Toekomstvisie 2035

hoogst gewaardeerd, terwijl ook de voorkeur werd uitgesproken voor een moderne woongemeente met gedeelde voorzieningen en meer samenwerking tussen kernen. Waar we naartoe willen Zaltbommel kiest voor een samenleving waarin traditie en vernieuwing elkaar versterken. De stad en dorpen behouden hun eigen ritme, maar werken vanuit dezelfde waarden: verbondenheid, vertrouwen en eigenaarschap. Ontwikkeling die aandacht heeft voor gemeenschapszin en de eigenheid van stad en dorpen is leidend. Inwoners, verenigingen en de gemeente vormen samen een netwerk dat de kracht van iedere kern benut. Inwoners, jongeren en organisaties krijgen de ruimte om het voortouw te nemen bij de ontwikkeling van nieuwe plannen. Niet méér doen voor de burger, maar samen mét de burger.

ontmoeting en participatie. • Samen met dorpen en wijken maken we dorps- en wijkplannen die het uitgangspunt vormen voor toekomstige ontwikkelingen. • Het bestuursprincipe vanuit de omgevingswet “ja, mits” wordt leidend bij alle lokale initiatieven. • We betrekken de samenleving. Wat dit betekent voor de gemeenschap • Inwoners krijgen meer ruimte om zelf initiatieven te starten en verantwoordelijkheid te nemen. • Dorpsraden en verenigingen worden beter ondersteund en krijgen structurele terugkoppeling. • Jongeren, nieuwe bewoners en ondernemers worden nadrukkelijker betrokken bij de ontwikkeling van (lokaal) beleid. • In Zaltbommel behouden we een hechte gemeenschap waar samenwerken vanzelfsprekend is.

Waar zetten we op in? • De gemeente kiest voor één herkenbare identiteit: Zaltbommel als open, zorgzame en ondernemende gemeenschap. Hierin behouden de stad en de dorpen elk hun eigen kracht. • De stad groeit sneller, terwijl de dorpen zich ontwikkelen in een tempo dat past bij hun eigen behoeften, met focus op behoud van karakter en identiteit. Dorpshuizen, verenigingen en geloofsgemeenschappen blijven de ruggengraat van de sociale infrastructuur en behouden een structurele rol in

33 van 60

Ambitie 2 In de gemeente Zaltbommel zorgen we voor elkaar. Zorg is dichtbij, toegankelijk en gericht op voorkomen in plaats van genezen. We stimuleren een gezonde leefstijl en versterken mentale veerkracht. Samen met professionals, vrijwilligers, mantelzorgers én buren creëren we plekken waar inwoners elkaar ontmoeten, helpen en ondersteunen.

Wat verandert er om ons heen? De vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt leggen druk op de zorg. Tegelijk groeit de behoefte aan menselijkheid, nabijheid en samenwerking. De samenleving beweegt richting netwerkzorg: een mix van professionele hulp, technologie en informele betrokkenheid. Ook in Zaltbommel verdwijnen voorzieningen in dorpen en zoeken inwoners naar nieuwe vormen van nabijheid en ondersteuning. Waar Zaltbommel sterk in is Zaltbommel kent een sterke informele zorgstructuur. Dorpshuizen en vrijwilligersnetwerken spelen een grote rol, en 44% van de inwoners verleent regelmatig mantelzorg. De sociale samenhang is sterk; 63% zegt op de gemeenschap te kunnen terugvallen. Deze kracht maakt de gemeente menselijk en veerkrachtig. Wat schuurt De druk op mantelzorgers neemt toe en de zorg raakt versnipperd. Er bestaan veel waardevolle initiatieven, maar die zijn niet altijd zichtbaar of goed met elkaar verbonden. Daardoor blijft inzet onbenut en ontstaat soms overlap. Tegelijk ervaren professionals een hoge werkdruk en weten inwoners niet altijd waar ze terechtkunnen. Er gebeurt veel in de

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

gemeente Zaltbommel. Juist daarom is samenhang en gedeelde kennis over wat er speelt van grote waarde. Daarnaast schuurt het wensbeeld van inwoners, waarbij zorg dichtbij, persoonlijk en altijd beschikbaar is, met de realiteit van wat een samenleving aankan. Er ligt spanning tussen zelfredzaamheid en overbelasting, en tussen de wens om zorg dichtbij te organiseren en de noodzaak om kwaliteit te waarborgen. In de toekomst zullen we misschien keuzes moeten maken die niet vanzelfsprekend aansluiten bij wat inwoners hopen of verwachten. Wat inwoners belangrijk vinden Zorg en welzijn waren het hoogst geprioriteerde thema in de participatie (247 stemmen). 57% kiest voor centrale voorzieningen in de gemeente. 67% geeft de voorkeur aan professionele zorg met ondersteuning van vrijwilligers. Inwoners willen een systeem dat dichtbij, overzichtelijk en menselijk is. Waar we naartoe willen Zaltbommel werkt aan een zorgzame gemeenschap waarin professionele zorg, vrijwilligers en inwoners elkaar aanvullen. Dorpen en stad hebben herkenbare zorghubs

waar iedereen terechtkan voor ondersteuning, ontmoeting en preventie. Technologie vergroot bereikbaarheid, maar niet ten koste van menselijk contact. De gemeente is partner, niet enkel uitvoerder. Waar zetten we op in? • Per gebied wordt er een lokaal netwerk van zorg en welzijn ingericht (zorghubs). • We zetten in op een sterke sociale basis en preventie. We investeren in ontmoetingsplekken, welzijn, sport, een gezonde levensstijl en een sterk netwerk. • De gemeente zet nadrukkelijk in op het blijvend ondersteunen en versterken van mantelzorgers. • Digitale toepassingen worden ingezet om zorg bereikbaar te houden.

Wat dit betekent voor de gemeenschap • Inwoners ervaren kortere lijnen en persoonlijke ondersteuning. • Mantelzorgers worden steeds belangrijker en worden in staat gesteld dit te kunnen blijven doen. • Er komen fysieke plekken met ruimte voor ontmoeting, zorg en welzijn. • Iedereen weet waar hij terechtkan voor hulp. • Zorg wordt iets van de gemeenschap, niet alleen van instellingen.

35 van 60

Ambitie 3 In de gemeente Zaltbommel bouwen we aan duurzame, energiezuinige woningen die passen bij elke (toekomstige) levensfase. We zoeken naar oplossingen in en rond stad en dorpen die passen bij het karakter van de kernen, zodat inwoners in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen.

Wat verandert er om ons heen? Nederland heeft een structureel woningtekort, en ook in Zaltbommel neemt de druk op de woningmarkt toe. De bevolking groeit, huishoudens veranderen van samenstelling en zien er in de verschillende kernen anders uit. Daarnaast stijgt de vraag naar betaalbare, energiezuinige en levensloopbestendige woningen stijgt. Tegelijkertijd verandert het karakter van wonen: het gaat niet alleen meer om vierkante meters, maar ook om woonkwaliteit, duurzaamheid en verbondenheid. De landelijke trend verschuift van uitbreiden naar herontwikkelen, van bouwen in het weiland naar bouwen binnen de contouren van de gemeenschap. Voor Zaltbommel betekent dit: groeien met behoud van karakter, zuinig omgaan met ruimte, en tegelijk inspelen op de behoefte aan betaalbaar en toekomstbestendig wonen. Waar Zaltbommel sterk in is De gemeente combineert een landelijke uitstraling met stedelijke nabijheid. De stad biedt voorzieningen en bereikbaarheid, de dorpen bieden rust, groen en gemeenschapszin. De bestaande woningvoorraad kent veel kwaliteit: ruime kavels, groene straten, en sterke buurtbinding. Deze kwaliteiten maken Zaltbommel aantrekkelijk voor gezinnen, starters en

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

ouderen. De gemeente heeft al concrete bouwambities tot 2040 (3.290 extra woningen). De uitdaging ligt in het vasthouden van die kwaliteit, terwijl nieuwe woningen worden gebouwd. Wat schuurt Groei roept spanning op. Meer woningen betekent meer druk op landschap, infrastructuur, landbouw en voorzieningen. Bouwen buiten de kernen kan ten koste gaan van open ruimte, maar binnen de kernen roept verdichting weerstand op. Ook is de woningmarkt niet in balans: starters vinden moeilijk een woning, terwijl ouderen niet gemakkelijk kunnen doorstromen. Er is een spanning tussen snel willen bouwen, maar wel op de juiste plek en manier die past bij elke kern. Ook is er een spanning tussen de betaalbaarheid en duurzaamheid van nieuwe woningen. De centrale vraag is daarom: hoe kunnen we betaalbaar en duurzaam groeien, zonder ons karakter te verliezen? Wat inwoners belangrijk vinden Uit de participatie blijkt dat inwoners zorgvuldig willen groeien. 55% wil bouwen in of direct rond de kernen; 51% kiest voor meer woningen boven meer natuur, maar alleen als de dorpsschaal behouden blijft. Inwoners willen vooral betaalbare, duurzame woningen

en meer variatie in woonvormen. Doorstroming, oftewel ouderen kleiner laten wonen zodat gezinnen kunnen instromen, wordt breed gesteund door inwoners. De voorkeur gaat uit naar bouwen met kwaliteit: beter en groener, niet alleen méér. Waar we naartoe willen Zaltbommel kiest voor groei met karakter. Nieuwe woningen worden duurzaam, CO₂neutraal en passen bij de schaal van dorpen en wijken. Elke kern groeit op zijn eigen tempo, maar binnen één samenhangende visie die landschap, identiteit en toekomst verbindt. Wonen wordt meer dan een bouwopgave: het is een middel om gemeenschap te versterken, om jong en oud een passende plek te geven, en om duurzaamheid vanzelfsprekend te maken. Waar zetten we op in? • We bouwen zoveel mogelijk binnen of direct rond de bestaande dorpen en wijken, zodat het karakter van de kernen behouden blijft.

• We gebruiken betaalbaarheid als zwaarwegend criterium bij alle woningbouwplannen • We bouwen met aandacht voor dorpskarakter én groei van de stad de juiste woning op de juiste plek. • Er wordt samengewerkt met woningcorporaties aan levensloopbestendige woonconcepten. Wat dit betekent voor de gemeenschap • Starters en ouderen vinden beter passende woningen binnen hun eigen dorp of stad. • Dorpen behouden hun eigen karakter en schaal, terwijl nieuwbouw kwaliteit toevoegt. • Woningen worden energiezuiniger en daardoor betaalbaarder in gebruik. • Het open landschap blijft behouden en krijgt juist meer betekenis. • De woningmarkt wordt evenwichtiger, duurzamer en beter ingericht op verschillende levensfasen en toekomstige opgaven

37 van 60

Ambitie 4 In de gemeente Zaltbommel leven we tussen groen en water. Ze vormen de basis van een gezonde leefomgeving. We koesteren natuur, erfgoed en landbouw, en geven ruimte om te ontspannen en te ondernemen - met respect voor mens, dier en natuur.

Wat verandert er om ons heen? Klimaatverandering laat zich steeds nadrukkelijker voelen. Hevige regenval, droogte en hittestress maken duidelijk dat ruimtelijke ordening niet meer zonder ecologie kan. Tegelijkertijd groeit de druk op de ruimte door woningbouw en bedrijvigheid. Landelijk verschuift het perspectief van ‘groen als decoratie’ naar ‘groen als basisvoorwaarde voor leefkwaliteit’. In Zaltbommel, ingeklemd tussen Maas en Waal, is die opgave tastbaar: het water is bondgenoot en bedreiging. Groen en water bepalen de identiteit van het gebied en vragen om bescherming, maar ook om slim gebruik. Waar Zaltbommel sterk in is Het landschap is de trots van de gemeente. De dijken, uiterwaarden en polders vormen het karakter van de Bommelerwaard en maken het gebied uniek in Nederland. Dorpen liggen in een groene setting en inwoners voelen een sterke betrokkenheid bij natuurbeheer, dijkprojecten en groene initiatieven. Zaltbommel biedt met dit landschap niet alleen schoonheid, maar ook een natuurlijke klimaatbuffer en kansrijke ruimte voor recreatie en gezondheid. Wat schuurt De balans tussen economie, woningbouw en

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

natuur is kwetsbaar. Nieuwe bedrijvigheid, landbouw/glastuinbouw en infrastructuur vragen ruimte, terwijl het landschap beperkt is. De spanning ligt tussen kortetermijn groei en langetermijnleefbaarheid. De vraag is niet óf de ruimtelijke omgeving verandert, maar op welke manier: kiest Zaltbommel voor het behouden van rust, natuur en openheid, of voor uitbreiding van economie, woningen en voorzieningen, met mogelijke gevolgen voor deze kwaliteiten. Wat inwoners belangrijk vinden Inwoners vragen nadrukkelijk om bescherming van het landschap. Volgensde digitale enquête noemt 80% van de inwoners natuur en landschap als belangrijkste kwaliteit. Voor woningen vindt 51% van de respondenten van de Swipocratie dat natuur mag wijken, voor bedrijventerreinen is dit slechts 36%. In de participatie stond ‘groen, water en natuur’ in de top 3 van thema’s (na zorg en wonen). Er is breed draagvlak voor vergroening, klimaatadaptatie en onderhoud van bestaande natuur. Veel inwoners willen actief bijdragen via dorpsgroen, het inrichten van wandelroutes en educatie op dit gebied. Inwoners accepteren verandering als dit de natuur ten goede komt, zolang die past bij de schaal en waarden van de gemeente.

Waar we naartoe willen Zaltbommel ontwikkelt zich als gemeente waar natuur en water de eerste laag vormen in elke ruimtelijke afweging. Groen kan meerdere doelen tegelijk dienen: het is ecologisch, economisch en sociaal waardevol. Dijken, polders en uiterwaarden blijven herkenbare ankers van identiteit. Boeren, inwoners en ondernemers werken samen aan een landschap dat gezond, beleefbaar en productief is. In 2035 is Zaltbommel een voorbeeld van een regio waar economie en ecologie in balans zijn. Waar zetten we op in? • We geven duidelijke richting aan de ontwikkeling van onze ruimte, zodat groei niet leidt tot versnippering, maar bijdraagt aan rust, natuur en leefbaarheid • Bij ruimtelijke ontwikkeling staat leefbaarheid voorop. Als groen of water plaatsmaakt voor andere functies, compenseren we dat op een passende manier. • We sturen actief aan op vergroening, waterberging en het verhogen van de biodiversiteit. • We kiezen voor groei met kwaliteit: ruimte voor ontwikkeling, met behoud van rust, natuur en openheid. • De gemeente geeft prioriteit aan ondernemers die bijdragen aan een klimaatbestendig en landschapsversterkend Zaltbommel • Projecten worden gebundeld in één uitvoeringsagenda: Klimaat, Landschap en Water. • De natuur en het water wordt ingezet als onderdeel van gezondheid en recreatie.

Wat dit betekent voor de gemeenschap • Inwoners profiteren van meer groen, schaduw en schone lucht in hun woonomgeving. • Dorpen worden aantrekkelijker door vergroening en recreatie. • De identiteit van het rivierenlandschap blijft zichtbaar en beleefbaar. • De gemeente wordt weerbaarder tegen droogte, hitte en wateroverlast. • Er is ruimte voor lokaal ondernemerschap en economische ontwikkelingen die passen bij deze focus.

39 van 60

Ambitie 5 In de gemeente Zaltbommel kom je makkelijk en veilig van A naar B. We maken het aantrekkelijk om te lopen, te fietsen, het openbaar vervoer te nemen of een deelauto te gebruiken. De auto blijft belangrijk, maar waar het kan kiezen we samen voor een gezondere en duurzamere manier van reizen.

Wat verandert er om ons heen? De manier waarop we ons verplaatsen verandert snel. Elektrisch vervoer, deelmobiliteit en digitalisering maken reizen schoner en slimmer, maar brengen ook nieuwe keuzes met zich mee. In het hele land verschuift de aandacht van bereikbaarheid naar leefkwaliteit: het gaat niet meer alleen om snelheid, maar ook om veiligheid, gezondheid en duurzaamheid. In Zaltbommel is die spanning zichtbaar. De ligging tussen Maas en Waal en langs de A2 verbindt de gemeente met de rest van Nederland, maar zorgt ook voor geluid, drukte en verkeersstromen in dorpen en buitengebied. De vraag is hoe Zaltbommel goed bereikbaar kan blijven, zonder de rust en ruimte te verliezen die haar zo kenmerken. Waar Zaltbommel sterk in is Zaltbommel combineert nabijheid met bereikbaarheid. Stad en dorpen liggen dicht bij elkaar, voorzieningen zijn meestal op korte afstand, en het landschap nodigt uit om te fietsen en te wandelen. Tegelijkertijd zorgen de A2 en het spoor voor sterke verbindingen met de regio. Ondernemers profiteren van die ligging en van de korte lijnen binnen de gemeenschap. Die menselijke schaal,

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

gekoppeld aan regionale bereikbaarheid, maakt Zaltbommel aantrekkelijk om te wonen én te werken. Wat schuurt De auto is nog steeds het dominante vervoermiddel: ongeveer tweederde van alle ritten wordt ermee gemaakt. Dat zorgt voor drukte, onveiligheid en geluidsoverlast, vooral op dijken en langs dorpslinten. Sommige dorpen zijn zonder auto lastig bereikbaar, anderen worden juist belast door doorgaand verkeer. De uitdaging is om ruimte te houden voor economische dynamiek, zonder dat dit ten koste gaat van rust, landschap en gezondheid.

Waar we naartoe willen Zaltbommel kiest voor bereikbaarheid die past bij haar schaal en identiteit. De gemeente wil goed verbonden blijven met de regio, maar met oog voor leefkwaliteit. De A2 en het spoor blijven belangrijke aders voor werk en economie, terwijl dorpen en buitengebied veilig en rustig blijven. Korte afstanden worden vaker te voet, per fiets of met deelvervoer afgelegd. Zo groeit Zaltbommel naar een vorm van mobiliteit die de gemeenschap dient: schoon, veilig en in balans met het landschap. Waar zetten we op in? • Mobiliteit wordt ontwikkeld als onderdeel van leefkwaliteit, niet als doel op zichzelf. • Lopen, fietsen en OV/deelmobiliteit krijgen voorrang bij korte afstanden en gebiedsontwikkeling. • Doorgaand auto- en vrachtverkeer door dorpen wordt beperkt waar mogelijk en de verkeersveiligheid op de dijken en langs dorpslinten wordt verbeterd. • De gemeente werkt met de regio en ondernemers aan slimme, schonere logistiek, zodat er minder druk ligt op de dorpen.

• We optimaliseren het gemeentelijke wegennet, zodat het veiliger, bereikbaarder en beter afgestemd is op de behoeften van onze (groeiende) gemeente. Wat dit betekent voor de gemeenschap • Inwoners kunnen zich veiliger en gezonder verplaatsen. • Dorpen blijven rustig en leefbaar, maar goed verbonden met stad en regio. • Bedrijven profiteren van betrouwbare, duurzame verbindingen en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. • Mobiliteit ondersteunt het dagelijks leven: functioneel, schoon en makkelijk in gebruik.

Wat inwoners belangrijk vinden Inwoners zien mobiliteit als onderdeel van Inwoners zien mobiliteit als onderdeel van hun leefomgeving. Uit de participatie blijkt dat 82% betere fiets- en OV-verbindingen wil en 66% meer verkeersveiligheid belangrijk vindt. Inwoners willen veilig naar school kunnen fietsen, rustige straten in de dorpen en betrouwbare verbindingen binnen de gemeente en met de regio. Ondernemers benadrukken dat bereikbaarheid essentieel blijft, maar dan wel schoon en duurzaam. De gemeenschap verlangt dus naar verbinding – vlot en betrouwbaar, maar met behoud van rust en karakter.

41 van 60

Bijlages 1. De weg naar de visie 2 Blik vanuit de regio 3. Samenvatting resultaten participatie 4 Samenvatting resultaten Swipocratie 5. Samenvatting resultaten Daily Urban System 6. Samenvatting scenario’s Zaltbommel 2035 Referentielijst

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

43 van 60

Bijlage 1

De weg naar de visie

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

600 500 400 300 200 100

Swipocratie

Avond van de toekomst

0 Basisschool

Het streefbeeld en de ambities zijn in drie verschillende sessies voorgelegd aan de ambassadeursgroep, de projectgroep en de Raad. Tijdens deze sessies zijn het streefbeeld en de ambities aangescherpt en definitief geformuleerd.

over de toekomst. De toekomstestafette, de gesprekken met de regio en andere deelnemers tellen we hierin niet mee. In de laatste fase hadden we de avond van de toekomst met zo’n 30 deelnemers en tijdens de swipocratie deden 572 deelnemers mee, waarvan 201 onder de 18 jaar. Wat ons op een totaal van 1641 deelnemende inwoners bracht en wat de resultaten op ongeveer 5,4% van de bevolking (op basis van 30.412 inwoners) brengt.

Ambassadeursgroep

De verzamelde inbreng uit de verkennende fase is verwerkt in vier verschillende toekomstscenario’s. Deze scenario’s lieten zien hoe Zaltbommel er mogelijk uit zou kunnen zien in 2035. Aan de hand van de gesprekken over deze scenario’s konden we de gewenste elementen combineren en een ideaal toekomstbeeld vormen. De gemeenschap van Zaltbommel kon zich hierover uitspreken tijdens de Avond van de Toekomst op 20 augustus in Zaltbommel. Tegelijkertijd werd de Swipocratie uitgezet: een laagdrempelige online enquête. In totaal spraken op deze dagen en in de Swipocratie zo’n 572 inwoners zich uit over hun gewenste bouwstenen van deze scenario’s. Van de Swipocratie waren meer dan de helft (311) van de deelnemers onder de 35 jaar. Maar liefst 37% van de deelnemers was zelfs onder de 18 jaar.

Ansichtkaarten

Een aantal inwoners, ondernemers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties vormden samen een ambassadeursgroep en gingen tijdens inhoudelijke workshops met elkaar in gesprek over de toekomst van de gemeente. Ook werden advies-en werkgroepen gevraagd om

Kiezen

Vanuit de eerste participatiefase hebben inwoners 969 keer meegedacht. Dit waren 510 inwoners tijdens de participatiesprint, 352 inwoners met een enquête (enquête toekomstvisie) en 107 inwoners via ansichtkaarten. Daarnaast was er ook inbreng vanuit sessies zoals: de ambassadeursgroep met deze groep bereikten we ongeveer 20 vertegenwoordigers van organisaties, bedrijfsleven en dorpsraden en de basisschool zorgde voor 50 jonge inwoners die meedachten

Enquete

Het participatieproces startte met de Toekomstles op basisschool CBS De Wegwijzer in Nederhemert. Tijdens deze les dachten zo’n vijftig kinderen uit groep 6 en 7 na over hun gewenste toekomst voor de gemeente mee door mindmaps en tekeningen te maken. Deze les vormde de aftrap van de Participatiesprint, waar we een week lang op allerlei manieren in gesprek zijn gegaan met inwoners uit de gemeente: in alle kernen op straat en voor de supermarkten. Jongeren en verenigingen werden ook actief betrokken door de scouting en sportverenigingen te bezoeken. Een deel van de huishoudens in de gemeente kreeg ook een ansichtkaart op de mat, waarop ze hun ideeën voor de toekomst konden opschrijven en deze zo konden terugsturen naar de gemeente. Inwoners die liever online wilden meedenken, konden een uitgebreide digitale enquête invullen via de website van de gemeente.

Deelname

Participatiesprint

Verkennen

mee te denken, zoals vertegenwoordigers van verschillende geloofsgemeenschappen, een ambtelijke projectgroep en de gemeenteraad. Ook werden inwoners geïnterviewd voor de Toekomstestafette, waar zij uitgebreider hun toekomstdroom konden meegeven. Tot slot werden burgemeesters van omliggende gemeenten in een interview gevraagd hoe zij aankijken tegen de gemeente Zaltbommel en de onderlinge samenwerking.

aantal inwoners

De toekomstvisie van de gemeente Zaltbommel is tot stand gekomen door middel van de inbreng van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Gedurende het proces dachten in totaal 1.641 voornamelijk inwoners mee door middel van verschillende vormen van participatie. We zijn er trots op dat zoveel inwoners hun inbreng hebben geleverd.

Aantal deelnemers per participatie-activiteit

45 van 60

Bijlage 2

Blik vanuit de regio In de verkennende fase zijn er gesprekken gevoerd met burgemeesters of wethouders van de gemeenten West Betuwe, Maasdriel, Culemborg en ’s-Hertogenbosch om een externe blik op Zaltbommel te krijgen. De volgende conclusies en aanbevelingen zijn voortgekomen uit de interviews: • Zaltbommel wordt gezien als een stabiele en goed georganiseerde gemeente, met een historische stadskern, een plattelandse structuur met meerdere kernen en een sterk agrarisch karakter. De ligging aan de A2 en de spoorlijn maken de gemeente goed bereikbaar en zorgen voor een natuurlijke oriëntatie op zowel Utrecht, Den Bosch als Gorinchem. Tegelijkertijd leidt dit tot een zekere ambivalentie in regionale identiteit: inwoners en voorzieningen oriënteren zich op verschillende stedelijke centra. • Zaltbommel wordt gezien als een betrouwbare partner binnen de regio. De samenwerking wordt als constructief en prettig ervaren, al neemt de gemeente zelden een voortrekkersrol in. Vaak wordt zij gekarakteriseerd als een stabiele middenmoter: aanwezig, betrokken en loyaal, maar nog onvoldoende leidend in het formuleren van gezamenlijke ambities. Daarbij wordt benadrukt dat een sterker gedeeld verhaal van Rivierenland, met name richting provincie, Rijk en Europa, gebaat zou zijn bij meer initiatief en profilering vanuit Zaltbommel.

• Tegelijkertijd wordt gewezen op kansen voor een stevigere positionering. Zaltbommel kan zich meer profileren met haar culturele erfgoed, creatieve potentieel,

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

ondernemende karakter en specialisatie in voedselproductie. Ook liggen er kansen voor samenwerking rond waterbeheer, toerisme en de energietransitie. Daarbij klinkt de oproep om duidelijke keuzes te maken en bestuurlijke stabiliteit niet te laten omslaan in verstarring. Een buurgemeente benadrukt daarnaast dat de gezamenlijke uitdagingen rond bereikbaarheid, met name de druk op de A2, en bedrijventerreinen vragen om een gezamenlijke aanpak, juist omdat de economische impact groot is. • Een terugkerend thema in de gesprekken is de veerkracht en ondernemingszin van inwoners en bedrijven in de regio. Buurgemeenten van Zaltbommel omschrijven de cultuur als ‘eilandcultuur’, gekenmerkt door zelfredzaamheid, een zekere afstand tot de overheid (‘’wij redden het zelf wel’’) en een sterke ondernemersgeest die soms regels oprekt (‘’liever om vergiffenis vragen dan om toestemming’’). Er wordt gezegd dat dit een grote kracht is, maar dat het ook kan leiden tot spanning met regelgeving en bestuurlijke kaders. Het zelforganiserend vermogen van de gemeenschap is groot en draagt bij aan vitaliteit en saamhorigheid. Tegelijkertijd vraagt dit van gemeenten dat zij duidelijker richting geven en bewuster keuzes maken om de kwaliteiten van de Bommelerwaard en Rivierenland gezamenlijk te benutten en beter uit te dragen .

• De gedeelde uitdagingen richting de toekomst zijn helder: demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en

ontgroening, de druk op de woningmarkt, de energietransitie, mobiliteit (A2, spoor) en de beschikbaarheid van personeel en financiële middelen. Ook waterbeheer, klimaatopgaven, en de huisvesting van arbeidsmigranten spelen een prominente rol. • In de droomscenario’s ontstaat een krachtig en samenhangend Rivierenland, waarin gemeenten bewust kiezen voor samenwerking, onderlinge afstemming en gezamenlijke profilering. Het doemscenario daarentegen is dat gemeenten ieder hun eigen koers varen, waardoor samenhang en slagkracht verdwijnen en Rivierenland een speelbal wordt van de omliggende stedelijke regio’s. Bij het formuleren van de strategische ambities in de Strategische Visie Zaltbommel 2035 is met de bovenstaande conclusies en aanbevelingen rekening gehouden.

47 van 60

Bijlage 3

Samenvatting resultaten participatie

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

49 van 60

Bijlage 4

Samenvatting resultaten Swipocratie

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

51 van 60

Bijlage 5

Bijlage 6

Samenvatting resultaten Daily Urban System

Samenvatting scenario’s Zaltbommel 2035 Tijdens het visietraject zijn vier scenario’s opgesteld voor Zaltbommel in 2035. Deze scenario’s zijn ontwikkeld op basis van inbreng van inwoners en brengen mogelijke richtingen voor de toekomst van de gemeente in beeld. Aan de hand van deze scenario’s gingen inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties met elkaar in gesprek over de toekomst. De scenario’s op hoofdlijnen:

Scenario A Gegrond in gemeenschap Zaltbommel in 2035 is een trotse gemeente van stad en dorpen, waarin inwoners sterk met elkaar betrokken zijn en samen zorgen voor hun leefomgeving. Zorg en ondersteuning zijn lokaal georganiseerd via dorpsondersteuners, mantelzorggroepen en vrijwilligers. Bouwen gebeurt kleinschalig en zorgvuldig ingepast, waardoor jonge gezinnen en ouderen zo veel mogelijk in de eigen kern kunnen blijven wonen. Het rivierenlandschap vormt het groene decor, met bewoners die actief bijdragen aan onderhoud en klimaatmaatregelen. De nadruk op zelfredzaamheid versterkt gemeenschapszin, maar maakt de gemeente ook kwetsbaar: jongeren vinden moeilijk een woning, voorzieningen verschillen per dorp en grootschalige investeringen in sport, cultuur of infrastructuur blijven uit.

Scenario B Zorgzaam centrum In dit scenario is Zaltbommel in 2035 een groene en zorgzame gemeente waarin stad en dorpen samen één gemeenschap vormen. Voorzieningen zijn geconcentreerd op

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

centrale plekken, zoals een Gezondheids- en Welzijnshuis en multifunctionele buurthuizen, die goed bereikbaar zijn dankzij nieuwe fietspaden en OV. Woningbouw richt zich op doorstroming en levensloopbestendige woningen, met behoud van groen en ecologische kwaliteit. Verenigingen zijn gebundeld en jongeren vinden hun plek in fysieke én digitale hubs. De keerzijde is dat dorpen voorzieningen verliezen en autonomie inleveren, waardoor gevoelens van identiteit of nabijheid onder druk kunnen komen te staan.

Scenario C Verenigd vooruit Zaltbommel ontwikkelt zich in 2035 tot een sterke economische speler in de regio. Duurzame werkcampussen langs de A2 en innovatieve glastuinbouw zorgen voor werkgelegenheid en nieuwe bedrijvigheid. Centrale voorzieningen zoals een gezondheidscentrum, sportcomplexen en culturele centra trekken inwoners en bezoekers aan. Investeringen in duurzame woningen, betere bereikbaarheid en slimme mobiliteit versterken de aantrekkelijkheid van de stad en dorpen. De economische groei en centralisatie leiden tot dynamiek en vooruitgang, maar ook tot meer druk op de woningmarkt en minder ruimte voor maatwerk per kern. Lokale wensen kunnen ondergeschikt raken aan collectieve belangen.

Scenario D Lappendeken van levendigheid In 2035 vormt Zaltbommel een mozaïek van kernen die elk hun eigen koers varen. Lokale ondernemers, coöperaties en

53 van 60

Referentielijst bewonersinitiatieven bepalen het sociale en economische leven, met kleinschalige woningbouw en hybride zorgoplossingen passend bij het dorp. Jongeren en vrijwilligers nemen actief verantwoordelijkheid, waardoor nieuwe werkplaatsen, voedselbossen en dorpsmarkten ontstaan. Deze aanpak geeft kleur en eigenaarschap, maar leidt ook tot ongelijkheid: sommige dorpen bloeien, terwijl andere achterblijven. Voorzieningen zijn niet overal gelijk beschikbaar en de gemeente mist gezamenlijke slagkracht in de regio.

ABF research. (2025). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 29 september 2025, van https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/ dashboard/bouwen-en-wonen Bommelerwaardgids. (2021, 22 juli). Geen leegloop en sluiting van kerken Zaltbommel. Geraadpleegd op 5 augustus 2025, van https:// www.bommelerwaardgids.nl/nieuws/gemeente/15647/geen-leegloop-en- sluiting-van-kerken-zaltbommel Bureau Buitenklank. (2024). Werkprogramma Duurzaam Zaltbommel 2030. Geraadpleegd op 29 september 2025, van https://zaltbommel. raadsinformatie.nl/document/15116687/1#search=werkprogramma%20duurzaam Bureau Burgerberaad. (z.d.). Meer vertrouwen in de politiek bij goede opvolging burgerberaad. Geraadpleegd op 15 september 2025, van https://web.bureauburgerberaad.nl/meervertrouwen-in-de-politiek-bij-goede- opvolging-burgerberaad BZK/WB. (2022). Via: Waarstaatjegemeente. nl. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https:// www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/gezondheid CBS. (2015). Via: Waarstaa tjegemeente.nl. Geraadpleegd op 27 april 2025. CBS. (2018). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 30 april 2025. CBS. (2023a). Kerncijfers wijken en buurten 2023 [Dataset]. Geraadpleegd op 28 april 2025, van https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2025/13/kerncijfers-wijken-en- buurten-2023 CBS. (2023b). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 30 april 2025. CBS. (2024a).

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 30 april 2025, van https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/demografie CBS (2024b). Bevolking naar alternatieve leeftijdsindeling. Via: waarstaatjegemeente. nl. Geraadpleegd op 25 november 2025, van https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/ dashboard/gemeentelijke- monitor-sociaal-domein/gemeentelijke-monitor-sociaal-domein--wijkdashboard Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2024c, 23 oktober). Hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner daalt licht in 2023. CBS. Geraadpleegd op 25 november 2025, van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/43/ hoeveelheid- huishoudelijk-afval-per-inwoner-daalt-licht-in-2023 CBS. (2025a). Via: AlleCijfers.nl. Geraadpleegd op 29 april 2025, van https://allecijfers.nl/ gemeente/zaltbommel/ CBS (2025b). Regionale Kerncijfers Nederland. Via: CBS Statline. Geraadpleegd op 25 november 2025, van https://opendata.cbs.nl/#/CBS/ nl/dataset/70072NED/table?dl=67643 CBS (2025c). Via AlleCijfers.nl. Geraadpleegd op 29 september 2025, van https://allecijfers. nl/woonplaats/gameren/ CBS. (2025d). Via AlleCijfers.nl. Geraadpleegd op 29 september 2025, van https://allecijfers. nl/woonplaats/zaltbommel/ CBS. (2025e). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 29 april 2025, van https://www. waarstaatjegemeente.nl/mosaic/gemeentelijke-monitor-sociaal-domein/1- -uitgangspositie

55 van 60

CBS. (2025f). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 29 april 2025, van https:// www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/demografie CBS. (2025g). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https:// www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/bouwen-en-wonen De Jong, N. (2011). Young Urban Protestants: een onderzoek naar 20-35-jarigen in een aantal stadskerken binnen de Protestantse Kerk in Nederland. In samenwerking met: IZB. Gelen, M. (2021). Eilandcultuur op Urk: Eilandcultuur op een voormalig eiland? [Bachelorscriptie, Radboud Universiteit]. Gemeente Zaltbommel. (2021). Kerkenvisie gemeente Zaltbommel: kerkeninventarisatie. Gemeente Zaltbommel. Gemeente Zaltbommel. (2022a). Blijven bouwen: Bestuursakkoord 2022–2026. Gemeente Zaltbommel. Gemeente Zaltbommel. (2022b). Gezondheidsnota Zaltbommel 2022–2025 [PDF]. Gemeente Zaltbommel. Gemeente Zaltbommel. (2022c). Omgevingsvisie Bommelerwaard - Versie Zaltbommel. Geraadpleegd op 29 september 2025, van https://www.zaltbommel.nl/inwoner-en- ondernemer/bouwen-en-verbouwen/omgevingsplan-en-oude- bestemmingsplannen/ overzicht-bestemmingsplannen/NL.IMRO.0297. BGBSVG20210031 Gemeente Zaltbommel (2023). Verder ontwikkelen: Cultuur met aandacht, toegankelijkheid en verbinding. Cultuurvisie Gemeente Zaltbommel.

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

Gemeente Zaltbommel. (2024). Woonzorgvisie Bommelerwaard 2024 [Intern rapport]. Gemeente Zaltbommel.

pleegd op 25 november 2025, van https:// klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/hernieuwbare-energie

Gemeente Zaltbommel. (2025a). Meerjaren- strategie voor welzijnsbeleid 2025-2035: De Zaltbommelse Weg - Welzijn, Gemeenschap en Waarden [PDF]. Gemeente Zaltbommel.

RIGO (2024). Leefbaarheid Zaltbommel 2024. Lemon Onderzoek. In opdracht van: Gemeente Zaltbommel.

Gemeente Zaltbommel. (2025b). Toelichting op jaarbrief Wonen 2025: Bijlage 1. RaadZaltbommel. Gemeente Zaltbommel. (2025c) Woningbouwmonitor 2025: voortgang ambitiescenario 2023-2040. Toelichting op jaarbrief Wonen 2025: Bijlage 2. RaadZaltbommel. Haanstra, B. (2024, 8 november). Meer Nederlandse jongeren worden orthodox christen. NOS. Geraadpleegd op 5 augustus 2025, van https://nos.nl/artikel/2543760 Kadaster.nl. (2022). Via: Waarstaatjegemeente. nl. Geraadpleegd op 30 april 2025, van https:// www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/bouwen-en-wonen Klimaateffectatlas. (2021). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 27 april 2025. Kooiker, S., & Marangos, A. M. (2020). Gezondheid. In De sociale staat van Nederland: 2020. Geraadpleegd op 5 augustus 2025, van https:// digitaal.scp.nl/ssn2020/gezondheid RCE. (2024) Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 30 april 2025. Regionale Klimaatmonitor (2023). Dashboard Hernieuwbare energie. Rijksoverheid. Geraad-

Rijksoverheid. (2018, 20 april). Nationaal Preventieakkoord: Naar een gezonder Nederland [PDF]. Rijkswaterstaat. (2024). Klimaatmonitor. Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 30 april 2025. RVO. (2024). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 30 april 2025, van https:// www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/energietransitie Stec Groep. (2023). Woningbehoefteonderzoek regio Bommelerwaard. Geraadpleegd op 27 april 2025. Stichting LISA & VNG. (2024). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Werkgelegenheid (LISA) – gemeente Zaltbommel. Geraadpleegd op 1 oktober 2025, van https://www.waarstaa tjegemeente.nl/viewer/report?id=lisa&inp_ geo=gemeente_%7Breg iocode%7D Syswov. (2024). Via: Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op 30 april 2025, van https:// www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/bouwen-en- wonen

TipBommelerwaard. (2024) Barometer burgerparticipatie in uw gemeente. Geraadpleegd op 25 augustus 2025, van https://www.tipbommelerwaard.nl/onderzoeksresultaten/22- 02-2024/barometer-burgerparticipatie-in-uw-gemeente Valenzuela Velazquez, E. S. (2024, 21 mei). Watertoets: Brakel-West te Zaltbommel. Antea Group. In opdracht van: Gemeente Zaltbommel. Van Lennep, J. (1942). Nederland in den goeden ouden tijd (p. 202). In R. van Leeuwen, De weg was slechter dan we ooit hadden gezien. Tussen De Voorn en Loevestein, 34(100), 7– 25. Geraadpleegd van www.rozemarijnonline.net/ publicaties.html Van Steenis, J. (2017). Protestanten veel trouwere kerkgangers dan katholieken. KerkenNieuws, 18(12). Geraadpleegd op 30 april 2025, van https://www.kerkheerewaarden.nl/kerkelijk-b-waard.html. VNG. (2016). Burgerpeiling gemeente Zaltbommel. Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Via: https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/burgerpeiling Wikipedia. (z.d.). Zaltbommel (gemeente). Geraadpleegd op 29 september 2025, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Zaltbommel_ (gemeente)

Terlouw, K., & Hogenstijn, M. (2015). “Eerst waren we gewoon wij en nu is het wij en zij”: Gebruik, slijtage en vernieuwing van lokale en regionale identiteiten [Onderzoeksrapport]. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Bureau Verkenning en Onderzoek.

57 van 60

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035 Een product van gemeente Zaltbommel Vormgeving: De Ontwerppraktijk

Toekomstvisie gemeente Zaltbommel 2035

Gemeente Zaltbommel Postbus 10.002 5300 DA Zaltbommel Hogeweg 11 5301 LB Zaltbommel Telefoon: 0418 68 16 81 zaltbommel.nl