Bijlage 1 Eindrapportage Evaluatie minimabeleid 213a rapport

Evaluatie Minimabeleid 213A onderzoek Gemeente Zandvoort

Opdrachtgever Gemeente XXXX

Opdrachtgever Gemeente Zandvoort Datum Juni 2024 Auteurs Bert van Putten Jitske Kooistra – van der Wijk Anieta Boer Databewerking Johan Knol KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

1

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

2

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

3

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

4

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

5

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

6

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

7

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................10 Samenvatting .............................................................................................................................12 Conclusies en aanbevelingen.....................................................................................................15 1.1.1. Ontwikkelingen in de doelgroep en verhoging inkomensgrens: ................................15 1.1.2. Welke aanbevelingen kunnen er worden gedaan om de doeltreffendheid te vergroten, uitgesplitst naar de rol van de gemeente (en gemeentelijke processen) en de rol van de partners in de stad? .................................................................................................17 1.1.3. Hoe is het aantal kinderen dat leeft in armoede anno 2023 verdeeld over de wijken van Zandvoort; ....................................................................................................................18 1.1.4. Welk onderdeel maken ondernemers uit van de doelgroep, in hoeverre wordt dit deel van de doelgroep bereikt en welke lessen/ verbetermogelijkheden zijn hieruit te trekken? 20 1. Huidige beleidssituatie ...........................................................................................................21 1.1.

Integrale beleidsvisie armoede en schulden (2021 – 2024) .............................................21 1.1.1. Definitie en doelgroep ...............................................................................................21 1.1.2. Visie ..........................................................................................................................21 1.1.3. ZandvoortPas als uitgangspunt .................................................................................21 1.1.4. Kansencirkel ‘Grip op geld’........................................................................................22 1.2. Programmabegroting 2023 – 2027 ..................................................................................23 1.3. Evaluatie beleidssituatie ..................................................................................................24 2. Uitvoering van het beleid ........................................................................................................26 2.1. Participanten ....................................................................................................................26 2.2. Doelgroep & ontwikkelingen ............................................................................................26 2.3.

Visie en beleid .................................................................................................................27 2.4. Informatie en communicatie .............................................................................................29 2.5. Samenwerking .................................................................................................................30 3. Minimamonitor ........................................................................................................................32 3.1. Huishoudens met een laag inkomen ................................................................................32 3.1.1. Aantal huishoudens met een laag inkomen...............................................................32 3.1.2. Kenmerken huishoudens met een laag inkomen in beeld .........................................34 3.1.3. Langdurige minima ....................................................................................................37 3.1.4. Zzp’ers ......................................................................................................................39 3.2. Kinderen tot 18 jaar in huishoudens met een laag inkomen ............................................41 3.2.1. Aantal kinderen in huishoudens met een laag inkomen ............................................41 3.2.2.

Kenmerken kinderen in huishoudens met een laag inkomen, in beeld .....................41 3.3. Minimaregelingen.............................................................................................................44 3.3.1. Gebruik en bereik van de minimaregelingen .............................................................45 3.3.2. Kenmerken gebruikers per regeling ..........................................................................50 3.4. Overige regelingen...........................................................................................................52 3.4.1. Energietoeslag 2023 .................................................................................................52 3.4.2. Fonds Urgente Noden ...............................................................................................54 3.5. Voorzieningen ..................................................................................................................54 3.5.1. Wmo ..........................................................................................................................54 3.5.2. Jeugdwet ...................................................................................................................55 4. Inkomenseffecten ...................................................................................................................57 4.1.

Introductie op de inkomenseffecten .................................................................................57 4.1.1. Voorbeeldhuishoudens .............................................................................................57 4.1.2. Opbouw totaal inkomen.............................................................................................58 4.1.3. Uitgaven ....................................................................................................................59 4.1.4. Uitgangspunten .........................................................................................................60 4.1.5. Kanttekening .............................................................................................................62 4.2. Resultaten inkomenseffecten ...........................................................................................63 4.2.1. Alleenstaande (20 jaar) .............................................................................................63 4.2.2. Alleenstaande (27 tot AOW-leeftijd) ..........................................................................64 4.2.3. Paar zonder kinderen ................................................................................................66 4.2.4. Alleenstaande ouder met twee kinderen ...................................................................67

8

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

4.2.5. Alleenstaande ouder met vier kinderen .....................................................................68 4.2.6. Paar met twee kinderen ............................................................................................69 4.2.7. Paar met vier kinderen ..............................................................................................70 4.2.8. Alleenstaande met twee inwonende meerderjarige kinderen ....................................72 4.2.9. Paar met twee inwonende meerderjarige kinderen ...................................................73 4.2.10. Alleenstaande AOW-leeftijd ....................................................................................74 4.2.11. Paar AOW-leeftijd ...................................................................................................75 Bijlage 1. Onderzoeksmethodiek Minimamonitor .......................................................................76 Bijlage 2. Bevolkingskarakteristieken .........................................................................................78 Bijlage 3. Kenmerken kinderen...................................................................................................81 Bijlage 4. Vergelijking gebruikscijfers regelingen........................................................................82 Bijlage 5.

Overzicht minimaregelingen .......................................................................................83 Bijlage 6. Financieel maandoverzicht .........................................................................................85 Bijlage 7. Maandelijkse gemeentelijke bijdragen ........................................................................96 Bijlage 8. Gekoppelde en niet-gekoppelde gebruikers ...............................................................97 Bijlage 9. Verdiepende analyse kinderen ...................................................................................99

9

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

Inleiding Het college van de gemeente Zandvoort voert, conform artikel 213a van de Gemeentewet, periodiek onderzoeken uit naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van haar gevoerde beleid met een toekomstgericht karakter: leren en verbeteren. Voorliggend onderzoek vormt enerzijds een getalsmatige evaluatie van de minimapopulatie en de effecten van het lokale beleid op de inkomenspositie van inwoners. Daarnaast vormt het tevens een analyse van het omringende kader waarbij de nadruk ligt op een evaluatie van recente beleidsontwikkelingen. Aanleiding De gemeente Zandvoort wil de doeltreffendheid van haar minimabeleid evalueren ter voorbereiding op de nieuwe beleidsperiode (vanaf 2025). Onderzoeksvragen De centrale doelstelling van het onderzoek luidt: “Verstrek een beter zicht op de doeltreffendheid van de Zandvoortse minimaregelingen en formuleer daarbij concrete voorstellen waarmee Zandvoort deze kan vergroten”. Deze doelstelling valt uiteen in de volgende deelvragen: 1. Wat is de huidige doelgroep van het minimabeleid in de gemeente (huishoudtype, verschillende inkomens- en vermogensgroepen, leeftijd, wijk) en welke ontwikkeling is hierin te zien op basis van de (2) verhogingen van de inkomensgrens? 2.

Welke aanbevelingen kunnen er worden gedaan om de doeltreffendheid te vergroten, uitgesplitst naar: • De rol van de gemeente (en gemeentelijke processen); • De rol van de partners in het dorp? Secundaire vragen zijn: 3. Welke lessen kunnen er worden getrokken uit de verstrekking van de energietoeslag (geen vermogenstoets)? 4. Hoe is het aantal kinderen dat leeft in armoede anno 2023 verdeeld over de wijken van Zandvoort; 5. Welk onderdeel maken ondernemers uit van de doelgroep, in hoeverre wordt dit deel van de doelgroep bereikt en welke lessen/ verbetermogelijkheden zijn hieruit te trekken? Onderzoeksopzet Om bovenstaande onderzoeksvragen te beantwoorden, zijn meerdere methodieken toegepast: • Beleidsanalyse Een korte analyse van de huidige beleidssituatie op basis van actuele documenten; • Gesprekken met ambtenaren, uitvoeringsmedewerkers en ketenpartners Om de analyse van het huidige beleid en de recente ontwikkelingen te verdiepen en duiden is een aantal (groeps)interviews afgenomen; • Minimamonitor De minimamonitor geeft inzicht in de huidige omvang en samenstelling van de minimapopulatie en het bereik van diverse minimaregelingen; • Inkomenseffectrapportage De inkomenseffectrapportage geeft inzicht in de effecten van het landelijke en gemeentelijke beleid op de inkomenspositie van inwoners. Hieronder worden de onderzoeksmethodieken verder toegelicht.

Onderzoeksmethode beleidsanalyse Het huidige beleid is weergegeven in de integrale beleidsvisie ‘In Zandvoort meer kans voor financieel kwetsbaren’1 (2021 – 2024). Hierin is de visie voor de lange(re) termijn opgenomen. 1 Documentnummer: 2020/935630, beschikbaar via de volgende link: https://gemeentebestuur-

haarlem.notubiz.nl/document/12273506/1#search=%22in%20Haarlem%20meer%20kans%20voor%20kwe tsbaren%22

10

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

Daarnaast zijn doelstellingen, prestatie- en effectindicatoren opgenomen in de jaarlijkse programmabegroting; sturing en monitoring zijn hierin geborgd. De beleidssituatie omtrent armoede en schulden ligt besloten in vijf leidende principes die gelden voor het sociaal domein als geheel. De verschillende beleidsdocumenten en haar inhoud komen in de beleidsanalyse aan bod. Onderzoeksmethode gesprekken met gemeentelijke medewerkers en ketenpartners Gemeentelijke medewerkers zijn inhoudelijk en vanuit de praktijk betrokken bij het huidige beleid van de gemeente Zandvoort. Het is daarom van belang om hun ervaringen mee te nemen in de analyse van de recente ontwikkelingen. Daarnaast zijn ook de wethouder en Adviesraad Sociaal Domein Zandvoort gesproken. Tot slot zijn de ketenpartners – oftewel: de externe samenwerkingspartners van de gemeente – geïnterviewd. Zij spelen een belangrijke rol in de uitvoering van ondersteuning en staan in nauw contact met de doelgroep. Er hebben in totaal vijf gesprekken plaatsgevonden in de periode november 2023 tot januari 2024, deels online en deels op locatie. De input uit deze gesprekken is verwerkt in dit onderzoek. Onderzoeksmethode Minimamonitor De omvang en samenstelling van de minimapopulatie worden inzichtelijk gemaakt in de Minimamonitor.

Hiervoor zijn verschillende registratiebestanden gepseudonimiseerd aangeleverd, gekoppeld en geanalyseerd. Het gaat hierbij zowel om gemeentelijke registratiebestanden als om registratiebestanden van externe samenwerkingspartners. Daarnaast geeft de Minimamonitor inzicht in het gebruik en bereik van de minimaregelingen. Tot slot is ook het gebruik van voorzieningen vanuit de Wmo en Jeugdwet onder huishoudens met een laag inkomen in beeld gebracht. Uiteraard is de minimamonitor tot stand gekomen met zorgvuldige aandacht voor de privacy van inwoners en informatieveiligheid van de registratiebestanden. Hiertoe zijn een DPIA uitgevoerd, verwerkersovereenkomsten gesloten en de bestanden zijn gepseudonimiseerd aangeleverd via een beveiligd systeem. Deze processen staan uitgebreider beschreven in bijlage 1. Onderzoeksmethode Inkomenseffecten Voor elf verschillende huishoudtypen met zeven verschillende inkomens (tot en met 150 procent Wsm en een langdurig minimuminkomen) ten opzichte van het Wettelijk sociaal minimum worden het landelijke en lokale beleid berekend. Met behulp van landelijke inkomensnormen, landelijke toeslagen en informatie over gemeentelijke regelingen is per huishoudtype het inkomen bepaald. Voor de vaste uitgaven is uitgegaan van cijfers en normen van het Nibud 2.

Voor de andere uitgaven is waar mogelijk gebruikgemaakt van lokale tarieven (zoals huur en waterschapsbelasting). Tot slot worden de gemeentelijke regelingen omgezet in een maandbedrag. Op die manier ontstaat per huishoudtype een overzicht van de inkomsten en uitgaven per maand. Opzet rapportage Het rapport start met een samenvatting met daaruit voortvloeiende conclusies en aanbevelingen. Vervolgens komen de bevindingen uit de verschillende deelonderzoeken aan bod. Hoofdstuk 1 bespreekt het huidige beleid. In hoofdstuk 2 komen de ervaringen van gemeentelijke medewerkers, politiek betrokkenen en ketenpartners aan bod. Hoofdstuk 3 bevat de Minimamonitor. Hierin wordt de omvang en kenmerken van de minimapopulatie beschreven en het bereik van de regelingen en overige voorzieningen zoals Wmo en Jeugdwet. Hoofdstuk 4 geeft inzicht in de inkomenseffecten. Het rapport wordt afgesloten met bijlagen die achtergrondinformatie verstrekken bij de resultaten.

2 Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) is een onafhankelijke stichting die informeert en

adviseert over financiën van huishoudens.

11

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

Samenvatting De centrale doelstelling van het onderzoek luidt: “Verstrek een beter zicht op de doeltreffendheid van de Zandvoortse minimaregelingen en formuleer daarbij concrete voorstellen waarmee Zandvoort deze kan vergroten”. Het onderzoek is opgebouwd uit vier onderdelen, namelijk een beleidsanalyse, een minimamonitor, een inkomenseffectrapportage en verdiepende analyse met ambtenaren, uitvoeringsmedewerkers en ketenpartners. In deze samenvatting staan de belangrijkste resultaten op een rij. De gemeente Zandvoort heeft een doelmatig minimabeleid De conclusie van het onderzoek is dat het minimabeleid in de gemeente Zandvoort goed is: het helpt inwoners met een laag inkomen en vanuit een heldere beleidsvisie wordt er, samen met de gemeente, door de organisaties in Zandvoort goed samengewerkt om de doelen van het beleid te halen. De gemeente Zandvoort bereikt 90 procent van de Zandvoorters met een laag inkomen In de onderstaande tabel staat een overzicht van de huishoudens die de gemeente in beeld heeft, dit zijn huishoudens die gebruik maken van één van de minimaregelingen van de gemeente, in vergelijking met de geschatte grootte van de gehele doelgroep. De gemeente heeft op een inkomensniveau van 120 procent Wsm 1.034 van de totale geschatte doelgroep (1.121 huishoudens) in beeld; zij bereikt hiermee 90 procent van haar doelgroep.

Huishoudens naar inkomen in Zandvoort (cumulatief) 2018

2023

Inkomen t.o.v. Wsm

In beeld

Tot 100% Wsm Tot 110% Wsm Tot 115% Wsm Tot 120% Wsm Tot 130% Wsm Tot 140% Wsm Tot 150% Wsm

626

7,3%

Schatting totale doelgroep -

898 -

10,5% -

1.000 1.200

Overige inkomens Totaal

7.619 8.517

89,5% 100%

7.317 8.517

•

•

• •

In beeld

531

6,0%

11,7% 14,1%

1.034

11,7%

85,9% 100%

7.811 8.845

88,3% 100%

Schatting totale doelgroep 775 8,8% 913 10,3% 1.121 12,7% 1.272 14,4% 1.421 16,0% 1.569 17,7% 7.276 8.845

82,3% 100%

Het aantal en aandeel huishoudens met een laag inkomen tot 100 procent Wsm dat bij de gemeente in beeld is, is gedaald van 626 huishoudens (2018: 7,3 procent) naar 531 huishoudens (2023: 6,0 procent). Dit komt overeen met een landelijke daling van het aantal bijstandsgerechtigden. Tussen 2018 en 2023 heeft de gemeente 100 huishoudens extra in beeld gekregen als huishouden met een laag inkomen. Dit kan (deels) worden verklaard door de verruiming van de inkomensgrenzen tot 120 procent Wsm (115 procent Wsm in 2018). Tegelijkertijd is het effect tussen 115-120% is niet goed te destilleren uit de data. Er valt geen onderscheid te maken tussen inwoners met een inkomen tot 115 procent Wsm en inwoners met een inkomen tot 120 procent Wsm. Sommige huishoudens hebben meer kans op armoede dan andere huishoudens. Eenoudergezinnen, huishoudens met een niet-westerse migratieachtergrond en huishoudens in Zandvoort Noord zijn vaker dan gemiddeld minima. De meerderheid van de huishoudens met een laag inkomen heeft al drie jaar of langer een inkomen op bijstandsniveau; 86 procent van de huishoudens met een inkomen tot 100 procent Wsm is langdurig minima. Dit aandeel ligt bij de doelgroep tot 120 procent Wsm wat lager, namelijk op 80 procent.

12

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

De gemeente bereikt ruim 80 procent van de kinderen die opgroeien in een huishouden met een inkomen tot 120 procent Wsm In de onderstaande tabel staat een overzicht van de kinderen die de gemeente in beeld heeft. Dit is 80 procent van de kinderen die in een huishouden wonen die gebruik maken van één van de minimaregelingen van de gemeente, in vergelijking met de geschatte grootte van de gehele doelgroep kinderen dat opgroeit in een huishouden met een laag inkomen. Kinderen in huishoudens met een laag inkomen (cumulatief) Inkomen t.o.v. Wsm Tot 100% Wsm Tot 110% Wsm Tot 115% Wsm Tot 120% Wsm Tot 130% Wsm Tot 140% Wsm Tot 150% Wsm

2018

In beeld

259

9,1%

240

9,1%

388 -

13,7% -

396

15%

Schatting totale doelgroep 380 14,3% 399 15,1% 471 17,8% 577 21,8% 625 23,6% 655 24,8%

Overige inkomens 2.447 86,3% 1.989 75,2% 2.248 85,0% Totaal 2.835 100% 2.644 100% 2.644 100% • Ruim een kwart van de kinderen met een Jeugdwetvoorziening groeit op in een huishouden met een inkomen tot 120 procent Wsm. • In Zandvoort Noord leeft 27 procent van de kinderen in huishoudens met een inkomen tot 120 procent Wsm. In Zandvoort Zuid en het buitengebied3 ligt dit aandeel beduidend lager. • Het aantal kinderen dat bij de gemeente in beeld is op 100 en 120 procent Wsm is stabiel gebleven ten opzichte van 2018. In combinatie met een daling van het totale aantal kinderen in de gemeente tussen 2018 en 2023, is het aandeel kinderen (in beeld) op 120 procent Wsm in 2023 iets lager dan in 2018. Het bereik van de regelingen ligt in lijn met het gemiddeld bereik in vergelijkbare gemeenten • Het bereik van de ZandvoortPas is hoog; dit ligt op 72 procent. • Voor de meeste regelingen geldt dat vrijwel alle gebruikers ook een ZandvoortPas hebben. Bij de gemeentelijke zorgpolis en het Jeugdfonds Sport en Cultuur heeft 90 procent van de gebruikers een ZandvoortPas. • De meeste huishoudens maken gebruik van één tot drie regelingen (in totaal 74 procent). • Vooral inwoners met een laag inkomen en een Nederlandse achtergrond maken gebruik van de minimaregelingen. • Een vijfde van de huishoudens met een laag inkomen maakt ook gebruik van voorzieningen vanuit de Wmo.

Zandvoortse minimabeleid zorgt voor bestaanszekerheid Uit de inkomenseffectrapportage blijkt dat het beleid van de gemeente Zandvoort inwoners met een laag inkomen helpt. • De gemeentelijke bijdragen zijn voor vele huishoudtypen belangrijk om te voldoende budget over te houden om mee te kunnen doen in de samenleving. Een aantal huishoudtypen zou zonder de maximale gemeentelijke bijdrage maandelijks geld tekortkomen op bijstandsniveau, na het doen van de basisuitgaven en participatieuitgaven: o Paren zonder kinderen; o Paren met twee kinderen (8 en 13 jaar); 3 Het ‘buitengebied’ verwijst naar de wijken die niet onder Zandvoort Noord of Zandvoort Zuid vallen. Deze

geografische onderverdeling is aangehouden in het voorgaande onderzoek en hier opnieuw toegepast om de resultaten te kunnen vergelijken.

13

Gemeente Zandvoort

• •

Definitief v3

o Paren met vier kinderen (3, 5, 14 en 16 jaar); o Alleenstaande ouders én ouderparen met vier kinderen (3, 5, 14 en 16 jaar); o Alleenstaanden én paren met inwonende meerderjarige kinderen; o Paren in de AOW-leeftijd. De invloed van de landelijke toeslagen op het inkomen is groter dan de invloed van gemeentelijke regelingen. Huishoudtypen met inwonende minderjarige kinderen komen mét de maximale gemeentelijke pas bij een inkomensniveau van 140 of 150 procent Wsm rond (geen rode cijfers meer).

Veel huishoudens krijgen te maken met de armoedeval • Bijna alle huishoudens gaan erop vooruit wanneer zij gaan werken vanuit de bijstand (als ze gebruikmaken van de gemeentelijke regelingen). Paren met twee én vier kinderen zijn hierop de uitzondering. Deze huishoudens hebben bij een inkomen van 130 procent Wsm, een lager maandbudget dan in de bijstand. Werken loont voor hen dus niet altijd. • Van de 11 onderzochte huishoudtypen zijn er 9 huishoudtypen die een armoedeval ervaren wanneer de gemeentelijke regelingen wegvallen. Dit gebeurt met name op een inkomensniveau boven de 120 procent Wsm. Dit gaat om: o Alleenstaande; o Paar zonder kinderen; o Alleenstaande ouder met twee kinderen (8 en 13 jaar); o Alleenstaande ouder met vier kinderen (3, 5 14 en 16 jaar); o Paar met twee kinderen (8 en 13 jaar); o Paar met vier kinderen (3, 5 14 en 16 jaar); o Paar met inwonende meerderjarige kinderen; o Alleenstaande van de AOW-leeftijd; o Paar in de AOW-leeftijd. Het minimabeleid in Zandvoort is breed, compleet en wordt goed onder de aandacht gebracht Dit blijkt uit de gesprekken met ambtenaren en uitvoeringsmedewerkers van de gemeente Zandvoort en verschillende ketenpartners in het werkveld. Er is een breed en gevarieerd aanbod en men vindt dat de huidige minimaregelingen inwoners ondersteunen om mee te doen in de samenleving.

Als aandachtspunt ziet men onder andere dat de hoeveelheid regelingen ook verwarrend kan werken. Ook vragen ze meer aandacht voor de stress die het aanvragen van regelingen met zich meebrengen voor de inwoner en voor het bereiken van kwetsbare doelgroepen.

14

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

Conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk staan aan de hand van de onderzoeksvragen de belangrijkste bevindingen, de conclusies en een aantal aanbevelingen op een rij. De hoofdvraag van het onderzoek is: “Verstrek een beter zicht op de doeltreffendheid van de Zandvoortse minimaregelingen en formuleer daarbij concrete voorstellen waarmee Zandvoort deze kan vergroten”. De focus ligt hierbij op de doeltreffendheid richting de inkomensgroepen tot 120 procent Wsm die bij eerder onderzoek van KWIZ (20194) nog niet in beeld waren. De hoofdvraag is beantwoord door het onderhavige onderzoek uit te voeren. In het onderstaande gaan we in op de verschillende deelvragen5.

1.1.1. Ontwikkelingen in de doelgroep en verhoging inkomensgrens: -

Wat is de huidige doelgroep van het minimabeleid in de gemeente en welke ontwikkeling is hierin te zien op basis van de verhoging van de inkomensgrens? Welke lessen kunnen er worden getrokken uit de verhoging van de inkomensgrens?

Bevindingen De huidige doelgroep van het minimabeleid op basis van 120 procent van het wettelijk sociaal minimum in de gemeente omvat 1.121 huishoudens, 12,7 procent van alle huishoudens. Van deze doelgroep zijn ruim 1.000 huishoudens (11,7 procent van alle huishoudens) in beeld bij de gemeente. Van alle huishoudens in Zandvoort leeft 8,8 procent op bijstandsniveau (100 procent van het wettelijk sociaal minimum). Van deze groep zijn er ruim 500 in beeld bij de gemeente, dat is circa 100 minder dan in 2018. In iedere inkomenscategorie is een daling zichtbaar, de daling in het aantal huishoudens met een AOW-uitkering is het grootst (daling van ongeveer 60 huishoudens ten opzichte van 2018. Acht op de tien huishoudens met een laag inkomen zijn langdurige minima; zij moeten al drie jaar of langer rondkomen van een inkomen op 120 procent Wsm. Huishoudens met een laag inkomen maken vaker gebruik van Wmo-voorzieningen en voorzieningen vanuit de Jeugdwet dan huishoudens met een hoger inkomen. In 2023 heeft de gemeente Zandvoort circa 100 huishoudens met een laag inkomen meer in beeld. Dit kan (deels) worden verklaard door de verruiming van het minimabeleid. Tussen 2018 en 2023 is de inkomensgrens voor regelingen in de gemeente Zandvoort verhoogd van 115 naar 120 procent van het wettelijk sociaal minimum.

Tegelijkertijd heeft deze verruiming er dus niet voor gezorgd dat de gemeente een grote(re) groep huishoudens met een laag inkomen in beeld heeft gekregen. Qua samenstelling is er niet veel veranderd. De verdeling naar huishoudtype is vergelijkbaar met in 2018. Naar inkomensbron heeft er een verschuiving plaatsgevonden, relatief zijn er minder huishoudens met een laag inkomen met een uitkering vanuit de Participatiewet en meer huishoudens met een laag inkomen met een overig inkomen. Dit sluit aan bij een landelijke trend waarbij steeds meer inwoners met een inkomen uit werk of ondernemerschap financiële problemen hebben. Tegelijkertijd is dit ook een logisch gevolg van een verschuiving van de maximale inkomensgrens van het minimabeleid; hoe hoger het inkomensniveau, hoe lager het aandeel bijstandsgerechtigden. Naar woongebied is de verdeling ook nauwelijks veranderd: zowel in 2018 als in 2023 wonen de meeste huishoudens met een laag inkomen in Zandvoort Noord. Het aandeel langdurige minima is in de periode 2018 tot en met 2023 gestegen van 72 procent naar 80 procent. De ZandvoortPas speelt een belangrijke rol in de toegang tot de verschillende regelingen. Het gebruik van de ZandvoortPas is ten opzichte van 2018 gegroeid van 623 huishoudens naar 804 4 De peildatum van het onderzoek was 31 december 2018. De cijfers gaan dus over het kalenderjaar

2018, maar het onderzoek is afgerond in 2019. 5 De deelvraag rond de leerpunten uit het verstrekken van de energietoeslag is niet apart meegenomen. Uit dit onderdeel zijn geen bijzondere bevindingen gekomen en de resultaten zijn verwerkt in de andere onderzoeksvragen.

15

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

huishoudens. Het bereik van de ZandvoortPas is gestegen van 69 procent van de doelgroep in 2018 tot 72 procent in 2023. Voor de meeste regelingen geldt dat vrijwel alle gebruikers van de regeling ook een ZandvoortPas hebben. Bij de gemeentelijke zorgpolis en het Jeugdfonds Sport en Cultuur heeft 90 procent van de gebruikers een ZandvoortPas. Omdat huishoudens ook van andere regelingen gebruik maken, heeft de gemeente een groot deel van de doelgroep in beeld. Zo is het bereik van de gemeentelijke zorgpolis gestegen ten opzichte van 2018 (van 23 naar 36 procent van de doelgroep), evenals het bereik van de individuele inkomenstoeslag (2018: 53 procent, 2023: 57 procent). Conclusie • De gemeente Zandvoort heeft haar beleid verhoogd van 115 naar 120 procent van het wettelijk sociaal minimum. De samenstelling van de doelgroep is niet significant gewijzigd. De gemeente heeft in 2023 wel ruim 100 nieuwe huishoudens meer in beeld dan in 2018. Dit kan (deels) verklaard worden door deze verruiming van het beleid. •

Het aandeel langdurige minima is toegenomen van 72 tot 80 procent tussen 2018 en 2023.

•

Het aandeel huishoudens met een laag inkomen dat de gemeente Zandvoort in beeld heeft, is gestegen. Dit is ook op te merken uit de bereikcijfers van de minimaregelingen. Deze zijn over het algemeen gestegen. Dit houdt in dat de gemeente Zandvoort meer huishoudens met een laag inkomen uit de doelgroep weet te bereiken. Het is de gemeente Zandvoort gelukt om voor een aantal regelingen het bereik te verhogen (individuele inkomenstoeslag, gemeentelijke zorgpolis en de ZandvoortPas). Het bereik van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen is echter behoorlijk gedaald.

•

Voor de meeste regelingen geldt dat vrijwel alle gebruikers van een regeling ook een ZandvoortPas hebben. Bij de gemeentelijke zorgpolis en het Jeugdfonds Sport en Cultuur heeft 90 procent van de gebruikers een ZandvoortPas.

•

De conclusie is dat het verhogen van de inkomensgrens ertoe heeft geleid dat de gemeente meer inwoners in beeld heeft en ook heeft bereikt met de minimaregelingen. Dit komt mede omdat de gemeente een grotere doelgroep ondersteunt en meer inwoners gebruik kunnen maken van de minimaregelingen. Tegelijkertijd heeft de gemeente relatief gezien ook een groter deel van de doelgroep in beeld.

Aanbevelingen • Met de verhoging van de inkomensgrenzen naar 120 procent van het wettelijk sociaal minimum zijn er meer huishoudens in beeld gekomen. Om de effectiviteit van het beleid te blijven toetsen, in- en uitstroom beter in beeld te krijgen en diepere analyses uit te voeren, adviseren wij de gemeente Zandvoort om het dashboard armoede verder door te ontwikkelen. •

Het is van belang meer inzicht te krijgen in de ervaringen van de doelgroep met de ZandvoortPas in combinatie met het daadwerkelijk gebruik van de ZandvoortPas. Het feit dat een inwoner een pas heeft, wil namelijk nog niet zeggen dat deze ook optimaal gebruikt wordt. Ook geeft dit inzicht in de behoefte die de doelgroep zelf heeft. Betrek hierbij ook de eventuele omzetting naar de digitale ZandvoortPas.

•

Daarnaast zal de nadruk moeten blijven liggen op de communicatie en voorlichting rond de regelingen die de gemeente Zandvoort biedt. Er is een uitgebreide communicatiecampagne rond de ZandvoortPas (zie ook hierna). Betrek actief werkgevers, scholen en andere organisaties om de nieuwe doelgroep te bereiken. Dit kan door middel van flyers, posters en dergelijke en door, zoals aangegeven door organisaties als Stichting Jeugdfonds Sport en Cultuur, fysiek aanwezig te zijn op bijeenkomsten, werkbezoeken af te leggen en dergelijke. Dit kan door de gemeente maar juist ook de door maatschappelijke organisaties worden uitgevoerd. 16

Gemeente Zandvoort

•

Definitief v3

Acht op de tien huishoudens met een laag inkomen zijn langdurige minima en moeten al drie jaar of langer rondkomen van een inkomen op 120 procent Wsm. Deze groep loopt extra risico of schulden en andere problemen. Besteed in het beleid en de uitvoering aandacht aan deze groep via het thema bestaanszekerheid.

1.1.2. Welke aanbevelingen kunnen er worden gedaan om de doeltreffendheid te vergroten, uitgesplitst naar de rol van de gemeente (en gemeentelijke processen) en de rol van de partners in de stad? Bevindingen De gemeente Zandvoort heeft een eenduidige en heldere beleidsstructuur rond armoede en schulden. De integrale beleidsvisie bevat een duidelijke definitie van het begrip armoede (de situatie dat inwoners ‘gedurende langere tijd’ onvoldoende financiële middelen hebben voor noodzakelijke uitgaven en uitgaven om te participeren in de samenleving). De basis voor het armoedebeleid sluit aan bij de visie op het sociaal domein: zelfstandig meedoen naar vermogen in de samenleving. De gemeente ondersteunt en springt bij waar nodig, in samenwerking met haar partners in de stad. De beleidsvisie is vertaald naar een ‘kansencirkel Grip op Geld’. Hierin zijn zes elementen gedefinieerd om dit te realiseren. In de programmabegroting 2023-2027 zijn de gemeentelijke ambities vertaald naar drie doelstellingen met bijbehorende indicatoren, prestaties en prestatie-indicatoren. Uit de gesprekken met betrokken maatschappelijke organisaties en verschillende gemeentelijke medewerkers blijkt dat men in het algemeen tevreden is over de wijze waarop de gemeente Zandvoort het beleid en de uitvoering rond armoede vormgeeft.

De gemeente biedt een breed en compleet pakket aan ondersteuning aan en de huidige minimaregelingen ondersteunen de inwoners in het meedoen in de samenleving De ZandvoortPas is daarbij de basis voor het armoedebeleid: op basis van de ZandvoortPas worden ook andere gemeentelijke regelingen en regelingen van externe partners zoals Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport en Cultuur toegankelijk. De ZandvoortPas wordt ambtshalve verstrekt aan de volgende groepen: • Inwoners met een uitkering op grond van de Participatiewet, IOAW of IOAZ; • Inwoners met een schuldbemiddelingstraject of WSNP; • Inwoners met een AOW-uitkering en aanvullende AIO; • Inwoners die kwijtschelding van gemeentelijke belasting ontvangen. Verder kunnen alle huishoudens met een inkomen tot 120 procent van het wettelijk sociaal minimum inclusief de inwonende kinderen van 4 tot en met 17 jaar en een vermogen binnen de grenzen van de Participatiewet de ZandvoortPas aanvragen. Voor inwonende kinderen van 4 tot en met 17 jaar geldt dat zij de ZandvoortPas ook krijgen toegekend. De gemeente heeft een breed aanbod aan regelingen en de werking van de ZandvoortPas wordt hoog gewaardeerd. Er worden een aantal suggesties voor verbetering en doorontwikkeling gedaan, als het breder inzetten van de ZandvoortPas door andere tegoeden beschikbaar maken.

Ook spelen er belemmeringen zoals stress bij het aanvragen van de regelingen door bewijslast (hoewel de ZandvoortPas dit vereenvoudigt). Daarnaast wordt aangegeven dat het grote aanbod aan regelingen en organisaties kan leiden tot versplintering van de hulp en juist onduidelijkheid bij de inwoner. Ook kunnen de vele regelingen mogelijk een belemmering zijn om aan het werk te gaan, omdat men bang is in inkomen achteruit te gaan. Dit is ook uit de gesprekken gekomen; ketenpartners signaleren dat inwoners de stap tot vrijwilligerswerk dan wel betaald werk uitstellen vanwege verlies aan bestaanszekerheid. In de inkomenseffectrapportage is hier aandacht aan besteed. Uit de inkomenseffectrapportage vallen een aantal zaken op. • Een aantal huishoudtypen houdt volgens de normen voldoende over (alleenstaanden en paren zonder kinderen). Voor gezinnen met kinderen is het gebruik van de gemeentelijke

17

Gemeente Zandvoort

•

Definitief v3

regelingen noodzakelijk om niet tekort te komen op de norm. Dit geldt met name voor grote gezinnen met vier kinderen en huishoudens met inwonende volwassen kinderen. Bijna alle huishoudens gaan erop vooruit wanneer zij gaan werken vanuit de bijstand (en als ze gebruikmaken van de gemeentelijke regelingen). Sommige huishoudtypen ervaren een terugval in het maandelijks budget. Als zij gaan werken vanuit de bijstand is hun maandelijks budget soms lager dan in de bijstandssituatie (paren met twee kinderen, alleenstaande ouders en ouderparen met vier kinderen en alleenstaande met inwonende meerderjarige kinderen).

Daarnaast hebben ketenpartners, de Adviesraad Sociaal Domein Zandvoort en ook gemeentelijke medewerkers de indruk dat niet alle groepen worden bereikt met het beleid. Er is ruimte voor maatwerk: het wijkteam heeft een maatwerkbudget en complexe casussen worden gezamenlijk besproken. Ook ketenpartners geven aan dat ze maatwerk toepassen waar mogelijk. Tegelijkertijd is men in de uitvoering zich ervan bewust dat er beperkingen zijn aan wat de gemeente kan en mag doen. Het zo veel mogelijk bereiken van de doelgroep is sowieso een belangrijk speerpunt. De toegang via de ZandvoortPas is daarbij een belangrijk instrument. Daarbij is er een actieve communicatiecampagne richting doelgroep en organisaties. Ook werken de gemeente en de maatschappelijke organisaties goed samen om de doelgroep te bereiken. Alle betrokken organisaties zijn tevreden over deze samenwerking, Vanuit de gemeente wordt veel ondernomen om de partners goed te informeren, zoals bijeenkomsten en een nieuwsbrief. Conclusie • De gemeente Zandvoort heeft een duidelijke visie op hoe het armoedebeleid vorm wordt gegeven. Deze visie is uitgewerkt in duidelijke doelstellingen en meetbare indicatoren en prestaties. Daarnaast wordt deze visie uitgedragen door de organisaties die actief zijn binnen de gemeente Zandvoort. •

De samenwerking tussen de gemeente en de organisaties en de organisaties onderling gaat goed. Vanzelfsprekend zijn er verbeterpunten in het beleid en de uitvoering te behalen, maar de conclusie is dat het raamwerk in de gemeente Zandvoort goed staat.

•

Gezinnen met kinderen hebben gemeentelijke regelingen daadwerkelijk nodig om alle noodzakelijke bestedingen te doen. Zij zijn financieel kwetsbaar.

Aanbevelingen • Denk verder na over of en hoe bestaanszekerheid in het armoedebeleid kan worden verwerkt. Bestaanszekerheid is breder dan inkomen en schulden alleen en beslaat meer levensdomeinen van de inwoner (wonen, toegang tot zorg en sociale netwerken). •

Evalueer periodiek de samenwerking rond armoede binnengemeentelijk en tussen de gemeente en de organisaties en de organisaties onderling. Het armoedebeleid is echt onderdeel van het Zandvoortse gedachtengoed, maar blijf elkaar uitdagen en elkaar vinden.

•

Er zijn veel organisaties actief in de gemeente Zandvoort en voor een goede uitvoering is het van belang dat men elkaar goed weet te vinden.

1.1.3. Hoe is het aantal kinderen dat leeft in armoede anno 2023 verdeeld over de wijken van Zandvoort; Bevindingen In de gemeente Zandvoort groeien 471 kinderen (17,8 procent van alle kinderen) op in een huishouden met een inkomen tot 120 procent van het wettelijk sociaal minimum. De gemeente heeft van deze groep 396 kinderen in beeld (80 procent). Op 100 procent van het wettelijk sociaal minimum groeit 14,3 procent van alle kinderen op in een huishouden met een dergelijk inkomen (9,1 procent in beeld bij de gemeente). Ten opzichte van 2018 is het aantal kinderen dat opgroeit 18

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

in een huishouden met een inkomen op 100 procent wettelijk sociaal minimum licht gedaald met circa 20 kinderen. De gemeente heeft in 2023 8 kinderen meer in beeld dan in 2018. Dit kan (deels) worden verklaard door de verruiming van het minimabeleid. Tegelijkertijd heeft de verruiming van het minimabeleid (nog) niet geleid tot een significante stijging van het aantal kinderen in huishoudens met een laag inkomen in beeld. Van de kinderen die opgroeien in een huishouden met een inkomen tot 120 procent van het wettelijk sociaal minimum groeit 44 procent op in een huishouden met een uitkering vanuit de Participatiewet en 56 procent groeit op in een huishouden met een overig inkomen, dan wel een AOW-uitkering. Net als in Nederland als geheel groeien in de gemeente Zandvoort kinderen in een eenoudergezin vaker op in een huishouden met een laag inkomen dan kinderen uit tweeoudergezinnen (38 procent tegenover 26 procent). Verder groeien kinderen in huishoudens met een niet-westerse migratieachtergrond vaker op in een huishouden met een laag inkomen dan kinderen met een andere achtergrond; 44 procent van de kinderen met een niet-westerse migratieachtergrond woont in een huishouden met een laag inkomen. Dit aandeel ligt lager bij kinderen met een Nederlandse achtergrond (9 procent) of westerse migratieachtergrond (12 procent).

Kinderen die opgroeien in Zandvoort Noord hebben meer kans om op te groeien in een huishouden met een laag inkomen dan kinderen uit andere Zandvoortse wijken. Dat de gemeente de groep vrijwel in beeld heeft, wil nog niet zeggen dat alle kinderen ook daadwerkelijk gebruik maken van een kindregeling. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur bereikt 31 procent van alle kinderen. Stichting Leergeld heeft een bereik van 8 procent. Dit relatief lage bereik waarschijnlijk mede door de regeling tegemoetkoming schoolkosten. Van deze regeling maakt 60 procent van de huishoudens in de doelgroep gebruik. Bij andere gemeenten valt een dergelijke regeling vaak onder Stichting Leergeld. Er is geen inzicht in het verdere gebruik van specifieke acties en regelingen door kinderen binnen de ZandvoortPas. Conclusie • In de gemeente Zandvoort groeit 14,3 procent en 17,8 procent van alle kinderen op in een huishouden met een inkomen tot respectievelijk 100 en 120 procent van het wettelijk sociaal minimum. Dit aandeel ligt aanzienlijk hoger dan het aandeel kinderen in huishoudens met een laag inkomen in vergelijkbare gemeenten (8 à 9 procent op 120 procent Wsm). •

De gemeente heeft vrijwel de gehele groep kinderen die opgroeit in een huishouden met een inkomen tot 120 procent Wsm ook daadwerkelijk in beeld. Het lijkt er dan op dat kinderen vooral gebruikmaken van een van de regelingen en/of alleen een ZandvoortPas bezitten: het bereik van de regelingen is op zich goed. Het inzicht in het verdere gebruik van de ZandvoortPas ontbreekt.

Aanbevelingen • Besteed in het eerder genoemde onderzoek onder gebruikers van de ZandvoortPas ook specifiek aandacht aan de kinderen en het gebruik van regelingen. 19

Gemeente Zandvoort

•

Definitief v3

Het bereik van de regelingen onder kinderen is in lijn met andere gemeenten met uitzondering van Stichting Leergeld. Toch is het aantal kinderen dat in beeld is bij de gemeente Zandvoort op basis van de ZandvoortPas groter dan het aantal kinderen dat van een andere regeling gebruik maakt. Maak derhalve inzichtelijk of en hoe de kinderen de ZandvoortPas gebruiken. Blijf ook aandacht besteden aan de campagne rond de kindregelingen onder inwoners en de maatschappelijke organisaties.

1.1.4. Welk onderdeel maken ondernemers uit van de doelgroep, in hoeverre wordt dit deel van de doelgroep bereikt en welke lessen/ verbetermogelijkheden zijn hieruit te trekken? Bevindingen Van de 1.121 huishoudens met een laag inkomen met een inkomen tot 120 procent Wsm heeft 9 procent een inkomen uit eigen onderneming. De relatieve omvang van deze doelgroep bevindt zich tussen de 7 en 10 procent voor de inkomens tussen de 100 en 150 procent van het wettelijk sociaal minimum. Van alle ingeschreven zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) zijn 96 personen in beeld bij de gemeente als minima. De meeste zzp’ers die in beeld zijn als minima hebben (voornamelijk) inkomsten vanuit hun onderneming of omdat er binnen hun huishouden nog een andere inkomensbron is, bijvoorbeeld inkomen uit werk of een WW-uitkering (71 procent). Verder heeft een kwart van de zzp’ers met een minimuminkomen een (aanvullende) uitkering vanuit de Participatiewet (24 procent) en een 5 procent van de zzp’ers ontvangt een AOW-uitkering. Een derde van de zzp’ers met een minimuminkomen betreft een gezin waar minderjarige kinderen wonen (35 procent). Verder heeft de helft een Nederlandse achtergrond (50 procent) en ruim een kwart een niet-westerse migratieachtergrond (28 procent).

Ten opzichte van de gehele groep zzp’ers valt op dat het aandeel zzp’ers met een niet-westerse migratieachtergrond dat rond dient te komen van een inkomen tot 120 procent van het wettelijk sociaal minimum aanzienlijk hoger is dan binnen de groep zzp’ers met een Nederlandse of westerse migratieachtergrond. Conclusie • Ondernemers maken circa 9 procent van de doelgroep uit. Een groot deel daarvan is in beeld als zzp’er bij de gemeente. •

Met name zzp’ers met een niet-westerse migratieachtergrond zijn financieel kwetsbaar.

Aanbevelingen • Ondernemers en met name zzp’ers hebben te maken met wisselende inkomsten. Hierdoor is het voor hen niet altijd mogelijk om tijdig regelingen aan te vragen. Onderzoek of het mogelijk is voor hen om de termijnen voor de aanvraag van regelingen te verruimen. •

Bouw ook voor ondernemers en zzp’ers een actief netwerk op in de stad om deze groepen te bereiken. Besteed hierbij extra aandacht aan de zzp’ers met een nietwesterse migratieachtergrond.

20

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

1. Huidige beleidssituatie In dit hoofdstuk beschrijven we het huidige (integrale) beleid voor inwoners met een laag inkomen. In de eerste paragraaf wordt de integrale visie voor armoede en schulden beschreven waaronder gemeentelijke ambities specifiek voor de minimadoelgroep (1.1). Daarna komen de prestatie-indicatoren aan bod, ontleend aan de programmabegroting (1.2). Tot slot volgt een korte analyse van het complete beleidskader in Zandvoort (1.3).

Belangrijkste bevindingen • • •

De integrale beleidsvisie voor armoede en schulden (2021 – 2024) heeft een duidelijke definitie van armoede én visie voor de lange termijn. De beleidsvisie is uitgewerkt in een kansencirkel om inwoners ‘grip op geld’ te geven. De ZandvoortPas legt de basis voor het minimabeleid als toetsingsinstrument om toegang te geven tot andere minimaregelingen voor inwoners met een laag inkomen. Sturing en monitoring op de integrale beleidsvisie wordt uitgevoerd aan de hand van de programmabegroting. De gemeente monitort aan de hand van indicatoren of hun prestatiedoelstellingen worden behaald.

1.1. Integrale beleidsvisie armoede en schulden (2021 – 2024) De gemeente hanteert een integrale beleidsvisie voor de beleidsterreinen ‘armoede’ en ‘schulden’ en heeft haar voornemens en doelstellingen gebundeld in ‘In Zandvoort meer kans op een financieel zeker bestaan’ (vastgesteld in oktober 2020, geldig voor de periode 2021 – 2024). De beleidsvisie is integraal opgesteld omdat de gemeente geldzorgen, armoede en schulden beschouwt als samenhangende factoren.

1.1.1. Definitie en doelgroep De gemeente Zandvoort definieert armoede, in navolging van het Sociaal Cultureel Planbureau, als de situatie dat inwoners ‘gedurende langere tijd’ onvoldoende financiële middelen hebben voor noodzakelijke uitgaven en uitgaven om te participeren in de samenleving. Zandvoort beschouwt armoede als een ‘complex verschijnsel’ omdat zij samenhang zien met andere problematiek zoals stress, verlies van lange termijn denken en minder meedoen in de samenleving. Om de doelgroep in armoede te ondersteunen, biedt de gemeente inkomensondersteunende regelingen aan tegen een maximale inkomensgrens van 120 procent Wsm. Begin 2019 is deze inkomensgrens verruimd van 115 procent Wsm tot de huidige 120 procent Wsm.

1.1.2. Visie Het uitgangspunt voor de gemeentelijke visie is ‘Zelfstandig meedoen naar vermogen in de samenleving’6; het streven is dat dit net zo goed mogelijk is voor inwoners met een laag inkomen of geldzorgen. Het benutten van eigen mogelijkheden van inwoners staat hierbij centraal en de gemeente ondersteunt en springt bij waar nodig. Bij de aanpak van armoede en schulden kijkt de gemeente naar het gezin/huishouden als systeem en naar de situatie als geheel inclusief bijkomende effecten als stress en zorgmijding. De gemeente zoekt hierbij naar oplossingen die passen bij de situatie en gericht zijn op de lange termijn; maatwerk kan hierbij worden toegepast wanneer nodig. In deze werkwijze wil ze duurzaam en intensief samenwerken met haar ‘partners in de stad’.

1.1.3. ZandvoortPas als uitgangspunt De ZandvoortPas vormt de basis voor het minimabeleid in de gemeente Zandvoort. De ZandvoortPas wordt ambtshalve verstrekt aan: 6 Citaat afkomstig uit de Zandvoortse Integrale Beleidsvisie Armoede en Schulden ‘In Zandvoort meer

kans op een financieel zeker bestaan’, pagina 13.

21

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

• Inwoners met een uitkering op grond van de Participatiewet, IOAW of IOAZ; • Inwoners met een schuldbemiddelingstraject of WSNP; • Inwoners met een AOW-uitkering en aanvullende AIO; • Inwoners die kwijtschelding van gemeentelijke belasting ontvangen. Verder kunnen alle huishoudens met een inkomen tot 120 procent van het wettelijk sociaal minimum en een vermogen binnen de grenzen van de Participatiewet de ZandvoortPas aanvragen. Voor inwonende kinderen van 4 tot en met 17 jaar geldt dat zij de ZandvoortPas ook krijgen toegekend. De ZandvoortPas vereenvoudigt het gebruik van de verschillende minimaregelingen; omdat middels de aanvraag van de ZandvoortPas het inkomen en vermogen van inwoners bekend is, verlaagt én vereenvoudigt dit de aanvraag en toegang tot andere minimaregelingen. Oftewel: de ZandvoortPas fungeert als toetsingsinstrument. Daarnaast ontvangen inwoners op regelmatige basis informatie over het regelingenaanbod wanneer zij beschikken over een ZandvoortPas. Ook ketenpartners van de gemeente maken gebruik van de ZandvoortPas om hun doelgroep te bepalen.

1.1.4. Kansencirkel ‘Grip op geld’ Om de beleidsvisie voor armoede en schulden te realiseren heeft de gemeente Zandvoort een ‘kansencirkel’ opgesteld. Hieruit spreekt de ambitie om financieel kwetsbare inwoners meer kansen te geven. Dat inwoners grip hebben op hun financiële situatie vormt het uitgangspunt voor de kansencirkel. De gemeente wil deze doelstelling bereiken door bij te dragen aan financiële redzaamheid, het voorkomen van nieuwe schulden en meedoen aan de samenleving. Om dit in de praktijk te brengen zet ze drie vormen van preventie in: 1) Primaire preventie: voorlichting geven over geldzaken en schuldenproblematiek. Bijvoorbeeld in de vorm van gastlessen en voorlichtingsbijeenkomsten. 2) Secundaire preventie: deze preventievorm richt zich op het vroegtijdig herkennen en erkennen van financiële problematiek. Bijvoorbeeld door zich te krijgen op betalingsachterstanden en de inzet van Vroeg Eropaf (vroegsignalering). 3) Tertiaire preventie: wanneer er al sprake is van financiële problemen of schulden past de gemeente cursussen en coaching toe om ‘erger te voorkomen’ (recidive). Figuur 1.1.1. Kansencirkel ‘Grip op geld’

22

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

In totaal zijn zes elementen gedefinieerd om de gemeentelijke ambitie voor ‘Grip op geld’ te realiseren: • Rond kunnen komen De doelstelling is dat inwoners van Zandvoort met een laag inkomen de inkomensondersteunende regelingen kennen én hier gebruik van maken, zodat hun financiële redzaamheid wordt bevorderd. Deze doelstelling wordt in de praktijk gebracht door: o Inkomensondersteunende regelingen aanbieden voor verschillende kostensoorten; o Informatievoorziening via de ZandvoortPas; o Communicatiecampagnes (sociale media, posters in de stad, foldermateriaal). • Meedoen met weinig geld Gemeente Zandvoort streeft ernaar dat inwoners met een laag inkomen kunnen meedoen in de samenleving en zich persoonlijk kunnen ontwikkelen. Hiertoe zijn enkele regelingen beschikbaar op gebied van sport en cultuur. • Opgroeien zonder geldzorgen De doelstelling is dat kinderen die opgroeien in een huishouden met een laag inkomen zonder geldzorgen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen als ‘actieve en kansrijke deelnemer aan de samenleving’. Gezinnen worden daarom ondersteund met regelingen voor kinderen op gebied van schoolkosten, sport en cultuur. De gemeente werkt hiervoor nauw samen met het Jeugdfonds Sport & Cultuur en Stichting Leergeld op subsidiebasis.

• Een steuntje in de rug hebben Zandvoorters kunnen gebruikmaken van de steun die netwerkpartners en wijkteams aanbieden; dit geldt ook voor inwoners zonder indicatie (vanuit het concept Sociale Basis). Inwoners kunnen terecht bij deze organisaties voor allerhande vragen, ook op financieel gebied en bij geldzorgen. De gemeente werkt hiervoor samen met netwerkpartners in de stad en streeft ernaar hun partners te informeren over mogelijkheden en ontwikkelingen. • Schuldenzorgvrij zijn Schulden hebben invloed op allerlei levensdomeinen van inwoners. De gemeente Zandvoort wil huishoudens met schulden ondersteunen door passende instrumenten aan te bieden. De doelstelling is dat stress bij geldzorgen verdwijnt en deze doelgroep tijdig wordt geholpen; de gemeente biedt hiertoe verschillende vormen van schuldhulpverlening aan. • Op weg naar een nieuwe toekomst Zandvoort wil de bestaanszekerheid van haar inwoners bevorderen door verschillende regelingen en ondersteuning aan te bieden nadat schulden zijn afgelost en kwijtgescholden. Bijvoorbeeld in de vorm van beschermingsbewind, trajectbegeleiding en nazorg.

1.2. Programmabegroting 2023 – 2027 De programmabegroting7 formuleert doelen, prestatie-indicatoren en effectindicatoren per beleidsveld, die voortvloeien uit de gemeentelijke ambities in de beleidsvisie. Op het gebied van inkomen en inkomensondersteuning heeft de gemeente Zandvoort twee doelstellingen opgesteld (zie hieronder). Voor beide doelstellingen is ‘het aantal huishoudens dat gebruikmaakt van een minimaregeling via een gemeentelijke aanvraag’ als meetbare effectindicator gekozen. Vervolgens is een prestatiedoelstelling geformuleerd met bijbehorende prestatie-indicatoren. De sturingsinformatie is afkomstig uit twee verschillende bronnen waaronder de gemeentelijke registratiebestanden en het klanttevredenheidsonderzoeken (Werk, inkomen en schulden).

7 Ontleend aan Notubiz. Bron: https://zandvoort.raadsinformatie.nl/document/11970314

23

Gemeente Zandvoort

Tabel 1.2.1 Sturing en monitoring Doelstellingen & Prestaties 1 Bieden van een tijdelijke inkomensondersteuning voor inwoners wanneer zij niet op een andere wijzen in hun levensonderhoud kunnen voorzien 2 Zandvoorters met een laag inkomen en/of geldzorgen kunnen rondkomen en meedoen Prestatie: Tijdig inkomensondersteuning bieden wanneer inwoners hier recht op hebben

Definitief v3

Effectindicatoren8 • Het aantal huishoudens dat gebruik maakt van een minimaregeling via een gemeentelijke aanvraag. •

Het aantal huishoudens dat gebruik maakt van een minimaregeling via een gemeentelijke aanvraag. % aanvragen gemeentelijke voorzieningen dat binnen de wettelijke termijn is afgehandeld. Aantal gebruikers ZandvoortPas Aantal gebruikers gemeentelijke zorgpolis Beoordelingscijfer van klanten voor de dienstverlening van de minimavoorzieningen

• • • •

1.3. Evaluatie beleidssituatie In onderstaande figuur is de beleidssituatie in Zandvoort grafisch weergegeven. Figuur 1.3.1. Schematische weergave van de huidige beleidssituatie9 Programma Sociaal Domein (Vanaf 2020)

Integrale visie armoede en schulden (2021 – 2024)

Sturing & monitoring Programmabegroting 2023 - 2027

Aanbod minimaregelingen (beleidsregels)

Beleidssituatie Het ‘Programma Sociaal domein’ formuleert vijf leidende principes en is koersbepalend voor de werkwijze in het sociaal domein. Naast deze koersbepaling vormt de integrale visie voor armoede en schulden ‘In Zandvoort meer kans op een financieel zeker bestaan’ de blauwdruk voor de visie en doelstellingen omtrent huishoudens met een laag inkomen. Deze integrale beleidsvisie formuleert stappen waarmee de gemeente wil toewerken naar het bereiken van de doelen op de langere termijn. De uitwerking van de concrete stappen richting deze doelen staat eveneens beschreven. Deze visie geeft richting aan de uitvoering van het minimabeleid; vanuit de integrale beleidsvisie is onder meer de doelgroep voor de minimaregelingen gedefinieerd en zijn keuzes gemaakt voor de inkomensgrenzen en regelingen waarmee deze doelgroep het beste bereikt kan worden. Dit maakt dat het aanbod aan minimaregelingen ingebed is in de beleidssystematiek van visie, doelstellingen en actiepunten.

8 Hier worden enkele voorbeelden benoemd. Het vormt geen totaaloverzicht. 9 De lijnen verwijzen naar beleidsverbindingen die aanwezig zijn (gesloten lijnen met pijlen) of nog

ontbreken (stippellijnen).

24

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

Sturing en monitoring In de programmabegroting staan doelstellingen en prestaties geformuleerd die de gemeente Zandvoort nastreeft. De programmabegroting is opgesteld voor meerdere taakvelden, waaronder ook inkomen en inkomensondersteunende regelingen. In de programmabegroting zijn indicatoren opgesteld om de effecten te meten. De gemeente benut meerdere indicatoren om te beoordelen of ze hun doelstellingen en prestaties hebben behaald. De indicatoren worden gemeten aan de hand van meerdere bronnen, zoals de gebruikscijfers van verschillende minimaregelingen en ook klanttevredenheidsonderzoeken onder de doelgroep. Deze werkwijze zorgt ervoor dat de effectiviteit van het beleid goed gemonitord wordt.

25

Gemeente Zandvoort

Definitief v3

2. Uitvoering van het beleid De evaluatie van het minimabeleid heeft uitdrukkelijk als doelstelling om breder te kijken dan alleen een cijfermatig beeld. Het gaat juist om ontwikkelingen in de doelgroep, ambities, de doeltreffendheid van het huidige beleid en de samenwerking met ketenpartners. Daarom hebben (groeps)gesprekken plaatsgevonden met diverse betrokken partijen. Dit hoofdstuk brengt de uitkomsten van deze gesprekken in beeld.

Belangrijkste bevindingen •

De gemeentelijke uitvoeringsmedewerkers signaleren geen stijging in het aantal hulpvragen. Ketenpartners zien wel dat het aantal hulpvragen toeneemt. • De meerderheid van de gesproken partijen beschouwt het Zandvoortse minimabeleid als breed en gevarieerd.Toch zien zij ook kansen: veel regelingen geven soms een diffuus beeld voor inwoners10 en beleid is gericht op kwetsbare doelgroepen maar bereikt niet iedereen. Verder liggen er kansen om de ZandvoortPas breder in te zetten door ook andere tegoeden beschikbaar te maken via de pas. • De huidige minimaregelingen ondersteunen inwoners in hun meedoen in de samenleving. Toch spelen er ook belemmeringen zoals stress bij het aanvragen van de regelingen door bewijslast (hoewel de ZandvoortPas dit vereenvoudigt), ondersteuning die via gemeente en vele partijen beschikbaar is (versplinterd) en de regelingen bereiken niet alle inwoners. Zandvoort pleegt grote proactieve gemeentelijke inzet om de informatievoorziening rondom de minimaregelingen toegankelijk en duidelijk te maken via campagnes. Dit wordt door de Adviesraad Sociaal Domein Zandvoort, ketenpartners en medewerkers zeer gewaardeerd. Kansen liggen op het bereiken van de meest kwetsbare doelgroepen11; ketenpartners signaleren dat aanwezigheid op locatie hiervoor de passende oplossing is.

2.1. Participanten In de periode november 2023 tot januari 2024 hebben zeven interviews en focusgroepen plaatsgevonden met de volgende betrokkenen: • Medewerkers van de gemeente: zowel beleidsadviseurs als uitvoeringsmedewerkers; • Adviesraad Sociaal domein Zandvoort; • Politiek: wethouder met beleidsterrein ‘minima en schulden’ in portefeuille; • Maatschappelijke organisaties die als samenwerkingspartners12 van de gemeente optreden en verschillende doelgroepen ondersteunen. In onderstaande analyse worden de resultaten uit de verschillende gesprekken gerapporteerd en waar relevant met elkaar in verband gebracht.