Bijlage 1. Eindrapportage bereikbaarheid kust fase 3
Tekst van het document
Naar een bereikbare kust Eindrapportage project Bereikbaarheid Kust – Fase 3 Oktober 2024
Opdrachtgever
Provincie Noord-Holland en Gemeenschappelijke Regeling Bereikbaarheid Zuid-Kennemerland
Titel rapport
Naar een bereikbare kust Eindrapportage project Bereikbaarheid Kust – Fase 3
Kenmerk
016674.20240816.R1.04
Datum publicatie
23 oktober 2024
Kernteam Goudappel / Decisio / Democracy Agency
Jeroen Loijen (Goudappel), Menno de Pater, Willem Goedhart (Decisio), Jasper van Laar, Jochem de Groot (Democracy Agency)
Projectleiders opdrachtgever
Stefan Bakker (Provincie Noord-Holland), Kasper Janssen (Gemeenschappelijke Regeling Bereikbaarheid Zuid-Kennemerland)
Status
Definitief
Foto voorblad
Haarlem105 © Copyright Goudappel BV 23-10-24
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
2
Inhoudsopgave Samenvatting
5
1. Aanleiding
9
2. Opbrengst participatie
11
3. Voorgestelde aanpak op hoofdlijnen
14
4. Basisaanpak
17
5. Maatregelpakket ‘reguleren’
32
6. Maatregelpakket ‘verleiden en geleiden’
37
7. Effectbeoordeling
44
8. Conclusie en advies
54
Bijlage 1 Samenvatting van ingebrachte ideeën tijdens participatie
57
Bijlage 2 Analyse realisatie doorfietsroute Voormalige Trambaan
62
Bijlage 3 benodigde afname autoverkeer voor goede doorstroming
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
71
3
Bijlage 4 Analyse tariefstelling P+R en parkeerplaatsen aan de kust
73
Bijlage 5 Uitwerking maatschappelijke effectbeoordelingen
77
Bijlage 6 Nader uit te werken ideeën
86
Naar een Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
4
Samenvatting Aanleiding De wegen en fietspaden naar Bloemendaal aan Zee en Zandvoort zijn verschillende keren per jaar overvol. Vooral tijdens zonnige dagen en zomerse evenementen. Op basis van data uit de probleemanalyse, de ingebrachte ideeën tijdens het participatieproces en expert judgement werken we aan maatregelenpakketten die nodig zijn om de problematiek op te lossen en die voldoen aan de vastgestelde uitgangspunten. Naast het verbeteren van de bereikbaarheid leveren deze maatregelen een bijdrage aan het sparen van de kwetsbare natuur en tot duurzame oplossingen voor de problematiek. Opbrengst participatie Bewoners, ondernemers en bezoekers van de kust van Zuid-Kennemerland hebben in maart en april 2024 in totaal 205 ideeën ingebracht om de kust beter bereikbaar te maken. Dit is gebeurd via zowel een online platform als via offline bijeenkomsten en gesprekken. De ingediende ideeën zijn beoordeeld op hun bijdrage aan de doelstellingen van project Bereikbaarheid Kust en gebruikt om de maatregelenpakketten samen te stellen. Zodra de verantwoordelijk bestuurders zich hebben uitgesproken over de keuze uit deze pakketten, wordt aan de indieners van ideeën gecommuniceerd of hun idee wel of niet kan worden meegenomen in de uitwerking van het door de bestuurders gekozen pakket aan maatregelen.
Voorgestelde aanpak op hoofdlijnen In de uitwerking van maatregelen onderscheiden we een basisaanpak die bestaat uit maatregelen die bijdragen aan de projectdoelstellingen én onafhankelijk van de keuze voor andere maatregelen uitgevoerd kunnen worden. Dit gaat om het verbeteren van fietsroutes naar de kust, het verbeteren van fietsparkeren aan de kust en inzet op informeren en gedragsbeïnvloeding. Uit berekeningen blijkt dat 20% tot 35% afname van autoverkeer op piekmomenten benodigd is om aan alle gestelde uitgangspunten te voldoen. Deze afnames kunnen niet enkel met de basisaanpak worden bereikt. Daarom moet aanvullend gekozen worden uit de volgende pakketten: •
Reguleren: actief weren of ontmoedigen van autoverkeer richting de kust om een goede doorstroming op het wegennet af te dwingen, middels een toelatingssysteem of verhoging van parkeertarieven aan de kust. Aanvullend op deze maatregelen kunnen P+R-oplossingen worden geboden voor kustbezoekers.
•
Verleiden en geleiden: tussen P+R-locatie(s) en de kust wordt een route vrijgemaakt waarop pendelbussen en het ov goed kunnen doorstromen. Hierdoor ontstaat een aanvullende reismogelijkheid naar de kust, zonder ingrijpende maatregelen voor de autobereikbaarheid van de kust.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
5
Basisaanpak De basisaanpak bestaat uit: •
Verbetering van doorfietsroutes naar de kust: voor de korte termijn adviseren we de beschikbare middelen in te zetten om de route via de Voormalige Trambaan te verbeteren. Deze route wordt veel gebruikt door kustbezoekers uit de regio voor wie de fiets een alternatief van de auto kan zijn, voldoet niet aan de gestelde infrastructurele kwaliteitseisen, komt ook hoog uit de prioritering van andere te verbeteren doorfietsroutes in Zuid-Kennemerland en is niet alleen voor kustbezoekers maar ook voor woon-werkverkeer een belangrijke route. De overige (door)fietsroutes naar de kust (Visscherspad, routes langs Zeeweg, mogelijke nieuwe route door Waterleidingduinen en recreatieve routes door de duinen) kennen elk hun eigen complexiteiten waardoor uitvoering op korte termijn niet haalbaar is. We adviseren om de mogelijkheden ter verbetering van deze overige routes uit te werken, gericht op de middellange of langere termijn. Wel kan op korte termijn gericht worden gecommuniceerd over (verbeterde) fietsroutes naar de kust, bijvoorbeeld middels bewegwijzering. Dit geldt onder andere voor de route vanuit Haarlemmermeer via de Voormalige Trambaan naar de kust.
•
Kwaliteitsimpuls voor fietsparkeren aan de kust: zowel Bloemendaal als Zandvoort werkt aan realisatie van nieuwe fietsenstallingen aan de kust. We adviseren te communiceren over de aanwezigheid van deze stallingen, te voorzien in duidelijke, consistente bebording naar de stallingsentrees vanaf de belangrijkste fietsroutes en ervoor te zorgen dat de zichtbaarheid van (nieuw gerealiseerde) stallingsentrees op orde is. We adviseren om bij de verdere uitwerking voor één of meerdere bewaakte stallingen in Zandvoort de optie mee te nemen om de stalling in Bloemendaal aan Zee daar ook in te betrekken. Daarnaast adviseren we de benodigde (al dan niet bewaakte) fietsparkeercapaciteit per doelgroep en per locatie aan de kust te onderzoeken en op basis daarvan een plan te maken voor eventuele aanvullende stallingsvoorzieningen.
•
Inzet op informeren en gedragsbeïnvloeding: we adviseren om: 1.
met de provincie en betrokken gemeenten een gezamenlijke communicatiestrategie uit te werken voor de kust Zuid-Kennemerland;
•
2.
een centraal platform voor kustbezoekers op te richten;
3.
doelgerichte informatie via het centrale platform en social media te delen;
4.
de effectiviteit van de communicatiestrategie te monitoren.
Inzet op bereikbaarheid per spoor: we adviseren om met NS en ProRail de inzet van meer en langere treinen op drukke kustdagen te bespreken en (het vergroten van) de inzet van P+R terreinen langs het spoor te verkennen.
Maatregelenpakket ‘reguleren’ Om op de piekmomenten de files op het wegennet tegen te gaan (één van de gestelde uitgangspunten) is 20% tot 35% afname van het autoverkeer van en naar de kust nodig. De infrastructurele (kruispunt)capaciteit dusdanig uitbreiden dat ook deze autostroom zonder doorstromingsproblemen verwerkt kan worden is niet mogelijk. Met de maatregelen uit de basisaanpak zullen de benodigde afnames van autoverkeer niet bereikt worden. Daarom zijn aanvullende regulerende maatregelen nodig voor autoverkeer. Hiervoor zijn twee opties uitgewerkt: •
Autoverkeer selectief toelaten met een toegangssysteem.
•
Parkeertarieven (fors) verhogen.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
6
In de uitwerking is gebleken dat selectieve toegang van autoverkeer gelet op juridische, organisatorische en operationele complexiteiten niet of zeer lastig haalbaar is. De uitvoering ervan is pionieren, waarvoor aanvullende juridische advisering benodigd is, waarvoor veel kosten en inspanning van de betrokken partijen benodigd zijn. Het is zeer onzeker of de uitvoering daadwerkelijk mogelijk is. Advies is daarom om niet verder te gaan met deze uitwerking. Verhoging van parkeertarieven – dusdanig dat het aantal bezoekers per auto in voldoende mate afneemt dat de doorstroming verbetert – is de andere mogelijkheid. Het is echter niet mogelijk om efficiënt en doelgericht te werken met flexibele parkeertarieven. Tarieven verhogen op alle dagen in het hoogseizoen, heeft te veel ongewenste effecten voor ondernemers en bezoekers van de kust op de rustigere dagen. Daarom adviseren we ook voor deze optie om dit niet verder uit te werken. Maatregelenpakket ‘verleiden en geleiden’ Het maatregelenpakket ‘verleiden en geleiden’ zet in op het creëren van een aanvullende reismogelijkheid met P+R-locatie(s) ten oosten van Heemstede en Haarlem vanaf waar kustbezoekers met pendelbussen naar de kust reizen. Om dit systeem te laten werken, gelden 4 randvoorwaarden: 1.
Er moet een filevrije verbinding voor de pendelbussen tussen de P+R en de kust beschikbaar zijn. Ook de reguliere buslijnen naar de kust kunnen dan van deze verbinding gebruik maken. Hiervoor kunnen de bestaande busbanen door Heemstede en Haarlem worden benut. De Zeeweg moet (ook na herinrichting) dusdanig zijn ingericht dat de (pendel)bussen eventuele files kunnen passeren. Tussen het centrum van Haarlem en de Zeeweg moeten (waar en wanneer nodig) op de piekmomenten verkeersmaatregelen worden genomen om de (pendel)bussen door te laten stromen.
2.
Inzet van een hoogfrequente pendeldienst: de overstaptijd tussen auto en pendeldienst moet zo klein mogelijk zijn om ervoor te zorgen dat de P+R een aantrekkelijke reisoptie voor kustbezoekers is.
3.
De P+R is gratis en de parkeertarieven aan de kust moeten worden verhoogd naar minimaal € 25 per dag om de P+R voldoende aantrekkelijk te laten zijn ten opzichte van met de auto doorrijden naar de kust.
4.
Goede reisinformatie over de ov- en P+R-mogelijkheden is cruciaal om het systeem te laten slagen.
Deze maatregel draagt direct bij aan een beter bereikbare kust: je biedt een aanvullende reisoptie waarmee je ook de groei van bezoekers kan faciliteren. Ideeën voor P+R oplossingen zijn ook in de participatie veel ingebracht. Nadeel van dit pakket is dat files en daarbij behorende overlast zullen blijven bestaan. De maatregelen uit het pakket ‘reguleren’ zijn na uitwerking niet of zeer lastig haalbaar gebleken. Daarmee zijn de maatregelen uit dit pakket ‘verleiden en geleiden’ de manier waarmee maximaal effect op de projectdoelstellingen gehaald kan worden. Advies is daarom om – naast de maatregelen uit de basisaanpak – voor een duurzaam, betere bereikbaarheid van de kust voor de langere termijn in te zetten op dit pakket ‘verleiden en geleiden’. Op korte termijn kan de werking en effectiviteit van dit pakket in pilotvorm onderzocht worden, gecombineerd met monitoring en evaluatie. In deze pilot kan ook onderzocht worden of en
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
7
welke verhoging van parkeertarieven aan de kust noodzakelijk is om het P+R-systeem te laten slagen. Effectbeoordeling De basisaanpak leidt tot een verbetering van de fietsbereikbaarheid van de kust. We verwachten beperkte leefbaarheidseffecten, aangezien de hoeveelheid autoverkeer nagenoeg gelijk blijft. Het pakket heeft een licht positief effect op de economie, omdat de fietsmaatregelen en inzet op communicatie kunnen leiden tot een kleine groei van bezoekers. De verbetering van de Voormalige Trambaan scoort positief in een quick scan MKBA door de baten in reiscomfort en verkeersveiligheid die jaarrond (ook voor woonwerkverkeer) behaald worden. Het pakket bestaat uit haalbare/werkbare oplossingen. Met het pakket ‘reguleren’ kunnen op effectieve wijze de grootste positieve effecten op bereikbaarheid en leefbaarheid behaald worden. De maatschappelijke baten wegen in potentie op tegen de maatschappelijke kosten, mits het systeem gebruiksvriendelijk kan worden ingericht. Het pakket is echter juridisch, organisatorisch en operationeel zeer complex en daardoor niet op korte termijn uitvoerbaar. De P+R in het pakket ‘verleiden en geleiden’ zorgt voor een aanvullende reismogelijkheid en draagt op die wijze bij aan een betere bereikbaarheid van de kust. Daarnaast leidt het pakket tot een verbeterde doorstroming van de bus.
De P+R zal niet voor voldoende mensen een aantrekkelijk alternatief vormen om autofiles te voorkomen. Daardoor is het effect op de leefbaarheid en autobereikbaarheid van deze maatregel beperkt. Het pakket ‘verleiden en geleiden’ is haalbaar/werkbaar, maar vraagt nog uitwerking van organisatorische en operationele aspecten en kent uitdagingen wat betreft de benodigde verhoging van parkeertarieven aan de kust. Conclusies en advies Concluderend en samenvattend is het advies aan de verantwoordelijk bestuurders: 1.
2. 3.
Zet in op uitvoering van de basisaanpak, bestaande uit concrete en zichtbare maatregelen die op korte termijn, onafhankelijk van andere keuzes genomen kunnen worden. Ga niet verder met de maatregelen uit pakket ‘reguleren’, gelet op de zeer onzekere haalbaarheid. Zet voor de langere termijn in op een duurzaam bereikbare kust met pakket ‘verleiden en geleiden’. Hoewel dit pakket niet optimaal is, biedt het de enige haalbare aanvullende mogelijkheid op de basisaanpak om te werken aan de projectdoelstellingen van Bereikbaarheid Kust. Om stapsgewijs te werken, adviseren we te starten met een pilot en deze te monitoren en evalueren gericht op de te nemen vervolgstappen.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
8
1. Aanleiding 1.1
Problematiek bereikbaarheid kust Zuid-Kennemerland
De Zandvoortse en Bloemendaalse kust zijn al jaren populaire bestemmingen. Bij mooi weer of strandevenementen reizen veel mensen naar de kust. Op zonnige dagen is de toestroom van auto’s naar Bloemendaal aan Zee en Zandvoort zo groot, dat de verkeersafwikkeling verstoord raakt en er files ontstaan. Hierdoor wordt de kust in Zuid-Kennemerland minder bereikbaar en ontstaan er problemen voor het dagelijkse woon-werkverkeer en bewoners. Zuid-Kennemerland is een diverse regio met verschillende belangen. Bloemendaal aan Zee en Zandvoort zijn aantrekkelijke badplaatsen, waar ondernemers en inwoners voor een groot deel afhankelijk zijn van een goed draaiende kusteconomie. Een gastvrij imago en goede bereikbaarheid zijn voor hen van groot belang. Inwoners van Bloemendaal, Heemstede en Haarlem hebben deze prachtige kustzone in de achtertuin, veelal op fietsafstand. Het doorgaande kustverkeer vanuit de Metropoolregio Amsterdam en verder staat echter op gespannen voet met de leefbaarheid en verkeersveiligheid in die tussenliggende kernen. We zien de mogelijke voor- en nadelen voor elke gemeente bij verschillende maatregelen. We moeten daarom een balans vinden tussen bereikbaarheid, leefbaarheid, respect voor natuur en een goed draaiende economie aan de kust. We moeten ook rekening houden met de groei van de Metropoolregio Amsterdam.
Er worden de komende jaren namelijk 175.000 woningen bijgebouwd in deze regio. Vanwege de aantrekkingskracht van de kust zal dat ook een groei van recreatie en toerisme betekenen in Zuid-Kennemerland. Hoe we op een duurzame manier met die groei omgaan is een belangrijke vraag waar we samen antwoorden op moeten vinden. Om effectief aan de slag te kunnen gaan met het verbeteren van de bereikbaarheid én om de overlast van verkeer te beperken, is het nodig dat we weten wat er gedurende het jaar daadwerkelijk aan de hand is. Om die vraag te beantwoorden is in 2023 in opdracht van de provincie Noord-Holland en de Gemeenschappelijke Regeling Bereikbaarheid ZuidKennemerland een uitgebreide probleemanalyse uitgevoerd. Wat uit de analyse komt is dat er gemiddeld 45 piekdagen zijn waarop knelpunten in het verkeersysteem optreden door het kustverkeer. Er zijn verschillende type piekdagen, waarvan de aard en ernst van de knelpunten verschilt.
1.2
Vastgestelde uitgangspunten en oplossingsrichtingen
De wethouders mobiliteit van de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemstede en Zandvoort en de gedeputeerde mobiliteit van de provincie Noord-Holland hebben in september 2023 op basis van de geconstateerde knelpunten drie uitgangspunten vastgesteld: 1.
We verbeteren de fietsbereikbaarheid van de kust;
2.
We streven naar minder files en drukte op autowegen, zodat de bus goed doorrijdt;
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
9
3.
We faciliteren de groei van bezoekers aan de kust met openbaar vervoer, fiets en P+R.
Daarnaast zijn 7 oplossingsrichtingen vastgesteld die in samenhang uitgewerkt moeten worden: 1.
Bezoekers informeren over drukte op de weg (files) en hen goede alternatieven aanbieden, zoals ov of fietsroutes;
2.
Verbeteren veiligheid, comfort en reistijd voor fiets;
3.
Verbeteren doorstroming en verbinding van bussen en treinen;
4.
Groei van bezoekers opvangen met fiets, ov en P+R;
5.
Ondersteunend parkeerbeleid;
6.
Faciliteren autoverkeer naar kust koppelen aan beschikbaarheid parkeerplaatsen;
7.
Inzet op relatief kleine infrastructurele optimalisaties.
Met deze drie uitgangspunten en 7 oplossingsrichtingen hebben de bestuurders besloten om het gesprek met de omgeving op te starten. Hoe kijken de bewoners, ondernemers en bezoekers van de kustzone en aangrenzende gemeenten naar de knelpunten en welke oplossingen zien zij?
1.3
Stand van zaken en leeswijzer rapportage
In hoofdstuk 2 is de opbrengst van het participatieproces met de omgeving beschreven dat van medio maart tot medio april 2024 is doorlopen. Op basis van data uit de probleemanalyse, de ingebrachte ideeën tijdens het participatieproces en expert judgement werken we aan maatregelenpakketten die nodig zijn om de problematiek op te lossen en die voldoen aan de vastgestelde uitgangspunten. Naast het verbeteren van de bereikbaarheid leveren deze maatregelen een bijdrage aan het sparen van de kwetsbare natuur en tot duurzame oplossingen voor de problematiek. Hierin maken we onderscheid tussen: 1.
Een basisaanpak, bestaande uit maatregelen die onafhankelijk van andere keuzes genomen kunnen worden.
2.
Twee daarop aanvullende maatregelpakketten met cruciale maatregelen om aan de uitgangspunten te kunnen voldoen. Deze vragen om een principekeuze van de verantwoordelijk bestuurders.
In hoofdstuk 3 zijn deze basisaanpak en te maken principekeuze voor de aanvullende maatregelenpakketten op hoofdlijnen toegelicht. Hoofdstuk 4 gaat nader in op maatregelen uit de basisaanpak – inclusief een aantal maatregelen waar op korte termijn mee gestart kan worden. In hoofdstuk 5 en 6 zijn de twee aanvullende maatregelenpakketten uiteen gezet. Hoofdstuk 7 geeft inzicht in de effectiviteit van de basisaanpak en de twee aanvullende maatregelenpakketten op de aanpak van de problematiek. Tot slot beschrijft hoofdstuk 8 de conclusie van de analyses en het advies op basis van het doorlopen proces.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
10
2. Opbrengst participatie 2.1
Participatieproces Samen slim naar zee
Om tot gedragen oplossingen te komen zijn bewoners, ondernemers en bezoekers tussen 18 maart 2024 en 15 april 2024 gevraagd naar hun oplossingen voor de bereikbaarheid van de kust. In dit participatietraject is aangegeven dat we specifiek zochten naar ideeën die vallen binnen de drie uitgangspunten (zie paragraaf 1.2) en een aantal thema’s (zie onder). Ook is uitgelegd aan welke randvoorwaarden een idee moest voldoen en op welke wijze we ingediende ideeën beoordelen. Daarmee zijn de aanpak en het speelveld vooraf transparant gemaakt. In het participatieproces hebben we twee lijnen bewandeld, fysiek en online. Tijdens het wandelevent 30 van Zandvoort en tijdens 2 momenten op 3 april j.l. zijn we in gesprek gegaan met bezoekers van de kust en inwoners van de regio. Daarnaast zijn 9 gesprekken gevoerd met belangrijke stakeholders, waaronder de Fietsersbond, ondernemers uit Zandvoort en Bloemendaal, bewonersorganisaties en natuurpartijen. De tijdens deze sessies en gesprekken opgehaalde ideeën zijn samengevat vastgelegd op het online platform samenslimnaarzee. Dit online platform bood informatie over doelstelling en achtergrond, een beschrijving van de aanpak en tijdlijn en de genoemde randvoorwaarden en spelregels. Samen met de input van participanten die liever online meededen was samenslimnaarzee dé centrale plek waarop alle (online en offline) input is verzameld.
Ieders inbreng is daarmee gelijk en is op een gelijke manier beoordeeld.
2.2
Ingediende ideeën
In totaal zijn er 205 ideeën ingediend (inclusief 16 ideeën die eerder binnenkwamen bij het project Zeeweg) waarbij meerdere indieners met (min of meer) hetzelfde idee zijn gekomen. De ideeën zijn ingediend aan de hand van zeven thema’s (die gekoppeld zijn aan de 7 oplossingsrichtingen die in paragraaf 1.2 zijn benoemd): 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Betere reisinformatie Meer op de fiets Aantrekkelijk openbaar vervoer Meer bezoekers in de toekomst Parkeren Slim omgaan met autoverkeer Kleine verbeteringen aan de weg
De indiener van een idee kon zelf aangeven bij welk van bovengenoemde thema’s het idee het beste aansluit. In figuur 2.1 zijn de ingebrachte ideeën gerangschikt naar deze thema’s.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
11
Figuur 2.1: Overzicht ingediende ideeën per thema Het totale overzicht aan ingediende ideeën is te vinden op het online platform samenslimnaarzee. Een samenvatting hiervan is opgenomen in bijlage 1 van dit rapport. In deze paragraaf beschrijven we de opbrengst op hoofdlijnen. Een groot aantal (52) reacties bevat ideeën die fietsgebruik stimuleren. Waarbij 31% van de ideeën uit de categorie ‘kleine verbeteringen aan de weg’ ook over fietsinfra gaan. Ideeën die zoal zijn ingebracht gaan over het fietspad op de Voormalige Trambaan, groene fietsersgolf, deelfietsen, bredere fietspaden, doorfietsroutes, snelle/langzame fietsers scheiden, fietsgarages of een directe fietsverbinding met IJmuiden. 48 ideeën gaan over verbeteren/stimuleren van ov en het verbeteren van informatievoorziening, met als onderliggend doel bezoekers naar het ov te leiden. Voorbeelden van ideeën die zijn genoemd zijn een vrije baan voor de bus op de Zeeweg, actuele en dynamische (online) reisinformatie, transferium/ park en ride vanaf de A9, een shuttlebus om de bezoekers beter over stranden te verdelen, extra inzet trein en bus op piekmomenten, verlengen busroutes of een voordelig combiticket parkeren/ov. Deze ideeën werken het beste in combinatie met slimme maatregelen voor het autoverkeer en parkeren. Hiervoor zijn in totaal 54 ideeën ingebracht.
Hierbij zijn onder meer genoemd: carpoolen, afsluiting wegen zoals bij Formule 1, het vergroenen van parkeerplaatsen, reserveren van je parkeerplek, dynamische tarieven voor parkeren (piek/dal), tijdslots voor toegang met de auto en bewaakte fietsenstallingen. Opvallend was dat regelmatig, zowel in gesprekken met stakeholders als online, is genoemd dat specifieke maatregelen alleen goed werken als er integraal naar het probleem gekeken
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
12
wordt. Bijvoorbeeld: P+R locaties en meer bussen werkt alleen als de (pendel)bussen vrij kunnen doorstromen. Of: fietsgebruik stimuleren (meer fietsverkeer) kan alleen veilig en efficiënt als snel en langzaam fietsverkeer wordt gescheiden. Of het ontmoedigen van autoverkeer kan alleen als er efficiënte ov/deelvervoer alternatieven zijn.
2.3
Beoordeling ingebrachte ideeën
Alle 205 ingediende ideeën zijn beoordeeld. Hierbij is gebruik gemaakt van de eerder genoemde randvoorwaarden. 32 ingediende ideeën zijn in deze fase als niet haalbaar geacht. De redenen hiervoor liepen uiteen. Verschillende ideeën waren inhoudelijk interessant, zoals degenen die ingingen op veiligheid van verkeersstromen. Hoewel later bij uitvoering van maatregelen mogelijk toepasbaar, zijn deze voor sec een bereikbare kust nu als mogelijke maatregel niet relevant. Alle indieners van ideeën die niet door de haalbaarheidstoets zijn gekomen, hebben hier een specifieke terugkoppeling op gehad. Deze terugkoppeling is bij de ingediende ideeën voor iedereen zichtbaar op het online platform samenslimnaarzee. De overige 172 ideeën zijn, individueel en in samenhang, beoordeeld op hun potentiële bijdrage aan een beter bereikbare kust bij het opstellen van maatregelpakketten. Deze rapportage legt de focus op enkele concrete maatregelen waar op korte termijn mee kan worden gestart (onderdeel van de basisaanpak). En daarnaast op twee pakketten met enkele cruciale maatregelen die nodig zijn om aan de vastgestelde uitgangspunten voor oplossingen te kunnen voldoen. Zodra de verantwoordelijk bestuurders zich hebben uitgesproken over de keuze uit deze pakketten, beoordelen we welke ingebrachte ideeën een goede aanvulling op dat pakket bieden en welke alsnog afvallen.
De indieners van de ideeën krijgen hier vervolgens een terugkoppeling van. Verschillende ingediende ideeën leveren naar verwachting geen directe of substantiële bijdrage aan de doelstellingen van project Bereikbaarheid Kust en vallen daarmee buiten de scope van dit project. Wanneer deze ideeën wel op lokaal niveau een verbetering voor bijvoorbeeld de openbare ruimte of verkeersveiligheid kunnen zijn, geven we deze door aan de betreffende gemeente of wegbeheerder.
Samenvatting: Bewoners, ondernemers en bezoekers van de kust van Zuid-Kennemerland hebben in maart en april 2024 in totaal 205 ideeën ingebracht om de kust beter bereikbaar te maken. Dit is gebeurd via zowel een online platform als via offline bijeenkomsten en gesprekken. De ingediende ideeën zijn beoordeeld op hun bijdrage aan de doelstellingen van project Bereikbaarheid Kust en gebruikt om de maatregelenpakketten samen te stellen. Zodra de verantwoordelijk bestuurders zich hebben uitgesproken over de keuze uit deze pakketten, wordt aan de indieners van ideeën gecommuniceerd of hun idee wel of niet kan worden meegenomen in de uitwerking van het door de bestuurders gekozen pakket aan maatregelen.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
13
3. Voorgestelde aanpak op hoofdlijnen Tijdens het participatieproces zijn 172 ideeën opgehaald die passen binnen de 7 oplossingsrichtingen om te werken aan een beter bereikbare kust. Sommige van deze ideeën kunnen worden uitgevoerd, onafhankelijk van wat aan andere maatregelen gekozen wordt. Deze ideeën werken we uit tot een set maatregelen die de basisaanpak vormen voor de beter bereikbare kust. Een aantal van deze ideeën uit de basisaanpak zijn in hoofdstuk 4 van deze rapportage verder uitgewerkt. Dat gaat om het verbeteren van de fietsroute over N201/Voormalige Trambaan, het verbeteren van de stallingsvoorzieningen aan de kust en om het verbeteren van reisinformatie en daarmee inzet op gedragsbeïnvloeding. Advies is om deze zaken sowieso op te pakken, omdat deze naar verwachting op korte termijn, projectmatig, onafhankelijk van andere keuzes voor maatregelen en binnen beschikbare budgetten uit te voeren zijn. Met deze projecten uit de basisaanpak wordt direct bijgedragen aan het uitgangspunt om te zorgen voor een betere fietsbereikbaarheid en ze dragen bij aan het uitgangspunt om de groei van bezoekers op te vangen met fiets (en ov). Met de data die is verzameld tijdens de probleemanalyse hebben we berekeningen uitgevoerd naar de benodigde afname van autoverkeer op piekmomenten van en naar de kust om ook op die momenten tot een goede doorstroming te komen (zie bijlage 3).
Hiervoor is een reductie van ca. 20% van het verkeer op piekmomenten nodig op de N201 en ca. 35% van het verkeer op piekmomenten op de N200. Dergelijke reducties kunnen niet worden bereikt met de maatregelen uit de basisaanpak. Een aantal bezoekers dat nu met de auto komt zal met betere fietsvoorzieningen en reisinformatie mogelijk voor fiets of ov kiezen. Maar aangezien zij deze mogelijkheid nu ook al hebben en desondanks in de file van en naar de kust reizen, zal dat zeker niet leiden tot grote afnames van 20% tot 35% autoverkeer.
Doorstroming autoverkeer verbeteren op piekdagen lukt niet met infrastructuur Uit de probleemanalyse is een aantal knelpunten naar voren gekomen voor het autoverkeer op de N200 en de N201 (en de kruising met de N208) tijdens piekdagen. Geen van deze knelpunten is eenvoudig op te lossen met kleine infrastructurele maatregelen, zoals kruispuntaanpassingen. Zelfs grote infrastructurele maatregelen – zoals een nieuwe Zeeweg-Randwegverbinding bleken weinig effectief. Ook uit het participatietraject zijn geen kleine infrastructurele maatregelen naar voren gekomen die knelpunten op piekdagen significant kunnen verlichten. Dat neemt niet weg dat het zinvol blijft om in te zetten op optimalisatie van verkeerslichten, maar dat is geen maatregel specifiek voor de bereikbaarheid van de kust.
Aanvullend op de basisaanpak zijn extra maatregelen nodig om aan de uitgangspunten te kunnen voldoen om (1) de doorstroming van autoverkeer te verbeteren, zodat ook de bus doorstroomt en (2) om de groei van bezoekers met ov en fiets op te kunnen vangen. Uit
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
14
analyse op basis van alle ingediende ideeën, de probleemanalyse en ons expert judgement onderscheiden we twee mogelijke pakketten die aanvullend op de basisaanpak gekozen kunnen worden om aan de uitgangspunten te voldoen: 1.
Maatregelenpakket ‘reguleren’
2.
Maatregelenpakket ‘verleiden en geleiden’
Figuur 3.1: Kern van de in te zetten maatregelen, bestaande uit een basisaanpak met de benodigde keuze uit de aanvullende maatregelenpakketten.
Bovenstaande figuur vat de kern van de te nemen maatregelen om aan de uitgangspunten te kunnen voldoen samen. Kern van de aanpak ‘reguleren’ is het actief weren of ontmoedigen van autoverkeer richting de kust om op die manier de benodigde reductie voor een goede doorstroming op het wegennet af te dwingen. Dit kan door het maximeren van de hoeveelheid toegelaten autoverkeer richting de kust met een toelatingssysteem of door het instellen van relatief hoge tarieven voor parkeren aan de kust. Dit pakket is nader toegelicht in hoofdstuk 5. Kern van de aanpak van ‘verleiden en geleiden’ is dat (op piekmomenten) een route wordt vrijgemaakt waarop het ov goed kan doorstromen. Deze route ligt tussen P+R-locatie(s) en de kust en de reguliere buslijnen kunnen van deze route gebruik maken. Op die manier kunnen nieuwe, aantrekkelijke alternatieven voor vervoer van en naar de kust worden aangeboden. Zonder dat het pakket sterk ingrijpt op de autobereikbaarheid van de kust. Dit pakket is nader toegelicht in hoofdstuk 6. Het creëren van P+R-mogelijkheden zoals in hoofdstuk 6 beschreven vormt een logische aanvulling op het pakket ‘reguleren’. In die situatie is het echter niet nodig om een route vrij te maken voor ov, aangezien de doorstroming door de regulerende maatregelen al op peil blijft.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
15
Voor beide pakketten is het zorgen voor goede reisinformatie over deze specifieke maatregelen aan de kustbezoekers van groot belang om ze te laten werken. Zodra de principiële keuze is gemaakt tussen deze pakketten, moeten de kernmaatregelen uit die pakketten worden aangevuld met maatregelen uit het brede palet aan oplossingsrichtingen. De tijdens de participatiefase ingediende ideeën dienen hiervoor als input. Samenvatting: In de uitwerking van maatregelen onderscheiden we een basisaanpak die bestaat uit maatregelen die bijdragen aan de projectdoelstellingen én onafhankelijk van de keuze voor andere maatregelen uitgevoerd kunnen worden. Dit gaat om het verbeteren van fietsroutes naar de kust, het verbeteren van fietsparkeren aan de kust en inzet op informeren en gedragsbeïnvloeding. Uit berekeningen blijkt dat 20% tot 35% afname van autoverkeer op piekmomenten benodigd is om aan de gestelde uitgangspunten te voldoen. Deze afnames kunnen niet enkel met de basisaanpak worden bereikt. Daarom moet aanvullend gekozen worden uit de volgende pakketten: •
Reguleren: actief weren of ontmoedigen van autoverkeer richting de kust om een goede doorstroming op het wegennet af te dwingen, middels een toelatingssysteem of verhoging van parkeertarieven aan de kust. Aanvullend op deze maatregelen kunnen P+R-oplossingen worden geboden voor kustbezoekers.
•
Verleiden en geleiden: tussen P+R-locatie(s) en de kust wordt een route vrijgemaakt waarop pendelbussen en het ov goed kunnen doorstromen. Hierdoor ontstaat een aanvullende reismogelijkheid naar de kust, zonder ingrijpende maatregelen voor de autobereikbaarheid van de kust.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
16
4. Basisaanpak De basisaanpak bestaat uit maatregelen die genomen kunnen worden, onafhankelijk van de te maken keuzes uit aanvullende maatregelen(pakketten). Op dit moment hebben we hiervoor in ieder geval in beeld: 1.
Realisatie van doorfietsroutes – en meer concreet voor de kortere termijn: het verbeteren van fietsroute N201 / Voormalige Trambaan (uitgewerkt in paragraaf 4.1);
2.
Kwaliteitsimpuls fietsparkeren (uitgewerkt in paragraaf 4.2);
3.
Informeren en gedragsmaatregelen (uitgewerkt in paragraaf 4.3).
Advies is om deze maatregelen in ieder geval uit te voeren. In de nadere uitwerking van het totaalpakket aan maatregelen in het kader van Bereikbaarheid Kust kan deze basisaanpak nog verder worden aangevuld, zie hiervoor paragraaf 4.4.
4.1
Realisatie doorfietsroutes
Er zijn drie belangrijke directe fietsroutes van en naar de kust. Deze zijn ook als doorfietsroutes gedefinieerd in het Regionaal Toekomstbeeld Fiets 2040 van o.a. Provincie Noord-Holland. Dit betreft de route langs de Zeeweg (F200), de route via het Visscherspad (F932) en de route langs de Zandvoortselaan/Voormalige Trambaan (F201)1. Om de fietser op deze verbindingen ook echt comfort en veiligheid te bieden zijn diverse kwaliteitseisen verbonden aan deze routes (figuur 4.1). Om aan deze eisen te voldoen zijn op elk van de routes verschillende maatregelen nodig. Kwaliteitseisen MRA Doorfietsroute-netwerk •
Vier meter breed overrijdbaar fietspad bij twee richtingen, twee meter bij éénrichting
•
Rood asfalt (verharding vlak, stroef, heel en
schoon) •
Fiets heeft zo veel mogelijk voorrang
•
(Sociaal) veilig door goede verlichting
•
Niet onderbroken waar mogelijk
•
Geen hindernissen (bijvoorbeeld paaltjes), ook niet in de berm
•
Goed zichtbare lijnen op het fietspad
•
Schuine rand of stoepband
•
Voldoet aan CROW-ontwerpeisen
Figuur 4.1: Links: Doorfietsroutekaart eindbeeld 2040 cf. regionaal toekomstbeeld fiets Rechts: Kwaliteitseisen MRA Doorfietsroute-netwerk
1
De termen F201 en F932 zijn werktitels.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
17
Bij het versterken van het ZKL-fietsnetwerk in het kader van het project Bereikbaarheid kust zijn er koppelkansen met regionale-(GR Bereikbaarheid ZKL) en provinciale subsidies. De hier gepresenteerde fietsmaatregelen ter verbetering van de bereikbaarheid van de kust zijn in lijn met de bereikbaarheidsvisie GR ZKL en passen ook in het provinciale beleid ten aanzien van doorfietsroutes. Een koppeling met de hiervoor beschikbare regionale en provinciale budgetten ligt daarmee voor de hand. Hiermee kan het voor uitvoering Bereikbaarheid kust beschikbare budget van € 2,5 miljoen mogelijk substantieel worden vergroot. VOORWAARDEN VOOR REALISATIE DOORFIETSROUTES Om succesvol deze koppeling te kunnen maken moet wel aan drie voorwaarden worden voldaan: 1.
Er moet sprake zijn van een op korte termijn te concretiseren project. Zowel logisch voortvloeiend uit de bestuurlijk vastgestelde uitgangspunten en oplossingsrichtingen ten aanzien van ‘Bereikbaarheid Kust’, als passend in het bredere regionale en provinciale doorfietsroutebeleid.
2.
Er moeten (op korte termijn beschikbare of te benutten) financieringsmogelijkheden voorhanden zijn.
3.
Er moet een procesaanpak worden georganiseerd, gericht op samenwerking, draagvlak en bestuurlijk commitment bij de verantwoordelijke wegbeheerders.
Hieronder worden deze zaken nader geduid. Ad 1: op korte termijn te concretiseren projecten Van de drie doorfietsroutes die in het kader van het project Bereikbaarheid kust van belang zijn, lijkt alleen de route langs de Zandvoortselaan/Voormalige Trambaan (F201) een op korte termijn te starten project te zijn. De optimalisatie van de fietsroute langs de N200 en de Zeeweg wordt meegenomen in het Groot Onderhoud van de Provincie Noord-Holland (PNH) gepland voor 2028-2029. In dit project zullen maatregelen worden getroffen om de route te verbeteren, waarbij zowel éénrichtingsfietspaden als de verbreding van de fietspaden worden overwogen. Op korte termijn lijkt een volledige opwaardering van het Visscherspad niet haalbaar. Het Visscherspad wordt voornamelijk gebruikt tijdens de zomermaanden. Op de piekdagen in de zomer is het dusdanig druk dat het pad te smal is voor de hoeveelheid fietsers die er gebruik van maakt. Een verbreding van het pad is dan ook nodig om beter te kunnen voldoen aan de intensiteit van het gebruik. Het realiseren van deze verbreding stuit echter op verschillende obstakels. Het pad doorkruist divers grondeigendom, waarvan een deel privaat is. Dit maakt het verkrijgen van de benodigde toestemmingen en het coördineren van verbeteringswerkzaamheden complex. Daarnaast heeft het gebied waar het Visscherspad doorheen loopt een belangrijke natuurwaarde.
PWN is beheerder van het pad en ziet het als recreatieve verbinding waar beleving centraal staat. Ook technische complicaties, zoals de aanwezigheid van kabels en leidingen langs het pad, maken een snelle opwaardering lastig. Het optimaliseren van de doorfietsroute langs de Zandvoortselaan/Voormalige Trambaan biedt wel op relatief korte termijn een mogelijkheid om de fietsbereikbaarheid naar de kust te verbeteren. Een geoptimaliseerde route zou fietsen naar de kust veiliger en aantrekkelijker maken. Dit kan de verkeersoverlast in Heemstede en Zandvoort verminderen, aangezien
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
18
deze fietsroutes als direct alternatief voor autoverkeer op dit traject fungeren. Deze fietsroute is niet alleen van belang voor de toegang tot de kustgebieden, maar ook als een cruciale verbindingsweg op reguliere dagen. Tellingen tonen aan dat deze route aanzienlijke verkeersvolumes heeft en met de voortgaande ontwikkelingen in de regio ook potentie heeft voor verdere groei. Daarmee past hij ook in (een prioritering ten aanzien van) het bredere regionale en provinciale doorfietsroutebeleid. Echter, de huidige staat van het wegdek en de verkeersveiligheid voldoen niet aan de normen van doorfietsroutes. De noodzaak om deze route aan te pakken blijkt ook uit de data-analyse die Witteveen+Bos in opdracht van Regio Zuid-Kennemerland heeft uitgevoerd voor de doorfietsroutes in de regio. Uit die analyse komt de route via Voormalige Trambaan als een van de hoogst geprioriteerde routes naar voren: een route met relatief hoge intensiteiten en lage kwaliteit. Dit benadrukt de noodzaak om deze route te verbeteren en te voldoen aan de groeiende behoeften van fietsers naar de kust. Heemstede start de planvorming aan een gedeelte van deze route in 2025.
De noodzakelijke verbeteringen aan deze route (nader beschreven in bijlage 2) zijn zodanig dat ook de andere betrokken wegbeheerders in relatief korte termijn de gewenste aanpassingen dusdanig kunnen uitwerken en concretiseren, dat een project snel van start kan gaan. Ad 2: Op korte termijn beschikbare of te benutten financieringsmogelijkheden. De breed gedragen wens van de ZKL-raden en colleges om de realisatie van doorfietsroutes te versnellen heeft in 2023 geleid tot de Aanpak doorfietsroutes ZKL, samen met de provincie Noord-Holland. De aanpak maakt potentie en kosten van opwaarderen naar doorfietsrouteniveau en een prioritering inzichtelijk. Het is de bedoeling dat deze prioritering een rol gaat spelen bij het beschikbaar stellen van beschikbare provinciale subsidiegelden op dit gebied. Op basis hiervan kan effectiever worden toegewerkt naar bestuurlijke overeenkomst(en), gesloten tussen de relevante wegbeheerders, waarin duidelijk is wat er inhoudelijk, verkeerskundig en financieel van partijen wordt verwacht om op de korte- en middellange termijn (tot 2026 en tot 2031) de belangrijkste knelpunten in het doorfietsroutenetwerk weg te nemen. De provincie Noord-Holland en gemeenten maken hier bestuurlijke afspraken over. Concreet zouden, op korte termijn, de volgende regionale en provinciale financiële bronnen benut kunnen worden.
Regionaal: GR Bereikbaarheid ZKL heeft in het jaarplan 2025 een reservering opgenomen van € 800.000 onder het projectendeel ‘Versterken netwerk van fietspaden’ Elke deelnemer kan op basis van een concreet voorstel een aanvraag doen voor een regionale bijdrage, mits het project op het regionale fietsnetwerk ligt en voldoet aan de criteria die landelijk worden gehanteerd voor veilige en toekomstbestendige fietsinfrastructuur. Provinciaal: De provincie heeft onder dezelfde voorwaarden jaarlijks subsidiebedragen beschikbaar voor verbetering van het doorfietsroutenetwerk. In het kader van de Aanpak doorfietsroutes wordt nu gekeken naar een programmatische aanpak voor de komende drie jaar (2025-2027), doorfietsroutes en verkeersveiligheid, verdeling van € 35 miljoen voor heel de provincie Noord-Holland op basis van prioritering. Uit een eerste globale verkenning (zie bijlage 2) blijkt dat aanleg van een doorfietsroute die zo veel mogelijk voldoet aan de kwaliteitseisen via het tracé van de Voormalige Trambaan een investering vereist van circa € 4 miljoen tot € 6 miljoen. Op basis van schetsontwerpen en SSK-ramingen wordt dit nader uitgewerkt in de aanpak Doorfietsroutes.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
19
Vanuit een goede onderbouwing en procesaanpak zou dit voor een aanzienlijk deel vanuit genoemde subsidiemogelijkheden gefinancierd kunnen worden. Ad 3: Een procesaanpak, gericht op samenwerking, draagvlak en bestuurlijk commitment bij de verantwoordelijke wegbeheerders. De provincie heeft in de actieagenda actieve mobiliteit de stappen beschreven waaraan een procesaanpak voor doorfietsroutes moet voldoen. Deze is niet in beton gegoten, maar geeft wel de hoofdelementen weer. De kern wordt wel gevormd door een procesaanpak, gericht op samenwerking, draagvlak en bestuurlijk commitment bij de verantwoordelijke wegbeheerders. Genoemd worden o.a.: a.
Bestuurlijke intentieverklaring: met betrokken wegbeheerders wordt door middel van een intentieverklaring de intentie uitgesproken om te werken aan een doorfietsroute en een gezamenlijke communicatieboodschap ontwikkeld.
b.
Bestuurlijke uitvoeringsovereenkomst: uitvoeringsplanning van tracés en wie is daarvoor verantwoordelijk?
M.b.t. de fietsroute Zandvoortselaan/Voormalige Trambaan worden (en zijn) een aantal ‘concretiserings-stappen’ voor een groot deel doorlopen via de projecten Bereikbaarheid Kust en de Aanpak doorfietsroutes ZKL. Op punten is nadere uitwerking en concretisering nog nodig, maar dat lijkt relatief snel te kunnen worden uitgevoerd. Daartoe moeten gemeenten Heemstede, Zandvoort en Bloemendaal (samen met de provincie/GR) snel de handen ineen slaan en een gezamenlijk project definiëren waaraan op korte termijn verder uitvoering kan worden gegeven. Zo kan het huidige momentum, ook qua cofinancieringsmogelijkheden, optimaal benut worden. Een doorfietsroute zal, afhankelijk van het uiteindelijk te kiezen tracé, uiteraard inpassing en draagvlak issues oproepen, met name in Bloemendaal en Heemstede. Aan de andere kant kan deze fietsroute een bijdrage leveren aan verbetering van de leefbaarheid in die gemeenten, via terugdringen van het autoverkeer naar de kust. Uiteraard moet het dan wel bezien worden als onderdeel van het totaalpakket aan maatregelen Bereikbaarheid kust, zoals in dit rapport gepresenteerd. Het nodige wordt op dit moment uitgewerkt in de Aanpak doorfietsroutes ZKL, inclusief nader onderzoek naar (ruimtelijke) inpassing, technische uitwerking en financiering.
Het project Bereikbaarheid Kust sluit daar perfect op aan en biedt daarvoor nu ook momentum voor een bestuurlijk besluit. Alle bij deze doorfietsroute betrokken bestuurders zijn ook betrokken bij het project Bereikbaarheid Kust. Een voorstel met betrekking tot de prioritering van de doorfietsroutes ZKL en een voorstel tot planuitwerking staan geprogrammeerd voor het Portefeuillehoudersoverleg ZKL eind september. Aansluitend kan afstemming met de provincie plaatsvinden en kunnen de diverse raden meegenomen worden. Eind 2024 kan dan in het PVVB ZKL besluitvorming plaatsvinden én een voorstel subsidieverordening Doorfietsroutes PNH 2025-2027. Planuitwerking geselecteerde routes In de eerste helft van 2025 kunnen dan bestuursovereenkomsten en een voorstel voor programmatische aanpak inclusief bekostiging doorfietsroutes ZKL vastgesteld worden door colleges én GS.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
20
Nadere onderzoeken en een concrete uitwerking van de doorfietsroute Zandvoortselaan/Voormalige Trambaan kunnen op deze wijze vanaf de 2e helft van 2024 plaatsvinden, en de verdere realisatie in de periode 2025-2029, rekening houdend met doorlooptijd van mogelijke procedures en uitvoeringstermijnen.
FIETSROUTE HAARLEMMERMEER Als onderdeel van de basisaanpak adviseren we om in het verlengde van de aanpak van de route via Voormalige Trambaan / Zandvoortselaan in te zetten op het in de nabije toekomst verbeteren van de doorfietsroute tussen Haarlemmermeer en de kust van ZuidKennemerland. Vanuit Hoofddorp zijn momenteel weinig aantrekkelijke alternatieven voor de auto richting de kust beschikbaar. Met het inzetten op deze fietsroute kunnen inwoners van Haarlemmermeer verleid worden om met de fiets naar de kust te gaan. Uit zowel de probleemanalyse Bereikbaarheid kust Zuid-Kennemerland als de data-analyse naar doorfietsroutes in de regio Zuid-Kennemerland van Witteveen+Bos komt dit fietspad naar voren als een aandachtspunt. Zie ook onderstaande kaart uit de probleemanalyse bereikbaarheid kust Zuid-Kennemerland waarbij deze route is aangemerkt als ontbrekende aantrekkelijke route.
Figuur 4.2: kaartbeeld uit de probleemanalyse Bereikbaarheid Kust Zuid-Kennemerland (fase 2) waarop het ontbreken van een aantrekkelijke fietsroute richting Haarlemmermeer te zien is. De ontbrekende fietsroute richting Hoofddorp sluit aan op de doorfietsroute over de Zandvoortselaan / Voormalige Trambaan. Om deze route te stimuleren moeten de knelpunten op de route opgelost worden. Uit het onderzoek van Witteveen+Bos, dat zich uitsluitend op het deel van de fietsroute binnen de grenzen van Zuid-Kennemerland richt, komt naar voren dat de fietsroute richting Haarlemmermeer qua breedte niet voldoet aan de eisen van een doorfietsroute. Langs de Heemsteedse Dreef ligt bijvoorbeeld een te smalle fietsstrook. Ook bestaat een deel van de
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
21
route uit open verharding zoals op de ventweg langs de N201 in Heemstede, wat niet wenselijk is voor een doorfietsroute. In Haarlemmermeer lijkt de verharding van de fietspaden een minder groot probleem te vormen, maar zijn grote stukken fietspaden te smal om te voldoen aan de eisen van een doorfietsroute. Het verbeteren van deze fietsroute tussen de kust en Hoofddorp zal in samenspraak tussen gemeente Haarlemmermeer en Zuid-Kennemerland opgepakt moeten worden. Gelet op deze nog te maken afspraken en de langere fietsafstand tussen Haarlemmermeer en de kust adviseren we om vanuit Bereikbaarheid Kust op de kortere termijn in te zetten op het tracé Zandvoortselaan / Voormalige Trambaan. En om voor de middellange termijn het verbeteren van het verlengde van die route richting Haarlemmermeer te agenderen. Wel kan al op kortere termijn worden ingezet op het stimuleren van fietsgebruik vanuit Haarlemmermeer richting de kust door het specifiek bij de inwoners van Haarlemmermeer onder de aandacht brengen van de beschikbare fietsroutes richting de kust (waaronder de te verbeteren route via Zandvoortselaan / Voormalige Trambaan).
4.2
Kwaliteitsimpuls fietsparkeren
Elke fietsrit eindigt met het parkeren van je fiets. Dit aspect is een onlosmakelijk onderdeel van de fietsrit als geheel en daarom van groot belang in het verbeteren van de bereikbaar van de kust per fiets. HUIDIGE SITUATIE Momenteel staan fietsen verspreid over de gehele boulevard: soms geclusterd middels fietsenrekken of fietsnietjes, maar ook vaak los geplaatst tegen hekken of op voetpaden nabij strandopgangen. De vrije inrichting van het fietsparkeren heeft als kracht dat fietsers dicht bij de eindbestemming kunnen parkeren. Het nadeel is dat voetpaden hierdoor minder toegankelijk worden, de aantrekkelijkheid van de boulevard vermindert en strandopgangen en inritten richting strandtenten niet altijd meer goed toegankelijk zijn voor nood- en hulpdiensten.
Figuur 4.3: Fietsparkeren bij strandopgang
Dit vraagt om een andere kijk op het fietsparkeren aan de kust. Hier komt bij dat met de toename van dure (elektrische) fietsen er een groeiende behoefte is aan goede, veilige stallingsvoorzieningen. Deze ontbreken momenteel in het kustgebied.
WAT ER NODIG IS VOOR HOOGWAARDIGE FIETSPARKEERVOORZIENINGEN Om tot hoogwaardige fietsparkeeroplossingen te komen die bijdragen aan een prettige fietsrit, inclusief het parkeren, zijn diverse zaken van belang. Dit betreft aanwezigheid van voldoende capaciteit, aanbod op geschikte locaties, een passend serviceniveau van de stallingen, sluitende exploitatiekosten en voldoende handhaving. Elk van deze aspecten lichten we nader toe.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
22
Voldoende capaciteit Goed georganiseerd fietsparkeren begint bij voldoende aanbod van stallingsvoorzieningen, passend bij de stallingsbehoefte. Op dit moment ontbreekt het echter aan inzicht in de stallingsbehoefte van kustbezoekers. Een telling en/of enquête kan hiervoor de benodigde informatie opleveren: hoeveel mensen komen er per fiets naar het strand op een reguliere en op een piekdag? Wat zijn de meest bezochte locaties aan de kust? Om welke doelgroepen gaat het en welk type fiets gebruiken zij voornamelijk? Hoe groot is de behoefte om fietsen bewaakt te kunnen stallen en hoe groot is de bereidwilligheid hier ook voor te betalen? Met deze informatie is het mogelijk concrete uitspraken te doen hoe groot de stallingsbehoefte is op verschillende locaties langs de kust en dit in verhouding te zien tot reguliere dagen buiten de piekmomenten. In deze fase kennen we enkel algemene bezoekersaantallen dat per fiets komt op piekdagen (tabel 4.1). Hierbij is het van belang rekening te houden met de spreiding van de bezoekers over de verschillende momenten van de dag: de in de tabel opgenomen aantallen fietsen staan niet tegelijkertijd aan de kust geparkeerd. Het is kansrijk bij invulling van fietsparkeercapaciteit in te zetten op flexibiliteit.
Denk bijvoorbeeld aan het toepassen van een bewaakte, inpandige fietsenstalling in combinatie met een onbewaakte stalling daarnaast die op piekdagen aanvullend ook bewaakt kan worden. Zo voorkomen we overdimensionering van fietsparkeren en daarmee onnodig hoge exploitatiekosten. Type piekdag
Aantal bezoekers per fiets*
Topdrukte winter
<1.000
Zonnig voor- en najaarsweekend
>1.000
Gemiddelde zomerdag
4.000
Piekdag (voor/najaar/zomer)
15.000
Topdrukte zomer
30.000
*Aantal bezoekers alleen bekend van Zandvoort. Aanname is dat Bloemendaal aan Zee aanvullend ca. 25% van deze bezoekersaantallen trekt.
Tabel 4.1: Schatting aantal bezoekers per fiets Zandvoort o.b.v. modal split (bron: achtergrondrapportage probleemverkenning)
Geschikte locaties De locatie van stallingscapaciteit is van groot belang voor succesvol fietsparkeren. Fietsers hebben baat bij een toegankelijke stallingslocatie zo dicht mogelijk bij de eindbestemming. Dit vraagt om een goede spreiding van stallingslocaties langs de gehele kuststrook. Bovendien is het van belang deze locaties gunstiger te positioneren ten opzichte van het strand dan het autoparkeren, zodat reizen per fiets qua loopafstand naar de eindbestemming ook daadwerkelijk een aantrekkelijker alternatief is dan reizen per auto. Nader onderzoek moet uitwijzen wat door het jaar heen voor bezoekers de ‘hotspots’ langs de kuststrook zijn. Op deze locaties is het aanbieden van bewaakte stallingen het meest nuttig en kansrijk. Het is te verwachten dat deze locaties zich in ieder geval bevinden in het hart van Zandvoort (bijv. Boulevard de Favauge) en Bloemendaal aan Zee. Dit zijn ook de locaties waar globaal de belangrijkste fietsroutes (Zandvoortselaan/Voormalige Trambaan, Visscherspad en Zeeweg) op uitkomen. Een goede aansluiting van de stallingslocaties op de fietsroutes komt de vindbaarheid ten goede. Belangrijk daarbij is de toepassing van duidelijke, consistente bebording naar en zichtbaarheid van de stallingsentrees vanaf deze routes. Ook helpt het om elke stalling op dezelfde wijze vorm te geven zodat de
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
23
herkenbaarheid (ook vanaf afstand) wordt vergroot. Uiteraard zijn ook grondposities van de gemeentes Zandvoort en Bloemendaal bepalend in de mogelijkheden om aantrekkelijke stallingen te realiseren. Passend serviceniveau Verschillende doelgroepen hebben verschillende behoeften bij het stallen van de fiets. Sommige bezoekers hebben genoeg aan een klein vrij plekje in een rek nabij een strandtent terwijl andere bezoekers behoefte hebben aan een beveiligde stalling waar de race- of bakfiets een hele dag veilig kan staan, of een plek om hun elektrische fiets op te laden. Om tegemoet te komen aan deze diverse behoeften is een mix van stallingsvoorzieningen de beste oplossing. Daarin is onderscheid te maken in een hoog en laag serviceniveau: van een inpandige, bewaakte fietsenstalling (bijvoorbeeld op een beperkt aantal plekken langs de kust) tot een rek/fietsnietje in de openbare ruimte (zoals nu al op meerder plekken wordt toegepast). Deze serviceniveaus vragen ieder hun eigen vormen van beheer en verschillen dan ook sterk in realisatie- en exploitatiekosten. Exploitatiekosten Om een indruk te geven van de investerings- en exploitatiekosten zijn op basis van kentallen (CROW-Fietsberaad) de kosten van een stalling inzichtelijk gemaakt voor zowel een inpandige, bewaakte fietsenstalling als een onbewaakte fietsenstalling met fietsnietjes in de openbare ruimte.
Beide gaan uit van een stallingscapaciteit van 1.000 fietsparkeerplekken per stalling (tabel 4.2).
Beschrijving
Eenmalig: Investeringskosten/ huur/ afschrijving
Jaarlijks: Beheer en onderhoud (per jaar)
Openbare ruimte
Exploitatie
Inpandige, bewaakte stalling
€350.000,-
€65.000,-
€300.000,-
-
Rek/nietje in openbare ruimte
€25.000,-
€15.000,-
-
€20.000,-
Tabel 4.2 Kosten voor een fietsenstalling van ca. 1.000 fietsparkeerplekken. Kosten zijn niet geïndexeerd. (Bron: CROW-Fietsberaad Kosten en financiering fietsparkeren, juni 2020). Een hoog serviceniveau komt met een prijs. Gemiddeld kost de realisatie van een inpandige, bewaakte stalling van deze grootte ca. €350.000,-. Daarnaast kost de instandhouding van de stalling jaarlijks in totaal ca. €365.000,- voor exploitatie en beheer en onderhoud. Hieronder vallen onder andere de loonkosten van de stallingsmedewerkers (verreweg de grootste post), en schoonmaakkosten. De loonkosten zijn uiteraard sterk afhankelijk van de openingstijden van de stalling. Tegenwoordig worden steeds vaker bewaakte fietsenstallingen toegepast die minder arbeidsintensief zijn. Dit zijn een zogenaamde ‘toezichtstalling’ en ‘stalling met automatische toegangscontrole’. Een toezichtstalling is een afsluitbare stalling zonder toegangscontrole, maar met een beheerder die afwisselend op afstand en in de stalling toezicht houdt. Dit concept is vooral functioneel als er een andere bemenste bewaakte fietsenstalling in de buurt is. Met een intercom met noodknoppen kan contact kan worden gezocht met de beheerder op momenten dat deze niet in de stalling aanwezig is. Een stalling met automatische toegangscontrole is een stalling die zo nodig 24/7 open kan blijven dankzij
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
24
aanwezigheid van toegangspoortjes in combinatie met een identificatiemiddel zoals een ovchipkaart. Voordeel van dit type stalling is dat er bespaard kan worden op jaarlijkse exploitatie door beperkte loonkosten. Hier staat tegenover dat de eenmalige investeringskosten hoger zullen zijn door aanschaf van toegangspoortjes en/of CCTV-camera’s. Bovendien draagt de aanwezigheid van vriendelijk personeel bij aan de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van de stalling. Dat wordt bij deze concepten gemist. Onbewaakte stallingsvoorzieningen in de openbare ruimte zijn fors goedkoper. Realisatie van fietsnietjes voor 1.000 fietsen kosten ca. €25.000,-. Hier komt jaarlijks een kostenpost van ca. €35.000,- bij. Hieronder valt het beheer en onderhoud en zogenaamde opportunity costs, omdat deze openbare ruimte ook voor alternatieve doeleinden gebruikt had kunnen worden. VOORSTEL AANPAK REALISATIE FIETSPARKEREN Om tot realisatie van de benodigde fietsparkeervoorzieningen te komen zijn de betrokken partijen (Bloemendaal en Zandvoort) aan zet en moeten er afspraken gemaakt worden wie waar verantwoordelijk voor is en waar kansen voor gezamenlijke uitvoering liggen. Op basis van gesprekken met de gemeente Zandvoort en gemeente Bloemendaal komen we tot het volgende voorstel voor een aanpak voor de korte en langere termijn.
Aanpak korte termijn De gemeente Bloemendaal realiseert een fietsparkeerplaats met 600 plaatsen (met oplaadpunten voor e-fietsen) bij de herinrichting van de Kop van de Zeeweg. Deze herinrichting start in 2025. Financiering voor deze stalling is door de gemeente beschikbaar gesteld in het kader van de herinrichting Kop van de Zeeweg. De ambitie is om te voorzien in een bewaakte fietsenstalling, echter is nog niet uitgewerkt of en hoe dit vorm krijgt. Gemeente Zandvoort heeft in het collegeprogramma de ambitie opgenomen om fietsenstallingen te verbeteren (bewaakt en geschikt voor e-fietsen). Op dit moment heeft de gemeente zes mogelijke stallingslocaties in beeld. Op korte termijn gaat de gemeente met twee nieuwe locaties aan de slag: Kop Boulevard Barnaart – Van Heemskerckstraat en stalling Passage. Planning is om de plannen voor de stalling Passage nog dit jaar gereed te hebben en die voor stalling Kop Boulevard Barnaart – Van Heemskerckstraat begin 2025. Bij Passage wordt gestart met een tijdelijke situatie. Beide locaties kunnen bij definitieve planvorming nog iets verschuiven of aangepast worden op basis van de herinrichtingsplannen voor de Burgemeester Engelbertstraat, Van Heemskerckstraat en Boulevard Barnaart. Een eigen bijdrage van de gemeente voor deze stallingen is geregeld vanuit de vastgestelde Toeristische Visie.
Extra financiering is nodig om de stallingen te kunnen realiseren. We adviseren om – naast deze reeds bestaande plannen van de gemeenten – te communiceren over de aanwezigheid van deze stallingen en te voorzien in duidelijke, consistente bebording naar de stallingsentrees vanaf de belangrijkste fietsroutes (Zandvoortselaan/ Voormalige Trambaan, Visscherspad en Zeeweg). Daarnaast moet ook de zichtbaarheid van (nieuw gerealiseerde) stallingsentrees op orde zijn.
Tussenrapportage Project Bereikbaarheid Kust Fase 3 - 23 oktober 2024
25
Aanpak middellange termijn Gemeente Zandvoort werkt aan een verkeer- en vervoerplan dat naar verwachting eind 2024 gereed is (ter vaststelling in de eerste helft van 2025). Dit plan bevat een uitvoeringsprogramma voor korte, middellange en lange termijn. In dat programma wordt uitgewerkt welke aanvullende stallingslocaties zullen worden verbeterd of toegevoegd, waaronder minimaal 1 bewaakte stalling en oplaadpunten voor elektrische fietsen. De gemeente heeft op dit moment de volgende locaties op het oog: •
Casino – aanpassen en optimaliseren bestaande fietsparkeerplekken;
•
Badhuisplein – vervanging tijdelijke (brom-) fietsparkeerplekken voor definitieve locatie en uitvoering;