Rapport van bevindingen Schuldhulpverlening Zaltbommel

In geval van financiële en/of juridische problemen heeft de Formulierenbrigade vaak een intermediaire rol in het zoeken naar oplossingen, mogelijkheden en verwijzingen. De FB hield in 2020 3 - 4 maal per week spreekuur in Zaltbommel bij Kompas en in Maasdriel in de bibliotheken van Ammerzoden en Kerkdriel. Het team van de Formulierenbrigade bestond in 2020 uit 6

34 De stichting Kompas heeft een bredere doelstelling en activiteiten op het gebied van maatschappelijke, educatieve en culturele participatie.

25

tot 7 personen. Zij worden ondersteund door een belastingadviseur, lid Register Belasting Adviseur en een juridisch adviseur, beiden als vrijwilliger aan Kompas verbonden. In coronatijd is de dienstverlening zoveel mogelijk ‘online’ gedaan. De FB had in 2020 in totaal 52 inwoners uit Zaltbommel met een (voornamelijk financiële) hulpvraag. In het geval men problematische schulden bij de inwoner constateert, verwijst men door naar het team schuldhulpverlening van de gemeente. In interviews wordt aangegeven dat dit slechts incidenteel (35 keer per jaar) voorkomt. Afstemming en toegang schuldhulpverlening In de afstemming en verwijzing bij schuldhulpvragen en voor feitelijke dienstverlening spelen Humanitas en Kompas een belangrijke en (deels) geformaliseerde rol. Andere organisaties die in het onderzoek zijn benaderd, hebben hierin in Zaltbommel geen of nauwelijks een (formele) taak. Uit interviews met stichting Welzijn Bommelerwaard, Buurtzorg Jong en stichting Leergeld komt naar voren dat zij in de ‘toegang’ tot schuldhulpverlening geen of beperkte rol spelen. Stichting Leergeld heeft een belangrijke bijdrage aan het bestrijden van armoede en aldus in het armoedebeleid, maar geen (expliciete) taak of rol in de toegang of verwijzing naar schuldhulpverlening. Men ontvangt zelf wel verwijzingen van gemeente of andere organisaties.

De Brede Beweging Bommelerwaard, als platform voor maatschappelijke partners voor de gemeente, is in 2020 nauwelijks actief geweest en wordt opnieuw ‘opgestart’. Zij heeft in termen van schuldhulpverlening (nog) geen specifieke, signalerende functie gehad. Uit interviews met de relevante organisaties komt naar voren dat corona (nog) geen effecten lijkt te hebben gehad op de schuldhulpvragen van inwoners in Zaltbommel. Naast de vermelde organisaties, geeft bijvoorbeeld ook de Voedselbank in Zaltbommel aan dat de vraag naar ondersteuning bij hen is afgenomen. In 2020 had men 110 gezinnen die (na verwijzing door het Buurtteam) een beroep deden op de Voedselbank, in 2021 bedraagt dat (op dit moment) 63 gezinnen.

26

5

Preventie en vroegsignalering

5.1

Preventie

De gemeente wijst in het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2018-2021 op een steeds groter wordend belang van preventie en vroegsignalering van een laag inkomen en/of schulden (doelstelling 4). Een primaire vorm van preventie is het voorkomen dat schulden ontstaan en/of worden vergroot (door bijvoorbeeld het niet tijdig kunnen terugbetalen van ontvangen toeslagen). In het minimabeleid van de gemeenten Maasdriel/Zaltbommel stelt men mede in het licht van preventie dat zij “de komende jaren (..) de nadruk (blijven) leggen op eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. In plaats van te focussen op beperkingen, gaat de aandacht uit naar kansen en mogelijkheden van de inwoners van de Bommelerwaard. Alleen als zij zelf (of samen met hun netwerk) hun problemen niet kunnen oplossen, kan een beroep op de gemeente worden gedaan”. Dat vindt onder meer plaats door inkomensondersteunende maatregelen (lokale minimaregelingen). De gemeente geeft ook aan door informatie over signalen en het herkennen van armoede met samenwerkingspartners te delen, kennis en ervaring op te bouwen. Hierbij wijst men op de rol van de uitvoeringspraktijk van het bredere sociale beleid. Het betreft ook vrijwilligers van Stichting Leergeld en Humanitas. De Brede Beweging Bommelerwaard dient volgens de gemeente als netwerk om de samenwerking tussen deze partijen te intensiveren.

Uit het onderzoek komt naar voren dat genoemde maatschappelijke partners als Stichting Welzijn Bommelerwaard, het onderwijs en de gezondheidszorg, voor zover te overzien, geen directe of expliciete rol vervullen in de preventie van schulden bij inwoners. Ook de rol van Brede Beweging Bommelerwaard is hierin als netwerk (nog) niet herkenbaar. Deze rol is wel herkenbaar bij Humanitas en de stichting Kompas (Formulierenbrigade) die zich inzetten voor financieel-administratieve ondersteuning van inwoners en daarmee preventief werken. In het kader van de preventieve aanpak constateren we dat ook het starten van budgetcoaching door de gemeente hierin een positieve rol kan spelen. Een van de onderdelen voor versterking van de preventieve aanpak is ook het geven van passende en begrijpelijke voorlichting over procedures en regelingen binnen de schuldhulpverlening. Vanuit de cliënten- en adviesraden in Zaltbommel is in het verleden aangegeven dat de gemeenten Zaltbommel/Maasdriel hierin een verbeterslag zouden kunnen maken waarbij wordt ingezet op ‘actieve communicatie’ over minimabeleid en schuldhulpverlening. Een van de aandachtspunten volgens de adviesraden was om hierover duidelijke en toegankelijke informatie op de websites van de beide gemeenten in de Bommelerwaard te plaatsen.

27

De gemeenten hebben hierop gereageerd met de toezegging om een communicatieplan op te stellen, gericht op (betere) informatie hieromtrent voor inwoners en maatschappelijke organisaties35. De rekenkamercommissie constateert dat een dergelijk communicatieplan niet (voor de schuldhulpverlening) is opgesteld. In de praktijk heeft wel een aanpassing van de teksten op de websites van beide gemeenten plaatsgevonden, waarbij deze teksten toegankelijk en op B1-niveau zijn geschreven. In het beleidsplan voor schuldhulpverlening is aangegeven dat de gemeente ook de brieven en regelingen op leesbaarheid zal beoordelen, met name voor de groep laaggeletterden. Binnen het team schuldhulpverlening van de gemeente houden consulenten (als ‘taalcoach’) zicht op de wijze waarop de correspondentie (in begrijpelijke taal) met cliënten wordt gevoerd. Uit interviews met sleutelpersonen bij organisaties en ‘in het maatschappelijk veld’ komt naar voren dat zij de sterke indruk hebben dat een deel van de (potentiële) doelgroep (desalniettemin) onvoldoende zicht heeft op of kennis van regelingen binnen het minimabeleid en aanbod van schuldhulpverlening. Dit vraagt om een uitgebreider (communicatie)traject om de mogelijkheden van regelingen en het aanbod over het voetlicht te brengen.

5.2

Afspraken over vroegsignalering

Binnen de Bommelerwaard wordt sinds 2018 in samenwerking met onder meer woningcorporaties aan vroegsignalering van schulden gedaan met het programma ‘Vroeg Eropaf’. In de praktijk constateert men namelijk dat het merendeel van mensen met een betalingsachterstand bij een of meerdere organisaties zichzelf niet of te laat bij de schuldhulpverlening meldt. Door een vroegtijdige inzet vanuit het programma komen deze mensen eerder in beeld waardoor mogelijke escalatie van de schuldenproblematiek kan worden voorkomen. Er is een convenant ‘Vroeg Eropaf Bommelerwaard’ op 3 september 2020 ondertekend door de wethouder en ‘signaalpartners’. Deze signaalpartners zijn: Woonlinie, De Kernen, Woningstichting Maasdriel, zorgverzekeraars en Vitens. De aansluiting van meerdere organisaties in het convenant (aanvullend vier zorgverzekeraars en waterbedrijf Vitens) heeft in principe de preventieve werking van Vroeg Eropaf versterkt, aangezien men daarmee nu ook kan reageren op een stapeling van signalen, bijvoorbeeld wanneer er meldingen van verschillende partijen in dezelfde maand binnenkomen of elkaar snel opvolgen. Door een wetswijziging van Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is met ingang van 1 januari 2021 vroegsignalering van schulden een verplichting voor gemeenten geworden.

De gemeente geeft aan dat het inmiddels een structureel onderdeel van het minimabeleid van de 35 In de reactie van de gemeente Maasdriel op de adviezen van de adviesraden op het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2018 – 2021, reactie januari 2018.

28

Bommelerwaard vormt. De regelingen in deze wetgeving houden onder meer in dat de betrokken ‘signaalpartners’ (woningcorporaties, zorgverzekeraars, en anderen) verplicht zijn om van een betalingsachterstand bij een inwoner bij de gemeente melding te doen; voor de gemeente is het vervolgens de verplichting om naar aanleiding van dit signaal actie te ondernemen.

5.3

Aanpak en resultaten vroegsignalering

In het convenant ‘Vroeg Eropaf Bommelerwaard’ zijn basisafspraken opgenomen voor de uitvoering van de activiteiten. In dit werkprotocol zijn deze verder uitgewerkt en zijn de werkafspraken vastgelegd. Beide gemeenten (Zaltbommel en Maasdriel) hebben een eigen convenant. In het convenant is tevens opgenomen een bijlage met grondslagen voor een rechtmatige gegevensverwerking en een bijlage met een werkprotocol. De werkafspraken, doorlooptijden en resultaten worden in principe eenmaal per maand in een overleg met de uitvoerders besproken. De meldingen van betalingsachterstanden worden geregistreerd in het RIS Matching systeem (van Inforing). Naar aanleiding van een ‘match’ in het registratiesysteem van Inforing (inzake een of meerdere betalingsachterstanden) is de afspraak dat het Buurtteam in Zaltbommel het voortouw neemt in de benadering van de betreffende inwoner. Het Buurtteam neemt contact op met de inwoner en gaat (in principe) op huisbezoek. Vervolgens wordt in kaart gebracht wat de financiële situatie is en welke hulp vanuit de gemeente aangeboden kan worden, bijvoorbeeld een schuldhulpverleningstraject, budgetbeheer of budgetcoaching via de gemeente of begeleiding vanuit het Buurtteam. Uit de ervaring van betrokkenen in de werkgroep voor vroegsignalering blijkt dat veel van de aangemelde inwoners van Vroeg Eropaf nog niet bekend zijn bij de gemeente.

Hierdoor bereikt men inwoners die zich mogelijk niet of pas veel later bij de gemeente melden. Van de 29 aanmeldingen in Zaltbommel bij Vroeg Eropaf in 2019 waren er slechts 9 bekend bij de gemeente. Uit het jaarverslag 2020 van de Centrumregeling komt naar voren dat in dat jaar 27 huishoudens zijn aangemeld voor Vroeg Eropaf Bommelerwaard (14 huishoudens uit gemeente Zaltbommel, 13 huishoudens uit gemeente Maasdriel). Van deze huishoudens is met de helft persoonlijk contact geweest. Met de andere helft is geprobeerd contact te krijgen via een huisbezoek of te bellen. Als dat uiteindelijk niet lukt, wordt een brief naar de inwoner gestuurd waarin de contactgegevens van de consulenten van de gemeente staan, zodat de inwoner zelf met de gemeente contact kan opnemen. Uit opgevraagde gegevens van RIS Matching (vanaf september 2020) komt naar voren dat met name een drietal zorgverzekeraars relatief veel meldingen doet van inwoners van Zaltbommel met betalingsachterstanden. Interviews wijzen uit dat het voor de woningcorporaties vooral

29

een aanvullende aanpak betreft; in veel gevallen werd en wordt al door de corporaties bij 2 maanden huurachterstand contact opgenomen met de huurder. Vanwege corona hebben de corporaties bij huurachterstand langere betalingsregelingen voor huurders toegepast en is men ‘flexibel’ geweest. De woningcorporatie zoeken ook eerst zelf contact met de huurder en gaan op huisbezoek voordat sprake is van een signaal naar ‘Vroeg Eropaf’. In de praktijk blijkt dat in incidentele gevallen huurders door de woningcorporatie verwezen zijn naar de consulenten van de gemeente voor schuldhulpverlening. Vroeg Eropaf Bommelerwaard heeft in principe een preventief karakter. Ongeveer 88% van de bereikte huishoudens was nog niet bekend bij schuldhulpverlening. Bij het merendeel van de huishoudens is sprake van aanpassingsschulden: schulden die zijn ontstaan door een life-event zoals het verliezen van een baan, ziekte of een echtscheiding. In deze situatie kan het aanbod van het Buurtteam en/of van de consulent schuldhulpverlening preventief werken door een problematische schuldenontwikkeling bij de inwoner zoveel mogelijk te voorkomen. De rekenkamercommissie constateert dat de aanpak nog niet is uitgekristalliseerd. Dit heeft mede te maken met de toevoeging aan de Wgs dat met elk signaal wat de gemeente krijgt iets moet gebeuren.

De gemeente en signaalpartners hebben nog geen overeenstemmende lijn over het omgaan met meldingen (brief sturen, telefonische benadering of huisbezoek) en wie welke acties precies onderneemt. Wel zijn er criteria (grensbedragen) vastgelegd in het convenant Vroeg Eropaf Bommelerwaard (huisbezoek bij meervoudige melding, of enkelvoudige melding van € 400,- of hoger, met uitzondering wanneer dit niet binnen de capaciteit past). In de uitvoering zijn vanwege de coronasituatie enkele aanpassingen in het onaangekondigd op huisbezoek gaan. Uit interviews komt naar voren dat de aanpak in gevallen een ‘lastige verhouding’ geeft tussen een ‘hulp aanbiedende overheid’ en een inwoner die zich door dit aanbod ‘overvallen’ voelt. De gemeente, i.c. de afdeling SVH, ontvangt hierover vaker negatieve reacties van inwoners dan dat men het hulpaanbod met overtuiging aanneemt. In de praktijk van de vroegsignalering komt naar voren dat het eerste deel van de aanpak (de ‘matching’) voor betrokken partijen helder is, maar dat het tweede deel, de opvolging van de vroegsignalering, zich nog verder dient te ontwikkelen.

30

6

Bewindvoering

6.1

Achtergrond

Als iemand van 18 jaar of ouder niet meer goed voor een deel of het geheel van zijn geldzaken kan zorgen, kan de rechter een bewindvoerder benoemen die deze geldzaken beheert. De rechter controleert of de bewindvoerder dat goed doet. Een aanvraag tot bewind kan door verschillende personen en organisaties worden ingediend (de betrokkene zelf, echtgenoot of andere partner, familieleden, een voogd, de curator, de instelling die de betrokkene verzorgt of begeleidt, de officier van justitie, e.a.). Kosten voor bewindvoering worden, rekening houdend met de draagkracht van de betreffende persoon, uit de bijzondere bijstand betaald36.

6.2

Bewindvoering in Zaltbommel

Bewindvoering kan een relevante kostenpost zijn voor een gemeente. Op basis van verzamelde gegevens zijn de uitgaven bijzondere bijstand voor bewindvoeringskosten voor de gemeente Zaltbommel in de volgende tabel opgenomen. Het gaat om circa 120 dossiers per jaar. Daaruit komt naar voren dat de kosten voor bewindvoering voor de gemeente Zaltbommel in 2019 ruim 190.000 euro bedroegen, zijnde bijna 90% van de totale uitgaven voor de bijzondere bijstand. De tabel laat ook zien dat deze uitgaven in 2020 absoluut en relatief zijn afgenomen ten opzichte van voorgaande jaren: Tabel 5

2018 2019 2020

Kosten bewindvoering gemeente Zaltbommel 2018-2020 Aantal lopende dossiers met bewindvoeringskosten37 122 128 119

Uitgaven voor de bijzondere bijstand

Kosten bewindvoering (uit BB)

% bewindvoeringskosten (van BB)

208.000 215.500 222.500

175.000 191.000 172.000

84% 89% 77%

36 Het is aan de onder bewind gestelde persoon (de rechthebbende) om zijn bewindvoerder te betalen. Is de rechthebbende hiertoe zelf niet financieel in staat, dan kan hij hiervoor bijzondere bijstand bij de gemeente aanvragen. 37 De uitvraag tijdens het onderzoek levert ook de aantallen lopende dossiers bijzondere bijstand op die maandelijks worden verstrekt voor bewindvoeringskosten. Het betreft lopende dossiers voor personen en huishoudens (dit kan ook voor een echtpaar zijn); het beschikbare systeem kan niet aangeven om hoeveel personen het gaat. In 2021 gaat het tot nu toe om 108 dossiers.

31

6.3

Wetgeving Adviesrecht bij schuldenbewind

De wet ‘Adviesrecht voor gemeenten bij schuldenbewind’, die per 1 januari 2021 van kracht is geworden, regelt dat gemeenten drie maanden nadat schuldenbewind is ingesteld de rechter mogen adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het bewind, of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning (in de vorm van budgetcoaching, budgetbeheer of gemeentelijke schuldhulpverlening). Gemeenten zouden zo hun regierol bij schuldhulpverlening beter kunnen vervullen. Dit draagt bij aan de samenwerking tussen rechtbanken, gemeenten en bewindvoerders. Verder regelt de wet dat schuldenbewind alleen nog voor bepaalde tijd kan worden ingesteld, waardoor een schuldenbewind niet langer duurt dan mogelijk noodzakelijk is. Een gemeente maakt zelf de keuze om van het adviesrecht gebruik te maken of niet. Gebruik adviesrecht gemeente Zaltbommel Het college van B&W van Zaltbommel heeft ingestemd met het kenbaar maken van zijn gebruik van het adviesrecht wanneer een schuldenbewind wordt uitgesproken. Het college heeft daartoe 2 februari 2021 een voorstel gedaan, waarover de raad via een besluitenlijst is geïnformeerd. De gemeente geeft in interviews aan dat deze wet in principe een goede ondersteuning is om meer greep te krijgen op de bewindvoering bij problematische schulden.

De gemeente kan nu meer “naar de voorkant kijken” met een kritische toetsing van de noodzaak van bewindvoering. De gemeente heeft zich aangemeld om gebruik te willen maken van het adviesrecht, maar er zijn hieromtrent nog geen verzoeken van de rechtbank geweest bij de gemeente (de rechtbank neemt hierin het initiatief). Het gebruik van het adviesrecht kan in de toekomst leiden tot positieve financiële gevolgen. Door in een aantal gevallen gebruik te maken van een lichtere (en minder dure) vorm van ondersteuning dan schuldenbewind, zouden bewindvoeringskosten (betaald uit de bijzondere bijstand) mogelijk kunnen afnemen. In de praktijk zullen de consulenten van de afdeling schuldhulpverlening het advies (na verzoek van de rechtbank) gaan uitbrengen. Dit onderdeel, inzake het gebruik van het adviesrecht, is (nog) niet opgenomen in de beschrijving van de werkprocessen van de schuldhulpverleners. Er is ook (nog) geen verslaglegging over het gebruik van het adviesrecht door de gemeente en van resultaten die zicht geven op het gebruik van andere, lichtere regelingen (bijvoorbeeld budgetbeheer) dan bewindvoering.

6.4

Relatie met bewindvoerders

De gemeente werkt met een lijst van bewindvoerderskantoren met wie men contact heeft. Het aantal inwoners dat bij deze kantoren is ondergebracht voor beschermingsbewind varieert sterk. De gemeente streeft er naar enerzijds ‘zwakke’ bureaus te mijden, anderzijds inwoners voor wie bewind noodzakelijk is, te spreiden over meerdere bureaus om kwetsbaarheid in het

32

aanbod te voorkomen. De gemeente heeft geen convenant met de bewindvoerderskantoren getekend over (onder meer) de te verwachten kwaliteit van de bewindvoering. In de praktijk kiest een inwoner zelf voor een bepaald bewindvoerderskantoor; de gemeente overhandigt daartoe (als suggestie voor de betreffende inwoner) een lijst van bewindvoerderskantoren waar zij mee samenwerkt. Uit interviews met bewindvoerderskantoren komt naar voren dat men de samenwerking met de gemeente Zaltbommel als positief waardeert. Er zijn geen formele afspraken over de uitvoering van de bewindvoering bijvoorbeeld in de vorm van convenanten, maar men spreekt van een ‘goed contact’. Bij de uitoefening van de bewindvoering volgen de kantoren en de gemeente de opgestelde regels van de NVVK; ook is er de controle door de rechtbank. Er is een positieve beoordeling over wat de bewindvoerderskantoren bemerken van de inzet en kwaliteit van de aanpak van de schuldhulpverlening door het team schuldhulpverlening van Zaltbommel/Maasdriel: “het team schuldhulpverlening is precies in de uitvoering, zijn betrokken, vragen heel veel informatie op en zitten er bovenop” (“zeker in vergelijking met andere gemeenten”). Ook beoordeelt men de benadering van het team schuldhulpverlening voor klanten uit Zaltbommel als ‘laagdrempelig’ en stelt het team zich ‘flexibel’ op.

De gemeente Zaltbommel stelt in interviews dat de kosten van bewindvoering, in het licht van de beschikbare middelen voor bijzondere bijstand, relatief hoog zijn, maar aan het afnemen zijn mede door de inzet van de budgetcoaches. Hierdoor tracht men een “minder zwaar middel” in te zetten aan de ‘voorkant’ zodat de noodzaak van bewindvoering mogelijk zou kunnen afnemen. Men ziet de inzet van budgetcoaches ook als een instrument om de financiële zelfredzaamheid van cliënten te vergroten.

33

7

Cliëntenperspectief schuldhulpverlening

Het lidmaatschap van de gemeente (Maasdriel, vanuit de centrumregeling voor onder meer schuldhulpverlening) van de NVVK betekent dat de gemeente in principe regelmatig klanttevredenheidsonderzoek uitvoert. In een beantwoording op vragen van raadsleden in de carrouselvergadering 3 december 2020 van de gemeente Zaltbommel is aangegeven dat in 2015 en 2018 dergelijke onderzoeken hebben plaatsgevonden. Bij de uitvraag van de rekenkamercommissie bij de gemeente blijken er geen verslagen van klanttevredenheidsonderzoeken over deze jaren voorhanden te zijn. Wel is een verslag van een herhalingsaudit van de NVVK van 2018 beschikbaar. Uit deze audit kwam het volgende naar voren: “de herstelpunten en aanbevelingen uit de 1e NVVK-audit in 2015 zijn goed geïmplementeerd en de beschrijvingen van de werkprocessen zijn helder, duidelijk en krachtig op basis van een professioneel stramien in Windows Vision”38. In de audit wordt wel aangegeven dat het stroomlijnen van de rapportages op basis van de beschreven werkprocessen en daarin opgenomen modellen noodzakelijk is. Dit betekent dat de afdeling schuldhulpverlening een uniforme kwalitatieve dienstverlening dient aan te bieden aan de klanten in het werkgebied, die niet afhankelijk mag zijn van de individuele interpretatie van de consulent schuldhulpverlening.

Samengevat concludeerde de auditor dat de afdeling schuldhulpverlening van de gemeente Maasdriel met slechts twee tekortkomingen voldeed aan de eisen van de NWK. De auditor constateerde ook dat er in 2018 geen klachten waren geweest met betrekking tot de afdeling schuldhulpverlening van de gemeente Maasdriel/Zaltbommel. De gemeente geeft aan dat een nieuwe audit is voorzien in het vierde kwartaal 2021. Om een beeld van de klanttevredenheid te krijgen, geeft de gemeente ook aan de jaarlijkse heronderzoeken en het eindgesprek als momenten te beschouwen waarin de schuldhulpverleners toetsen hoe de bevindingen zijn. De rekenkamercommissie heeft geen documenten aangereikt gekregen die op dit aspect inzicht geven. Het is in het kader van het cliëntenperspectief ook niet duidelijk in hoeverre de gemeente Zaltbommel gebruik maakt van ervaringsdeskundigen bij de uitvoering en vormgeving van beleid met betrekking tot schuldhulpverlening. Ervaringsdeskundigen hebben verschillende rollen, waarbij ze bijvoorbeeld cliënten of hun naasten kunnen ondersteunen of zich inzetten bij het ontwikkelen van beleid binnen het sociaal domein.

38 Verslag NWK Herhalingsaudit 2018. Gemeente Maasdriel afdeling schuldhulpverlening, locatiebezoek 16 november 2018, auditor WPM namens NVVK, datum verslag 21 november 2018.

34

De rekenkamer constateert dat de gemeente tot recentelijk geen actueel beeld had van het cliëntenperspectief, in de zin van klanttevredenheid over de geboden schuldhulpverlening. Uit een concept-evaluatie die de rekenkamercommissie 25 november 2021 van de gemeente heeft ontvangen, komt naar voren dat deze informatie inmiddels wel voorhanden is39. Uit de enquête die de gemeente juni 2021 ten behoeve van de evaluatie zelf heeft uitgezet en geanalyseerd, concludeert de gemeente dat huidige en voormalige cliënten tevreden zijn over de wijze waarop in de Bommelerwaard de schuldhulpverlening wordt aangeboden.

39 Gemeente Maasdriel/Zaltbommel, Evaluatie integrale schuldhulpverlening 2018-2021, z.d.

35

8

Conclusies en aanbevelingen

8.1

Conclusies

De conclusies richten zich op de mate waarin doelen die de gemeente heeft gesteld worden gerealiseerd en op de geformuleerde pijlers die een uitwerking vormen van deze doelen. Twee hoofddoelen in de gemeentelijke schuldhulpverlening zijn: • preventief optreden bij dreigende schulden en daarin samenwerken met ketenpartners en • het dusdanig faciliteren van mensen met problematische schulden dat zij duurzaam zelfredzaam worden. Deze doelen zijn door de gemeente in een drietal pijlers uitgewerkt, te weten: vroegsignalering en nazorg; verbeterde toegang en integraal werken. Een deel van de gestelde beleidsdoelen is concreet geformuleerd en meetbaar, andere doelen zijn niet concreet geformuleerd en niet direct of expliciet in effectiviteit of doelmatigheid te beoordelen. Een onderwerp in het onderzoek is ook de informatie-uitwisseling tussen College en Raad over beleid en uitvoering van de schuldhulpverlening in Zaltbommel. Over de genoemde thema’s trekken we de volgende conclusies. Preventie, vroegsignalering en nazorg 1. Preventie De aandacht voor preventie kan worden versterkt: afstemming en samenwerking met maatschappelijke organisaties voor de preventieve aanpak zijn in de praktijk nog weinig zichtbaar. De gemeente streeft er naar “meer aan de voorkant te willen zitten”.

Door informatie over signalen en het herkennen van armoede met samenwerkingspartners te delen, worden kennis en ervaring opgebouwd. In het onderzoek wordt geconstateerd dat een aantal relevante organisaties geen directe of expliciete rol speelt in concrete afspraken rondom preventie van schulden bij inwoners. Deze rol is wel herkenbaar bij Humanitas en Kompas die preventieve ondersteuning bij financiën bieden. 2. Vroegsignalering De methode van vroegsignalering is in Zaltbommel al in een vroeg stadium tot ontwikkeling gekomen en leidt tot heldere afstemming over de signalering en ‘matching’. De vervolgstap voor de opvolging, in feitelijke acties, verdient nadere aandacht. Er zijn in het kader van de vroegsignalering convenanten getekend en deze zijn vervolgens uitgebreid met nieuwe partners. Hierin heeft men belangrijke partners als woningcorporaties, waterleidingbedrijven en zorgverzekeraars. De aangescherpte wetgeving zorgt voor meer mogelijkheden van matching van informatie bij betalingsachterstanden, maar zorgt ook voor nadere aanpassing van de ‘opvolging’ in de vroegsignalering in de Bommelerwaard.

36

3. Nazorg De nazorg voor cliënten in de schuldhulpverlening wordt niet herkenbaar toegepast. De gemeente stelt zich te richten op (het verbeteren van de) nazorg als middel om recidive van schuldhulpvragen te voorkomen. Het onderzoek wijst uit dat dit doel in de praktijk van de schuldhulpverlening nog weinig handen en voeten heeft gekregen. Toegang tot de schuldhulpverlening De ‘toegang’ tot de schuldhulpverlening omvat verschillende aspecten, waaronder de bereikbaarheid van de voorziening, de communicatie over de dienstverlening en doorgeleiding van hulpvragen naar het aanbod via maatschappelijke organisaties. 4. Bereikbaarheid De rekenkamercommissie vraagt zich af of de schuldhulpverlening voldoende bereikbaar en laagdrempelig is voor potentiële aanmelders voor schuldhulpverlening uit Zaltbommel en dorpskernen. De consulenten schuldhulpverlening zijn voor nieuwe aanmelders bereikbaar via een mailadres en het algemene nummer van de gemeente Maasdriel bij vragen over zorg of ondersteuning. Ook is een baliefunctie beschikbaar voor de eerste (hulp)vragen. De beperking van de fysieke toegang tot de consulenten schuldhulpverlening tijdens corona kan een belemmerende rol spelen in de aanmeldingen voor schuldhulpverlening. 5. Communicatie De actieve communicatie over minimabeleid en schuldhulpverlening verdient een aanvullende vertaalslag.

Een van de onderdelen voor verbetering van de toegang is ook het geven van passende en begrijpelijke voorlichting over procedures en regelingen binnen de schuldhulpverlening. Het onderzoek wijst uit dat de vindbaarheid, leesbaarheid en begrijpelijkheid van informatie over schuldhulphulpverlening verbetering behoeven. 6. Signalering en doorverwijzing naar schuldhulpverlening De mogelijke signalerings- en doorverwijzingsfunctie van maatschappelijke organisaties wordt weinig benut. Het onderzoek wijst uit dat maatschappelijke organisaties in de Bommelerwaard geen expliciete rol spelen in afspraken over een (verbeterde) toegang tot de schuldhulpverlening. Inwoners van de Bommelerwaard doen om verschillende redenen niet snel een beroep op de ‘overheid’ en dit geldt ook voor schuldhulpverlening. Het verlagen van drempels voor inwoners die zich schamen of anderszins kan plaatsvinden door de inzet van inlevende schuldhulpverleners en de interviews wijzen uit dat dit ook al gebeurt. Naast de gemeente is er echter geen (laagdrempelig) aanbod van organisaties in de gemeente Zaltbommel en dorpskernen voor het systematisch signaleren en doorverwijzen van financiële hulpvragen van inwoners. Hierdoor blijven mogelijke schuldhulpvragen van inwoners buiten beeld en de problematiek bestaan.

37

Integraal werken In de ‘integrale schuldhulpverlening’ betekent ‘integraal’ dat er niet alleen aandacht is voor financiële problemen, maar ook voor samenhangende problemen op andere leefgebieden. 7. Integrale benadering schuldhulpvraag Het is voor de rekenkamercommissie niet helder geworden in hoeverre in de eerste screening van de hulpvraag aandacht is voor de schuldenvraag en samenhangende problemen op meerdere leefgebieden. De consulenten passen in de aanmeldfase geen specifiek gecertificeerd signaleringsinstrument (zoals bijvoorbeeld ‘Mesis’) toe voor het bepalen van de schuldhulpvraag en persoonlijke achtergrondkenmerken. 8. Realisatie schuldtrajecten De gemeente slaagt er in de schuldhulpverlening zoveel mogelijk via minnelijke trajecten succesvol te laten zijn. De gemeente heeft het integraal werken binnen de schuldhulpverlening onder meer vertaald naar de realisatie van 70% geslaagde minnelijke trajecten (i.c. schuldregelingen). Dit doel wordt volgens de opgevraagde cijfers van de gemeente behaald. 9. Gebruik van instrumenten en voortrajecten van (keten)partners Het doel om (meer) gebruik te maken van instrumenten van ketenpartners en hulpverleners, en inkomensbeheerders en hulpverleningsorganisaties in te zetten in voortrajecten, is nog niet expliciet herkenbaar. Het doel is algemeen geformuleerd en op deze wijze niet goed toetsbaar.

De rekenkamercommissie constateert dat de gemeente gebruik maakt van Humanitas en Kompas in de ondersteuning bij lichte administratieve hulpvragen en van ketenpartners in de vroegsignalering. Overige maatschappelijke organisaties, in welzijn en zorg, worden in brede zin niet herkenbaar ingezet bij de schuldhulpverlening. Meer zicht op schuldhulpverlening Voor een aanvullende beoordeling van de effectiviteit en doelmatigheid van de schuldhulpverlening is het van belang zicht te hebben op de schuldenproblematiek in Zaltbommel en de mate waarin schuldhulpverlening hierop in speelt. 10. Zicht op doelgroep en aanbod schuldhulpverlening Er is geen scherpe probleemanalyse van de aard en omvang van de problematische schuldenproblematiek in Zaltbommel. De gemeente heeft een breed scala aan doelgroepen voor schuldhulpverlening geformuleerd, maar een scherp, kwantitatief beeld van de aard en omvang van de (potentiële) schuldhulpvraag ontbreekt. Een dergelijke analyse is niet alleen relevant voor de bepaling van de gewenste formatiecapaciteit, maar ook voor een gerichte voorlichting en aanbod van schuldhulpproducten.

38

11. Cliëntenperspectief De rekenkamer constateert dat de gemeente tot recentelijk geen actueel beeld had van het cliëntenperspectief, in de zin van klanttevredenheid over de geboden schuldhulpverlening. Uit een recent opgestelde (concept)evaluatie komt naar voren dat deze gemeentelijke dataverzameling en -analyse wijst op een tevredenheid van (huidige en voormalige) cliënten over de geboden dienstverlening in de schuldhulpverlening in de Bommelerwaard. Informatie aan de raad De raad heeft in de aflopende beleidsperiode verscheidene documenten van het college ontvangen met betrekking tot schuldhulpverlening40. Van de verantwoording over de uitvoering van de schuldhulpverlening wordt in principe in jaarverslagen van de Centrumregeling Zorgproducten verslag gedaan. Van het jaar 2018 is een jaarverslag beschikbaar; over 2019 is geen jaarverslag verschenen. Het ontbrekende jaarverslag 2019 is geen agendapunt geweest voor de raad. Jaarverslag 2020 is in september 2021 als informatienota ter kennisname aan de raad verstuurd. De rekenkamercommissie constateert dat documenten vaak ter kennisname zijn aangeboden en dat de raad hierop geen actieve houding bij dit beleidsonderwerp heeft getoond.

8.2

Aanbevelingen

De conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen. Preventie en vroegsignalering 1. Investeer in concrete samenwerking met maatschappelijke partners Samenwerking met maatschappelijke partners dient te leiden tot meer concrete afspraken rondom preventie van schulden bij inwoners in Zaltbommel. Denk daarbij aan input van welzijnswerk, onderwijs en kerken. Het zicht op de schuldenproblematiek en mogelijke gezamenlijke preventieve aanpak wordt hiermee vergroot. 2. Verbreed de rol van de budgetcoaches De rol van de budgetcoaches bij schuldhulpverlening dient verder onder de aandacht te worden gebracht van maatschappelijke partners zodat hun taak in de preventie breder bekend wordt. De rol van de budgetcoaches als laagdrempelige voorziening kan ook explicieter worden gemaakt in de voorlichting en bij de eerste informatieverzoeken van (potentiële) cliënten.

40 Dit betreft met name het ‘Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2018-2021’ en de beleidsnota ‘Minimabeleid

Bommelerwaard 2021-2024’. De ‘Beleidsregels integrale schuldhulpverlening 2018 Bommelerwaard’ zijn door het college vastgesteld. In juni 2021 is de ‘Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Zaltbommel 2021’ door de raad besproken en begin juli 2021 vastgesteld.

39

3. Bewaak het proces van opvolging in de vroegsignalering De methode van vroegsignalering van (risico op) schulden is bij de gemeente Zaltbommel in samenwerking met maatschappelijke organisaties in uitvoering genomen. We bevelen aan de rol en taken van organisaties in de opvolging van de vroegsignalering goed af te stemmen. Nazorg 4. Investeer extra in nazorg bij schuldhulpverlening Er is aandacht nodig voor tussentijdse evaluatie van het traject en nazorg voor cliënten. Nazorg kan op individueel en collectief niveau worden uitgevoerd. Mogelijk is hier een taak weggelegd voor de budgetcoaches. Ook kan een korte cursus aan cliënten worden aangeboden over het voorkomen van nieuwe schulden voordat het schuldentraject afloopt. Overweeg hierbij ook ervaringsdeskundigen in te zetten. Neem ook inzichten op uit de Module Nazorg die door de NVVK is ontwikkeld. Toegang tot de schuldhulpverlening 5. Zet in op verbeterde communicatie over schulphulpverlening Investeer in actieve communicatie over minimabeleid en schuldhulpverlening en bied passende en begrijpelijke voorlichting over procedures en regelingen binnen de schuldhulpverlening. Let daarbij op vindbaarheid, leesbaarheid en begrijpelijkheid van de informatie. 6.

Versterk de signalering- en doorverwijzingsfunctie van organisaties naar schuldhulpverlening Dit geeft inzicht in een mogelijke schuldenproblematiek bij (risico)groepen in de Bommelerwaard die men nu niet herkent en aan wie men geen ondersteuning biedt. Inzicht in schulden en schuldhulpverlening 7. Versterk het zicht op het schuldenprobleem en de risicogroepen We bevelen aan een goede probleemanalyse te maken van de schuldenproblematiek bij inwoners van de gemeente Zaltbommel en daarbij gebruik te maken van alle beschikbare gegevens van binnen en buiten de gemeente. Bepaal op basis van de probleemanalyse de kwetsbare (doel)groepen en het in te zetten instrumentarium voor deze doelgroepen. Maak hierbij gebruik van inzichten en elders beproefde instrumenten van landelijke organisaties (waaronder Divosa, NVVK) en van andere gemeenten. 8. Versterk het zicht op de schuldhulpverlening Investeer op korte termijn in betere registratie- en administratiesystemen bij de gemeentelijke schuldhulpverlening. De gemeente heeft nu onvoldoende managementinformatie voorhanden over relevante kernvariabelen in de schuldhulpverlening. Dit heeft onder meer te maken met restricties in het gehanteerde cliëntvolgsysteem in de schuldhulpverlening.

Het beschikken over relevante managementinformatie is een belangrijke randvoorwaarde voor effectieve en efficiënte aan- en bijsturing van de schuldhulpverlening, en voor een

40

goede verantwoording aan de gemeenteraad en de buitenwereld. De rekenkamercommissie heeft begrepen dat hierin reeds stappen worden gezet. Aanbeveling aan de raad Wij bevelen de raad aan haar kaderstellende rol in de schuldhulpverlening expliciet op zich te nemen, mede in het vooruitzicht van een nieuwe beleidsnota. Tevens kan ze haar controlerende rol proactiever op zich nemen door het college te vragen naar een regelmatige en uitgebreide(re) verantwoording voor beleid en uitvoering van de schuldhulpverlening in de jaarverslagen.

41

Bijlage 1

Onderzoeksvragen

De twee hoofdvragen van het onderzoek zijn nader gespecificeerd en geoperationaliseerd. Vraag naar beleid en uitvoering De eerste hoofdvraag valt uiteen in twee deelvraaggebieden: beleid en uitvoering. Beleid 1. Wat is het gemeentelijk beleid zoals beschreven in het beleidsplan (2018-2022). Wat zijn de doelstellingen? 2. Hoe is de daadwerkelijke schuldenproblematiek binnen de gemeente? 3. In hoeverre spelen specifieke contextuele factoren of omstandigheden hierin een rol, waaronder corona? 4. In hoeverre kan worden verwacht dat genomen (beleids)maatregelen oplossingen bieden voor de problematiek van de praktijk? 5. In hoeverre zijn de doelstellingen van het beleid gehaald? 6. In hoeverre worden daarbij de drie geformuleerde pijlers en de doelstellingen daarvan ingevuld? 7. In hoeverre is in het beleid sprake van een integraal beleid? 8. Op welke wijze is en wordt de gemeenteraad geïnformeerd over behaalde resultaten en effecten? 9. Welke kosten zijn gemoeid met schuldenproblematiek in de gemeente en hoe gaat de gemeente daarmee om? 10. Welke factoren en omstandigheden spelen een rol in de kosten van de schuldhulpverlening (waaronder mogelijke maatwerktrajecten en kosten bewindvoering)? 11. Hoe effectief is het preventieve deel van het beleid? En (hoe) kan het beter? Uitvoering 12.

Hoe is de schuldhulpverlening in Zaltbommel (in samenwerking met Bommelerwaard) georganiseerd en wat zijn de hoofdkenmerken van het proces van schuldhulpverlening? 13. Op welke manier verloopt in de praktijk de uitvoering van het beleid schuldhulpverlening door de gemeente? 14. Hoe is de afstemming tussen de gemeentelijke klantadviseurs enerzijds en andere interne of externe betrokkenen anderzijds? 15. Is in de uitvoering sprake van een integrale schuldhulpverlening? 16. Is de procedure van schuldhulpverlening toegankelijk ingericht voor burgers; is er sprake van een verbeterde toegang? 17. Hoe ervaren de cliënten en maatschappelijke partners de uitvoering van het gemeentelijke beleid? 18. Wie bepaalt op basis waarvan of er doorverwijzing plaatsvindt, en is dit effectief en efficiënt georganiseerd? 19. Worden de onderscheiden doelgroepen bereikt?

42

Vraag naar preventie en vroegsignalering De tweede hoofdvraag, naar preventie en vroegsignalering, is uiteengelegd in de volgende deelvragen: 1. Welk beleid heeft de gemeente voor preventie van schuldhulpverlening en vroegsignalering? 2. Welke activiteiten voor preventie en vroegsignalering worden op basis van dit beleid uitgevoerd? 3. Welke organisaties zijn daarbij betrokken en wat zijn de (samenwerkings)afspraken? 4. Zijn er resultaten aan te geven van de aanpak van preventie en vroegsignalering? 5. Hoe beoordelen gemeente en externe organisaties het verloop, de resultaten en de samenwerking bij preventie en vroegsignalering? 6. Hoe verloopt, het geheel overziend, de preventie en vroegsignalering van schuldhulpverlening in de praktijk, en op welke onderdelen zijn verbeterpunten aan te geven, i.c. is effectiviteits- en efficiencywinst te boeken? Beschikbaarheid van gegevens en cijfers De Rekenkamercommissie vraagt aan de onderzoekers nadrukkelijk ook aandacht te besteden aan de beschikbaarheid van gegevens en cijfers nodig voor gericht (preventief) beleid. Voor het onderzoek zijn deze vragen van belang: 1. zijn gegevens over de instroom, tussentijdse uitstroom en definitieve uitstroom in de schuldhulpverlening in de gemeente voorhanden en waar wijzen analyses hiervan op? 2.

(indien gegevens voorhanden zijn) bij welke groepen inwoners is de problematiek in sterkere mate aanwijsbaar; welke risicogroepen zijn hierin te onderscheiden, waar zijn ze te vinden, hoe kun je ze bereiken? 3. indien geen gegevens voorhanden zijn, welke gegevens zijn nodig en is het voor de gemeente mogelijk om dergelijke gegevens te verkrijgen of te verzamelen? Informatievoorziening aan de gemeenteraad In het kader van het rekenkameronderzoek kunnen we ons ook afvragen in hoeverre de raad is betrokken bij de kaderstelling van het betreffende beleid en de mate waarin de raad door het college is geïnformeerd over de voortgang en resultaten van het beleid. 1. is de raad door het College betrokken bij kaderstelling van het beleid inzake armoede en schuldhulpverlening? 2. is de Raad geïnformeerd over voortgang van uitvoering en resultaten van het schuldhulpverleningsbeleid?

43

Bijlage 2

Geraadpleegde documenten

Het onderzoek omvat onder meer een inventarisatie van beschikbare en relevante beleidsnota’s en (onderzoeks)documenten zoals die rondom schuldhulpverlening in/over Zaltbommel zijn opgesteld. Het gaat met name om informatie inzake de beleidscontext, uitvoering en opbrengsten. We hebben in dit kader een groot aantal documenten van de gemeente ontvangen: het gaat onder meer om beleidsnota’s, convenanten, begroting, werkprocessen, e.d. Bij de gemeentelijke documentatie zijn, voor zover beschikbaar, de volgende documenten verzameld: - P&C cyclus (bestuursprogramma’s, jaarbegrotingen, kaderbrieven, jaarverslagen); - Raadsinformatiebrieven; - Beleidsnota’s of -notities (beleidsplannen, memo’s, discussienota’s, e.d.); - Uitvoerings- en managementinformatie (factsheets, voortgangsverslagen, marap’s, beschrijvingen werkprocessen, gegevens over in- en uitstroom en andere informatie over doelgroepbereik en resultaten); - Onderzoeken (monitors, evaluaties; (monitor) gebruik van inkomensvoorzieningen); - Overige bronnen/data (verslagen van organisaties die betrokken zijn bij de schuldhulpverlening in Zaltbommel).

Beleidsdocumenten gemeente Zaltbommel (vanaf 2018) Beleidsplan Schuldhulpverlening: • Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2018-2021 • Verordening beslistermijn schuldhulpverlening 2021 Zaltbommel Beleidsplan Armoede-minima: • Minimabeleid 2018-2020 • Minimabeleid 2021-2024 (Beleids)Notities schuldhulpverlening en vroegsignalering • Beleidsregels budgetbeheer • Collegevoorstel adviesrecht Centrumregeling Zorgproducten Bommelerwaard: • Centrumregeling Zorgproducten Bommelerwaard jaarverslag 2018 • Aanvullende informatie Concept jaarverslag Centrumregeling zorgproducten Bommelerwaard 2018 • Centrumregeling Zorgproducten Bommelerwaard jaarverslag 2020 Strategische Visie: Beleidsnota sociaal domein 2017 - 2020 de zes O's RIB’s m.b.t. schuldhulpverlening/armoede: • Informatienota TONK + beleidsregels Coalitieprogramma/Coalitieakkoord:

44

•

https://www.zaltbommel.nl/data/downloadables/8/8/2/bestuursakkoord-2018-2022.pdf

Subsidieplannen/rapportages en beschikkingen organisaties voor (mede) aanbod schuldhulpverlening: • Humanitas - Jaarverslag TA Rivierenland 2020; - Jaarverslag/jaarrekening 2020; - Beschikking 2020; - Beschikking 2021 - Aanvraag vaststelling definitieve subsidie TA 2020 • Kompas - Financieel jaarverslag 2020; - Jaarverslag 2020; - Beschikking 2020; - Beschikking 2021 Overeenkomsten met woningcorporaties en andere organisaties schuldhulpverlening/vroegsignalering: • Convenant (bijlage 1 grondslagen voor een rechtmatige gegevensverwerking en bijlage 2 Werkprotocol) Adviesraad Sociaal Domein, Adviezen beleidsplannen Cliëntenraad, Adviezen beleidsplannen Onderzoeken/monitoring (effecten) schuldhulpverlening-armoedebeleid: • Evaluatie minimabeleid is toegevoegd bij het onderdeel minimabeleid 2021-2024; • Evaluatie armoedebeleid Zaltbommel 2017 uitgevoerd door Kwiz – toegevoegd bij minimabeleid 2018-2020 • Gemeente Maasdriel/Zaltbommel, Evaluatie integrale schuldhulpverlening 2018-2021, z.d. Klanttevredenheidsonderzoeken schuldhulpverlening (intern/NVVK-stukken): Verslag NWK Herhalingsaudit 2018. Gemeente Maasdriel afdeling schuldhulpverlening, locatiebezoek 16 november 2018, auditor WPM, namens NVVK, datum verslag 21 november 2018.

Organisatie Organisatieschema/formatie intern schuldhulpverlening: • Organogram Team MO Werkprocessen schuldhulpverlening Zaltbommel/Maasdriel: • Stroomschema/werkprocessen schuldhulpverlening • Werkzaak Rivierland werkinstructie schuldenrust Onderzoeken/gegevens Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/Gemeentelijke-Monitor-Sociaal-Domein/ Financiële stukken en cijfers • Kadernota’s 2018 – 2021 De Kadernota’s van Maasdriel en de Perspectiefnota’s van Zaltbommel

45

• • •

Programmabegrotingen 2018-2021 Productenramingen 2018-2021 (gemeente Maasdriel) Jaarstukken 2018-2019

•

FinRap en Vorap 2018-2019-2020

46

Bijlage 3

Lijst van geïnterviewde sleutelpersonen

Interviews beleid en uitvoering gemeente Er zijn interviews afgenomen met zowel beleidsmedewerkers als met uitvoerende professionals van de gemeentelijke organisatie. We hebben met 11 betrokkenen in de genoemde functies gesprekken gevoerd. Het gaat om de volgende functies/personen: -

hoofd afdeling Samenleving Zaltbommel senior cluster Zorg/Inkomensondersteuning Maasdriel consulenten schuldhulpverlening Zaltbommel/Maasdriel senior beleidsadviseur afdeling Samenleving Zaltbommel beleidsmedewerker Werk en Inkomen Zaltbommel beleidsadviseur Minimabeleid Maasdriel medewerkers budgetcoaching en budgetbeheer consulenten bijzondere bijstand

Ook is met de politiek bestuurder, wethouder Bragt, een gesprek gevoerd over schuldhulpverlening in Zaltbommel. Interviews sleutelpersonen externe organisaties In de aanpak van schuldhulpverlening in Zaltbommel zijn, naast de gemeente, verscheidene organisaties actief. In het onderzoek naar schuldhulpverlening zijn interviews afgenomen met medewerkers, vrijwilligers en (deels) directies van: -

Buurtteam Zaltbommel Buurtzorg Jong (Zaltbommel) Stichting Welzijn Bommelerwaard Humanitas (Thuisadministratie) Stichting Kompas (Formulierenbrigade) Stichting Leergeld Voedselbank Zaltbommel Woningcorporatie Bazaltwonen (voorheen Woonlinie) Bewindvoerderskantoren Zaltbommel (twee kantoren)

Tevens zijn gesprekken gevoerd met: -

Cliëntenraad Sociale Dienst Bommelerwaard Adviesraad Sociaal Domein Zaltbommel

47