina 5 van 58

Zandvoort is bij vrijwel alle Nederlanders bekend en wordt spontaan relatief vaak genoemd als bestemming voor een (korte of lange) vakantie. De waardering voor Zandvoort is eveneens hoog, maar heeft potentie om verder te stijgen. Zandvoort heeft een bovengemiddelde sterke uitstraling bij mensen van boven de 40 jaar en hoger opgeleiden. Zandvoort is een wat minder sterk merk bij jongeren en eenpersoonshuishoudens. Zandvoort is in de ogen van de Nederlanders vooral een actieve gemeente en heeft tevens een zelfverzekerde, sympathieke, creatieve, mannelijke en gedurfde uitstraling. Zandvoort wordt op prestatiegebied het vaakst gekoppeld aan aantrekkelijke recreatiegebieden in een groene omgeving, met zowel goede wandel- als fietsmogelijkheden. In vergelijking met andere gemeenten wordt Zandvoort vaak gekoppeld aan een goed aanbod van sportevenementen. Aandachtspunt is de perceptie van het winkelaanbod en gebouwen. Conclusie: Zandvoort beschikt over unieke kwaliteiten en kernwaarden. Zandvoort heeft niet alleen een lang strand, maar ligt ook tussen twee prachtige natuurgebieden ingeklemd: Nationaal Park ZuidKennemerland aan de noordzijde en de Amsterdamse Waterleidingduinen aan de zuidkant. In de directe omgeving kun je wandelen, fietsen, struinen in de duinen, maar ook actief zijn op het water. De natuurlijke omgeving van Zandvoort is niet bij iedereen bekend.

Tegelijkertijd is het voor de toekomst van belang om de balans tussen natuur en recreatie te bewaken. Zandvoort is ook een gastvrije gemeente. Zandvoorters zijn van nature eerlijk en direct (‘hart op de tong’), ondernemend en gastvrij. Dit komt ook terug in de kernwaarden vanuit het DNA-traject. Hierdoor voel je je als gast zeer welkom. Niet voor niets is Zandvoort in 2023 als derde geëindigd als meest gastvrije plaats van Nederland in de lijst die is samengesteld door Booking.com. Zandvoort en haar inwoners mogen trots zijn op deze kwaliteiten en dit nog meer uitdragen!

2.3 Positionering van Zandvoort vanaf 2017 Pop Up Zandvoort Op basis van het identiteitsonderzoek is een concept voor Zandvoort ontwikkeld: Pop Up Zandvoort. Deze economische claim sluit aan bij de volksaard van de badplaats en werd vanaf 2017 ingezet om Zandvoort te vermarkten. Dit is ook zo opgenomen in de toeristische visie van 2017: de gemeente die (tijdelijke) initiatieven stimuleert en faciliteert en zich continu kan aanpassen aan de behoefte van de massa. Daarbij past het denken in kortlopende formules voor retail, horeca en evenementen. Oftewel: When it’s hot, it’s here! Jaarrond, dus zowel in het drukke zomerseizoen als daarbuiten. Pop Up is geen slogan, maar een manier van denken in kansen. Na de vaststelling van de toeristische visie in 2017 is de gemeente actief aan de slag gegaan met Zandvoort Marketing. Medewerkers van de gemeente en Zandvoort Marketing zijn als Pop Up-team opgeleid tot conceptontwikkelaars voor evenementen.

Pagina 6 van 58

Dit heeft geleid tot het ontwikkelen en binnenhalen van unieke en beeldbepalende evenementen. Denk daarbij aan de Zandvoort Light Walk, het Circuitrun weekend (allebei in concept ontwikkeld door het Pop Up-team in samenwerking met Le Champion) en het British Festival en Pride at the Beach. Zandvoort, beach for … Sinds 2017 is er op basis van het eerdere identiteitstraject ook gewerkt aan de merkpositionering: Het merk ‘Zandvoort, beach for.., is uitgewerkt in allerlei uitingen, onder andere in een Bidbook en diverse campagnes (beach for racing, beach for events, enzovoort).

Dit wordt door Zandvoort Marketing gericht ingezet in de communicatie over de jaarrond kwaliteiten en kerngebieden van Zandvoort. Dit gebeurt via diverse kanalen (focus op online) en is gericht op specifieke doelgroepen: dagbezoek uit de MRA en de Duitse en Nederlandse verblijfsbezoeker. Amsterdam Beach – gericht op de buitenlandse bezoeker in Amsterdam De term Amsterdam Beach zorgt in Zandvoort regelmatig voor commotie, maar wordt in de praktijk alleen gebruikt om internationale verblijfsgasten in (en door) Amsterdam te wijzen op de aanwezigheid van een strand vlakbij Amsterdam. Als deze specifieke doelgroep geïnteresseerd is om naar het strand te gaan krijgen ze vervolgens informatie over Zandvoort, maar ook over bijvoorbeeld IJmuiden. Dit is onderdeel van het project Amsterdam Bezoeken, Holland Zien dat vanaf 2009 in de Metropoolregio Amsterdam wordt uitgevoerd. Dutch Grand Prix – Formule 1 terug in Zandvoort In de tussentijd is vanaf 2021 ook de Formule 1 weer terug in Zandvoort. Uit onderzoek van BUas2 blijkt dat dit bijdraagt aan een positief imago voor Zandvoort en dat dit vooral internationaal Zandvoort meer op de kaart heeft gezet. De beelden van de oranje supporters en het feest rondom de Formule 1 gaan de hele wereld over.

Hiermee heeft Zandvoort een nieuwe grote doelgroep bereikt: een jonge doelgroep tussen de 18 en 35 jaar van over de hele wereld (Japan, Australië, Brazilië etc.). Daarnaast heeft de Dutch Grand Prix laten zien dat ook voor een autosportevenement diverse duurzame middelen ingezet kunnen worden vooraf, tijdens en na de race. Daarmee was Zandvoort koploper en innovator tegelijkertijd. Conclusie: Sinds de vaststelling van de toeristische visie in 2017 is er hard gewerkt aan de positionering en profilering van Zandvoort. Dit is via verschillende uitingen op bepaalde terreinen gebeurd: op het gebied van evenementen als Pop Up team, binnen de MRA als strand vlakbij Amsterdam (Amsterdam Beach) en ‘Zandvoort, beach for’ voor de positionering van en communicatie over de verschillende kwaliteiten en gebieden van Zandvoort. Daarnaast heeft Zandvoort positie gekozen met één van de meest populaire raceweekenden op de Formule 1 kalender. Dit laatste komt terug in de uiting Zandvoort, beach for racing. Zandvoort is daarmee enorm gegroeid in haar bekendheid en 2

Onderzoeksrapportage impact Dutch Grand Prix Zandvoort 2021, Bus (Breda University of applied sciences)

Pagina 7 van 58

‘merkkracht’. Zandvoort is steeds meer een eigentijdse bestemming met aantrekkende waarden zoals het strand en het circuit. Daarnaast zijn er nog de minder bekende kwaliteiten en kernwaarden als haar unieke natuur en historie, haar gastvrijheid en sportiviteit. De bezoeker wordt hier soms nog door verrast als hij/zij eenmaal in Zandvoort is. Het is nu zaak om voor de langere termijn Zandvoort goed te positioneren. Zandvoort staat binnen Nederland soms nog bekend als ‘druk’, ‘ordinair’ of als patatdorp. Voor de komende jaren wil Zandvoort dit imago van zich afschudden. In de positionering en marketing zijn hierin al duidelijke keuzes gemaakt. Zo wordt er geen actieve promotie meer gevoerd voor de zomermaanden. Helder is in ieder geval dat Zandvoort veel meer te bieden heeft dan menigeen denkt en dat dit nog prominenter gepresenteerd mag worden aan de juiste doelgroepen. De waarden waarvoor het merk Zandvoort staat moeten niet alleen door Zandvoort Marketing maar zo breed mogelijk, ook door Zandvoortse ondernemers en inwoners, worden uitgedragen. Hierbij is het wel zaak dat het aanbod in Zandvoort de komende jaren daar ook in meegroeit op kwaliteitsniveau zoals dat voor evenementen en strandpaviljoens al is gebeurd.

2.4 Huidige en toekomstige bezoekers aan Zandvoort Huidige doelgroepen en bezoekers Op jaarbasis telt Zandvoort 5,3 miljoen dagbezoekers en 1 miljoen overnachtingen. De Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Duitse Ruhrgebied Nordrhein-Westfalen (NRWF) zijn de belangrijkste herkomstgebieden van onze bezoekers. Zandvoort Marketing richt zich in haar marketingcommunicatie op deze regio’s. Daarbij wordt gekeken naar de kwaliteiten van Zandvoort die passen bij deze doelgroepen, mede op basis van de tijd van het jaar. Zowel de MRA als het Ruhrgebied zijn beide metropolitane gebieden met inwoners die gewend zijn aan een bepaalde standaard en toegang hebben tot stadse faciliteiten. Vanwege het grote contrast in aanbod in de zomer- en winterperiode verdeelt Zandvoort Marketing haar taken: Buiten het zomerseizoen richt men zich actief op het aantrekken van dag- en verblijfstoerisme en tijdens de zomermaanden is deze meer gericht op het gidsen van aanwezige gasten in Zandvoort en de regio (meer een informatieve sturende rol). In de zomermaanden worden er geen campagnes gevoerd richting dagbezoekers. De meeste bezoekers komen nog steeds uit Nederland dankzij het dagtoerisme, vooral vanuit de dichtbij gelegen gemeenten in de MRA, maar Duitsland en vervolgens België zijn ook belangrijke herkomstlanden.

Zandvoort Marketing maakt bij haar marketing gebruik van twee doelgroepensegmentatie modellen en onderscheidt daarbij zes verschillende persona’s (doelgroepen), gebaseerd op de Leefstijlvinder Vakantie en Vrije Tijd3 voor de Nederlandse markt en het internationale Glocalities-model4 voor de Duitse markt. De keuze voor deze persona’s komt voort uit de match van hun kenmerken en interesses, de kernwaarden en kernkwaliteiten die Zandvoort biedt en elementen uit de strategische visie van Zandvoort Marketing.

3 De Leefstijlvinder laat zeven verschillende levensstijlen zien die na onderzoek in Nederland zijn gevonden en aangeven waar mensen in

hun vrije tijd of op vakantie behoefte aan hebben: wat vinden mensen belangrijk, welk gedrag komt daaruit voort en hoe geven ze invulling aan hun vrije tijd. In Nederland is dit het meest gebruikte doelgroepensegmentatiemodel voor toerisme & recreatie. Het kan worden ingezet voor onder andere marketing, gebiedsontwikkeling en helpt met het bepalen van de juiste doelgroepen voor jouw bestemming. Voor toelichting op de Leefstijlvinder, zie ook: www.leefstijlvinder.nl 4 Het Glocalities Model bestaat sinds 2014 en is het segmentatiemodel voor internationale bezoekers. Het geeft inzicht in de waarden, voorkeuren, culturen en consumentengedrag uit 27 landen. Hierin worden vijf doelgroepen onderscheiden. Het NBTC werkt met dit internationale model. Pagina 8 van 58

Zomermaanden Plezierzoeker Avontuurzoeker Stijlzoeker Creatives Socializer

Schouder- en Wintermaanden Plezierzoeker Avontuurzoeker Rustzoeker Creatives Socializer

Deze zogenoemde persona’s vormen de basis voor de segmentatie. Door meer bezoekersdata te verzamelen, hoopt Zandvoort Marketing in de nabije toekomst nog meer een gepersonaliseerde marketingaanpak te kunnen toepassen binnen deze segmenten. In de klankbordgroep is de Leefstijlvinder ook aan de orde gekomen. Daarbij werd door iedereen de Avontuurzoeker als meest gewenste doelgroep genoemd: De basis voor dit type hebben we in Zandvoort. Het aanbod en de marketing kan hierop afgestemd worden. Daarna volgde de Stijlzoeker. Dit komt overeen met hetgeen in de Omgevingsvisie is benoemd. Voor bepaalde gebieden worden daarnaast ook andere leefstijldoelgroepen benoemd zoals de plezierzoeker. Elke gemeente en marketingorganisatie in Nederland kan via de leefstijlvinder tool zelf actief aan de slag met de doelgroepen vanuit de Nederlandse markt: per postcodegebied is daar de leefstijltypering (voor vrije tijd/vakantie) vastgelegd. Dit is ook belangrijk bij de ruimtelijke plannen die er voor Zandvoort liggen. De waardevolle bezoeker De meeste Zandvoorters zijn blij met het toerisme in het dorp. Er is veel draagvlak. Uit het toerisme onderzoek onder inwoners blijkt dat een ruime meerderheid vindt dat Zandvoort een toeristische bestemming moet blijven. 72% vindt de voordelen van toerisme groter dan de nadelen.

Wel geeft driekwart van de respondenten aan dat toerisme een negatieve invloed heeft op de hoeveelheid zwerfafval, dat Zandvoort soms slecht bereikbaar is of dat er onvoldoende parkeergelegenheid is. Als we kijken naar de voorspelde groei van zowel binnen- als buitenlands bezoek moeten we er van uitgaan dat het nog drukker gaat worden in Zandvoort. Het waarborgen van draagvlak voor toerisme onder bewoners is van belang om het voor iedereen leuk te houden. NBTC adviseert om bezoekers aan te trekken die bijdragen aan een toekomstbestendige bestemming: “Bezoekers die waarde toevoegen en geen overlast veroorzaken”. We hebben door corona allemaal ook de waarde van toerisme en recreatie gezien, maar de vraag is: wat is een waardevolle bezoeker? Iemand die veel uitgeeft aan horeca, retail en cultuur, zou je denken. Maar ook iemand die niet voor overlast zorgt. Een bezoeker die bijdraagt aan de welvaart en het welzijn en de beeldvorming. Voor elk gebied of stad is een waardevolle bezoeker wat anders. Voor Zandvoort zal het moeten gaan om een bezoeker die past bij de kernwaarden van Zandvoort en deze respecteert en zich daar ook naar gedraagt. Dit dient vervolgens vertaald te worden in beeldvorming en communicatie waarin de kernwaarden en kwaliteiten van Zandvoort centraal staan.

Er moet een natuurlijk evenwicht zijn tussen de bezoekers, het gewenste gedrag en de gevolgen hiervan voor de inwoners. Het op de fiets laten komen van alle festivalgangers bij de F1 was spraakmakend. Op dit moment loopt een grote persbewerking in Duitsland om bezoekers per trein naar Zandvoort te verleiden. Op het gebied van communicatie en aanbod zijn hier veel mogelijkheden om in te sturen. Conclusie: Definieer goed welke type bezoek waardevol is voor Zandvoort. In ieder geval een bezoeker die past bij de kernwaarden van Zandvoort, deze respecteert en zich hier naar gedraagt. Dit is ook de bezoeker die verleid kan worden jaarrond Zandvoort te bezoeken en bereid is geld uit te geven bij lokale ondernemers. Dit dient vervolgens vertaald te worden in beeldvorming en communicatie Pagina 9 van 58

waarin de kernwaarden en kwaliteiten van Zandvoort centraal staan. Besef daarbij ook dat het meeste bezoek, in ieder geval het dagbezoek, komt vanuit de directe omgeving van Zandvoort en dat nu het gewenste bezoek misschien nog niet jouw plaats bezoekt. Hierbij is het wel van belang dat er een verandering en kwaliteitsslag komt in het aanbod. De gewenste doelgroepen komen dan vanzelf. Het gaat daarbij om het creëren van een hoogwaardig voorzieningenniveau in vrijetijdsvoorzieningen (winkels, horeca, indoor vermaak), maar ook in het verblijfsaanbod. Hieronder een aantal adviezen voor de invulling van ‘de waardevolle bezoeker’ voor Zandvoort: Jongere doelgroepen aantrekken Tijdens de participatieronde zijn de gewenste doelgroepen voor Zandvoort aan de orde gekomen. Een aantal geïnterviewden heeft ook meer informatie gegeven over hun bestaande gasten. Dit kwam veelal overeen met de twee herkomstgebieden die Zandvoort Marketing ook gebruikt. Qua leeftijdsgroep kwam de leeftijdscategorie 35 tot 55 jaar er vaak uit als gewenste doelgroep. In de praktijk blijkt toch ook wel uit cijfers van verschillende accommodatieverschaffers dat een groot deel van de bezoekers in Zandvoort, naast gezinnen met kinderen, ook stellen zijn van 65 jaar en ouder. Als we het hebben over waardevolle bezoekers kan er ook gedacht worden aan de nog jongere doelgroep.

Dit gaat dan vooral om de doelgroep vanaf 15/16 tot 30 jaar. Veel jongeren zijn heel bewust bezig met milieu, natuur, gezondheid en sport. Er is ook een grote groep uit Amsterdam die graag in Zandvoort kitesurft omdat Zandvoort als enige kitesurf-hotspot goed te bereiken is met de trein en deze doelgroep beschikt vaak nog niet over een eigen auto. Uit recent toeristisch onderzoek blijkt dat ook vanuit het buitenland de groep 18-35 jaar enorm is toegenomen onder de inkomende bezoekers. Na corona had deze groep een enorme drang om weer te gaan reizen (“Now or never”).5 Een actieve benadering van de doelgroep 35 tot 55 jaar lijkt dus belangrijk, in combinatie met het verder ontwikkelen van voor hen interessant aanbod. De doelgroep tot 30 jaar vraagt om een geheel eigen aanpak, waarbij specifiek aanbod (durfsport, duurzaamheid, festivals, OV) gecommuniceerd en aangeboden moet worden richting deze groepen. Verblijfs- en dagbezoeker Uit de participatie kwam ook het belang van de verblijfsbezoeker naar voren. Deze bezoeker blijft langer en besteedt over het algemeen daarom meer ter plaatse dan een dagbezoeker. Bovendien veroorzaken zij minder verkeersbewegingen en kiezen bewust voor langer verblijven aan de kust in Zandvoort. Dagbezoek is daarentegen nog steeds van groot belang. Zandvoort is bij uitstek een plek om te recreëren voor de inwoner uit de MRA.

Volgens onderzoek van de provincie is er een groot tekort aan recreatieruimte en Zandvoort kan daarin juist goed voorzien. Uit het onderzoek “Toeristisch bezoek aan Steden” blijkt daarnaast dat 40% van de Nederlandse bezoekers aan Zandvoort uit de provincie Noord-Holland komt. Zakelijke bezoeker In de verschillende gesprekken in de klankbordgroep, maar ook in onderling overleg van OBZ en de Grote Partijen is geconcludeerd dat er nog veel kansen liggen in een kwalitatieve doelgroep als de zakelijke bezoeker. In Zandvoort zien we vooral kansen voor de “Georganiseerde Zakelijke Markt”, waarbij de focus eerst op de Nederlandse markt ligt. Volgens het NBTC dragen zakelijke bijeenkomsten in grote mate bij aan het aantrekken van waardevol bezoek.6 Met het huidige aanbod kan Zandvoort

5 Onderzoek Inkomend Toerisme (OIT), Landelijke Data Alliantie, 2022 6 Samen impact maken, Strategie en aanpak 2022-2023, NBTC

Pagina 10 van 58

evenementen of vergaderingen faciliteren in de grootte van 10 tot 500 personen. Het circuit heeft daarnaast mogelijkheden om nog grotere groepen te ontvangen. De zakelijke markt is op zoek naar evenementen met een verhaal: voor het versnellen van je salesstrategie past een inspiratiesessie op het circuit uitstekend en je smeedt de beste teams bij een sportactiviteit op het strand of in de zee. Zandvoort biedt bij uitstek de locaties voor groepsevenementen. Natuurlijk is het circuit een belangrijke speler hierin, maar ook het strand, de natuur, de (water)sportorganisaties en de strandpaviljoens bieden nu al mogelijkheden en faciliteiten om deze doelgroep te bedienen. Daar hoort dan ook passend aanbod bij: Hotelkamers en vergaderfaciliteiten, maar ook kan gedacht worden aan full service werkplekken voor een doelgroep die graag op een andere locatie wil (flex)werken. De zakelijke markt biedt voldoende kansen voor verbreding en kwaliteitsverbetering, zeker in het laagseizoen.

Pagina 11 van 58

3 Balans tussen levendigheid en leefbaarheid De verwachting is dat de komende jaren het aantal bezoekers aan Zandvoort verder zal toenemen. De bezoekers zijn divers in herkomst, samenstelling en leefstijl. Er is piekdrukte tijdens zomerse dagen. Dit heeft invloed op een badplaats met 17.000 inwoners. Het is daarom van belang bij de ontwikkeling van toeristisch beleid elke keer te waken voor een goede balans tussen de kansen die de vrijetijdssector biedt en de gevolgen die het heeft voor de leefomgeving De mening van inwoners wordt steeds belangrijker in overheidsbeleid. Op alle beleidsterreinen is burgerparticipatie van belang. Dit is ook het uitgangspunt van de nieuwe Omgevingswet die per 1 januari 2024 is ingegaan. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie Zandvoort is daarom ook een uitgebreid participatietraject doorlopen. Deze brede maatschappelijke tendens is ook zichtbaar in het toeristisch werkveld. Het NBTC zette daarbij in 2018 de toon met haar visie “Perspectief 2030” waarin staat dat toerisme waardevol moet zijn voor alle inwoners. De lusten en lasten zijn soms ongelijk verdeeld: Mensen die aan toerisme verdienen, wonen niet altijd zelf op die plek. En er zijn ook mensen die hinder van toerisme ondervinden maar er niet financieel iets aan overhouden. Hiermee stelde NBTC dat inwoners meer aandacht verdienden bij de ontwikkeling van toerisme.

De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) volgde daaropvolgend in 2019 met een advies “Waardevol toerisme, de leefomgeving verdient het”. Veel provincies en gemeenten vinden het daarom belangrijk om de mening van inwoners mee te wegen in de ontwikkeling van toeristisch beleid overeenkomstig de aanbevelingen van NBTC en Rli.7

3.1 Inwonersonderzoek toerisme en themasessie toerisme in Zandvoort Om inzicht te verkrijgen in het draagvlak voor toerisme bij inwoners is een kwantitatief onderzoek uitgevoerd waarbij gebruik is gemaakt van een vragenlijst die ook bij andere toeristische bestemmingen zoals Veere, Texel en de Hanzesteden is toegepast. Ook Haarlem heeft eerder een vergelijkbaar onderzoek uitgevoerd. Vanaf half februari 2023 heeft gedurende drie weken een online vragenlijst opengestaan voor alle inwoners van 16 jaar en ouder in de gemeente Zandvoort. De vragenlijst is gestuurd naar het Digipanel (inwonerspanel van Zandvoort met ruim 1.500 leden) en er is geadverteerd met een QRcode en open link in de Zandvoortse Courant. Ook kon de vragenlijst op papier worden ingevuld. In totaal zijn er 1.091 complete vragenlijsten ingevuld. In bijlage 1 vindt u een samenvatting van dit inwonersonderzoek toerisme. Het gehele rapport (“Wat vinden Zandvoorters van toerisme - 2023”) is te vinden op Zandvoort in Cijfers - Rapporten Zandvoort. Op 11 april 2023 is er aanvullend een themasessie toerisme gehouden voor alle belanghebbenden uit Zandvoort in Beach Club Tien. Hier waren ongeveer 50 inwoners en een aantal ondernemers aanwezig.

Op deze avond ging de gemeente in gesprek gegaan met het publiek: hoe denkt men als inwoner over toerisme in het dorp en wat zijn de aandachtspunten voor nieuw beleid? Daarnaast werden de belangrijkste resultaten uit het inwonersonderzoek toerisme gepresenteerd en vertelden twee ondernemers uit de hotel- en evenementensector wat toerisme voor hen betekent en hoe hun gast tegen Zandvoort aankijkt.

7 Kijk voor nadere toelichting op: Perspectief 2030 - NBTC en Waardevol toerisme: onze leefomgeving verdient het (rli.nl)

Pagina 12 van 58

Groot draagvlak voor toerisme De belangrijkste conclusie uit het onderzoek is dat er onder inwoners een groot draagvlak is voor toerisme. Een ruime meerderheid vindt dat Zandvoort een toeristische bestemming moet blijven (85%) en marketing en promotie moet blijven ondersteunen (77%). Zandvoorters helpen toeristen graag en zijn met een 7,2 redelijk trots op hun dorp. Ook negatieve kanten aan toerisme Als belangrijkste negatieve aspecten van toerisme worden genoemd zwerfafval, slechte bereikbaarheid en onvoldoende parkeerplaatsen voor inwoners. Dit zijn ook de punten die volgens de ondervraagden als eerste moeten worden aangepakt. Daarnaast blijkt uit cijfers uit het Integraal Veiligheids- en Handhavingsbeleid (IVH) van de gemeente Zandvoort8 dat er de laatste jaren meer gemeentemeldingen zijn rondom fietsendiefstal, parkeeroverlast en geluidsoverlast. ‘Toerisme, horeca en evenementen’ is één van de drie hoofdprioriteiten van de Veiligheid en Handhaving waarbij als belangrijkste aandachtspunten de veiligheid op het strand, bepaald gedrag tijdens of na evenementen/feesten (wildplassen, vervelend gedrag, geluidsoverlast) door deze afdeling worden genoemd.

Belangrijke aandachtspunten voor toeristisch-recreatief beleid vanuit inwoners Bij de ontwikkeling van toeristisch-recreatief beleid is het voor Zandvoorters vooral van belang dat de natuurlijke leefomgeving behouden blijft en dat de leefbaarheid voor de inwoners verbetert. Daarnaast vindt men dat de gemeente zich meer moet richten op verblijfstoeristen uit binnen- en buitenland. Op de vraag hoe Zandvoort 365 dagen per jaar aantrekkelijker kan worden, worden onder andere betere parkeervoorzieningen, evenementen (ander soort of buiten het seizoen), meer binnenfaciliteiten en een beter winkel- en horeca aanbod genoemd. Ook vindt een aantal respondenten dat er meer gedaan moet worden aan de uitstraling van de gebouwen en de openbare ruimte. Als aandachtspunt komt ook naar voren dat inwoners zich niet voldoende gesteund voelen door de gemeente als men ideeën heeft rondom toerisme. Vaak weten inwoners, vooral jongeren, niet waar men bij de gemeente terecht kan.

Tijdens de verdiepende inwonerssessie op 11 april bleek dat de aanwezigen zich herkenden in de resultaten uit het inwonersonderzoek. Het belang van kwaliteit in onder andere het voorzieningenniveau, en bijvoorbeeld meer evenementen buiten het seizoen om werden hier ook genoemd. Ook hier kwam zwerfafval als belangrijkste overlastgever naar boven. Al vonden de aanwezigen dat ook eigen inwoners hier een verantwoordelijkheid in hebben (houdt ook eigen huis en omgeving netjes).

8 Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH (raadsinformatie.nl)

Pagina 13 van 58

3.2 Maatregelen voor balans Om de balans tussen levendigheid en leefbaarheid te bereiken, en de lusten en lasten van toerisme in evenwicht te houden, zijn er diverse maatregelen mogelijk. De komende jaren zetten wij in op: 1. Sturen van bezoekers(stromen) 2. Voorkomen en verminderen van overlast 3. Inzetten op toekomstbestendige en duurzame ontwikkeling 4. Versterken van welvaart en welzijn van inwoners Ad 1 Sturen van bezoekers(stromen) Het sturen van bezoekers(stromen) gaat vooral om het beïnvloeden van het gedrag van de bezoeker. Hier gaat Bezoekersmanagement over. Het NBTC heeft een handreiking bezoekersmanagement9 opgesteld met daarin een stappenplan om te komen tot effectief bezoekersmanagement. Daarin worden diverse suggesties gedaan hoe je het gewenste gedrag bij een bezoeker kan stimuleren. Hiervoor zijn verschillende middelen beschikbaar: Het slim inrichten van de openbare ruimte: In de Omgevingsvisie Zandvoort worden drie verschillende sfeergebieden als kans genoemd om alle doelgroepen in Zandvoort te voorzien in hun behoeften: Rond de Noord-boulevard ‘stoer en ondernemend’ (sfeer is stedelijk, metropolitaan), rond de Midden-boulevard ‘dorps en vertier’ (traditionele en kleinschalige functies, authentiek en charmant) en rond de Zuidboulevard ‘rust en gezond’ (rust, kwaliteit en gezondheid).

Deze zonering biedt een handvat voor het aanbod aan voorzieningen die verschillende typen bezoekers en inwoners aantrekken op verschillende plekken langs de kuststrook. Knelpunten rond druktebeheersing hebben vaak ook te maken met design: Er is dan een tekort aan ruimte voor bezoekers om zich te verzamelen of verplaatsen op een bepaalde locatie. Door middel van het slim inrichten van de openbare ruimte (nudging) met bebording, looproutes, verplaatsen van parkeerplekken naar de randen enzovoort, kan de bezoeker op een vriendelijke manier gestuurd worden om andere keuzes te maken. Goede informatievoorziening: De juiste boodschap, via het juiste kanaal, op het juiste moment. Een bezoek aan een bestemming begint al voor vertrek en eindigt pas na terugkomst. Dit noemen we de bezoekersreis (customer journey). In alle fasen van de bezoekersreis is informatie en communicatie gewenst maar steeds met een andere insteek. Zo zal het een half jaar van tevoren, in de oriëntatiefase, meer gaan over algemene feiten van een bestemming en vlak van tevoren over reistijd, parkeren en weerbeeld. Een goed voorbeeld is de informatie over de betaalbare parkeermogelijkheden in diverse talen die nu vooraf al aan potentiële bezoekers aan Zandvoort wordt verstrekt via diverse kanalen: via de logiesverschaffer en via online kanalen.

Na afloop worden foto’s en souvenirs gedeeld en kan er gevraagd worden naar de ervaringen. Door het formuleren van positieve boodschappen en het geven van feitelijke informatie wordt een groter gevoel van gastvrijheid gecreëerd bij de bezoeker. Management (het effectief beheersen van de drukte) op locatie Wanneer grote drukte voorzien wordt, vraagt dit om goede voorbereiding. Dit gaat om het houden van overzicht op de drukte in een gebied en het slim inzetten van personeel. Hierbij moeten diverse instrumenten naast elkaar worden ingezet. Dit kan gaan om het inzetten van

9 Handreiking Bezoekersmanagement - NBTC

Pagina 14 van 58

gastheren/vrouwen, actieve druktemonitoring op hotspots, het delen van informatie met belangrijke stakeholders en slimme inzet van handhavers. Om goed te kunnen sturen op bezoekersstromen is het gebruik van data belangrijk. De gemeente Zandvoort beschikt intussen over diverse data om hier, samen met stakeholders als Zandvoort Marketing en ondernemers, vooraf voorspellingen op te maken en beter te sturen. In januari 2023 heeft de gemeente data ingekocht bij Zicht op Data. Hierbij kan er op tijd/dag/week/maandniveau via GPS-data inzicht worden verkregen in: a. Aantal Nederlandse bezoekers aan verschillende gebieden in de gemeente Zandvoort b. Herkomst bezoekers op gemeenteniveau c. Bezoekfrequentie De gegevens worden aangevuld met KNMI weergegevens en vakantie/feestdagen. Hiermee kan inzicht worden verkregen in welke bezoeker zich waar begeeft, hoe lang men verblijft en ook of men meerdere gebieden achter elkaar heeft bezocht. Aangezien het systeem niet 100% nauwkeurig bleek (niet alle gasten werden gemeten, alleen de Nederlandse markt, systeem geeft dus een indicatie) wordt gekeken hoe dit verbeterd kan worden met nieuwe data en hoe hier in de marketing op kan worden aangesloten. Zo participeert Zandvoort ook in landelijke onderzoeken van het NBTC.

Daarnaast zijn er binnen de regio Zuid-Kennemerland en ook binnen de MRA-regio diverse onderzoeken en data sets beschikbaar op thema’s zoals mobiliteit. Ad 2 Voorkomen en verminderen van overlast De grootste ergernissen die voortkomen vanuit het toerisme in Zandvoort zien we vooral op de thema’s geluid, afval en veiligheid. Dit blijkt uit zowel het inwonersonderzoek toerisme, maar ook uit de binnengekomen klachten bij de gemeente over geluidsoverlast. Daarnaast is het zowel voor ondernemers als inwoners van belang dat Zandvoort goed bereikbaar blijft en men geen hinder ondervindt van files, parkeren of het uitvallen van openbaar vervoer. Om deze lasten vanuit toerisme en recreatie te verminderen moet diverse maatregelen genomen worden: Juridische maatregelen: Het aanpassen van de APV of andere verordeningen, zoals bijvoorbeeld regels met betrekking tot het kunnen verwijderen van fietsenwrakken, maar ook bijvoorbeeld het aanpassen van het evenementenbeleid: Hierin kunnen regels met betrekking tot sluitingstijden of geluid worden aangescherpt. Handhaving: De gemeente Zandvoort stelt eens in de vier jaar een Integraal Veiligheids- en Handhavingsbeleid (IVH) op. In dit plan ligt het veiligheidsbeleid, inclusief prioriteiten en doelstellingen, vast. Omdat het huidige plan in 2022 eindigde, treft men nu voorbereidingen voor 2023-2026.

Daarbij is er ook een veiligheidsanalyse gehouden.10 Toerisme, horeca en evenementen behoren tot de top prioriteiten voor de komende jaren. Naast het nemen van juridische maatregelen ziet men bij de afdeling Openbare Orde en Veiligheid vooral dat er extra capaciteit nodig is voor de volgende problematiek: het tegengaan van ondermijning (ook woon/adresfraude), veiligheid op het strand en op het water, tegengaan van auto-inbraken en fietsendiefstal, geluidsoverlast (bij evenementen, vooral in de Haltestraat, is het aantal binnengekomen klachten gestegen) en het handhaven bij de camperlocatie op de boulevard waar bij mooi meer teveel campers fout geparkeerd staan. Het maken van aanvullende afspraken of openbreken van overeenkomsten met uitvoerende afdelingen of partijen Voor het verminderen van zwerfafval op het strand of in het dorp zal er in gesprek moeten worden gegaan met Spaarnelanden, maar ook met de strandpachters. Wellicht moeten er 10 Veiligheidsanalyse en beleidsprioriteiten IVH, discussie notitie concept, DSP-groep, Amsterdam, 2023

Pagina 15 van 58

aanvullende afspraken worden vastgelegd of moet het contract met Spaarnelanden worden aangescherpt. Daarnaast kan er gezamenlijk opgetrokken worden in campagnes op basis van gedragsbeïnvloeding om de bezoeker te stimuleren het afval weg te gooien. Ook voor het tegengaan van illegale verhuur in woningen moet er met uitvoerende partijen zoals ODIJmond en interne afdelingen gekeken worden wat hierin nog extra nodig is aan capaciteit en middelen om hierin een slag te kunnen maken. Ook zal er een heldere prioritering met plan van aanpak moeten zijn. Ad 3 Inzetten op toekomstbestendige en duurzame ontwikkeling Duurzame ontwikkeling wordt vaak omschreven aan de hand van de drie P’s: People, Planet en Profit (later is Profit vervangen door Prosperity). Het gaat er hierbij om dat deze drie – mens, milieu en welvaart – met elkaar in evenwicht zijn. Op deze manier zorgen we dat de aarde niet uitgeput raakt en ook op langere termijn leefbaar blijft.11 Veel instanties en bedrijven hebben deze drie P’s intussen geadopteerd als richtlijn voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO).

We hebben het hier dus over toekomstige en duurzame ontwikkeling in brede zin: Het gaat niet alleen om het plaatsen van zonnepanelen, maar het duurzaam verbeteren van Zandvoort als woonen werkomgeving, en als vakantiebestemming. Dat kan in allerlei zaken worden toegepast. Duurzaamheid wordt steeds belangrijker. Europese en landelijke regelgeving vereisen ook steeds meer van ons. In 2050 moeten alle (vakantie)woningen van het aardgas af zijn. De bezoeker kijkt er ook steeds meer naar, vaak al bij het boeken van de reis. Daarmee is duurzaamheid de rode, of eigenlijk de groene draad, voor de verdere uitvoering van deze visie. Dit moet zichtbaar zijn bij nieuwe initiatieven. Maatregelen die in de actie agenda een plek zouden kunnen krijgen, zijn: Het inzetten op betere openbaar vervoer verbindingen: Dit moet in de regio Zuid-Kennemerland gezamenlijk worden opgepakt en vergt ook bestuurlijke lobby. Het stimuleren van het gebruik van duurzame vervoermiddelen: bijvoorbeeld alleen nog verhuur van elektrische vervoersmiddelen in Zandvoort, een elektrische hop-on-hop-off strandbus of -trein. En vooral ook de bezoeker stimuleren zoveel mogelijk gebruik te maken van duurzaam vervoer. Stimuleren van het verduurzamen van de sector: Ook ondernemers kunnen hun steentje bijdragen. Dit kan met het plaatsen van een laadpaal voor elektrische fietsen of auto’s of het verminderen van afvalstromen.

Het kan ook in Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: het duurzaam inzetten op personeel, met veel individuele aandacht voor de medewerkers. Daarmee zorgt een ondernemer voor betrokken en blij personeel en minder ziekteverzuim. Dat straalt ook af op de gast. Duurzaam gastvrij dus!

11 Definitie uit Wikipedia

Pagina 16 van 58

-

Stimuleer projecten die inzetten op de circulaire economie en benut (subsidie)kansen Provincie Noord-Holland heeft een Actieagenda Circulaire Economie 2021-2025 opgesteld. Hieraan verbonden is ook een subsidieregeling waarbij er financiële middelen worden aangeboden voor kleinschalige activiteiten die bijdragen aan de circulaire economie. Ook gemeente Haarlem heeft recent het Actieprogramma Circulaire Economie 2023-2025 vastgesteld waarbij het de bedoeling is dat dit ook in het werkveld van Zandvoort kan worden toegepast. De gemeenteraad van Zandvoort heeft recent ook het Beleidsplan Duurzaamheid vastgesteld waar ook stimuleringsbudget is toegekend voor onder andere duurzame mobiliteit (bijvoorbeeld versnelling van de laadinfra) en circulaire economie (bijvoorbeeld een bewustwordingscampagne voor strandgangers met betrekking tot zwerfafval). Hier kan op aangesloten worden met de eerste actie agenda van deze toeristische visie.

Ad 4 Versterken van welvaart en welzijn van inwoners De Zandvoorters hebben veel te danken aan toerisme en het merendeel van de inwoners realiseert zich dat ook. Het zorgt voor werkgelegenheid, een aantrekkelijk voorzieningenniveau, gezelligheid en reuring. Ook is er trots onder inwoners als evenementen zoals de F1 in het dorp plaatsvinden. Toch kan dat gevoel kantelen als het op sommige momenten te druk wordt in de eigen wijk of op het strand. Om het draagvlak onder inwoners te behouden is het belangrijk om bij investeringen in toerisme of recreatie elke keer ook mee te wegen wat dit oplevert voor de eigen bevolking. Om inwoners nog meer te betrekken bij de ontwikkeling van toerisme en recreatie kan gedacht worden aan verschillende initiatieven: Het inzetten van eigen inwoners als ambassadeurs voor Zandvoort: dit kan zowel digitaal (via marketing en promotie op internet) als fysiek bij de opening van een evenement. Hiervoor kunnen ook bekende Zandvoorters voor gevraagd worden, al dan niet tegen vergoeding. Bij de totstandkoming van de F1 vervulde Jan Lammers deze rol met verve. Een samenlevingsfonds: Dit is bedoeld om inwoners te ondersteunen bij hun initiatieven. Het voornaamste doel is het vergroten van de leefbaarheid.

Een bedrag uit het fonds kan bijvoorbeeld ingezet worden voor de verbetering van de openbare ruimte en haar voorzieningen (een extra speelvoorziening, een wandelpad) of aan sociale aspecten (buurtfeest).Een mooi voorbeeld hiervan is STIFT (Stichting Toeristisch Investeringsfonds Texel): Een Texelse stichting die met een deel van de inkomsten toeristenbelasting projecten onafhankelijk beoordeeld en vervolgens subsidieert die zo ook de toeristische en recreatieve waarde van de gemeente Texel vergroten (www.stiftexel.nl) Kunst in het dorp of regio: Door kunst in te zetten uit het eigen dorp en regio en deze tentoon te stellen in eigen dorp worden bezoekers, maar ook inwoners, gestimuleerd om de lokale musea te bezoeken. De kunst kan ook doorgetrokken worden naar de straat. Samen met inwoners kan hier een selectie in gemaakt worden. Dit vergroot het imago van het dorp en ook de trots van eigen inwoners. Ditzelfde idee kan ook ingezet worden op andere thema’s: bijvoorbeeld het eigen dorp kennis laten maken wat er op sportief of culinair gebied te doen is. Inwonerspanel of vervolg inwonersonderzoek toerisme in Zandvoort: Zandvoort beschikt al over een betrokken digipanel met ruim 1.500 leden. Deze groep wordt regelmatig bevraagd over verschillende thema’s en heeft ook actief deelgenomen aan het inwonersonderzoek toerisme.

Dit panel kan in de toekomst vaker ingezet worden om bepaalde vraagstukken met betrekking tot toerisme en recreatie voor te leggen. Verder zou in de toekomst nog een keer het inwonersonderzoek herhaald kunnen worden om te monitoren of de ingezette koers zinvol is geweest. Ook kan er altijd nog een keer een themasessie gehouden worden voor belangstellenden. Hiermee kunnen vragen vanuit de inwoners omtrent toerisme en de vrijetijdssector in de regio beantwoord worden.

Pagina 17 van 58

4 Toeristisch product Zandvoort Het toeristisch product is datgene wat het bestemmingsgebied te bieden heeft. Dit product bestaat uit de verblijfsaccommodaties, dagrecreatief aanbod, evenementen, maar ook de omliggende openbare ruimte, de natuur en voorzieningen als parkeerplaatsen en wegen. Hieronder beschrijven en analyseren we de verschillende onderdelen van het toeristisch product Zandvoort.

4.1 Verblijfsrecreatie 4.1.1 Analyse op het aanbod verblijfsaccommodaties De gemeente Zandvoort telt 941 aanbieders in toeristische verblijfsaccommodaties binnen haar gemeentegrens. Daarnaast staan op het Noorderstrand in de zomer nog 650 particuliere strandhuisjes. In het dorp Zandvoort bevinden zich veel verschillende typen verblijfsaccommodaties, al is het aantal professionele aanbieders ten opzichte van de particuliere aanbieders in het totaal aantal bedden, maar zeker in het aantal adressen, zeer gering: • Er zijn vier hotels met meer dan 50 kamers, waarvan slechts twee over meer dan 100 kamers beschikken. • Er zijn twee bungalowparken in Zandvoort van de bekende ketens CenterParcs en Roompot. Zij zorgen samen voor de meeste bedden in Zandvoort ten opzichte van de andere categorie professionele aanbieders. CenterParcs steekt daar met kop en schouders bovenuit met bijna 2.500 bedden. • Er is nog één camping in Zandvoort actief met 105 toeristische plaatsen voor toercaravans en campers. De overige plaatsen zijn vaste plaatsen voor stacaravans. De andere camping is een camping met vaste stacaravans die in transitie is naar een bungalowpark. • In zomerseizoen 2023 stonden er 51 seizoensgebonden strandbungalows voor de toeristische verhuur bij de strandpaviljoens. Daarnaast liepen er nog aanvragen voor nog 25 bungalows.

• Er zijn in totaal 881 particuliere geregistreerde adressen die toeristisch verhuren: 618 Bed & Breakfasts en 263 verhuuradressen voor toeristische verhuur van de gehele woonruimte (type Airbnb).12 In tabel 1 is een overzicht per categorie verblijfsaanbod weergegeven. Hierbij moet wel worden aangegeven dat de term ‘hotel’ sinds 2017 niet meer beschermd is. Per 1 januari 2017 geldt de Europese Hotel Classificatie door Hotelstars Union. Deelname is op vrijwillige basis. Veel hotels kiezen er voor zich niet te classificeren. In Zandvoort zijn slechts 7 hotels geclassificeerd: • NH Hotel: 4 sterren superior • Strandhotel Center Parcs: 4 sterren • Palace Hotel: 4 sterren • Beach hotel Zandvoort: 3 sterren • Hoogland Hotels: 3 sterren • Hotel Faber: 3 sterren • Pension Zandvoort aan Zee: 2 sterren superior In Zandvoort wordt de term hotel of pension door elkaar heen gebruikt door de eigenaren. Zo lijken sommige accommodaties op een pension, maar noemt men zich wel hotel. Er zijn echter ook Bed &

12 Bron: Omgevingsdienst IJmond, d.d. 1 december 2023, in de concept visie was een ijkdatum van 1 juni 2023 genomen (toen waren het

816 adressen).

Pagina 18 van 58

Breakfasts die zich pension noemen. Om een goed onderscheid te kunnen maken, houden we de definities aan vanuit de Visie op Verblijfsaccommodaties uit 2014: Een pension is in dat geval een verblijfsaccommodatie met een commercieel oogmerk, met meer dan vier bedden, waar de eigenaar ook zelf in het pension woont (tenzij men al gestart was voor 2009, voor de inwerkingtreding van het oude Pensionbeleid uit 2009). Maaltijden en dranken worden slechts verstrekt aan gasten, en niet aan passanten. Dit in tegenstelling tot hotels (waar dit wel mag). Pensions staan ook ingeschreven in de KvK. Hieronder een overzicht per categorie verblijfaanbod: Categorie

Hotels Pensions/appartementencomplexen Vakantieparken Campings voor toercaravans/campers en daarnaast vaste stacaravans Openbare camperplaats Strandbungalows (toeristisch) Bed & Breakfasts (max 4 bedden) Particuliere vakantieverhuur (max 6 pers.), studio’s, vakantievilla’s, recreatiewoningen etc. bij woonadressen Totaal aanbod Extra: Federatie van strandhuisjes (gemiddelde bezetting 2,74 per huisje) In ontwikkeling of in de planning (nog niet allen vergund): Strandbungalows voor toer. verhuur Sandevoerde (transitie – in plaats van stacaravans) Palace hotel – uitbreiding bij Entree Hotel Badhuisplein Plannen Noord boulevard/ circuit

Aantal aanbieders/ adressen 19

Aantal eenheden*

Bedden

789

1.685

160 532 105 472 14 51 1.286 789

387 3.008 420 1.416 42 204 2.472 1.578

4.198 650 strandhuisjes

11.212 1.781

4 1

25 250

100 1.000

1 1

72 150 Nog niet concreet

29 2 2 1 7 618 263

941 4 verenigingen

144 300

Tabel 1 – Overzicht verblijfsaccommodaties Zandvoort Bron: Registratieplicht toeristische verhuur, interne documenten, raadpleging verblijfssector/ontwikkelaars, Federatie van de strandhuisje en Logies Zandvoort - d.d. 1 december 2023 *) Eenheden kunnen zijn kamers, bungalows, appartementen of kampeerplaatsen NB: voor het aantal kamers/bedden is in sommige categorieën zoals campers met een gemiddelde gewerkt. Bij B&B en Particuliere vakantieverhuur is uitgegaan van het maximale aantal toegestane slaapplaatsen. Bezetting is echter niet altijd 100%.

Pagina 19 van 58

Zaken die opvallen: De belangrijkste grote accommodatieverschaffers bevinden zich direct langs de kustlijn (CenterParcs, Roompot, NH hotel, Palace hotel, Beachhouse hotel). Voor één van de bekendste badplaatsen in Nederland beschikt Zandvoort over relatief weinig bedden in vergelijking met andere badplaatsen langs de kust. Het verblijfsaanbod en dus het aantal verblijfsgasten is marginaal als je dit afzet tegen het aantal dagbezoekers per jaar dat Zandvoort bezoekt. Er is echter beperkt ruimte binnen de kern voor grootschalige ontwikkelingen. Het grootste aandeel bedden bij één aanbieder wordt ingenomen door de vakantieparken, waarvan CenterParcs de grootste aanbieder is (2.498 bedden). Daar komt nog één ontwikkeling van een bungalowpark bij (transitie park Sandevoerde door Dutchen group). Daarnaast liggen er nog een aantal hoteluitbreidingsplannen klaar voor nog circa 300 bedden. Zandvoort beschikt over relatief weinig hotelbedden ten opzichte van de andere categorieën accommodaties, en met de gerichte marketing/promotie op de stedelijke bezoeker en de bovengemiddelde sterke aantrekkingskracht bij 55-plussers en hoger opgeleiden13 sluit het aanbod niet optimaal aan op de benaderde doelgroepen. Het aanbod kampeerruimte is nihil: er zijn geen tentplaatsen, alleen plaatsen voor campers en toercaravans op één commerciële camping, waar de erfpacht in 2027 van afloopt.

Gemeente Zandvoort is zelf in het bezit van een openbare camperovernachtings/parkeerplaats langs de Noordboulevard met 14 camperplekken. De laatste jaren is een behoorlijke toename te zien in de aanvragen voor het plaatsen van strandbungalows. Inmiddels staan er 51 in de zomer van 2023 (ten opzichte van 30 in 2022). Op relatief een groot aantal particuliere adressen vindt een vorm van toeristische verhuur plaats (zie voor de toelichting ook de paragraaf hieronder). Vergelijking Zandvoort met andere badplaatsen Ten opzichte van vergelijkbare gemeenten valt op dat het totaal aantal bedden in de professionele verblijfsaccommodaties relatief laag is en dat vooral het aantal hotelbedden achterblijft. Dit is opvallend, omdat Zandvoort één van de bekendste badplaatsen is langs de Noordzeekust en centraal gelegen is, dichtbij grote steden als Haarlem en Amsterdam. In de tabel hieronder een vergelijking op basis van een inventarisatie: Gemeente Totaal aantal bedden bij Hotelbedden (hotels professionele /pensions/jeugdherbergen) accommodaties14 Bergen Niet bekend 2.900 Den Haag (incl. Scheveningen, Niet bekend 12.500 Kijkduin) Noordwijk (incl. 13.300 4.300 Noordwijkerhout/ De Zilk) 15 Texel 44.000 4.000 Zandvoort 7.162 2.072

13 Merkanalyse Zandvoort 2021, Hendrik Beerda Brand Consultancy

14

Onder professionele (verblijfs)accommodaties verstaan we in dit geval alle accommodaties behoudens particuliere verhuur in woningen of op het perceel van woningen. In het concept analyserapport stond een fout: werkelijk aantal professionele bedden is iets boven de 7.000 (t.o.v. ruim 6.000 in analyserapport). 15 Verdieping marktverkenning verblijfstoerisme Zuid-Holland, ZKA Leisure Consultants/provincie Zuid-Holland en gemeenten Noordwijk en Noordwijkerhout, 2018 Pagina 20 van 58

Noordwijk aan Zee is de badplaats met de meeste vijfsterren accommodaties en onderscheidt zich duidelijk in het luxe segment. Sinds maart 2020 is Noordwijk in het bezit van een Europese erkenning als heilzame badplaats en is de slogan “Noordwijk, een verademing”. Gezond leven, frisse lucht en de heilzame werking van de zee worden benadrukt. De gemeente Noordwijk beschikt ook over een divers aanbod aan vakantieparken, campings en een hostel (Stayokay). In de andere kernen wordt meer ingezet op het dorps karakter, de historie en monumenten, maar ook de bloemenvelden. Texel beschikt over 44.000 bedden, waarvan bijna 4.000 hotelbedden. Grootste deel van de slaapplaatsen bevindt zich daar in zomerhuizen (veelal op vakantieparken), kampeerplaatsen en stacaravans.16 De gemeente Den Haag (incl. Scheveningen/Kijkduin) beschikt over 12.500 hotelbedden in 85 professionele verblijfsaccommodaties. Dit is exclusief de particuliere verhuur. Scheveningen, Kijkduin en Den Haag beschikken daarnaast over een divers aanbod aan kunst/cultuur, een aantal grote attracties in Scheveningen (Sea Life, Circus Theater, Legoland Discovery Centre) en het Kurhaus en de Pier als beeldbepalende ‘gebouwen’ en Kijkduin als familie badplaats.17 In Zandvoort kenmerkt het hotel/pension aanbod zich vooral door veelal kleinere vestigingen met een gering aantal kamers per locatie.