Programmabegroting 2025 Zaltbommel

Beleidsnota sporten, spelen en bewegen Het ontbreekt in de gemeente nog aan een overkoepelend beleid met betrekking tot sportstimulering, sportaccommodaties en speelruimte. Voor sportaanbieders zijn de gemeentelijke kaders vaak onduidelijk. In 2024 is daarom een start gemaakt met het opstellen van een sport- en speelbeleid. Hiervoor worden sportaanbieders en andere partijen betrokken om te participeren. In 2025 wordt dit sportbeleid afgerond.

Klompenpaden In de Bommelerwaard wordt hard gewerkt aan een dekkend klompenpadennetwerk. Dit is een populair wandelproduct voor inwoners en bezoekers die willen genieten van ons prachtig agrarisch landschap. In 2023 is het Klompenpad in Aalst opgeleverd. Tevens start het nieuwe project voor Klompenpad Kerkwijk. Hierbij wordt de verbinding gezocht met het Ommetje Bruchem. Door verschillende factoren zal oplevering van het Klompenpad medio 2025 worden.

Economische promotie Er wordt vanuit de streekmarketing gewerkt met een streekplan. Focuspunten in dit streekplan zijn de thema's Vestingdriehoek, Waalzinnig/Hanzestad Zaltbommel, streekproducten en Bommelse verhalen. Vanuit het Binnenstadsfonds wordt er gewerkt vanuit een Waalzinnig programma in samenwerking met de gemeente. Dit programma bevat activiteiten om de binnenstad te verbeteren en te verstevigen, geregisseerd door de binnenstadmanager. In 2025 gaan we Zaltbommel als Hanzestad vermarkten. Hierdoor verwachten wij nog meer bekendheid te geven aan de Binnenstad Zaltbommel.

Hanzestad In 2022 hebben wij het predicaat Hanzestad verkregen. Hanzestad heeft een grote aantrekkingskracht voor nationale maar ook internationale (Duitse en Belgische) toeristen. Met de aftrap van het toeristisch seizoen 2025 willen wij Zaltbommel in de markt gaan zetten als Hanzestad. Hiervoor is een extern marketing en communicatiebureau ingehuurd om het plan van aanpak te schrijven en daar uitvoering aan te geven. Er liggen vier routes vast door de Binnenstad met personages die je meenemen door de stad met de daarbij behorende verhalen. Daarnaast is de projectgroep ingesteld. Na vaststelling van het plan van aanpak starten we met de uitvoering. Ook willen we onderzoeken hoe we samen met Maasbommel en Tiel een groter gebied op de kaart kunnen zetten. Voor de samenwerking met Maasbommel en Tiel zijn de eerste stappen gezet. Zie het voorbeeld van de Hanzesteden gelegen aan de IJssel. Door de steden met elkaar te verbinden en gezamenlijke activiteiten / fietsroutes etc. te organiseren kweken we een grotere bekendheid.

26

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Wat mag het kosten? Programma 6 Sport, cultuur en recreatie (bedragen x € 1.000) Lasten

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 2.052 893

1.828 1.030

2.194 1.137

2.167 1.071

2.001 1.062

2.001 1.003

290

442

619

593

1.055

1.023

416 417 545

452 556 516

463 549 663

463 533 662

463 583 562

463 581 555

3.043

3.386

3.291

2.840

2.840

2.839

7.655

8.210

8.915

8.329

8.566

8.466

Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea

954 161

933 11

950 11

923 11

757 11

757 11

0

0

0

0

0

0

47

0

0

0

0

0

Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totaal baten Saldo van baten en lasten

52 47

18 17

6 19

6 19

6 19

6 19

142

129

231

98

98

98

1.356 -6.299

1.108 -7.102

1.217 -7.698

1.057 -7.273

891 -7.675

891 -7.574

315

5

5

5

5

5

188

264

199

199

199

199

-126 -6.425

259 -6.843

194 -7.504

194 -7.078

194 -7.481

194 -7.380

Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totaal lasten Baten

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties Resultaat

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • 'Groen dicht bij de burger' Groenbeleid Ruimtelijk Beheer 2016-2026 • Groenbeheerplan 2019-2028 • Algemene subsidieverordening gemeente Zaltbommel 2024 • Subsidieregelingen 2024 • Beheerplan speelplaatsen (2022-2026) • Kadernota Accommodatiebeleid Visie Vrijetijdseconomie 2015-2020 • Verder Ontwikkelen; cultuurvisie 2023 • Landschapsplan Zaltbommel 2023 • Sportakkoord Maasdriel en Zaltbommel • Convenant Bibliotheekwerk Rivierenland 2023-2026: Samen maken we de bieb

27

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Betrokken (verbonden) partijen • Regio Rivierenland • Stichting Beheer Openbare Voorziening Zaltbommel • Bibliotheek Rivierenland • Pand 9 • VVE 't Raethuys • Regionaal Archief Rivierenland • Sportfondsen Zaltbommel • Welzijn Bommelerwaard (team Spel&) • Kernteam Sport Beleidsindicatoren Indicator Niet-sporters

28

Eenheid %

Periode 2022

Zaltbommel 48,9

Bron Gezondheidsenquête (CBS, RIVM)

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

3.7. Programma Sociaal domein Onder dit programma vallen de taakvelden: • Samenkracht & Burgerparticipatie • Toegang en eerstelijnsvoorzieningen (Wmo, Jeugd, Integraal) • Inkomensregelingen • WSW en beschut werk • Arbeidsparticipatie • Hulpmiddelen en diensten (Wmo) • Wmo (Huishoudelijke hulp, Begeleiding, Dagbesteding, Overige maatwerkvoorzieningen) • Jeugdhulp ambulant (Lokaal, Regionaal, Landelijk) • Jeugdhulp met verblijf (Lokaal, Regionaal, Landelijk) • PGB (Wmo, Jeugd) • Beschermd Wonen (Wmo) • Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo) • Jeugdbescherming • Jeugdreclassering • Coördinatie en beleid (Wmo, Jeugd)

Relevante ontwikkelingen Hervormingsagenda Jeugd In 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. Deze agenda heeft als doel knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken. Een ander doel is het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar maken voor de toekomst. We werken samen met Buurtzorg Jong en de jeugdhulpregio Rivierenland aan het vormgeven van deze agenda. Een aspect van de Hervormingsagenda Jeugd is dat zij stelt of dat jeugdhulpregio's voldoende robuust zijn. Dit heeft betrekking op: is een regio in staat om zelfstandig complexere vormen van jeugdhulp in te kopen en te organiseren, zodat ook de meest kwetsbare kinderen en gezinnen niet buitenboord vallen? Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft onze regio beoordeeld. Hieruit is gekomen dat we onze bestuurlijke slagkracht als regio dienen te verbeteren. We zijn hierover in gesprek wat dit precies vraagt. Vormgeven van sterke sociale teams Een belangrijk aspect van de Hervormingsagenda Jeugd is het vormgeven van sterke sociale teams. Vanuit de ‘Zaltbommelse aanpak' in het helpen van gezinnen zijn er al diverse elementen die aansluiten bij ‘sterke sociale teams’ zoals bedoeld vanuit de Hervormingsagenda.

Echter, er zijn ook zaken die we de komende periode willen doorontwikkelen, zoals het versterken van de pedagogische context, inzet van steunfiguren en de beweging van individueel naar meer collectief. De inzet is gericht op het behouden en versterken van wat we nu al doen in de uitvoering van de ondersteuning van de sociale teams. Tariefswijzigingen Wmo en Jeugdhulp Vanaf 1 januari 2025 wijzigen de tarieven in gemeente Zaltbommel voor ondersteuning vanuit de Wmo en de Jeugdwet. In 2024 heeft een tarievenonderzoek plaatsgevonden om tot reële tarieven voor 2025 te komen zodat de contracten met zorgaanbieders verlengd kunnen worden. Vanaf 2025 stijgt een groot gedeelte van de tarieven, waarbij er ook een aantal tarieven juist dalen. In totaal nemen de uitgaven in 2025 toe door de wijziging van deze tarieven voor ondersteuning vanuit de Wmo en Jeugdwet. De financiële effecten van deze tariefswijziging zijn meegenomen in de Bestuursrapportage 2024. Toename Wmo voorzieningen Doordat steeds meer mensen langer zelfstandig blijven wonen met een hulpvraag, blijft de vraag naar maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo toenemen. Het aantal inwoners wat gebruik maakt van een maatwerkvoorziening vanuit de Wmo neemt toe. De dubbele vergrijzing speelt hierbij een grote rol in.

29

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Participatiewet in balans Sinds 2015 is de Participatiewet het vangnet in ons socialezekerheidsstelsel. Als mensen onvoldoende eigen middelen hebben om rond te kunnen komen en om volwaardig mee te kunnen doen, hebben zij recht op bijstand en ondersteuning bij het (opnieuw) vinden van werk. De wet blijkt in de praktijk echter niet te werken zoals bedoeld. Mensen ervaren de wet als hard en ingewikkeld. Ook gemeenten ervaren weinig ruimte om te doen wat nodig is. Daarom wordt er gewerkt aan een herziening; de Participatiewet in Balans. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SWZ) draagt zorg voor de benodigde middelen voor de uitvoering daarvan. Regionaal Werkcentrum Het Rijk gaf alle arbeidsmarktregio’s de opdracht om per 1 januari 2025 een Regionaal Werkcentrum op te zetten. In dit Regionaal Werkcentrum wordt de dienstverlening van het Regionaal Mobiliteitsteam, Leerwerkloket en mogelijk Werkgeversservicepunt ondergebracht. Nu is deze dienstverlening vaak versnipperd, waardoor mensen niet weten waar ze terecht kunnen en dienstverlening ook niet altijd goed op elkaar aansluit. Voor gemeenten lijkt implementatie voorralsnog budgettair neutraal te zijn. Dit is echter afhankelijk van definitieve besluitvorming die nog moet plaatsvinden bij RW-POA Rivierenland in oktober 2024.

Wat willen we bereiken? • Een toegankelijk Zaltbommel waar alle inwoners deelnemen aan de samenleving, zich daarin gelukkiger voelen en zich kunnen ontwikkelen • Ervoor zorgen dat alle inwoners passend en goed geholpen worden • Een goede start voor statushouders die een woning in Zaltbommel toegewezen krijgen. • Eén Regionaal Werkcentrum dat leren en werken voor iedereen in Rivierenland toegankelijk maakt door het bieden van goede, bereikbare, kwalitatieve dienstverlening. • Leefbare dorpen en wijken: zorgen dat onze inwoners in een prettige en veilige omgeving kunnen wonen en leven.

Wat gaan we daarvoor doen? Stichting Kompas Bommelerwaard Stichting Kompas heeft op het gebied van taal, vrijwilligers en inburgering een grote professionaliseringsstap gemaakt de afgelopen jaren. Stichting Kompas komt tegemoet aan de vraag die er vanuit inwoners is: meer hulp op het gebied van voorkomen van schulden en armoede; vergroten van participatie van inwoners (Formulierenbrigade), taalontwikkeling (NT1 en NT2), zinvolle daginvulling/sociale contacten/ inzet samenleving (activiteiten die toe leiden naar werk). Om de doelen die de gemeente aan Stichting Kompas vraagt te realiseren is het belangrijk om de subsidie structureel te verhogen. Bij de Perspectiefnota 2025 is structureel € 25.000 beschikbaar gesteld. Dit is lager dan door Stichting Kompas is aangegeven. We gaan in gesprek met Stichting Kompas welke gevolgen dit heeft voor de uitvoering van de taken.

Incidenteel innovatiebudget voor Sociaal Domein Binnen het sociaal domein zijn verschillende trends en ontwikkelingen die vragen om innovatie. Dit volgt onder meer uit de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario en maatschappelijke ontwikkelingen als vergrijzing en de wens om de sociale basis te versterken zodat ingespeeld kan worden op meer preventie via welzijn en demping van de zorgvraag. Om hier op te anticiperen wordt geïnvesteerd in projecten die hieraan bijdragen. In 2025 wordt ingezet op de volgende projecten: Proeftuin Samen Verder Project Toekomstscenario proeftuin Samen Verder loopt af in 2024. Evaluatie en voortgang laten zien dat de gehanteerde werkwijze in Zaltbommel structurele verbetering geeft op de kwaliteit van de zorg in veiligheidscasuïstiek en het voorkomen van escalatie van zorgvragen. Daarom wordt de ingezette koers behouden. Kernbegrippen daarbij zijn: dichtbij, eenvoudig, gezinsgericht en transparant. Door lagere inzet op jeugdwetmaatregelen (ondertoezichtstelling) en zwaardere zorg zit hierop een inverdieneffect op langere termijn.

30

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Echtscheidingsaanpak bij complexe echtscheidingen Het aantal complexe scheidingen waarbij kinderen betrokken zijn, is in onze gemeente hoog en groeit gestaag. De druk op de jeugdzorg neemt toe doordat deze gezinnen een groot beroep doen op de jeugdzorg. Dit gaat ten koste van het (tijdig) inzetten van zorg bij andere gezinnen en preventieve interventies. We investeren in een effectievere scheidingsaanpak en gaan de komende jaren expertise inkopen, mede ter ondersteuning en het toerusten van Buurtzorg Jong. Elliz in Company: Fiets en Techniek De pilot Fiets en Techniek door Elliz in Company is geëvalueerd en een succes gebleken. Daarom is continuering van dit project gewenst. Hierbij is de komende jaren financiële ondersteuning van de gemeente noodzakelijk. Hierbij wordt ook gekeken naar andere inkomstenbronnen (Werkzaak, verkoop fietsen etc.). Bekeken wordt of dit onderdeel op langere termijn financieel (meer) zelfvoorzienend kan worden. Dorpshuizen Naar aanleiding van het vastgestelde accommodatiebeleid is het van belang te gaan onderzoeken wat inwoners nodig hebben en verwachten van dorpshuizen. In Poederoijen is in 2023/2024 onderzoek gedaan. Dit gaan we bij de overige dorpshuizen ook uitvoeren. Voor bovenstaande innovatieve projecten is in de Perspectiefnota 2025 een incidenteel budget van € 200.000 toegekend.

Als gevolg van de hoogte van dit budget zal het onderzoek naar de dorpshuizen getemporiseerd worden. In 2025 wordt één onderzoek uitgevoerd. Voor de jaren daarna zal een nieuwe aanvraag voorbereid worden, zodat ook de andere dorpshuizen onderzocht kunnen worden. Voor Fiets en Techniek van Elliz in Company geldt dat voor de jaren 2025 en 2026 nog geen dekking is voor deze activiteit. Ook voor deze jaren zal een nieuwe aanvraag voorbereid worden. Voor de Proeftuin geldt dat de kosten sterk samenhangen met keuzes die naar aanleiding van de evaluatie worden gemaakt. Van het innovatiebudget wordt de helft gereserveerd voor de Proeftuin. Mocht het uit de keuzes die worden gemaakt wenselijk blijken hiervoor meer middelen vrij te maken, zal dit aan de raad worden voorgelegd.

Doorontwikkeling gebiedsgericht werken en kernenvisie Vanaf 2023 zijn de eerste verbeterstappen gezet van het gebiedsgericht werken door de uitbreiding van de capaciteit en het versterken van de werkprocessen met andere afdelingen. In 2025 wordt deze doorontwikkeling voortgezet onder andere door het indexeren van het leefbaarheidsbudget waarmee de dorps- en wijkplatforms leefbaarheid in hun wijk en dorp kunnen vergroten. We blijven inzetten op een dorps- en wijkplatform voor elke kern. Ook de rol van de dorps- en wijkplatforms wordt verder uitgewerkt. Het gebiedsgericht werken gaat uit van maatwerk voor elke wijk en dorp. Dit uitgangspunt wordt de komende periode verder uitgewerkt, zodat duidelijker wordt wat de uitdagingen zijn per dorp en wijk. Er is meer kennis over de kenmerken van de dorpen en wijken en hoe hiermee rekening gehouden wordt. In 2025 is duidelijk hoe we op kernniveau de toekomstige ontwikkelingsrichting van een kern uitwerken. Het proces om te komen tot een kernenvisie is bekend. Hierin is duidelijk hoe leefbaarheidsonderwerpen zoals duurzaamheid, klimaatbestendigheid, biodiversiteit, bereikbaarheid, veiligheid, gezondheid, cultuurhistorie, recreatie, prettige leefomgeving, ruimtelijke ontwikkeling, groen en landschap etc. een plek krijgen.

Participatiewet in balans Het programmaplan ‘Participatiewet in balans’ heeft tot doel om evenwicht te brengen tussen de drie kernelementen van de Participatiewet: bestaanszekerheid, participatie en handhaving. Hiervoor worden gelijktijdig langs drie sporen activiteiten ontwikkeld. Spoor 1 is een wetsvoorstel dat bestaat uit ruim twintig maatregelen die op korte termijn te realiseren zijn. De beoogde ingangsdatum daarvan is 1 januari 2025. Dit is echter afhankelijk van behandeling door de Tweede Kamer. In de behandeling kan nog een hoop veranderen aan de maatregelen. De concrete gevolgen voor onze gemeente zijn zodoende nog niet bekend. Wij volgen de behandeling op de voet en komen met een update zodra dit aan de orde is. Regionaal Werkcentrum Om arbeidsmarktdienstverlening toegankelijker en beter vindbaar te maken, komt er in elke arbeidsmarktregio één gezamenlijk regionaal loket: het Werkcentrum. Werkzoekenden, werkenden en werkgevers kunnen bij het Werkcentrum terecht voor vragen over werk, volgende loopbaanstappen, (arbeidsmarktgerichte) scholing

31

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

en personeelsvraagstukken. De beoogde inwerkingstredingsdatum is 1 januari 2026. Het transitiejaar 2025 geeft de arbeidsmarktregio’s de ruimte om samen de hervorming in te vullen, denk aan ‘governance, een meerjarenagenda, financieren, service/dienstverlening, locatie, communicatie etc.

Welzijnsbeleid In 2024 is de start gemaakt herzien van het welzijnsbeleid. Hiervoor worden externe partijen betrokken om te participeren. Begin 2025 wordt het nieuwe welzijnsbeleid afgerond zodat deze in het begin van het tweede kwartaal bij de Raad ligt.

32

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Wat mag het kosten? Vanaf 2023 geldt voor gemeenten een verfijnde IV3-indeling van de taakvelden voor Jeugd en Wmo. Als gevolg van een landelijke enquête naar de verfijning, wordt de indeling van Wmo en Jeugd opnieuw gewijzigd per 2025. Deze wijzigingen worden gedaan om: • Onduidelijkheden uit de verfijning in 2023 weg te nemen • Zoveel mogelijk aan te sluiten bij andere informatieuitvragen in het sociaal domein • De Hervormingsagenda Jeugd van de juiste informatie te voorzien Voor de Programmabegroting 2025 is het verplicht de nieuwe gedetailleerde taakvelden Wmo en Jeugd te gebruiken. Helaas zorgt dit ervoor dat de vergelijkbaarheid van de cijfers uit het verleden lastiger wordt.

Programma 7 Sociaal domein (bedragen x € 1.000) Lasten Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Inkomensregelingen Begeleide participatie WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen Wmo Hulpmiddelen en diensten (Wmo) Huishoudelijke hulp (Wmo) Begeleiding (Wmo) Dagbesteding (Wmo) Huishoudelijke hulp (Wmo) Begeleiding (Wmo) Dagbesteding (Wmo) Jeugdhulp begeleiding Jeugdhulp behandeling Jeugdhulp dagbesteding Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/ GGZ-verblijf Jeugdhulp ambulant lokaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf regionaal PGB Wmo

33

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 6.627

3.033

2.654

2.419

2.300

2.299

3.484

3.067

0

0

0

0

0

0

1.079

1.079

1.079

1.079

0

0

2.291

2.253

2.253

2.253

0

0

85

85

85

85

7.730 3.076 0 2.476

6.738 0 2.990 2.901

7.289 0 2.753 3.362

7.454 0 2.591 3.436

7.500 0 2.439 3.501

7.616 0 2.296 3.552

1.565

1.412

0

0

0

0

0

3.246

1.841

1.569

1.569

1.569

3.055 1.856 487 0 0 0 2.028 20 1.158 238 674

512 7 432 0 0 0 2.045 179 1.019 672 1.072

0 0 0 3.231 2.058 506 0 0 0 0 0

0 0 0 3.323 2.058 506 0 0 0 0 0

0 0 0 3.414 2.058 506 0 0 0 0 0

0 0 0 3.506 2.058 506 0 0 0 0 0

210

97

0

0

0

0

1.743

1.301

0

0

0

0

648

816

0

0

0

0

0

0

4.980

3.992

4.091

4.090

0

0

388

368

368

368

0

0

1.521

1.348

1.348

1.348

0

0

304

306

306

306

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Programma 7 Sociaal domein (bedragen x € 1.000) PGB Jeugd

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 0 0 100 100 100 100

Beschermd wonen (Wmo) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo)

361

124

307

307

307

307

139

129

169

169

169

169

Jeugdbescherming Jeugdreclassering Coördinatie en beleid Wmo Coördinatie en beleid Jeugd Totaal lasten

398 28 0

570 23 0

427 29 23

425 29 23

426 29 23

426 29 23

0

0

270

270

270

270

38.001

32.385

35.667

34.109

34.140

34.254

3.685

130

147

119

0

0

478

0

0

0

0

0

0

85

85

85

85

85

5.203

5.750

6.334

6.389

6.435

6.553

248

336

0

0

0

0

0

0

275

275

275

275

-3 0 0 1 1.095 0

1 81 24 0 135 0

0 82 24 0 0 404

0 82 24 0 0 404

0 82 24 0 0 404

0 82 24 0 0 404

10.707 -27.293

6.542 -25.843

7.351 -28.316

7.378 -26.731

7.305 -26.835

7.423 -26.831

1.100

0

0

0

0

0

152

4

4

4

4

4

-948 -28.241

40 -25.839

4 -28.313

4 -26.727

4 -26.831

4 -26.828

Baten Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Inkomensregelingen Maatwerkvoorzieningen Wmo Hulpmiddelen en diensten (Wmo) Begeleiding (Wmo) Begeleiding (Wmo) Dagbesteding (Wmo) Jeugdhulp begeleiding Beschermd wonen (Wmo) Beschermd wonen (Wmo) Totaal baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties Resultaat

34

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Beleidsnota Samenleving 2021-2025 • Verordening sociaal domein 2020 • Gezondheidsnota gemeente Zaltbommel 2022-2025 • Beleidsplan mantelzorgbeleid 2020 • Minimabeleid Bommelerwaard 2021-2024 • Lokale inclusie agenda Bommelerwaard 2021 • Regiovisie Beschermd wonen en maatschappelijke opvang en aanverwante taken 2020 • Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021-2024 • Centrumregeling Bommelerwaard 2019 • Plan van aanpak mensen met verward gedrag Bommelerwaard 2019 • Programmaplan Participatiewet in Balans • Samenwerkingsovereenkomst Sociaal Domein Regio Rivierenland • Woonzorgvisie Bommelerwaard 2024 Betrokken (verbonden) partijen • Werkzaak Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Regio Rivierenland • Gemeente Maasdriel • Gemeente 's-Hertogenbosch • Dorps- en wijkplatforms • RW-POA Rivierenland • Stichting Kompas • Stichting Welzijn Bommelerwaard Beleidsindicatoren Indicator Banen Jongeren met een delict voor de rechter

Eenheid Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar % 12 t/m 21 jarigen

Periode 2023

Zaltbommel 876,1

2022

1,0

Bron LISA Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel CBS

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

2022

3,0

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking % 16 t/m 22 jarigen

2023

76,2

2022

1,0

Aantal per 10.000 inwoners

2023

172,4

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel CBS

Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar Aantal per 10.000 inwoners

2023

72,4

CBS

2023 2023 2023

12,9 CBS 0,7 CBS geen data CBS

2023

640

Werkloze jongeren

Personen met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

35

GMSD

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

3.8. Programma Volksgezondheid en milieu Onder dit programma vallen de taakvelden Volksgezondheid, Riolering, Afval, Milieubeheer en Begraafplaatsen.

Relevante ontwikkelingen Toekomstbestendig omgaan met drinkwater De nationale zoetwatervoorraad is kwetsbaar. Verdroging in Nederland, waardoor het grondwater- en rivierwaterpeil geleidelijk daalt, versterkt de hogere concentratie ongewenste stoffen in het grondwater, de niet meer hanteerbare traditionele manier van omgang met water ‘snel overtollig water afvoeren’, samen met de toenemende vraag naar water door bevolkingsgroei, maakt een watertransitie noodzakelijk naar een duurzaam systeem waarin we water vasthouden. Luchtkwaliteit Schone lucht is essentieel voor onze gezondheid. In het Schone Lucht Akkoord leggen Rijk, provincie en gemeenten vast wat zij gaan doen om onze lucht schoner te maken. Het doel van het Schone Lucht Akkoord is om gezamenlijk de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. De gedeputeerde van de provincie Gelderland heeft de gemeenten opgeroepen om zich aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord. Samenwerkingsagenda Klimaatactief Rivierenland (KAR) In de recent vastgestelde Samenwerkingsagenda Klimaatactief Rivierenland (KAR) 2024-2030 wordt voor het versnellen en concretiseren van de borging en implementatie van klimaatadaptatie bij de deelnemende partners in de werkregio extra jaarlijks budget en extra personele capaciteit binnen de werkorganisatie gevraagd.

Groenblauw raamwerk Rivierenland Momenteel wordt vanuit de Regio Rivierenland en Klimaatactief Rivierenland (KAR) aan een gezamenlijk groenblauw raamwerk voor Rivierenland gewerkt, mede als bouwsteen voor de ruimtelijke puzzel van de Regio arrangement Fruitdelta. Voor de uitvoering hiervan worden momenteel de kansen hiervoor binnen de nieuwe Regio Deal verkend.

Wat willen we bereiken? • Met de inzet van gezondheidsbeschermende en -bevorderende interventies streven we naar gezondheidswinst voor álle inwoners en onze meest kwetsbare inwoners in het bijzonder. • We willen dat alle relevante beleidsdomeinen bijdragen aan de gezondheid van inwoners en dat gezondheid integraal onderdeel wordt van andere beleidsplannen. • We willen dat inwoners zo lang mogelijk in goed ervaren gezondheid leven. • Vanuit het perspectief van Positieve Gezondheid streven we ernaar dat inwoners zoveel mogelijk regie kunnen voeren op hun leven, ook op momenten dat het even wat minder gaat. • Een klimaatrobuuste en veilige leefomgeving voor onze inwoners. • Een goed werkend en toekomstbestendig rioolstelsel en een veilig watersysteem • Een toekomstbestendige warmte- en energievoorziening voor onze inwoners.

36

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Wat gaan we daarvoor doen? Legen van openbare afvalbakken In 2021 is het werk van de medewerkers van de buitendienst veranderd doordat we invulling hebben gegeven aan het gebiedsgerichte werken. In plaats van enkel het fysieke werk in de buitenruimte kregen de collega’s van de buitendienst de rol van gebiedsconciërge, het aanspreekpunt voor bewoners en bedrijven over alles wat zich afspeelt in de buitenruimte. Deze aanpassing vroeg om een herschikking van werkzaamheden met als gevolg dat het legen van afvalbakken is uitbesteed. Voor de jaren 2023 en 2024 is de bekostiging van deze uitbesteding incidenteel bijgeraamd. Voor 2025 en volgende jaren is structurele bekostiging een feit. Momenteel loopt er een proces van aanbesteding voor deze activiteit. Op basis van de cijfers van voorgaande jaren verwachten wij een structurele toename van de kosten met € 100.000. Voorgesteld wordt om 50% van deze kosten te verdisconteren in het tarief afvalstoffenheffing en 50% structureel extra op te nemen in de begroting.

Werkprogramma Duurzaamheid In de tweede helft van 2024 wordt het werkprogramma duurzaamheid vastgesteld. In dit programma zijn integraal duurzaamheidsdoelen en -inspanningen beschreven. De uitvoering van het programma is meerjarig en wordt deels gefinancierd uit bestaande middelen van reeds geplande activiteiten: voor integrale uitvoering en benodigde versnelling is een extra budget beschikbaar gesteld om de eerste tijd zonder vertraging uitvoering te kunnen geven aan het programma. Het extra budget is meerjarig beschikbaar door een bedrag van € 750.000 vanuit de Algemene reserve te storten in de reeds bestaande reserve Klimaatakkoord.

Inmeten en koppelen begraafplaatsen Als gemeente hechten wij groot belang aan het beheer van onze begraafplaatsen. Momenteel wordt er gewerkt met papieren kaarten die handmatig worden aangepast. Door het laten inmeten van de begraafplaatsen en deze gegevens te koppelen aan het begraafplaatsensysteem, koppelen we de fysieke werkelijkheid één op één aan de achterliggende administratieve vastlegging met alle specifieke kenmerken per graf en zijn we hiermee in staat een gedegen en toekomstbestendige administratie in te richten.

Netcongestie / Energietransitie Noodmaatregelen netcongestie Netcongestie is een ontwikkeling waar we nog heel lang rekening mee moeten houden. Daarvoor moeten we op sommige locaties noodmaatregelen treffen. Maatregelen die we nu treffen zien we als noodmaatregelen omdat het ons heeft overvallen. Maar we zullen ze langdurig nodig hebben, Daarom wordt het snel voordelig om er in te investeren. De kosten die we daarvoor maken betreffen, naast de noodmaatregelen zelf, onder andere kosten van onderzoek en overleg met verschillende stakeholders. Het budget blijft meerjarig beschikbaar. We stellen hiervoor de reserve Noodmaatregelen Netcongestie in, en storten eenmalig € 2,5 miljoen vanuit de Algemene reserve in deze nieuwe reserve. Uitgaven komen ten laste van deze reserve en eventuele toekomstige inkomsten storten we weer terug. Energietransitie Fysieke locaties van Smart Energy Hubs worden voorzien nabij de onderstations van Liander, dat wil zeggen op of nabij Wildeman 3 in Zaltbommel en nabij de Mertstraat in Zuilichem. In 2025 moeten die locaties voor deze functie definitief beschikbaar komen en deels al worden ingericht om apparatuur te ontvangen die nodig is om netcongestie tegen te gaan. Tevens moet een begin zijn gemaakt met het aanleggen van leidingtracés naar deze locaties.

Warmtetransitie We werken aan een warmtevisie op hoe het integrale energiesysteem voor gemeente Zaltbommel eruit komt te zien op de langere termijn. Hiervoor zijn een paar fundamentele bouwstenen in beeld gekomen die we in 2025 nader gaan onderzoeken. Nieuw te ontwikkelen locaties (zogenaamde greenfields) dienen als vliegwiel voor de realisatie van dit nieuwe integrale energiesysteem. Voor de warmtetransitie zijn op dit moment de locaties Buitenstad en later ook Spellewaard-west in beeld voor de start van een warmtenet. In 2025 willen we een start maken met de realisatie van warmte-infrastructuur in het plangebied Buitenstad. In 2025 willen we beleidsmatig het Uitvoeringsprogramma warmtetransitie laten vaststellen, dat geeft de inwoners perspectief over welke wijken wanneer voor wat voor soort oplossingen in aanmerking komen.

37

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Natuurinclusief isoleren De gemeente kent een aanzienlijk opgave van verduurzaming van woningen door onder meer isoleren. Bij isoleren kunnen dieren die beschermd zijn onder de Wet Natuurbescherming zoals vleermuizen of gebouwbewonende vogels in gedrang komen. De onderzoeklast en het nemen van maatregelen voor particulieren staan niet in verhouding tot de kosten (en opbrengsten) van het isoleren. De gemeente gaat hiervoor een (pre)Soorten managementplan (SMP) opstellen en uitvoeren waarmee particulieren hierin begeleid en ontlast worden. Een SMP is een gebiedsgerichte ontheffing voor gebouwbewonende beschermde diersoorten. Het rijk heeft hiervoor € 133.000 bij de provincie voor Zaltbommel gereserveerd voor het opstellen van een dergelijk SMP. De verwachting is dat minimaal het dubbele nodig is. In de Perspectiefnota 2025 is hiervoor daarom aanvullend een bedrag van € 176.000 beschikbaar gesteld.

Wat mag het kosten? Programma 8 Volksgezondheid en milieu (bedragen x € 1.000) Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Lasten 1.457 1.520 2.456 2.406 2.287 2.287 Volksgezondheid 3.188 3.432 3.882 4.082 4.339 4.286 Riolering 3.157 3.591 3.731 3.731 3.731 3.731 Afval 1.906 2.388 2.313 2.318 2.318 2.318 Milieubeheer Begraafplaatsen en 653 543 596 491 490 486 crematoria 10.361 11.474 12.978 13.027 13.165 13.107 Totaal lasten Baten Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Totaal baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties Resultaat

38

288 4.596 3.379 405

177 4.064 3.946 567

224 5.307 4.257 567

174 5.507 4.257 572

55 5.715 4.257 572

55 5.715 4.257 572

739

614

614

614

614

614

9.406 -955

9.369 -2.105

10.969 -2.009

11.123 -1.903

11.214 -1.951

11.214 -1.894

79

0

0

0

0

0

104

0

0

0

0

0

25 -930

0 -2.105

0 -2.009

0 -1.903

0 -1.951

0 -1.894

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Water- en Rioleringsplan (2022-2026) • Gezondheidsnota Zaltbommel (2022-2025) • Preventieakkoord Zaltbommel • Regionale Visie Afval en Grondstoffen (2016) • Inspiratiedocument voor toekomstige externe veiligheidsinstrumenten omgevingswet (2023-2027) • Programma Duurzaamheid (2019) • Transitievisie Warmte (2021) • Laadvisie en plaatsingsbeleid laadinfrastructuur (2021) • Zon- en windbeleid en Tendermethodiek grootschalige windenergie (2021) • RES 1.0 (Regionale Energie Strategie) (2021) • Paraplubestemmingsplan en -verordening kleinschalige opwekking windenergie (2021) • Lokaal Adaptatieprogramma (2022-2026) • Plan van aanpak GALA • Regionaal Programma IZA Betrokken (verbonden) partijen • GGD Gelderland-Zuid • Avri • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) Beleidsindicatoren Indicator Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit

39

Eenheid Kg/inwoner %

Periode 2021 2022

Zaltbommel 78,0 22,0

Bron CBS RWS

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

3.9. Programma Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Onder dit programma vallen de producten Ruimte & Leefomgeving, Grondexploitatie woningbouw, Wonen & Bouwen en Beheer overige gebouwen en gronden.

Relevante ontwikkelingen Wetsvoorstel Regie op de Volkshuisvesting Dit wetsvoorstel wordt naar verwachting in 2025 vastgesteld naar wetgeving. 2025 staat in het teken van het aanpassen van de woonvisie naar een volkhuisvestingsprogramma onder de omgevingsvisie. Daarnaast wordt er ook gekeken of de woonzorgvisie hierop dient te worden uitgebreid. Spreidingswet Inmiddels is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen van kracht. Ook de gemeente Zaltbommel heeft hierin een verantwoordelijkheid. Omgevingswet en Omgevingsplan Zoals bekend is de Omgevingswet per 1 januari 2024 van kracht geworden. Belangrijke instrumenten voor de inrichting van de fysieke leefomgeving in Zaltbommel zijn de omgevingsvisie en het omgevingsplan. De gemeente Zaltbommel heeft in 2024 ervaring opgedaan met het werken met deze instrumenten. Hoewel de Omgevingswet nu in de lijnorganisatie wordt uitgevoerd is de implementatie nog niet afgerond. De programma-organisatie blijft ook in 2025 bestaan en richt zich op de volgende onderwerpen: Herzien van de omgevingsvisie De omgevingsvisie is in 2022 vastgesteld. In deze visie is met name het bestaand beleid opgenomen en op onderdelen geeft de visie alleen voor de korte termijn richting aan de inrichting van de fysieke leefomgeving. In 2025 worden delen van de omgevingsvisie herzien en wordt hierin gewenst beleid opgenomen.

Verder ontwikkelen van het omgevingsplan De gemeente heeft tot 2032 de tijd om het tijdelijke omgevingsplan om te vormen tot een eigen omgevingsplan die is afgestemd op de situatie in Zaltbommel. Langs twee sporen wordt hier invulling aan gegeven. Het eerste spoor bestaat uit de wijzigingen van het omgevingsplan die in de lijnorganisatie vorm krijgt. Het tweede spoor behelst de projectmatige aanpak voor het opstellen van het plan. Deze sporen worden continu op elkaar afgestemd. Werken met omgevingsprogramma’s De Omgevingswet onderkent het instrument omgevingsprogramma’s. Een omgevingsprogramma is een nadere uitwerking van de omgevingsvisie en kunnen gericht zijn op het uitwerken van beleid, maar ook op het vorm geven van acties. Deels zijn de omgevingsprogramma’s zijn facultatief, maar in wetgeving worden ook wel verplichte programma’s benoemd. Te denken valt aan het volkshuisvestingprogramma. Zaltbommel werkt in 2025 aan het omgevingsprogramma Kernenvisie. Andere onderwerpen die in een programma kunnen worden vervat zijn: duurzaamheid, mobiliteit, riolering etc. Mede op basis van de aangepaste omgevingsvisie kunnen deze omgevingsprogramma’s in 2025 worden opgepakt. Ontwikkelen monitoringprogramma Onder de Omgevingswet is het verplicht om de werking van de omgevingsvisie en het omgevingsplan te monitoren.

Een monitoringprogramma wordt hiervoor opgesteld Anders Werken Binnen het programma Invoering Omgevingswet wordt al zo veel mogelijk conform de geest van de wet gewerkt: samenwerken, integraal werken, naar buiten gericht, vanuit uitnodigingsplanologie. Hieraan wordt in de komende jaren continu aandacht besteed. Dit gaat hand in hand met het organisatieontwikkelingstraject binnen Zaltbommel.

40

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Verbeteren van de dienstverlening De Omgevingswet stelt eisen aan de dienstverlening. Zo zijn er normen voor de behandeltermijn voor vergunningen. Om de processen binnen de gemeente Zaltbommel verder te optimaliseren worden de serviceformules van VNG geïmplementeerd: snelserviceformule, ontwerpformule en ontwikkelformule. Met een serviceformule wordt een eenduidige dienstverlening aan de klant geleverd. Implementatie vindt in de komende jaren plaats. De basis hiervan ligt bij het omgevingsplan. Naast deze onderwerpen worden reeds uitgewerkt thema’s verder geoptimaliseerd. Hierbij valt te denken aan de Intaketafel en de Omgevingstafel.

Wat willen we bereiken? • Voldoende woningen voor de huidige inwoners van de gemeente en die economische of sociaal verbonden zijn. • Voldoende en de juiste woningen in alle kernen versneld realiseren. • Plezierig wonen, werken, winkelen en recreëren samen laten gaan. • Verbinding tussen inwoners. • Aantrekkelijk leef- en vestigingsklimaat. • Aanvaardbaar woon- en leefklimaat voor internationale werknemers en de omgeving. • Voldoende huisvestingslocaties voor internationale werknemers. • Verdere ontwikkeling van de instrumenten van de Omgevingswet en het werken volgens de doelstellingen van deze wet.

Wat gaan we daarvoor doen? Wet Versterking regie volkshuisvesting We gaan in 2025 het volkshuisvestingsprogramma opstellen. Daarin staat opgenomen concreet hoeveel, waar en voor welke specifieke doelgroepen de gemeente Zaltbommel gaat bouwen. Twee derde moet daarvan bestaan uit betaalbare huur- en koopwoningen. Daarnaast gaan we de huisvestingsverordening opstellen waarbij we onderzoeken of we dit mogelijk regionaal kunnen oppakken.

Omgevingswet Zoals bekend is de Omgevingswet per 1 januari 2024 van kracht geworden. Om dit verder vorm te geven en te ontwikkelen gaan we in 2025 en volgende jaren de volgende punten realiseren: • Actualiseren Omgevingsvisie Bommelerwaard. • Ontwikkelen Omgevingsplan 2032. • Inrichten intaketafel en omgevingstafel voor behandeling van ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving in het kader van optimaliseren van het proces voor behandeling van initiatieven en projecten. • Evaluatie en inrichting commissie fysieke leefomgeving. • Onderzoeken en toepassen (nieuwe) instrumenten van de Omgevingswet bij concrete initiatieven en projecten, zoals Buitenplanse omgevingsplan activiteit (BOPA) en wijziging omgevingsplan (via TAM/IMRO (systematiek vergelijkbaar met bestemmingsplannen conform Wro) of STOP/TPOD systematiek conform de vereisten van de Omgevingswet). • Onderzoeken van het inzetten van het instrument 'programma' onder de omgevingswet en het ontwikkelen van monitoring.

Spreidingswet Met actoren onderzoeken we de mogelijkheden voor huisvesting en opvang van de verschillende doelgroepen. Het gaat dan om de doelgroepen: • Oekraïense ontheemden • Asielzoekers (inclusief minderjarige asielzoekers) • Statushouders (inclusief minderjarige statushouders).

41

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Wat mag het kosten? Programma 9 Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening (bedragen x € 1.000) Lasten

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028

Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen)

1.019

880

956

903

903

900

3.724

1.949

2.897

3.812

2.869

1.795

Wonen en bouwen Beheer overige gebouwen en gronden Totaal lasten

2.809

2.411

2.946

2.941

2.910

2.907

1.396

928

970

946

944

919

8.947

6.168

7.769

8.602

7.626

6.521

293

107

107

107

107

107

3.026

2.215

2.829

3.856

2.920

1.855

1.939

1.085

1.385

1.385

1.385

1.385

468

465

465

465

465

465

5.725 -3.222

3.871 -2.297

4.785 -2.983

5.812 -2.790

4.877 -2.749

3.811 -2.709

2.567

467

250

556

101

110

2.134

242

341

535

305

305

-433 -3.655

-225 -2.522

91 -2.892

-21 -2.811

203 -2.546

194 -2.515

Baten Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) Wonen en bouwen Beheer overige gebouwen en gronden Totaal baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties Resultaat

Relevante informatie Relevante beleidsstukken • Omgevingsvisie Bommelerwaard • Woonvisie • Fonds Bovenwijkse Voorzieningen • Beleid Huisvesting internationale werknemers (arbeidsmigranten) • Beleidsregel risicoanalyse en weerstandsvermogen grondexploitaties Betrokken (verbonden) partijen • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) • Regio Rivierenland • Veiligheidsregio Gelderland-Zuid • Waterschap Rivierenland • Provincie Gelderland Beleidsindicatoren Indicator Gemiddelde WOZ waarde Nieuw gebouwde woningen

Eenheid Duizend euro Aantal per 1.000 woningen

Demografische druk Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

% €

2024 2024

75,3 1.096

Bron CBS Basisregistratie adressen en gebouwen CBS COELO

€

2024

1.121

COELO

42

Periode 2023 2022

Zaltbommel 363 10,2

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4. Paragrafen De regels voor het opstellen van een Programmabegroting zijn vastgelegd in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Volgens deze regels moeten wij minimaal de volgende zeven paragrafen in onze begroting opnemen: • Lokale heffingen; • Weerstandsvermogen en risicobeheersing; • Onderhoud kapitaalgoederen; • Financiering; • Bedrijfsvoering; • Verbonden partijen; • Grondbeleid. In de paragrafen behandelen we onderwerpen die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie. De paragrafen bevatten de beleidsuitgangspunten van hoe wij grip proberen te houden op deze activiteiten. Daarnaast bevatten de paragrafen een dwarsdoorsnede van de programma’s vanuit onderwerpen waaraan politieke of financiële risico’s verbonden zijn.

43

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.1. Lokale heffingen In deze paragraaf informeren wij u over het beleid en de ontwikkeling van de tarieven van lokale heffingen. Hierbij maken we een vergelijking met de buurgemeenten. Ook geven we een overzicht van de belastingopbrengsten, kostendekkendheid van de leges en tot slot vindt u informatie over het kwijtscheldingsbeleid. Alle genoemde tarieven in deze paragraaf zijn indicatief. Bij de vaststelling van de verordeningen in december worden de tarieven definitief bepaald op basis van de laatst bekende gegevens.

4.1.1. Beleid Lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente Zaltbommel. De lokale heffingen en vooral de algemene dekkingsmiddelen zijn een belangrijk politiek instrument ter weging van beleidsbeslissingen. Ze maken integraal onderdeel uit van het gemeentelijk beleid. In deze paragraaf vermelden we de bestaande beleidsuitgangspunten en -voornemens en lichten we deze toe. Vervolgens analyseren we de uitkomsten. Hierbij vermelden we voor de woonlasten de tarieven. Voor de hoogte van de belastingen, rechten en tarieven gelden de volgende uitgangspunten: • Continu streven naar kostendekkendheid van leges, rechten en tarieven waartegenover concrete dienstverlening van de overheid staat; • De tarieven voor de belastingen en leges worden verhoogd met de prijsmutatie Bruto Binnenlands Product (BBP). Deze index wordt weergegeven in de circulaires van het Gemeentefonds. In deze begroting is de index uit de septembercirculaire gebruikt (2,7%); • De waarde-ontwikkeling van de WOZ-taxatie corrigeren we in het tarief OZB.

Het beleid van de lokale lasten nemen we op in de diverse belastingverordeningen: • Verordening onroerende-zaakbelastingen 2025; • Verordening roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting 2025; • Verordening rioolheffing 2025; • Verordening rioolaansluitrechten 2025; • Verordening hondenbelasting 2025; • Verordening parkeerbelastingen 2025; • Verordening precariobelasting 2025; • Verordening marktgelden 2025; • Verordening forensenbelasting 2025; • Verordening reclamebelasting 2025; • Verordening toeristenbelasting 2025; • Verordening watertoeristenbelasting 2025; • Verordening lijkbezorgingsrechten 2025; • Legesverordening 2025.

44

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.1.2. Lokale lasten De lokale lastendruk is een indicator voor de mate waarin de inwoners van de gemeente Zaltbommel worden belast met de vastgestelde heffingen. Anderzijds is het een indicator voor de financiële positie van de gemeente in het provinciaal toetsingskader. Voor het bepalen van de lokale lastendruk zijn de heffingen bepalend die onvermijdelijk gepaard gaan met het wonen in de gemeente Zaltbommel. Dit zijn: de onroerendezaakbelastingen (OZB), de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Ondanks het feit dat de afvalstoffenheffing in Zaltbommel wordt bepaald door Avri, moet die heffing toch worden betrokken bij de bepaling van de lokale lastendruk. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de lokale lastendruk per woonruimte voor een eigenaar/ bewoner. De hierbij gehanteerde uitgangspunten zijn: • Een huishouden, bestaande uit 3 personen; • De gemiddelde OZB lasten conform de Atlas van de lokale lasten van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van Lagere Overheden (Coelo). • Een standaardtarief voor de rioolheffing; • Een standaardtarief afvalstoffenheffing. Deze uitgangspunten sluiten aan bij de gegevens die de provincie Gelderland gebruikt in de provinciale databank en de jaarlijkse Atlas van de lokale lasten van het Coelo. Lokale lastendruk (bedragen in €)

2023

2024

2025

Lastendruk specifiek huishouden - eigenaar/bewoner Onroerende zaakbelasting eigenaren Rioolheffing eenpersoonshuishouden Rioolheffing meerpersoonshuishouden Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden

377 314 314 321 349

404 349 349 343 368

419 362 362 366 393

1.012 1.040

1.096 1.121

1.147 1.174

Totaal eenpersoonshuishouden Totaal meerpersoonshuishouden

4.1.3. Vergelijking met buurgemeenten Voor een vergelijking met onze buurgemeenten maken we gebruik van de gegevens van Coelo. Coelo is een onderzoeksinstituut dat jaarlijks alle lokale lasten van alle gemeenten vergelijkt. Zij brengt jaarlijks een atlas hierover uit. De gegevens hieronder zijn gebaseerd op de gegevens van de 'Atlas van lokale lasten 2024'. Vergelijking buurgemeenten (uit Coeloatlas 2024*) Woonlasten Eénpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden Rangnummer (nr. 1 heeft de laagste woonlasten, nr. 342 de hoogste)

Zaltbommel

Maasdriel

West Betuwe

Culemborg

Gelderland

1.096 1.121

1.003 1.031

1.277 1.289

1.066 1.090

924 994

278

223

322

265

0,0928 0,2947 0,2507

0,0882 0,3018 0,2371

0,1033 0,3074 0,2576

0,1022 0,3422 0,2576

0,1046 0,3006 0,2152

Afvalstoffenheffing Eénpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden

343 368

327 340

330 342

342 367

234 275

Rioolheffing woningen Eénpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden

349 349

260 277

443 443

264 264

214 243

OZB Tarief woningen (%) Tarief eigenaar niet-woningen (%) Tarief gebruiker niet-woningen (%)

45

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.1.4. Opbrengsten In deze paragraaf zijn zowel opbrengsten als tarieven opgenomen. De opbrengsten zijn opgenomen conform de begroting 2025. Als het gaat om tarieven zijn in de kolom begroting 2024 de tarieven opgenomen conform de vastgestelde belastingverordeningen 2024. Het kan zijn dat deze tarieven afwijken van de tarieven die in de Programmabegroting 2024 zijn opgenomen. Tijdens het opstellen van de Programmabegroting 2024 waren deze tarieven namelijk nog niet bekend. Voor de berekening van het tarief in de kolom begroting 2025 zijn de tarieven 2024 geïndexeerd met 2,7%. De gemeentelijke heffingen zijn te verdelen in de volgende twee categorieën: • Heffingen waarvan de opbrengst is gebonden (retributies en leges); • Heffingen waarvoor de opbrengst vrij besteedbaar is. De onderstaande tabel geeft de totaalopbrengst van de diverse gemeentelijke heffingen weer: Werkelijke opbrengst 2023

Geraamde opbrengst 2024

Geraamde opbrengst 2025

399 4.578 430 1.867 145 3.379 23 8

567 4.482 530 1.500 118 4.035 24 11

595 5.306 530 1.364 118 4.257 24 11

Totaal gebonden heffingen

10.829

11.267

12.205

Vrij besteedbaar Onroerende-zaakbelastingen Roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting (Water)toeristenbelasting Forensenbelasting Reclamebelasting Hondenbelasting Precariobelasting Parkeerbelasting

8.312 3 234 42 220 152 145 627

8.107 4 239 10 218 152 118 762

9.073 4 302 22 228 163 118 762

Totaal vrij besteedbaar Totaal

9.735 20.564

9.610 20.877

10.672 22.877

Lokale heffingen bedragen x € 1.000 Gebonden heffingen Burgerzaken Rioolheffing Lijkbezorgingsrechten Bouwleges Legesverordening Afvalstoffenheffing Marktgelden APV

Burgerzaken Onder de naam burgerzaken heffen we leges voor het in behandeling nemen van aanvragen van onder andere paspoorten, rijbewijzen, burgerlijke stand (huwelijken) en naturalisatie. Voor 2025 worden de tarieven verhoogd met het inflatiepercentage van 2,7%. Voor de tarieven voor reisdocumenten en rijbewijzen sluiten we aan bij de landelijk bekend gemaakte tarieven. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Basisregistratie Personen (BRP) Burgerlijke stand Rijbewijzen Identificatie- en reisdocumenten Vreemdelingenzaken en naturalisatie Overige producten Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

46

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 9 8 8 78 75 75 115 115 120 169 332 355 21 27 27 7 10 10 399

567

595

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Rioolheffing Rioolheffing heffen we over binnen onze gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. Voor 2025 worden de tarieven verhoogd met het inflatiepercentage van 2,7%, bovenop de noodzakelijke verhoging van 4,0% uit het vastgestelde WRP 2022-2026. In 2020 is een aanvang gemaakt met de aanleg van de riolering voor de glastuinbouw. Met de tuinders spraken we af dat we de kosten op twee wijzen verhalen. Ten eerste een aansluitbijdrage, ten tweede een rioolheffing. De aansluitbijdragen hebben we apart in rekening gebracht. Vanaf het belastingjaar 2021 is de bestaande verordening rioolheffing uitgebreid met een rioolheffing voor de glastuinbouw. Tarieven (in €) Eigenaarsrecht woning met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 met directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde Eigenaarsrecht woning zonder directe aansluiting

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 313,94 349,36 372,77 313,94 349,36 372,77 313,94 78,49

349,36 87,34

372,77 93,19

78,49

87,34

93,19

Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 zonder directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 zonder directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde

78,49

87,34

93,19

Recreatie-object Glastuinbouw: bedrag per m2 kas- aansluitcapaciteit 0,5 m3/ha/uur Glastuinbouw: bedrag per m2 kas- aansluitcapaciteit 0,5 m3/ha/uur

156,97 0,1013 0,2027

174,68 0,1084 0,2169

186,38 0,1157 0,2314

Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

4.578

4.482

5.306

Lijkbezorgingsrechten Voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten in verband met de begraafplaats heffen we rechten. Wij hanteren als algemeen uitgangspunt dat we de tarieven voor de begrafenisrechten alleen met de inflatiecorrectie aanpassen (2,7% voor 2025). Overige mutaties in opbrengsten zijn het gevolg van inschatting van het aantal begravingen/verlengingen, die verschillen per jaar. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Begraafrechten Begraven/plaatsen urn Onderhoud begraafplaats Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 216 316 316 118 118 118 96 96 96 430

530

530

Bouwleges We brengen bouwleges in rekening voor het in behandeling nemen van aanvragen voor het verlenen van een omgevingsvergunning voor een project. De bouwleges berekenen we op basis van een percentage van de bouwkosten. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Bouwleges Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 1.867 1.500 1.364 1.867

1.500

1.364

Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing wordt in rekening gebracht bij de gebruiker van een perceel van waaruit huishoudelijk afval kan ontstaan. De aanslag wordt berekend op basis van een basistarief per jaar, met daarnaast een tarief per lediging in een restafvalcontainer. De uitvoering geschied door Avri. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Afvalstoffenheffing Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 3.379 4.035 4.257 3.379

4.035

4.257

Marktgelden Onder de naam marktgelden heffen we rechten voor het tijdens marktdagen innemen van standplaatsen of het plaatsen van kramen op plaatsen die als marktterrein zijn aangewezen.

47

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Opbrengsten (bedragen x € 1.000) Zaterdagmarkt per strekkende meter plaatsruimte Overige dagen per strekkende meter plaatsruimte Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 2,55 2,75 2,82 1,84 2,00 2,05 23

24

24

APV Onder de naam APV heffen we leges voor het in behandeling nemen van aanvragen voor het verkrijgen van een Drank- en Horecavergunning of voor het in behandeling nemen van aanvragen om een vergunning voor het organiseren van evenementen. Ook vallen hier ontheffingen van de winkeltijdenwet en de huisvesting van arbeidsmigranten onder. Opbrengsten (bedragen x € 1.000) APV Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 8 11 11 8

11

11

Onroerende-zaakbelasting Onroerende-zaakbelastingen heffen we over objecten die binnen de gemeentegrenzen liggen. We maken een onderscheid in de volgende belastingen: • Een gebruikersbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar onroerende zaken gebruiken. Dit geldt niet voor woningen; • Een eigenarenbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar eigenaar zijn van onroerende zaken (formeel: “het genot hebben krachtens eigendom, bezit of beperkt recht”). De heffingsgrondslag is de waarde van de onroerende zaak naar peildatum 1 januari 2024. De tarieven voor 2025 baseren we op het tarief van 2024, aangepast met het inflatiecijfer van 2,7%. Hierbij houden we rekening met de aanpassing tussen de vorige waardepeildatum 1 januari 2023 en de voor het begrotingsjaar geldende waardepeildatum 1 januari 2024. Het tarief van de onroerendezaakbelasting geven we weer als een percentage van de waarde van een onroerende zaak. Tarieven (% van de waarde van een onroerende zaak) Woningen eigendom Niet-woningen eigendom Niet-woningen gebruik Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 0,0897% 0,0928% 0,0920% 0,2776% 0,2947% 0,2989% 0,2362% 0,2507% 0,2543% 8.312

8.107

9.073

Roerende woon- en bedrijfsruimtebelasting Roerende woon- en bedrijfsruimtebelastingen heffen we van de roerende woon- en bedrijfsruimten die binnen onze gemeentegrenzen liggen. Deze ruimten zijn duurzaam aan een plaats gebonden en dienen voor permanente bewoning of permanent gebruik. Deze belasting heeft als belangrijk doel het gelijkstellen van onroerende en roerende zaken. De tariefstelling is dan ook gelijk aan de tariefstelling van de OZB. Tarieven (% van de waarde van een roerende zaak) Woningen eigendom Eigendom Gebruik Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 0,0897% 0,0928% 0,0920% 0,2776% 0,2947% 0,2989% 0,2362% 0,2507% 0,2543% 3

4

4

Toeristenbelasting Toeristenbelasting heffen we voor het verblijf van personen in onze gemeente die niet in de basisregistratie personen staan ingeschreven. Voor het tarief per overnachting maken we onderscheid tussen een hotel-, een campingovernachting en een overnachting in overige verblijfsvormen. Tarieven (in €) Hotelovernachting Pensionovernachting/overnachting in overige verblijfsvormen Campingovernachting Overnachting in jachthaven per etmaal Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

48

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 2,40 2,57 2,64 2,40 2,57 2,64 0,86 0,92 0,94 0,86 0,92 0,94 234

239

302

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Forensenbelasting Forensenbelasting heffen we van natuurlijke personen die, zonder in de gemeente hun hoofdverblijf te hebben, er gedurende het belastingjaar meer dan negentig maal nachtverblijf houden of meer dan negentig dagen voor hen of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Het tarief baseren we op het tarief van 2024, aangepast met het inflatiecorrectie van 2,7%. Tarieven (in €) Woning Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 214 229 235 42

10

22

Reclamebelasting Reclamebelasting heffen we van openbare aankondigingen, zichtbaar vanaf de openbare weg. In juli 2017 voerden we deze belasting in voor de binnenstad en in juli 2018 voor het industrieterrein in Zaltbommel. Deze belasting heffen we alleen van aankondigingen. De heffingsmaatstaf is afhankelijk van de WOZ-waarde. De opbrengst stellen we beschikbaar aan SOBZ en het Binnenstadsfonds. Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor de binnenstad Minder dan € 75.000 Van € 75.000-€ 150.000 Van € 150.000-€ 350.000 Van € 350.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 700.000 Van € 700.000 of meer Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000) Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor bedrijventerrein Minder dan € 100.000 Van € 100.000-€ 250.000 Van € 250.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 1.000.000 Van € 1.000.000-€ 2.500.000 Van € 2.500.000-€ 5.000.000 Van € 5.000.000-€ 10.000.000 Van € 10.000.000 of meer Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 268,00 306,00 314,00 400,00 428,00 440,00 514,00 550,00 565,00 629,00 673,00 691,00 743,00 795,00 816,00 858,00 918,00 943,00 71

76

76

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 135,00 145,00 149,00 338,00 361,00 371,00 675,00 723,00 743,00 1.013,00 1.084,00 1.113,00 1.351,00 1.445,00 1.484,00 2.026,00 2.168,00 2.227,00 3.601,00 3.854,00 3.958,00 8.103,00 8.670,00 8.904,00 149

142

152

Hondenbelasting Hondenbelasting heffen we van personen die één of meer honden houden. Door regelmatig controles ter plaatse uit te voeren voorkomen we dat burgers ten onrechte te veel of te weinig hondenbelasting betalen. Het tarief voor 2025 baseren we op het tarief van 2024, aangepast met het inflatiecijfer van 2,7%. Tarieven (in €) Eerste hond Tweede hond Meer dan 2 honden Per kennel Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 53,31 57,04 58,58 70,77 75,72 77,76 88,44 94,63 97,19 395,40 432,08 443,75 152

152

163

Precariobelastingen Precariobelasting heffen we voor voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond voor kabels, leidingen en terrassen. Op 1 juni 2011 voerden we deze belasting in. Vanaf 2022 is het niet meer mogelijk om precariobelasting te heffen op netwerken die nutsbedrijven in, op of boven gemeentegrond exploiteren. Tarieven (in €) Kabels, leidingen en buizen per vierkante meter Terras, gebied A per vierkante meter Terras, gebied B per vierkante meter Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

49

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 3,10 3,30 3,39 59,50 63,90 65,63 22,50 23,70 24,34 145

118

118

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Parkeerbelastingen Onder de naam parkeerbelastingen heffen we de volgende belastingen: een belasting voor het parkeren van een voertuig op een te bepalen plaats, tijdstip en wijze én een belasting voor een door de gemeente verleende vergunning voor het parkeren van een voertuig op de in die vergunning aangegeven plaats en wijze. Naast de parkeerinkomsten zijn er inkomsten uit naheffingen parkeerbelasting. De opbrengsten van parkeergelden (inclusief vergunningen) vormen een regulerende belasting. We zetten deze belasting in om het parkeergedrag van automobilisten te beïnvloeden. Tarieven (in €) Zone Oranje Zone Groen Parkeerkraskaarten voor 2 uur Parkeerboetes 1e vergunning particulieren 2e vergunning particulieren 1e vergunning bedrijven 2e vergunning bedrijven Vergunning arts Zorgvergunningen Opbrengst parkeerbelasting (bedragen x € 1.000) Opbrengst naheffingsaanslagen parkeren (bedragen x € 1.000) Opbrengst parkeervergunningen (bedragen x € 1.000) Totaal opbrengsten (bedragen x € 1.000)

50

Werkelijk 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 1,25 1,40 1,40 0,75 0,84 0,84 0,75 0,80 0,80 72,50 77,00 77,00 93,00 99,00 99,00 137,00 146,00 146,00 299,00 320,00 320,00 442,00 473,00 473,00 322,00 345,00 345,00 71,50 77,50 77,50 449 532 532 60 122 122 118 108 108 627

762

762

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2025 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

4.1.5. Kostendekkendheid leges en heffingen Wij leveren op aanvraag van individuele inwoners een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges verhalen we de gemaakte kosten op diegene die de dienst afneemt. De leges mogen maximaal kostendekkend zijn. Dit betekent dat per verordening het totaal van de legesinkomsten niet hoger mag zijn dan het totaal aan toerekenbare kosten. Deze toets geldt op het totaal 'hoofdstuk' van de legesverordening. Beleid kostendekkendheid Ons beleidsuitgangspunt is kostendekkendheid van de leges, waarbij we alle toerekenbare kosten doorberekenen. Hiertoe behoren bijvoorbeeld ook de kosten voor overhead en de toerekenbare BTW. Op deze manier betaalt de aanvrager alle kosten die samenhangen met de dienstverlening, en komen deze kosten niet ten laste van onze algemene middelen. Wij hanteren hierbij het principe ‘de vervuiler betaalt’. Uitgangspunt is dat leges zoveel mogelijk op zichzelf kostendekkend moeten zijn. Binnen de bouwleges is er bijvoorbeeld sprake van een degressief legestarief. Hierdoor betalen grote bouwprojecten een lager percentage over de bouwsom dan kleinere bouwprojecten. Reinigingsheffingen Avri Avri verzorgt de inzameling van afval. Wij rekenen hieraan geen eigen kosten toe, met uitzondering van een bedrag voor zwerfvuil. De mate van kostendekkendheid wordt door Avri geborgd.