Programmabegroting 2025 Zaltbommel

EV per 31-12-2023: € 644.807 EV per 31-12-2024: € 507.656 EV per 31-12-2025: € 469.869 VV per 31-12-2023: € 7.994.262 VV per 31-12-2024: € 7.595.424 VV per 31-12-2025: € 7.304.778 Jaarrekening 2023: € 74.938 Begroting 2025: € 0 Bijdrage 2025: € 379.534 Geen Er is een pilot gedraaid met Verseon Zaltbommel en Maasdriel en is voor beide organisaties nu operationeel. Doordat beide gemeenten de pilot hebben gedraaid worden er nu stappen gezet dat de overige deelnemers ook aan kunnen sluiten bij het E-depot.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.4. Regio Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

75

Regio Rivierenland Jaarstukken 2023 Begroting 2025 Website: www.regiorivierenland.nl Tiel Samenwerkingsverband voert taken uit op het gebied van milieu, afval, ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, onderwijs, educatie, economie en arbeidsmarkt, volksgezondheid en zorg en verkeer en vervoer. Daarnaast heeft de Regio Rivierenland als doel de gemeenschappelijke belangen van zijn gemeenten te behartigen, op basis van het principe 'verlengd lokaal bestuur'. Daarmee wil de Regio Rivierenland een bijdrage leveren aan een evenwichtige ontwikkeling van de regio. Dit ook in relatie tot het betreffende provinciaal- en rijksbeleid Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat uit acht (8) leden, elke gemeente heeft één zetel. Daarnaast wordt er een gezamenlijk lid aangewezen door de meerderheid van de gemeenteraden. De leden hebben in de vergaderingen van het algemeen bestuur stemrecht in de omvang waarin het inwonertal van de gemeente die hem/ haar heeft aangewezen zich verhoudt tot het inwonertal van alle deelnemende gemeenten.

De relatie met de GR Regio Rivierenland is niet gewijzigd EV per 31-12-2023: € 2.527.000 EV per 31-12-2024: € 2.228.000 EV per 31-12-2025: € 2.141.000 VV per 31-12-2023: € 11.606.000 VV per 31-12-2024: € 11.045.000 VV per 31-12-2025: € 10.009.000 Jaarrekening 2023: € 108.000 Begroting 2025: € 0 Bijdrage 2025: € 350.722 De deelnemers dragen in de contractperiode bij in tekorten op basis van het aantal inwoners. Uitbreiding van taken bij Regio Rivierenland, zoals uitbreiding met een overleg PFO Ruimte, vragen om meer sturing en formatie bij Regio Rivierenland. Dit kan voor toekomstige begrotingen leiden tot hogere bijdragen vanuit de gemeenten. Hieronder valt bijvoorbeeld ook de Ruimtelijke puzzel provincie Gelderland. • De gebiedsagenda 1.0 is doorontwikkeld naar een versie 2.0 die door het Algemeen Bestuur is vastgesteld. • Het proces Ruimtelijke puzzel provincie Gelderland is van start gegaan. • De subsidieverordening Regionaal Stimuleringsfonds is vastgesteld op € 2 per inwoner.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.5. Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Jaarstukken 2023 Begroting 2025 Website: www.vrgz.nl Nijmegen De Veiligheidsregio behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op de volgende terreinen: • • • • • •

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

76

Brandweerzorg Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (GHOR) Rampenbestrijding en crisisbeheersing Ambulancezorg Het voorzien in de meldkamerfunctie Sociale Veiligheid, voor zover het gaat over onderwerpen waarover regionale afstemming gewenst is. Gemeente Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Berg en Dal, Heumen, Maasdriel, NederBetuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen, Zaltbommel De burgemeesters van de deelnemende gemeenten zijn lid van het algemeen bestuur en bezitten allen gelijk stemrecht. Besluiten betreffende de begroting, de wijzigingen daarvan en de rekening en besluiten tot het doen van een uitgaaf voordat de begroting of de begrotingswijziging waarbij deze uitgaaf is geraamd is goedgekeurd, alsmede besluiten betreffende het regionaal beheers programma worden genomen op basis van gewogen stemrecht, waarbij elke gemeente voor iedere 20.000 inwoners of gedeelte daarvan één stem heeft. Het stemgewicht voor elke gemeente wordt jaarlijks bepaald op basis van het inwonertal op 1 januari van het voorafgaande jaar zoals dit is opgenomen in de bevolkingsstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Voor Zaltbommel is de burgemeester lid van het Algemeen Bestuur.. De relatie met Veiligheidsregio Gelderland-Zuid is niet gewijzigd.

EV per 31-12-2023: € 10.151.000 EV per 31-12-2024: € 8.589.000 EV per 31-12-2025: € 7.870.000 VV per 31-12-2023: € 65.252.000 VV per 31-12-2024: € 78.773.000 VV per 31-12-2025: € 76305.000 Jaarrekening 2023: € 3,076.000 Begroting 2025: -/- € 100.000 Bijdrage 2025: € 2.682.708 • Vastgoed • Kostenverdeelsystematiek • Stijgende inflatie • Digitale ontwrichting en cyber • Klimaat en extreem weer • Sterk netwerk ontwikkelen • Informatiemanagement

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.6. Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

77

Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Jaarstukken 2023 Begroting 2025 Kerkdriel en Zaltbommel De Bedrijfsvoeringseenheid voert voor de gemeente Maasdriel en Zaltbommel de bedrijfsvoeringstaken uit op het gebied van Financiën, Informatisering en Automatisering, Juridische Zaken en Human Resource Management Gemeente Maasdriel en Zaltbommel Voor Zaltbommel zitten de wethouders Bouchtaoui en Zondag in het bestuur. Geen EV per 31-12-2023: € 1.065.000 EV per 31-12-2024: € 657.000 EV per 31-12-2025: € 356.000 VV per 31-12-2023: € 2.294.000 VV per 31-12-2024: € 3.991.000 VV per 31-12-2025: € 3.733.000 Jaarrekening 2023: € 109.000 Begroting 2025: € 0 Bijdrage 2025: € 6.485.864 (excl. BTW) De BVEB heeft slechts een minimale reserve. Op basis van de gemeenschappelijke regeling is dat maximaal 3% van de jaarlijkse exploitatielast.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.7. Omgevingsdienst Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

78

Omgevingsdienst Rivierenland Jaarstukken 2023 Begroting 2025 Website: www.ODRivierenland.nl Tiel Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemers ter zake van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het kader van het omgevingsrecht. Onder de belangen van de deelnemers wordt tevens begrepen het belang van een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe, Zaltbommel en Provincie Gelderland Iedere deelnemer levert één lid voor het algemeen bestuur. Voor Zaltbommel is dit wethouder Zondag. De leden van het algemeen bestuur die zijn aangewezen door de deelnemers en waarbij de deelnemers zowel de milieutaken als bouw- en RO-taken inbrengen ieder 2 stemmen hebben, de overige leden hebben ieder 1 stem. De relatie met de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) is niet gewijzigd. EV per 31-12-2023: € 2.119.000 EV per 31-12-2024: € 1.005.000 EV per 31-12-2025: € 976.000 VV per 31-12-2023: € 6.056.000 VV per 31-12-2024: € 5.770.000 VV per 31-12-2025: € 5.581.000 Jaarrekening 2023: € 1.084.000 Begroting 2025: € 0 Bijdrage 2025: € 3.390.415 • De deelnemers dragen er steeds zorg voor dat de ODR te allen tijde over voldoende middelen beschikt om aan zijn verplichtingen te voldoen. Nadelige resultaten kunnen ten laste van de deelnemers worden gebracht.

• Tekort aan gekwalificeerd personeel • Tariefstijging inhuurkrachten • Organisatieontwikkeling • Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) • Doorontwikkeling van de organisatie • Versterken VTH-taken, plan van aanpak robuustheid ODR • Datagedreven werken, ontwikkelen van een gezamenlijke datavoorziening • De Omgevingswet, zie op 1 januari 2024 is ingegaan en de Wet kwaliteitsborging bouw spelen een continue rol.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.8. GGD Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

GGD Gelderland-Zuid Jaarrekening 2023 Begroting 2025 Website: www.ggdgelderlandzuid.nl Nijmegen De GGD bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van iedereen, met speciale aandacht voor risicogroepen. Dit doet de GGD door risico's voor de gezondheid te voorkomen en de gezondheid van alle inwoners te bevorderen. Gemeente Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Berg en Dal, Heumen, Maasdriel, NederBetuwe, Nijmegen, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe, Wijchen en Zaltbommel. Het algemeen bestuur van de GGD Gelderland-Zuid bestaat uit 14 leden. Elke gemeente heeft voor iedere 20.000 inwoners één stem. Voor Zaltbommel komt dit neer op 2 van de 35 stemmen. Geen EV per 31-12-2023: € 3.144.000 EV per 31-12-2024: € 2.297.000 EV per 31-12-2025: € 2.181.000 VV per 31-12-2023: € 28.944.000 VV per 31-12-2024: € 28.455.000 VV per 31-12-2025: € 22.594.000 Jaarrekening 2023: € 260.000 Begroting 2025: € - 100.000 Bijdrage 2025: € 1.390.000 (uniform) Landelijk Professioneel Kader (LPK) In het Landelijk Professioneel Kader (LPK) staat beschreven waar de JGZ aan moet voldoen. Volgens het LPK moet er een gezondheidscheck gedaan worden door de JGZ op 6-, 9- en 11-jarige leeftijd. Momenteel voldoet de GGD Gelderland-Zuid niet aan deze eis. De GGD neemt namelijk geen 9-jarig onderzoek af. Er is een werkgroep opgesteld die scenario’s heeft ontwikkeld om toch aan het LPK te gaan voldoen.

Deze scenario’s bevatten allemaal een significante kostenstijging. Zaltbommel en Maasdriel zijn niet overtuigd door de voorgestelde scenario’s en vinden dat er te weinig wordt gekeken naar de situatie per gemeente. In het najaar 2024 gaat de GGD een voorstel inbrengen bij het AB. Het besluit van het AB kan consequenties hebben voor de begroting 2025 met een mogelijke begrotingswijziging tot gevolg. Compensatie inwonersaantallen In de Kadernota 2025 van de GGD staat dat de GGD niet wordt gecompenseerd voor toenemende inwonersaantallen. De GGD stelt in de Kadernota voor om in een werkgroep van GGD en gemeente verschillende scenario’s uit te werken om tegemoet te komen aan de stijgende inwonersaantallen. Er is in augustus 2024 een werkgroep gestart die zich over deze vraag gaat buigen. Zaltbommel is ambtelijk vertegenwoordigd in deze werkgroep. De uitkomsten van de werkgroep kunnen mogelijk gevolgen hebben voor de begroting 2025 als een eventueel voorstel wordt verwerkt in een begrotingswijziging. Momenteel is nog niet duidelijk hoe hoog het financiële risico is dat met dit punt gepaard gaat. SPUK GALA De GGD Gelderland-Zuid heeft van zowel subregio Rijk van Nijmegen als Rivierenland een opdracht gekregen voor een coördinator op de 5 ketenaanpakken uit de SPUK GALA.

Daarnaast zijn er veel gemeenten die voor de verschillende onderwerpen uit het GALA een opdracht hebben neergelegd bij de GGD. Zaltbommel en Maasdriel hebben een opdracht weggelegd bij de GGD specifiek voor de onderdelen valpreventie en overgewicht en obesitas. De GGD lijkt moeite te hebben om in 2024 te voldoen aan de gestegen vraag naar gezondheidsmakelaars die deze opdrachten kunnen uitvoeren naast de al bestaande opdrachten. Samenwerking GGD en gemeenten In 2023 is een projectgroep gestart om de samenwerking tussen GGD en gemeenten te versterken. De werkgroep gaat in 2024 aanbevelingen doen. Het betreft aanbevelingen in de manier waarop gemeenten meer in de ‘lead’ kunnen komen met de ontwikkelingen bij de GGD. Te denken valt aan een onafhankelijke voorzitter, meer invloed op de agenda van het RAO en het AB en in een eerder stadium meedenken over ontwikkelingen en voorstellen. In 2025 moet deze nieuwe werkwijze effect gaan krijgen.

79

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.9. Werkzaak Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

80

Werkzaak Rivierenland Jaarrekening 2023 Begroting 2025 Website: www.werkzaakrivierenland.nl Tiel en Geldermalsen Werkzaak voert namens Maasdriel de Participatiewet uit (voorheen Wet werk en Bijstand, WSW en Wajong) voor mensen uit fase 1-3 en het inkomensdeel voor fase 4. De activering van fase 4 is een taak van de individuele gemeenten. Het gaat hier om personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt die zorg nodig hebben. De organisatiedoelen van Werkzaak zijn als volgt geformuleerd:

1. Uitstroom uit de uitkering (langer dan 6 maanden) door het vinden van werk; 2. Groei van het aantal loonkostenplaatsingen bij werkgevers; 3. Groei van het aantal detacheringen; 4. Maximaal 50% van de meldingen voor een Participatiewet-uitkering leidt tot een (toegekende) aanvraag levensonderhoud. Gemeente Buren, Culemborg, West Betuwe, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal en Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat uit 8 leden en elke deelnemer heeft één stem. Het algemeen bestuur vergadert ongeveer 6-8 keer per jaar. EV per 31-12-2023: € 6.490.000 EV per 31-12-2024: € 3.906.000 EV per 31-12-2025: € 3.781.000 VV per 31-12-2023: € 17.061.000 VV per 31-12-2024: € 17.046.000 VV per 31-12-2025: € 17.000.000 Jaarrekening 2023: € 2.383.626 Begroting 2025: € 0 Bijdrage 2025: € 2.474.100 (Bedrijfsvoering) Verandering van wetgeving is een groot risico voor Werkzaak. Voorbeelden hiervan zijn wijzigingen in Participatiewet en Wet banenafspraak. Ook heeft de herijking van het gemeentefonds invloed op de hoogte van het participatiebudget. Geen

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.10. Avri Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente

Risico's Ontwikkelingen

AVRI Jaarrekening 2023 Begroting 2025 Website: www.avri.nl Geldermalsen Avri geeft invulling aan de afvalzorgplicht van tien gemeenten in Regio Rivierenland. Avri verzorgt de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, ontwikkelt het gemeentelijke afvalstoffenbeleid, handhaaft de afvalstoffenverordening en zorgt voor voorlichting over afval. Bij het inzamelen van grondstoffen staat hergebruik voorop. Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. Het algemeen bestuur bestaat uit 8 leden en elk lid van het algemeen bestuur heeft één stem. Geen EV per 31-12-2023: € 2.346.000 EV per 31-12-2024: € 2.108.000 EV per 31-12-2025: € 2.171.000 VV per 31-12-2023: € 52.375.000 VV per 31-12-2024: € 53.472.000 VV per 31-12-2025: € 52.255.000 Jaarrekening 2023: € 1.058.000 Begroting 2025: € 0 Kosten basispakket 2025: € 3.666.428 Opbrengst afvalstoffenheffing 2025: € 4.256.999 Avri werkt verder aan financieel herstel door de bedrijfsvoering te verstevigen, meer stabiliteit te creëren, risico’s te beheersen en financieel weerstand te verhogen. Komende jaren wordt er invulling gegeven aan de 5 strategieën van het vastgestelde Strategische Koersplan: • • • • •

De transitie van afval naar grondstof aanjagen Circulair ondernemerschap stimuleren en maatschappelijke waarde creëren Meewerken aan biodiversiteit en klimaatadaptatie Samen een schone en veilige leefomgeving realiseren De bedrijfsvoering versterken

4.6.11. Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

81

Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Jaarrekening 2023 Begroting 2025 Website: www.ubrivierenland.nl Tiel De aanbesteding, aanleg, beheer en exploitatie van het breedbandnetwerk in het buitengebied van de Regio Rivierenland Gemeente Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel Er is een algemeen en een dagelijks bestuur. Deze worden gevormd door bestuurders van de deelnemende gemeenten. In ons geval betreft dit wethouder Zondag. Geen EV per 31-12-2023: € 564.000 EV per 31-12-2024: € 617.000 EV per 31-12-2025: € 697.000 VV per 31-12-2023: € 34.318.000 VV per 31-12-2024: € 34.930.000 VV per 31-12-2025: € 34.241.000 Jaarrekening 2023: € 317.000 Begroting 2025: € 80.000 Bijdrage 2025: € 0 De gemeente Zaltbommel staat garant voor zijn deel van de investeringslening. Deze bedraagt circa € 5,36 miljoen. Geen

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.12. Pand 9 Naam verbonden partij Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Risico's

Pand 9 Zaltbommel Het exploiteren van het Pand 9 door de stichting Salt Boemel voor maatschappelijke organisaties en startende ondernemers. Het is de bedoeling hen een relatief goedkope werkplek aan te bieden. In het gebouw zitten diverse organisaties en startende bedrijven en de Spullewaard, de Voedselbank. Medewerker afdeling Realisatie en Beheer Er is een kans op verloop van huurders , deze kans neemt toe door de hoge energiekosten We verstrekten een lening van € 100.000 aan LTS Salt Boemel, welke in 15 jaar wordt afgelost. Indien de exploitatie het toelaat lost de bestuur deze lening eerder af. De verwachting is dat deze in 2025 afgelost wordt.

4.6.13. Bergsche Maasveren Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

82

Bergsche Maasveren Jaarrekening 2023 Website: www.bergschemaasveren.nl Heusden De drie veerverbindingen, te weten het Capelse veer, Het Drongelse veer en het Bernse veer plus het reserveveer exploiteren en in stand te houden. Hiervoor heeft zij met de overdracht vanuit Rijkswaterstaat een 'bruidsschat' van enkele miljoenen ontvangen. Voor dat bedrag moet voor de komende dertig jaar een vrije overtocht worden gegarandeerd. Gemeente Altena, Heusden, Waalwijk en Zaltbommel Wethouder Goossens n.v.t. EV per 31-12-2023: € 15.364.261 EV per 31-12-2024: Niet bekend EV per 31-12-2025: Niet bekend VV per 31-12-2023: € 454.530 VV per 31-12-2024: Niet bekend VV per 31-12-2025: Niet bekend Jaarrekening 2023: € - 384.034 Begroting 2025: Niet bekend Bijdrage 2025: Niet bekend Het eigen vermogen van De Bergsche Maasveren loopt de afgelopen jaren fors terug. De verliezen op het vermogen (beleggingen en exploitatie veren gezamenlijk) zijn jaarlijks behoorlijk hoog. Dit kan in de toekomst problemen opleveren voor de continuïteit van de veerdienst. Gezien de aanhoudende verliezen met als gevolg het dalende eigen vermogen van de stichting is in overleg met de Raad van Toezicht besloten over te gaan tot de invoering van tariefheffing.

De hoogte van de tarieven zijn zodanig vastgesteld dat met de opbrengsten hieruit, tezamen met de beleggingsopbrengsten, een sluitende jaarlijkse exploitatie mogelijk wordt, zodat een verdere daling in het eigen vermogen wordt voorkomen. De feitelijke invoering van de tariefheffing is per 5 februari 2024 en geldt voor auto’s, motoren, bedrijfsauto’s en vrachtauto’s. Voetgangers, (brom)fietsers en landbouwvoertuigen zijn vrijgesteld van tariefheffing.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.6.14. Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Jaarrekening 2023 Begroting 2024 Zaltbommel Beheer van het gebouw aan de Courtine, waar de openbare bibliotheek Zaltbommel is gevestigd. Gemeente Zaltbommel, Cambium College Wethouder Bouchtaoui zit in de bestuurscommissie. Geen EV per 31-12-2023: € -3.891 EV per 31-12-2024: Niet bekend EV per 31-12-2025: Niet bekend VV per 31-12-2023: € 777.562 VV per 31-12-2024: Niet bekend VV per 31-12-2025: Niet bekend Jaarrekening 2023: € -270 Begroting 2024: Niet bekend Bijdrage 2025: Niet bekend Geen Geen

4.6.15. Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

83

Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Jaarrekening 2023 Website: n.v.t. Zaltbommel In stand houden en beheer historisch gebouw met gemeenteraad vergader- en trouwlocatie. Eigenaren van het oude raadhuis (Markt 10 Zaltbommel) Stemrecht Vereniging van Eigenaren Geen EV per 31-12-2023: € 54.000 EV per 31-12-2024: Niet bekend EV per 31-12-2025: Niet bekend VV per 31-12-2023: € 0 VV per 31-12-2024: Niet bekend VV per 31-12-2025: Niet bekend Jaarrekening 2023: € 1.700 Begroting 2025: Niet bekend Bijdrage 2025: Niet bekend Geen Geen

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.7. Grondbeleid In deze paragraaf geven we inzicht in het gemeentelijk grondbeleid richting derden en de eigen grondexploitaties en geven we de terugblik en prognoses voor de afzonderlijke grondexploitaties, inclusief (verplichte) tussentijdse winstneming. Ook gaan we in op het reserveverloop.

4.7.1. Aard van het grondbeleid (actief/faciliterend) Grondbeleid gaat over hoe wij als gemeente omgaan met gebiedsontwikkelingen, zowel voor bedrijfs- als woningbouwlocaties. De gemeente kan enerzijds een faciliterende (passieve) houding aannemen. Wij verlenen dan planologische medewerking, stellen eisen en alle kosten die bij ons aangaande het project worden gemaakt, worden verhaald op de ontwikkelaar. Afspraken komen terecht in een privaatrechtelijke anterieure overeenkomst. Een facilitaire rol heeft ook een nadeel: de gemeente kan niet profiteren van een eventuele waardestijging van de grond en is erg afhankelijk van ontwikkelaars voor het halen van haar doelstellingen en heeft minder regie. Het nakomen van afspraken kan moeilijker worden afgedwongen. Anderzijds is een actieve houding mogelijk. Bij actief grondbeleid treedt de gemeente op als een particuliere speler op de grondmarkt. Dit houdt in dat de gemeente zelf de verantwoordelijkheid neemt voor de grondexploitatie, met eigen risico en kosten. Ze koopt en ontwikkelt gronden, of gaat risicodragende samenwerkingen aan met private partijen. De gemeente doorloopt daarbij een planologische procedure om de gewenste bestemmingen te realiseren en zorgt ervoor dat de grond bouwrijp en woonrijp wordt gemaakt, zodat deze geschikt is voor bouw en bewoning.

Deze laatste optie brengt risico’s met zich mee, maar in economisch gunstige tijden levert het ook geregeld (ruime) winsten op. Mengvormen zoals publiek-private samenwerking spelen in onze gemeente momenteel in mindere mate een rol en worden daarom hier ook niet behandeld. In beide gevallen is gezond (financieel) beheer noodzakelijk. Bij facilitering moeten wij ervoor waken dat afspraken worden nageleefd en dat wij financieel geen verlies - maar ook geen winst - maken op een project van derden. Bij actief beleid, wat resulteert in één of meerdere grondexploitaties, monitoren we alle gedragingen binnen een project en gelden strenge wettelijke kaders en verantwoordingsmomenten. Belangrijke relaties bestaan met onder andere reserves, verliesvoorzieningen, weerstandsvermogen, risico's, winstnemingen en vennootschapsbelasting. In de paragraaf hierna beschrijven wij op hoofdlijnen hoe wij doorgaans omgaan met grondbeleid. Dit is in het licht van het nieuwe Bestuursakkoord 2022-2026 'Blijven bouwen'.

4.7.2. Visie op het grondbeleid Wij hanteren twee vormen van grondbeleid. Dit zijn actief en facilitair grondbeleid In sommige gevallen heeft faciliteren de voorkeur. Hiermee houden wij een zekere afstand en worden (financiële) risico’s geminimaliseerd. Toch kunnen er redenen zijn om een andere werkwijze te hanteren. De redenen hiervoor zijn divers. Bijvoorbeeld door het voeren van actief grondbeleid kan er relatief meer zekerheid dat zaken lopen zoals voorgenomen. De gemeente pakt hiermee de regie en heeft meer sturingsmogelijkheden over kwaliteit, programma, planning, prijzen en bouwtempo. Dit biedt de gemeente meer zeggenschap in het doorvoeren van grote integrale ontwikkelingen, zoals De Wildeman en De Waluwe. Een voorziene winst kan ervoor zorgen om eerder actief grondbeleid te voeren, maar een verlies, mits financieel verantwoord, betekent niet per definitie dat wij dit niet doen. Dit hangt af van doelstellingen die de gemeente wil behalen of wanneer de gemeente een grote maatschappelijke behoefte wil nakomen, zoals met de grondexploitatie van De Tol. Niet elk bouwinitiatief in de gemeente Zaltbommel vereist hetzelfde grondbeleid. Wat in de ene ruimtelijke ontwikkeling succesvol blijkt, kan in een andere situatie minder effectief zijn. Daarom blijft grondbeleid maatwerk, waarbij elke casus afzonderlijk moet worden beoordeeld.

De keuze voor het juiste grondbeleid bij een bouwinitiatief wordt zo vroeg mogelijk gemaakt. De gemeente heeft daarbij de vrijheid om te kiezen tussen een actief beleid, een faciliterend beleid, of een combinatie van beide Grondbeleid vergt een constante

84

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

afweging waarbij de logische keuzen van jaar tot jaar en van geval tot geval kunnen verschillen. Echter, gelet op de huidige omstandigheden en bestaande politieke wensen, ligt een verschuiving naar actieve grondpolitiek in de rede. In het bestuursakkoord is een en ander eveneens met een ruime bandbreedte verwoord. Meer sociale huurwoningen, bouwen naar lokale behoefte voor elke doelgroep, vastgoedtransformaties, proeven met erfpacht en duurzaamheid. Hierbij zijn Brakel-West, Bossche Poort en Buitenstad specifiek genoemd. Deze doelstellingen zijn met beide vormen van grondbeleid haalbaar. Wanneer een bepaalde ontwikkeling actueel wordt, wegen wij op dat moment af hoe en wat onze rol wordt waarbij wij onder meer voorgaande uitgangspunten in ogenschouw nemen. Deze werkwijze laat zich het beste typeren door: faciliteren indien gewenst, regisseren waar relevant en creëren wanneer nodig. Gelet op de ambities wordt actieve grondpolitiek, mits financieel verantwoord en bij uitblijven van marktinitiatief, daarbij niet uitgesloten.

4.7.3. Financiële kengetallen en exploitatiebeschrijvingen Hieronder staat voor onze in exploitatie genomen gronden (grondexploitaties) een schema met kengetallen en daaronder een algemene beschrijving per complex. De materiële vaste activa vindt u elders in dit document. Wij maken in de tabel indien beschikbaar een vergelijking tussen de cijfers conform de actualisatie voor de jaarrekening 2023 en de geactualiseerde cijfers voor voorliggende begroting van 2025. Gerealiseerde kosten en opbrengsten (boekwaarden) uit het jaar 2024 zijn nog niet verwerkt, wel is er waar nodig een aanpassing gedaan op uitgangspunten voor nog te realiseren kosten en opbrengsten. Met het vaststellen van de begroting 2025 stelt u de gewijzigde exploitaties vast voor de gehele resterende looptijd. Bij de jaarrekening 2024 vindt wederom de actualisatie van het prijspeil plaats met daarnaast de op dat moment benodigde aanpassingen. Aan de hand van de eindwaarde begroting kunt u zien in hoeverre een exploitatie aan het eind van de looptijd met een plus of min wordt afgesloten, waarbij eventuele gedane tussentijdse winstnemingen buiten beschouwing blijven. Voor de begroting 2025 geldt dat in de grondexploitaties hoofdzakelijk twee zaken zijn gewijzigd: • De interne apparaatskosten en externe inzet is herijkt. Dit leidt tot een besparing van circa € 0,2 mln.

• Er is een nieuwe fiscale afspraak met de Belastingdienst waardoor voor de exploitaties Beersteeg-West, De Tol en Waluwe III hogere kosten zijn voorzien. Dit is op totaalniveau circa € 0,3 mln.

Grondexploitatie Beersteeg-West

Eindwaarde Eindwaarde Voorziening Voorziening Risicobedrag jaarrekening begroting jaarrekening begroting begroting 2023 2025 Wijziging 2023 2025 Wijziging 2025 31/12/2023 31/12/2024 eindwaarde 31/12/2023 31/12/2024 voorziening 31/12/2024 367

348

-19

-

-

-

De Tol

-1.487

-1.543

-56

1.487

1.543

56

Langerak

1.091

1.090

-1

-

-

-

Thorbeckestraat

102

-18

-120

-

18

18

Vébéterrein

-636

-729

-93

636

729

93

Waluwe III

571

468

-102

-

-

-

Wildeman I

11.421

11.525

104

-

-

-

Wildeman III

5.849

5.869

21

-

-

-

Totaal

17.277

17.010

-267

2.123

2.291

168

Looptijd 2020 t/m - 2024 2023 t/m 340 2028 2019 t/m 700 2025 2021 t/m 114 2027 2022 t/m 102 2027 2016 t/m 566 2031 2004 t/m 464 2029 2019 t/m 865 2028

3.150

Beersteeg-West In 2022 is de bouw van het hospice gestart en in 2023 volgden de kleine woningen. 2024 staat in het teken van het woonrijp maken van het geheel en de afronding van deze gebiedsontwikkeling. Het complex kende een in beginsel een relatief beperkt verlies, dit is omgeslagen in een beperkte winst waarmee het eind dit jaar kan worden afgesloten.

85

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

De Tol De Tol is in 2023 als exploitatie geopend. Het betreft een locatie waarbij gronden worden uitgegeven voor een kantoorgebouw en daarnaast voor tijdelijke huisvesting. Het gaat om tijdelijke sociale huur- en middel dure huurappartementen. De doorlooptijd is tot en met 2028. Het project kent een verlies en hier is een verliesvoorziening voor voorzien. Langerak In dit gebied ligt 1 hectare bedrijfsgrond. Vanwege een kort geding begin april 2023 heeft de gronduitgifte plaatsgevonden in 2023. De exploitatie kent - wanneer zich geen onvoorziene zaken voordoen - een positief financieel resultaat, zij het dat alle kosten uit het verleden niet in het model zijn opgenomen. Op dit moment speelt een rechtszaak tussen de gemeente en Van der Ven. De gemeente heeft deze gewonnen, maar Van der Ven heeft besloten in beroep gegaan. De verwachting is dat niet eerder dan eind 2025 een uitspraak komt. Wanneer de gemeente de rechtszaak verliest leidt dit tot een boete op basis van een boeteclausule. Thorbeckestraat Deze exploitatie is in 2021 gestart. De planvorming voor de herontwikkeling van Akwamarijn en De Ring is nog in volle gang. In 2024 kan worden gestart met het begin van het bouwrijp maken en in 2025 vindt naar verwachting de eerste uitgifte plaats. Vébéterrein Dit complex is gestart in 2022 en omvat de gronden van een voormalige keukenzaak nabij de Oenselstraat in de binnenstad.

Dit project staat nog helemaal aan het begin, het woningprogramma is nog niet definitief bepaald. De beoogde uitgifte van de gronden is vooralsnog voorzien voor 2025 en 2026. Woningbouw op deze plaats kost meer dan het opbrengt; vandaar dat een voorziening ter grootte van het verlies is getroffen. Waluwe III Deze exploitatie omvat de voormalige gronden van het American Roadhouse en Nivo Sparta. De bouw van het gezondheidscentrum plus woningen op de deellocatie Roadhouse vangt in tranches aan vanaf 2023. Vanaf 2025 volgt woningbouw op de deellocatie Nivo Sparta en de nieuwbouw van het nieuwe cultureel centrum binnen de maatschappelijke zone. Het sportcentrum en de onderwijsinstellingen binnen deze zone zijn voorafgaand aan 2023 al opgeleverd. De beoogde winstgevendheid is duidelijk teruggelopen wegens de lange looptijd in combinatie met de gestegen prijzen. Wildeman I Dit betreft de eerste uitleg van het industriegebied van Zaltbommel na 2005. Er resteren nog twee kavels, waaronder de grote zogenaamde PDV-strook naast de Gamma. Vanwege de netcongestie op het stroomnetwerk kunnen de nog uit te geven kavels op dit moment niet voorzien worden van een stroomaansluiting. De uitgifte van het laatste perceel is leidend voor het jaar van afsluiting. Ongeacht het jaar van afsluiting heeft het complex reeds winst opgeleverd.

Wildeman III Het toekomstige plangebied van De Wildeman III is gelegen ten oosten van De Wildeman II, tussen de Van Heemstraweg- Oost en de N322. De procedures voor de omgevingsrechtelijke aspecten lopen, zij het dat door mogelijke bezwaren het ruimtelijk traject relatief lang kan duren. De verwachting is dat de ruimtelijke procedure medio 2024 is doorlopen mits er niet wordt geprocedeerd tot aan de Raad van State. Gronden kunnen nog niet worden uitgegeven vanwege netcongestie, mogelijk kan dit gedeeltelijk vanaf 2026. Voor 2024 worden nog geen zichtbare fysieke werkzaamheden verwacht.

86

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.7.4. Balans, winstnemingen, reserves en risico's Boek- en balanswaarden De boekwaarden worden bij de jaarrekening 2024 verwerkt. Er is geen wijziging in de boekwaarden, los van de wijzigingen in de winstnemingen. Dit is in onderstaande tabel opgenomen.

Grondexploitatie Beersteeg-West De Tol

Boekwaarde jaarrekening Boekwaarde 2023 begroting 2025 31/12/2023 31/12/2024 -652 -666 22 22

Wijziging boekwaarde -14 -

Balanswaarde jaarrekening Balanswaarde 2023 begroting 2025 31/12/2023 31/12/2024 -652 -666 -1.465 -1.521

Wijziging balanswaarde -14 -56

Langerak Thorbeckestraat Vébéterrein Waluwe III Wildeman I Wildeman III

-484 237 475 2.511 4.494 2.289

-494 237 475 2.496 4.599 2.289

-10 -1 -15 105 -

-484 237 -162 2.511 4.494 2.289

-494 218 -255 2.496 4.599 2.289

-10 -19 -93 -15 105 -

Totaal

8.892

8.958

66

6.769

6.667

-102

Winstnemingen Wij onttrekken verplicht tussentijdse winsten bij complexen met een positieve eindwaarde. Bij negatieve exploitaties kan daarentegen geen winst worden onttrokken, omdat deze eenvoudigweg niet bestaat. Voor de bijbehorende verliezen zijn in deze gevallen reeds voorzieningen getroffen, zodat het financieel nadeel reeds gedekt is. Met andere woorden: bij de afsluiting van een verlieslatende grondexploitatie staat de gemeente niet voor negatieve verrassingen. Toepassing van de winstnemingsregels leidt voor 2024 tot winstnemingen bij Beersteeg-West, Langerak en Waluwe III, daarnaast leidt het tot een winstcorrectie voor Wildeman I. In totaal bedraagt de winstneming in 2024 € 0,2 miljoen, wat bovenop de reeds in eerdere jaren gedane winstnemingen komt à € 10,3 miljoen. In totaliteit is dan inclusief 2024 € 10,5 miljoen winst tussentijds onttrokken. Er kan bij gelijkblijvende omstandigheden vanaf 2024 nog € 8,8 miljoen winst onttrokken worden. Alle gelden komen terecht in de winstnemingsreserve, van waaruit u al diverse wensen financieel gerealiseerd heeft. Het verdient wel algemene opmerking dat de winstnemingen vanwege de verplichte formule deels gebaseerd zijn op gelden die er nog niet altijd zijn.

Daarom is alertheid geboden bij onttrekkingen uit de reserve winstnemingen en geldt altijd het advies dat voldoende reserves aangehouden dienen te worden voor het geval zich onvoorziene omstandigheden voordoen.

Grondexploitatie Beersteeg-West De Tol Langerak Thorbeckestraat Vébéterrein Waluwe III Wildeman I Wildeman III Totaal

Eindwaarde 31/12/2023 348 -1.543 1.090 -18 -729 468 11.525 5.869 17.010

Gedane winstneming t/m 2023 174

Restant winstneming 175

693

400

70 9.562 1

399 1.960 5.895

10.500

8.828

Reserveverloop en weerstandsvermogen Voor de grondexploitaties bestaan twee reserves, te weten de algemene reserve en de winstnemingsreserve. Het verloop van beide reserves is in 2024 naar verwachting conform onderstaande tabel. Zichtbaar zijn de startsaldi van achtereenvolgens € 1,7 miljoen en € 10,2 miljoen waarna diverse inkomsten en uitgaven met de reserves verrekend worden. Voor de algemene reserve grondexploitaties geldt dat er wijzigingen plaatsvinden in de verliesvoorzieningen van de Tol, Thorbeckestraat en het Vébéterrein.

87

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Vanuit de reserve winstnemingen moet vennootschapsbelasting betaald worden. Dit is een inschatting op basis van eerdere winsten. Ook komen hier de winstnemingen van de voorgenoemde exploitaties terug. Daarnaast is er sprake van een afdracht aan het fonds bovenwijkse voorzieningen. Alle boekingen resulteren in een eindstand per ultimo 2024 van € 9,9 miljoen. Tot slot zijn de voor nu bekende vorderingen over 2025 zichtbaar ten behoeve van de berekening van het weerstandsvermogen in relatie tot de risicobedragen. Dit resulteert in een restant van circa € 9,7 miljoen. Voor de algemene reserve geldt dat er € 1,7 miljoen beschikbaar is en er € 0,7 miljoen aan risico’s zijn geïdentificeerd. Dit leidt tot een weerstandsratio van 2,7 (uitstekend) voor de algemene reserve grondexploitaties. Voor de winstnemingsreserve wordt geen weerstandsratio gehanteerd. Verloop reserves grondexploitaties t.b.v. Begroting 2025

Algemene reserve grondexploitaties

Winstnemingsreserve grondexploitaties

Beginstand per 01-01-2024 Wijziging bestaande verliesvoorziening de Tol Wijziging bestaande verliesvoorziening Thorbeckestraat Wijziging winstneming Beersteeg-West

1.735 -

10.206 -56 -18 -1

Wijziging winstneming Langerak Wijziging winstneming Thorebeckestraat Wijziging winstneming Waluwe III Wijziging winstneming Wildeman I Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2024 Vennootschapsbelasting (Vpb) 2024

-

-10 -1 -15 105 -131 -163

Eindstand 31-12-2024 Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2025 Winstnemingen 2025 Vennootschapsbelasting (Vpb) 2025

1.735

9.916 -242 48 -

Beschikbaar weerstandsvermogen inclusief vorderingen 2025 Risicobedrag de Tol Risicobedrag Thorbeckestraat Risicobedrag Vébéterrein Risico-overstijging Waluwe III

1.735 340 114 102 98

9.722

Totale risico's Restant weerstandsvermogen Weerstandsratio

653 1.081 2,7

9.722 n.v.t.

Risico's Exploitatie van bouwgrond gaat gepaard met risico’s. Binnen bepaalde marges zijn de risico’s beheersbaar. Inherent aan bouwgrondexploitaties is het meerjarig karakter. Om dit proces goed te kunnen beheersen, is het noodzakelijk voortdurend inzicht te hebben in de ontwikkeling van de baten en lasten en de fasering van de exploitatie. Verder zijn er zowel algemene als specifieke risico’s die per plan meer of minder relevant zijn. Door periodiek de grondexploitaties te herzien (jaarrekening en begroting) en voor tekorten verliesvoorzieningen te treffen, beperken wij deze risico’s in zekere mate. Daarnaast wordt per exploitatie een risicoanalyse gemaakt. In de vorige paragraaf stonden in de tabel de risico's van het negatieve complex, omdat deze verband houden met het weerstandsvermogen. De hieruit voortvloeiende weerstandsratio is 2,7. De reden dat de risico's van winstgevende exploitaties er hierboven niet bij staan, is dat indien de risico's zich daar onverhoopt voordoen, dit gedekt kan worden uit het positieve saldo (in tegenstelling tot negatieve exploitaties) en daarom in beginsel geen relatie hebben met het weerstandsvermogen (tenzij het risico de eindwaarde overstijgt zoals bij de Waluwe III). In onderstaand schema staan daarom ter volledigheid apart de risico's per 2024 behorende bij de exploitaties afgezet tegen de eindwaarde zonder de reeds gedane winstnemingen.

88

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Grondexploitatie Beersteeg-West De Tol Langerak Thorbeckestraat

Eindwaarde 348 -1.543 1.090 -18

Risicobedrag 340 700 114

Vébéterrein Waluwe III Wildeman I Wildeman III

-729 468 11.525 5.869

102 566 464 865

Totaal

17.010

3.150

Conclusie Voor een aantal exploitaties geldt dat het verlies groter is geworden of dat de verwachte winstneming is gedaald. Dit betekent dat de toekomstige eindwaarden lager zijn. De daling komt met name door gewijzigde afspraken met de Belastingdienst met een negatief effect van € 0,3 miljoen. Op dit moment is het weerstandsvermogen voldoende om alle risico’s in verlieslatende exploitaties, op moment dat deze zich tegelijkertijd voort doen, te dekken. Voor Brakel-West wordt een verliesvoorziening van € 4,5 miljoen getroffen op het moment dat de situatie in Brakel-West voldoet aan de eisen om een grondexploitatie te openen. Het blijft raadzaam de stand van de reserves in de gaten te houden in relatie tot hieruit eventueel te nemen onttrekkingen. Gelet op de ambitie om waar gewenst meer actieve grondpolitiek te bedrijven, kan dit een grote impact hebben op de reserves.

89

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.8. Wet Open Overheid Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. De Woo is de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De Wet open overheid moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar en uitwisselbaar is. De Woo verplicht overheden om documenten in verschillende informatiecategorieën actief te publiceren op het internet binnen 14 dagen nadat ze zijn vastgesteld of ontvangen. Dit betekent dat, naast de juridische en technische aspecten, iedere medewerker zich bewust moet zijn van de openbaarmaking van de op te stellen documenten. De wet wordt stapsgewijs ingevoerd, met het doel dat alle gemeenten na vijf jaar volledig voldoen aan de verplichting om actief openbaar te maken. In eerste instantie werd in de Woo bepaald dat alle documenten zouden worden gepubliceerd via de centrale voorziening PLOOI (Platform Open Overheidsinformatie) maar de ontwikkeling van dit platform is in de huidige vorm stopgezet. Er is in het tweede kwartaal van 2023 een eenvoudigere variant ontwikkeld waarbij alleen sprake is van een zoekfunctie (de WOO-index). Per 1 november 2024 moeten de eerste vijf informatiecategorieën van de Wet open overheid verplicht openbaar worden gemaakt. Hiervan zijn voor gemeenten alleen de volgende categorieën van toepassing: • Organisatie en werkwijze (art. 3.3, eerste lid, onderdeel d); • Bereikbaarheidsgegevens (art.

3.3, eerste lid, onderdeel e). Deze gegevens worden door de projectgroep via het Roo ingevuld. De andere drie categorieën zijn van het Rijk en worden door KOOP geautomatiseerd ontsloten. Ter voorbereiding op verdere besluitvorming is een projectgroep opgestart waarin vier deelresultaten zijn bepaald: 1. Inventarisatie van de informatiehuishouding per documentcategorie en het vaststellen van (nieuwe) processen per documentcategorie; 2. Technische voorbereidingen voor het proces van ontsluiting, zoals anonimiseren van documenten, het laten voldoen aan de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) en overige wettelijke eisen, naast de koppeling voor (automatische) publicatie via de Woo-index; 3. Bewustwording en training van medewerkers; 4. Interne en externe communicatie. De bedrijfsvoeringseenheid heeft inmiddels voor beide gemeenten het zaaksysteem uitgebreid met een anonimiseringstool. Documenten kunnen hier vanuit het zaaksysteem worden geanonimiseerd. De werkgroep heeft voorbereidingen gedaan voor de selectie van een publicatietool. Eind 2024/begin 2025 zal hier een besluit over worden genomen. De gemeenten en de BVEB hebben naast een WOO-contactpersoon ook een WOO-redacteur, die zorgdraagt voor de juiste aansluitingen met de WOO-index, op het moment dat documenten worden gepubliceerd.

De colleges en het bestuur hebben besloten om het ambitieniveau ‘basis’ te volgen, waarbij we de wettelijke fasering van de Woo volgen. Voor elke fase worden de documenten uit de betreffende categorie vanaf de wettelijk verplichte datum actief openbaar gemaakt. De BVEB voldoet aan het wettelijk minimum voor wat betreft het openbaar maken van overheidsstukken uit de categorieën, opgenomen in artikel 3.3 van de Woo, in de daartoe behorende fase. De verwachting is dat we in 2025, wanneer de technische voorbereidingen gereed zijn, het ambitieniveau Medium zal worden bereikt, waarbij de gemeenten en de BVEB zelf het initiatief nemen om bepaalde document categorieën vooruitlopend op besluitvorming te gaan publiceren.

90

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5. Financiële begroting In de financiële begroting komen de financiële uitgangspunten van de begroting aan bod en geven we een overzicht van de baten en lasten weer. Daarnaast ziet u hier de incidentele baten en lasten terug. In dit hoofdstuk worden ook de algemene dekkingsmiddelen, waaronder het gemeentefonds, weergegeven. De geprognosticeerde balans, overzicht van reserves en voorzieningen en het meerjareninvesteringsoverzicht sluiten dit hoofdstuk af.

5.1. Uitgangspunten Programmabegroting 2025 Bij het opstellen van de Programmabegroting 2025 en verder houden we rekening met het vastgestelde gemeentelijke financiële kader. Ook is het toetsingskader van de toezichthouder betrokken bij het opstellen van de begroting.

Besluitvorming In de Programmabegroting 2025 is verwerkt: • Doorrekening salariskosten 2025 • Doorrekening financieringskosten 2025 • Effecten begrotingen 2025 gemeenschappelijke regelingen • Septembercirculaire 2024 gemeentefonds • Uitkomsten Bestuursrapportage 2024 • Ontwikkelingen belastingen en heffingen

Financiële uitgangspunten Salariskosten We hanteren voor de salariskosten de ontwikkeling zoals genoemd in de laatst bekende circulaire van het Gemeentefonds. Op dit moment is dat een index van 4,70% volgens de Septembercirculaire 2024. De salariskosten berekenen we op basis van de maximale schalen van de toegestane formatie. Rekenrente In de Financiële verordening zijn de uitgangspunten bepaald voor het toerekenen van de rente. Dit betekent dat wij in de begroting rekening houden met een rekenrente van 1,0% in 2025. Doorrekenen uren Als tijd wordt ingezet voor grondexploitaties, investeringskredieten en projecten betekent het dat deze uren (en dus ook de financiële doorrekening) niet ten laste komen van de begroting, maar vanuit het krediet of de grondexploitatie worden gedekt. Deze uren worden doorbelast. Het uurtarief voor de doorrekening van deze uren bedraagt € 75 en voor de grondexploitaties geldt een opslag voor overhead van € 78 per uur. Ook de uren die toe te rekenen zijn aan de leges en heffingen worden apart inzichtelijk gemaakt ten behoeve van de kostendekkendheid.

Gemeenschappelijke regelingen Binnen de gemeente Zaltbommel kennen we de volgende gemeenschappelijke regelingen: • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard • Veiligheidsregio Gelderland-Zuid • Avri • Omgevingsdienst Rivierenland • Werkzaak Rivierenland • Regionaal Archief Rivierenland • Regio Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland

91

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Deze partijen hebben hun begroting opgesteld en aan ons een zienswijze gevraagd. Het algemeen bestuur heeft naar aanleiding van de zienswijzen de begrotingen definitief vastgesteld. De financiële effecten, meestal veroorzaakt door indexaties, zijn reeds verwerkt in de Perspectiefnota 2025. Ontwikkeling algemene uitkering gemeentefonds Jaarlijks publiceert het ministerie een drietal documenten waarin het verloop van de rijksinkomsten worden bijgehouden. De meicirculaire is gebaseerd op de voorjaarsnota en kijkt vooral naar het komend begrotingsjaar, ook vindt er een actualisering plaats voor het lopend jaar. De septembercirculaire kijkt naar het lopend begrotingsjaar en geeft een bijstelling voor het komend jaar. De decembercirculaire is gebaseerd op de najaarsnota van het Rijk en kijkt terug op het afgelopen jaar. De meicirculaire is opgenomen bij de perspectiefnota. De septembercirculaire nemen we mee in de begroting en de decembercirculaire betrekken we bij de jaarrekening. Ontwikkeling lokale lasten De mate waarin we tarieven wijzigen, hangt af van de uitkomsten van de begroting en het ambitieniveau dat daarin is neergelegd. Het bestuursakkoord 2022-2026 stelt dat de inkomsten uit belastingheffing niet worden verhoogd op basis van de huidige meerjarenbegroting. Wel worden de lokale lasten met het inflatiecijfer bijgesteld.

De septembercirculaire laat hiervoor een indexatiepercentage zien van 2,70% voor 2025. Stijgingspercentage prijzen We hanteren voor prijsstijging de ontwikkeling zoals genoemd in de Septembercirculaire 2024. Op dit moment is dat een index van 2,70% voor netto materiële overheidsconsumptie en 4,00% voor uitgaven binnen het Sociaal domein (dit is een indexatie gecombineerd uit loon- en prijsindexatie). Bij het opstellen van de Programmabegroting 2025 houden we rekening met bovengenoemde percentages. Aantal inwoners en woonruimten Bepalend voor de groei van onze gemeente is de voortgang van het woningbouwprogramma. Als basis nemen wij het verwachte aantal inwoners per 1 januari 2025. Tot slot Voor een transparante en consistente opbouw van begrotingsbudgetten zijn de hierboven beschreven uitgangspunten van essentieel belang. De effecten van wijziging van uitgangspunten, inclusief macroeconomische ontwikkelingen, kunnen wij door de gekozen systematiek eenvoudig en snel in beeld brengen.

92

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5.2. Overzicht baten en lasten Hieronder wordt het overzicht gepresenteerd van de totale baten en lasten per programma en de totale reservemutaties. Bedragen x € 1.000

Werkelijk 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer

3.891 3.982 7.328

3.711 4.261 6.381

3.817 4.470 6.206

3.932 4.468 6.472

3.964 4.467 6.535

3.846 4.495 6.514

4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Algemene dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting Onvoorzien Totaal lasten

2.025 4.570 7.655 38.000 10.361 8.947 575 11.671 450 0 99.455

3.430 4.168 8.209 32.303 11.555 6.168 763 10.267 163 2.178 93.558

5.235 4.635 8.915 35.667 12.978 7.769 2.731 11.751 0 1 104.175

1.554 5.097 8.329 34.109 13.027 8.602 2.953 10.726 0 1 99.271

2.002 5.687 8.566 34.140 13.165 7.626 2.550 10.703 0 1 99.407

2.190 5.647 8.466 34.254 13.107 6.521 3.283 10.744 0 1 99.068

540 100 3.352 2.176 996 1.356 10.707 9.406 5.725 65.767 359 0

393 11 1.147 3.944 413 1.108 6.460 9.450 3.871 67.788 139 0

599 11 1.016 5.048 364 1.217 7.351 10.969 4.785 72.715 138 0

686 11 1.016 3.342 364 1.057 7.378 11.123 5.812 69.847 138 0

685 11 1.016 4.185 364 891 7.305 11.214 4.877 70.370 138 0

624 11 1.016 4.790 364 891 7.423 11.214 3.811 70.871 138 0

0 100.484

1.050 95.775

0 104.212

0 100.772

0 101.055

0 101.152

Saldo van lasten en baten

1.032

2.216

38

1.502

1.648

2.084

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties

14.763 15.645 883

3.500 1.468 -2.032

4.857 5.282 425

2.836 1.534 -1.302

2.776 1.309 -1.467

3.197 1.309 -1.888

Resultaat

1.915

184

463

200

181

197

Lasten

Baten 1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer 4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Algemene dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting Onvoorzien Totaal baten

93

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Verschillenanalyse De baten en lasten van de programma’s kunnen elk jaar veranderen. Om inzicht te geven hoe deze mutaties tot stand zijn gekomen, is een verschillenanalyse gemaakt. Deze is gemaakt voor de belangrijkste verschillen tussen de begrotingsjaren 2024 en 2025. Wij zullen ingaan op verschillen groter dan € 100.000 op programmaniveau. Een verschil wat bij veel programma’s voorkomt, is het doorbelasten van uren naar taakvelden. Deze verschillen worden niet verder toegelicht bij de programma’s. Bedragen x € 1.000 1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer 4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Onvoorzien Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties Resultaat

Begroting 2024 Begroting 2025 Verschil 3.318 3.218 -100 4.250 4.458 208 5.234 5.191 -43 -514 187 701 3.755 4.271 516 7.101 7.698 597 25.843 28.316 2.473 2.105 2.009 -96 2.297 2.983 686 -67.025 -69.984 -2.959 10.128 11.614 1.486 163 -163 1.128 1 -1.127 2.217 3.500 1.468 -2.032

38 4.857 5.282 425

-2.179 1.357 3.814 2.457

185

463

278

Bestuur en Burgerzaken In 2024 was een incidenteel budget opgenomen van € 100.000 voor 25 jaar Zaltbommel. Dit is exact het verschil tussen de begroting 2024 en de begroting 2025. Veiligheid De bijdrage aan de Veiligheidsregio stijgt vanaf 2025 met ongeveer € 150.000 conform de begroting 2025 van de VRGZ. Dit effect is vertaald in de Perspectiefnota 2025 van de gemeente Zaltbommel Verkeer en vervoer Geen toelichting omdat het verschil kleiner is dan € 100.000. Economie Binnen het programma Economie worden de uitgaven en inkomsten vanuit de grondexploitaties (bedrijventerreinen) verwerkt en deze fluctueren jaarlijks. Dit zorgt voor een groot verschil tussen 2024 en 2025. Onderwijs Vanaf 2025 zijn de kapitaallasten voortkomend uit het IHP onderwijs opgenomen in de begroting. Dit zorgt voor het grootste verschil binnen dit programma. Sport, cultuur en recreatie Binnen dit programma zijn er vanaf 2025 meer kapitaallasten begroot ten opzicht van 2024. Daarnaast zijn de incidentele budgetten voor inclusief maken speelplaatsen en opstellen soortenmanagementplan in de programma opgenomen. Sociaal domein Binnen het programma Sociaal domein is per saldo € 2.473.000 meer aan lasten begroot. Dit komt grotendeels door extra budget voor de Wmo en Jeugdzorg, via de Bestuursrapportage 2024. Daarnaast stijgt de bijdrage aan Werkzaak Rivierenland conform de begroting 2025 met € 200.000.

94

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Volksgezondheid en milieu Geen toelichting omdat het verschil kleiner is dan € 100.000. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Binnen dit programma worden de uitgaven en inkomsten vanuit de grondexploitaties (niet-bedrijventerreinen) verwerkt en deze fluctueren jaarlijks. Dit zorgt voor een groot verschil tussen 2024 en 2025. Algemene dekkingsmiddelen De algemene uitkering laat een positieve ontwikkeling zien in 2025 ten opzichte van 2024. De standen zijn bijgewerkt tot en met de Septembercirculaire 2024. Daarnaast zijn in dit hoofdstuk ook de stelposten voor indexeringen opgenomen. Hierin is ook de indexering voor inkomsten, belastingen en heffingen, meegenomen. Vorig jaar was dit opgenomen onder onvoorzien. Overhead De lasten binnen het taakveld overhead stijgen in 2025 ten opzichte van 2024. Dit komt door de beschikbaar gestelde middelen in de Perspectiefnota 2025 voor formatie, organisatie ontwikkeling en opstellen van plannen en visies. Daarnaast is de bijdrage aan de BVEB gestegen met ruim € 750.000 conform de vastgestelde begroting 2025 van de BVEB. Vennootschapsbelasting De vennootschapsbelasting die de gemeente Zaltbommel in 2025 moet betalen is naar verwachting nihil. Dit zorgt voor een verschil ten opzichte van 2024. Waar we verwachten € 163.000 aan vennootschapsbelating te moeten betalen.

Onvoorzien Onder onvoorzien vielen in 2024 ook de stelposten voor indexeringen. Hierin is ook de indexering voor inkomsten meegenomen, voor belastingen en heffingen. In 2025 vallen deze onder algemene dekkingsmiddelen. Dit is dus een verschuiving.

95

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5.3. Incidentele baten en lasten Om te bepalen of er in de begroting sprake is van een structureel evenwicht maken we inzichtelijk welke incidentele baten en lasten de begroting bevat. Van een structureel begrotingsevenwicht is sprake als structurele lasten in de begroting worden afgedekt door structurele baten. Bij het opstellen van de incidentele baten en lasten hanteren we het uitgangspunt dat het baten en lasten betreft met een incidenteel karakter. Programma / omschrijving (bedragen x € 1.000) Programma Bestuur en ondersteuning Wet Open Overheid Programma Economie Saldo Grondexploitaties Bedrijventerreinen

2025 Lasten Baten

2026 Lasten Baten

2027 Lasten Baten

2028 Lasten Baten

59

-

59

-

-

-

-

-

4.403

4.543

725

2.837

1.173

3.681

1.366

4.285

Programma Sport, cultuur en recreatie Impuls inclusiviteit speelplaatsen Natuurinclusief isoleren

150 300

133

-

-

-

-

-

-

Programma Sociaal Domein MKB Toegankelijke route Incidenteel budget SD

10 200

-

-

-

-

-

-

-

100

-

-

-

-

-

-

-

2.796 50

2.804 -

3.761 -

3.831 -

2.818 -

2.895 -

1.744 -

1.830 -

750 100

-

-

-

-

-

-

-

Programma Volksgezondheid en milieu Inmeten en koppelen begraafplaatsen Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Saldo Grondexploitaties Niet-bedrijventerreinen Implementatie Omgevingswet Overhead Organisatieontwikkeling Opstellen plannen / visies Vennootschapsbelasting Totale incidentele baten en lasten Saldo incidentele baten en lasten

8.919 7.480 1.438

4.545 6.668 -2.123

3.991 6.576 -2.585

3.110 6.115 -3.005

Incidentele reservemutaties Storting in Algemene Reserve Storting in reserve Fietspad Bergsche Maasdijk Storting in reserve Klimaatakkoord Storting in afschrijvingsreserve Voetpad De Tol Reserve Materieelplan BOR Reserve Onderwijshuisvesting Gomarus Reserve Neswaarden Reserve Winstneming GREX - Berijventerreinen Reserve Winstneming GREX - Niet-Bedrijventerreinen

250 3.000 750 300 97 66 5 140 250

97 66 5 2.113 556

97 66 5 2.507 101

72

97 66 5 2.919 110

72

Totale incidentele reservemutaties Saldo incidentele reservemutaties

4.857 4.364 493

2.836 559 2.277

2.776 2.680

96

3.197 3.100

96

1.931

154

Saldo na reservemutaties

96

3.000 750 300 72 242

72 487

95

24

95

24

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Toelichting Wet Open Overheid Om je als gemeente voor te bereiden op, en doorontwikkeling van, de Wet Open Overheid heeft het rijk incidentele middelen beschikbaar gesteld tot en met jaarschijf 2026. Grondexploitaties bedrijventerreinen Grondexploitaties worden gezien als incidentele baten en lasten. Het verschil tussen de baten en lasten wordt verrekend met de reserve Grondexploitaties en is terug te vinden onder incidentele reservemutaties. Impuls inclusiviteit speelplaatsen Via de Perspectiefnota 2025 is een incidenteel budget beschikbaar gesteld voor inclusiviteit speelplaatsen. Door deze eenmalige impuls van € 150.000 kunnen we de komende jaren prioriteit geven aan extra investeren in inclusiviteit en toegankelijkheid van speelplaatsen. Natuurinclusief isoleren De gemeente kent een aanzienlijk opgave van verduurzaming van woningen door onder meer isoleren. Bij isoleren kunnen dieren die beschermd zijn onder de Wet Natuurbescherming zoals vleermuizen of gebouwbewonende vogels in gedrang komen. De onderzoeklast en het nemen van maatregelen voor particulieren staan niet in verhouding tot de kosten (en opbrengsten) van het isoleren. Hiervoor kan de gemeente via het opstellen en uitvoeren van een (pre)Soorten ManagementPlan (SMP) particulieren hierin ontlasten en begeleiden. Een SMP is een gebiedsgerichte ontheffing voor gebouwbewonende beschermde diersoorten.

MKB toegankelijke route Via de Perspectiefnota 2024 is incidenteel geld beschikbaar gesteld, € 10.000 in 2024 en in 2025, voor MKB toegankelijke route. Dit gaat over fysieke toegankelijkheid van panden, maar ook digitale toegankelijkheid voor inwoners en de mogelijkheid voor arbeids- / vrijwilligers participatie voor mensen met een beperking. De komende jaren gaat een extern adviesbureau in alle kernen ondernemers en maatschappelijke partners benaderen. Incidenteel budget SD Via de Perspectiefnota 2025 is incidenteel € 200.000 beschikbaar gesteld. Binnen het sociaal domein zijn verschillende trends en ontwikkelingen die vragen om innovatie en andere benaderingswijzen. Dit volgt onder meer uit de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario en maatschappelijke ontwikkelingen als vergrijzing en de wens om zorg en welzijn laagdrempeliger te organiseren. Om hier op te anticiperen wordt geïnvesteerd in projecten die hieraan bijdragen. Inmeten en koppelen begraafplaatsen Als gemeente hechten wij groot belang aan het beheer van de begraafplaatsen. Ook is van belang dat de registraties van de graven in orde is en dat toekomstige wensen van inwoners worden gerespecteerd en zoveel als mogelijk worden gehonoreerd. Om die reden is het van belang dat fouten worden voorkomen.