Lijst ingekomen stukken - februari 2023
Tekst van het document
Ingekomen stukken Nummer
23-11
Hoofddocument
Brief Raden beantwoording nav zienswijze Cirtex
Afzender
Werkzaak Rivierenland en Avri
Onderwerp
Brief Raden beantwoording nav zienswijze Cirtex
Advies
Voor kennisgeving
Datum publicatie
01-02-2023
Datum vergadering
09-02-2023
Gekoppeld evenement
Regionale samenwerking / Gemeenschappelijke Regelingen (Raadsvergadering 09-02-2023 19:30)
Nummer
23-8
Hoofddocument
Brief AVRI t.b.v. platformbijeenkomst 25-01-23
Afzender
Gemeenteraad West-Betuwe
Onderwerp
Brief AVRI t.b.v. platformbijeenkomst 25-01-23
Omschrijving
Opgenomen in de Dagmail van 25-01-2023
Advies
Voor kennisgeving aannemen
Datum publicatie
01-02-2023
Datum vergadering
09-02-2023
Gekoppeld evenement
Regionale samenwerking / Gemeenschappelijke Regelingen (Raadsvergadering 09-02-2023 19:30)
Nummer
23-7
Hoofddocument
Houtskoolschets
Afzender
Avri
Onderwerp
De houtskoolschets
Omschrijving
Opgenomen in de Dagmail van 19-01-2023
Advies
Voor kennisgeving aannemen
Datum publicatie
01-02-2023
Datum vergadering
09-02-2023
Nummer
23-5
Hoofddocument
Beantwoording GGD nav vraag informatieavond 12 december
Afzender
GGD
Onderwerp
Beantwoording vraag informatieavond 12 december
Omschrijving
Opgenomen in Dagmail van 03-01-2023
Advies
Voor kennisgeving aannemen
Datum publicatie
01-02-2023
Datum vergadering
09-02-2023
Nummer
23-6
Hoofddocument
Aankondigingsbrief onderzoek ondermijning RKC Gemeenteraad 20230106
Afzender
RKC
Onderwerp
Aankondigingsbrief onderzoek ondermijning RKC Gemeenteraad 20230106
Omschrijving
Opgenomen in de Dagmail van 10-01-2023
Advies
Voor kennisgeving aannemen
Datum publicatie
01-02-2023
Datum vergadering
09-02-2023
Nummer
23-9
Hoofddocument
Brief Eerste Kamer - Extern voorzitterschap - Verzoek tot agenderen
Afzender
Gemeenteraad Zwijndrecht
Onderwerp
Brief Eerste Kamer - Extern voorzitterschap - Verzoek tot agenderen
Omschrijving
Opgenomen in de Dagmail van 25-01-2023
Advies
Voor kennisgeving aannemen
Datum publicatie
01-02-2023
Datum vergadering
02-02-2023
Nummer
23-10
Hoofddocument
Informatiebrief raadsleden Kompas ActiZ Jeugd
Afzender
ActiZ Jeugd
Onderwerp
Informatiebrief raadsleden Kompas ActiZ Jeugd
Omschrijving
Opgenomen in de Dagmail van 26-01-2023
Advies
Voor kennisgeving aannemen
Datum publicatie
01-02-2023
Datum vergadering
09-02-2023
AII1
A,ri
Aan de raden van de deelnemende gemeenten van de Gemeenschappelijke Regeling Avri en Werkzaak Rivierenland
Datum
Onderwerp
27januari 2023
Besluit oprichting Coöperatie Circufair Textiel Rivierenland U.A.
Uw kenmerk
nv.t.
Ons kenmerk
UIT-3-05548
Contactpersoon
Bestuurssecretariaat
E-mailadres
bestuurssecretariaat@avri.nl
Telefoonnummer
(0345) 58 53 53
Bijlage(n)
1
Geachte raad,
Op 17 november 2022 hebben wij als algemeen bestuur van Werkzaak en Avri het besluit genomen om de Coöperatie Circulair Textiel Rivierenland U.A. op te richten. Op 9 december hebben de voorzitters van beide algemeen besturen de akte van oprichting getekend bij de notaris. Hiermee is de oprichting een feit en zijn we vanaf 1 januari 2023 formeel gestart en heeft 25 januari 2023 de eerste Algemene ledenvergadering plaatsçevonden. In uw zienswijze heeft u een aantal opmerkingen en aandachtspunten benoemd die wij hebben meegenomen en belegd in acties. Zo is er gevraagd om jaarlijks de raden te informeren over de voortgang tijdens de 4 jarige pilot periode. In de reguliere P&C cyclus zullen wij u, als moeder organisaties, informeren over de opstart en de jaarlijkse voortgang van deze pilot en het risicoprofiel monitoren. Een aantal zaken zoals de taak, rol en verantwoordelijkheid van de Raad van Toezicht en de positie van kringloop Organisatie 2Switch zijn in de statuten opgenomen. De in-, door- en uitstroom van werkzoekenden is opgenomen in het bedrijfsplan, waarvoor professionele begeleiding wordt ingezet en ook dit zullen we jaarlijks monitoren. U gaf aan graag geïnformeerd te worden over de toetreding van leden in de Raad van Toezicht.
• Namens Avri, Remco Dijkstra, wethouder gemeente Tiel • Namens Werkzaak, Karima Bouchtaoui, wethouder gemeente Zaltbommel Namens 2Switch, Margreet van Gastel • Tevens zijn de volgende bestuurders vanuit uw gemeente die zitting hebben in het algemeen bestuur van Werkzaak en Avri, toegetreden als lid van de Coöperatie. Namens Werkzaak
Rob Reuvers, wethouder gemeente West Maas en Waal Daphne Bijvoet, wethouder gemeente Culemborg (tevens algemeen bestuur AvrI) Remco Dijkstra, wethouder gemeente Tiel
Namens Avri
Eric van Hoften, wethouder gemeente Maasdriel Stefan van Someren, wethouder gemeente Neder-Betuwe Karima Bouchtaoui, wethouder gemeente Zaltbommel
Voor de volledigheid hebben we in de bijlage een zienswijzenmatrix toegevoegd met opmerkingen en verwerkingen en attenderen wij u erop dat 15 februari een raadsinformatie avond is gepland met uitleg over Avri Realisatie en Solar BV, waar Cirtex ook is geagendeerd voor eventuele vragen.
We hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben over de borging van de opmerkingen en aandachtspunten uit de zienswijzen. Voor eventuele vragen is het mogelijk om via het bestuurssecretariaat van Avri (bestuurssecretariaatavri nl) deze te stellen. Het algemeen bestuur van Avri, De secretaris,
De voorzitter,
W. Bdjwer
J.P. Neven
Het algemeen bestuur van Werkzaak, De secretaris,
De voorzitter,
E. Boer
A. Sørensen
D
1
G)
4-.
x w
1-
1
1
0 4.. 1
0 0. :0 0 1.)
4-
1
0. 0 4.. VI
0 .0 0
E 0
0) 0 0 1
0) 0
c 4-
c
0) 0)
E
0) b.0
c
E1.. 0 4VI
0) .0
c
0) 0) ‘.4
VI
0) ‘.1 4-,
‘.4
0) >
0
Positief raadsbesluit
Positief raadsbesluit Positief raadsbesluit Positief raadsbesluit
Maasdriel
West Maas en Waal Buren
Neder Betuwe
Positief raadsbesluit
Zaltbommel
Geen opmerkingen.
Geen opmerkingen. Geen opmerkingen.
Goede bereikbaarheid (met openbaar vervoer) van het textielsorteercentrum, Cirtex inzetten als opstapplek naar duurzaam werken professionele begeleiding bieden,
In het programma van eisen voor het sorteercentrum is een goed openbaar vervoer tot het sorteercentrum een belangrijke voorwaarde. In- door-en uitstroom van werkzoekenden is opgenomen in het bedrijfsplan, waarvoor professionele begeleiding wordt ingezet. Daarmee zijn deze uitgangspunten vastgelegd en monitoren we dit ook ieder jaar. Geen opmerkingen. Geen opmerkingen. Geen opmerkingen.
In het programma van eisen voor het sorteercentrum is een goed openbaar Goede bereikbaarheid (met openbaar vervoer) van het vervoer tot het sorteercentrum een belangrijke voorwaarde. textielsorteercentrum, In de toekomstige GR Werkzaak, de juridische bepaling omtrent oprichting In de nieuwe GR regeling Werkzaak nemen we deze bevoegdheidsbepaling op. van een rechtsvorm in overeenstemming brengen met dit raadsbesluit.
AVRI Geachte gemeenteraadsleden, In uw oordeelsvormende vergadering is ondermeer het stuk besproken, “oudpapier ophalen door de AVRI en de hulp door, en vergoeding voor, verenigingen, stichtingen en instellingen”. Het gaat hier om 83 verengingen, stichtingen of instellingen in het werkgebied van de AVRI, waar uw gemeente onder valt. Het is allerminst bijzonder te noemen dat de AVRI wil besluiten dat men van de hulp, en vergoeding voor de verenigingen, stichtingen en instellingen af wil, zonder deze te vragen naar hun mening. Maar ook dat deze niet van tevoren zijn geïnformeerd. Ter informatie en korte tijdslijn: Oud papier ophalen in vroegere tijden werd door verenigingen, stichtingen en instellingen gedaan zonder de AVRI, waarbij de volledige opbrengsten naar deze organisaties gingen. 2. Het oud papier ophalen is vervolgens naar de AVRI toegetrokken waarbij toezeggingen gedaan zijn, dat de verenigingen, stichtingen en instellingen oud papier met de AVRI op mochten blijven halen, met een daarbij behorende vergoeding. De resterende opbrengsten gaan naar de AVRI. 3. Nu staat men op het punt om de taak bij de verenigingen, stichtingen en instellingen weg te halen, waarbij onzeker is wat er precies voor terug komt. 1.
Deze tijdslijn is een moment van nadenken waard. Er is gemeld dat er alternatieve taken zullen worden gevonden, waarbij op te merken valt: • • • • • •
Dat het niet duidelijk is welke taken precies mogelijk zijn; Dat de inhoud van deze taken niet bekend zijn; We niet weten of ze haalbaar zijn; Of er wel voldoende taken zijn voor alle verenigingen, stichtingen en instellingen en dus ook voor mogelijke nieuwe, waardoor de genoemde ongelijkheid mogelijk toch blijft bestaan; Wat de impact is voor het terugdringen van vergoedingen; En of de nieuwe vergoedingen toereikend zijn voor het mogelijke tekort.
Door al deze onzekerheden is de impact van het voorstel voor betreffende organisaties niet in te schatten, wanneer men hiervoor kiest. Ook is niet zichtbaar of er financiële gevolgen ontstaan bij de gemeenten, wanneer het voorstel van de alternatieven wordt aangenomen. De manier van besluit nemen is voor ons dan ook de omgekeerde wereld. Wij zijn van mening dat: • Er een goedgekeurd plan met vervolgtaken en de daarbij behorende vergoedingen moet zijn, alvorens te beslissen om het oud papier ophalen voor deze organisaties te stoppen en de daarbij behorende vergoedingen af te bouwen, voordat men een mogelijke keuze tot verandering kan maken. Allereerst zal er met de betreffende organisaties gesproken moeten worden.
Wij hopen dat u in dit standpunt mee kunt gaan en uw portefeuillehouder mee kunt geven eerst met een plan te komen, alvorens een desgewenst ander voorstel aan te nemen. Met vriendelijke groet, Namens: Verenigd West Betuwe Gijsbert van de Water, raadslid Namens: Christen Unie West Betuwe Fred Temminck, raadslid Namens: Dorpsbelangen West Betuwe Henk de Man, raadslid Namens: CDA West Betuwe Ton van Miltenburg, raadslid Namens: D66 West Betuwe Rita Boer Rookhuiszen, raadslid Namens: SGP West Betuwe Lourens van Bruchem, raadslid Namens: VVD West Betuwe Gert-Jan van Ochten, raadslid
De houtskoolschets Naar een circulair Rivierenland en de toekomstige richting van Avri
De houtskoolschets is het resultaat van een samenwerking tussen de gemeenteraden van Buren, Culemborg, Tiel, Maasdriel, Neder-Betuwe, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. ©2023
INHOUD Inleiding
4
De vertegenwoordigers uit de acht gemeenteraden
5
Samenvatting
6
1. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
7 7 8 9 10 11
Eigen woorden aan het maatschappelijk vraagstuk De vraagstukken waar wij allemaal voor staan Wat een circulaire economie daaraan kan doen De opgaven en regio Rivierenland Wat kunnen gemeenten samen doen Gezamenlijke aanpak
Expert uit het veld aan het woord ‘Maatschappelijk belang en cruciale kwaliteiten’ 2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
Regionale ambities naar een circulaire toekomst Samenwerking krijgt vorm vanuit kennisnetwerk Avri De regio stuurt op bewustwording bij inwoners Avri is regisseur in het aanjagen van circulaire initiatieven Een circulair ambachtscentrum voor de regio Regio Rivierenland is gespecialiseerd in textiel Randvoorwaardelijk
Expert uit het veld aan het woord ‘Afvalinzameling en -beleid in de afgelopen decennia’
12
3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8
Het besturingsvraagstuk Dilemma’s in de huidige besturingsstructuur Gemeentelijke processen werken vertragend Tegenstrijdigheden houden ieder op zijn plek Beïnvloedings- en handelingsruimte Conclusie en richtinggevende uitspraken Financieringssystematiek zet druk Conclusie en richtinggevende uitspraken Vertrouwen en samenspel
19 20 20 21 21 22 22 23 23
3.9
Conclusie en richtinggevende uitspraken
24
13 14 14 15 15 16 16 17
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
3
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
INLEIDING De gemeenteraden van regio Rivierenland willen een toekomstbeeld geschetst zien van de wenselijke koers van Avri, in het licht van de duurzaamheids- en circulariteitsdoelen. Dit op aangeven van de moties uit de gemeente Buren ‘Toekomstbestendigheid Gemeenschappelijke Regeling (GR) Avri’ (2021) en gemeente Neder-Betuwe ‘Strategische keuzes Avri ten aanzien van afvalverwerkingen’ (2021). Deze wens is onder de noemer ‘houtskoolschets’ uitgewerkt. Samengevat staat de beantwoording van twee vragen centraal:
Waarom ontwikkelt Avri nieuwe dienstverlening, naast het regulier inzamelen van afval?
Wat brengt gemeenten meer in positie om Avri te besturen en wat geeft Avri handelingsruimte?
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
4
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
Dit zijn de vertegenwoordigers uit de acht gemeenteraden die een stap naar voren hebben gedaan en het proces doorlopen.
Rob Hullekes raadslid gemeente Buren
Mary-Ann Arentz raadslid gemeente Buren
Rard Metz commissielid gemeente Culemborg
Gerwin Roseboom raadslid gemeente Neder-Betuwe
Gerdjan Keller raadslid gemeente Buren
Johan van der Waal raadslid gemeente Culemborg
Antwan van Doorn raadslid gemeente Maasdriel
Elisa Derksen raadslid gemeente Tiel
Patrick Koenhein raadslid gemeente West Betuwe
Audrey James raadslid gemeente Culemborg
Peter Elferink raadslid gemeente Tiel
Ton Hooijmans raadslid gemeente West Maas en Waal
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
Joyce Blom raadslid gemeente West Betuwe
Cees Roffelsen raadslid gemeente West Maas en Waal
5
Willem Vries raadslid gemeente Maasdriel
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
Wim van Horssen raadslid gemeente Zaltbommel
SAMENVATTING De circulaire economie is nodig omdat grondstoffen die wij nodig hebben om te leven en te produceren schaars worden terwijl de vraag naar deze schaarse grondstoffen toeneemt door de groei van de wereldbevolking. Op de oude voet doorgaan is geen toekomstbestendige optie. Conform EUen Rijksdoelen wil Rivierenland dan ook volledig circulair zijn in 2050. Dat betekent dat wij de ketens van grondstoffen willen sluiten door onder meer plastic, gft, papier en textiel in te zamelen en opnieuw te gebruiken.
Deze beweging naar een circulaire economie in Rivierenland is aan de ene kant een kwestie van complexe systemen en wetgeving die moeten veranderen en aan de andere kant sterk afhankelijk van het lokale samenspel tussen inwoners, bedrijven en gemeenten. Avri speelt hierbij een belangrijke rol door als regisseur in dit samenspel op te treden en zo grondstoffen nog beter in te kunnen zamelen, te sorteren en in terug in de markt te brengen. Dit is de ontwikkeling van alleen afval inzamelen, naar de rol van kennisexpert en leverancier van grondstoffen. De transitie naar een circulaire economie willen wij maken door (boven) regionaal samen te werken. Wij ondersteunen kennisnetwerk Avri vanuit vertrouwen in haar rol. Onze gezamenlijke, gemeentelijke ambities: Vergroten bewustwording en kennisniveau bij inwoners; Opzetten van een circulair ambachtscentrum voor de regio; Ondersteunen van Avri in haar expert- en regisseursrol in het aanjagen van circulaire initiatieven; Versterken profiel Rivierenland: gespecialiseerd in het duurzaam verwerken van gebruikt textiel. Wil Avri deze transitie kunnen maken en ambities halen, dan dienen handelingsruimte, ondernemersrisico en effectieve sturing geborgd te worden. Wij vragen het Algemeen Bestuur daarom te onderzoeken of het mogelijk is de taken in transitie onder te brengen in een overheids-NV of BV en alleen basistaken in de GR te laten.
En stellen de financieringssystematiek ter discussie in de gemeenteraden.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
6
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
01
Eigen woorden aan het maatschappelijk vraagstuk
De raadswerkgroep heeft eigen woorden gegeven aan het vraagstuk. Zodat helder wordt waarom het nodig is om hier als gemeenteraden actie op te formuleren.
1.1
De vraagstukken waar wij allemaal voor staan
Wij staan wereldwijd voor de grote opgaven van klimaatverandering, milieuvervuiling en het verlies van biodiversiteit. De leefbaarheid van de aarde staat onder druk. Onze huidige manier van produceren en consumeren is een van de belangrijkste oorzaken hiervan. Als we op dezelfde voet blijven doorgaan met inefficiënt gebruik van grondstoffen en overconsumptie, hebben we in 2050 drie aardbollen nodig om in onze behoeften te voorzien. Zo zijn de helft van alle broeikasgasemissies, waterstress en meer dan 90% van het biodiversiteitsverlies het gevolg van de winning en verwerking van hulpbronnen1. Daar komen internationale afhankelijkheden van lange mondiale productieketens bij, wat zorgt voor onzekere, schommelende grondstoffenprijzen en een toename van leveringsrisico’s.2
Als we op dezelfde voet blijven doorgaan met inefficiënt gebruik van grondstoffen en overconsumptie, hebben we in 2050 drie aardbollen nodig om in onze behoeften te voorzien. 1 EU Actieplan Circulaire Economie 2 Voortgangsbericht Circulaire Economie – PBL
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
7
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
1.2 Wat een circulaire economie daaraan kan doen De transitie naar een circulaire economie is gericht op het anders omgaan met beschikbare grondstoffen en inrichting van de leefomgeving. Om zo de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, de druk op biodiversiteit te verlagen, door ons aan te passen aan het veranderende klimaat en de afhankelijkheid van primaire grondstoffen te verminderen.
Klimaatverandering
Biodiversiteitsverlies
Vervuiling
Leveringsrisico
Energie- en klimaatbeleid
Natuurbeleid
Luchtwater- en bodembeleid
Handelsbeleid
GRONDSTOFFEN
CIRCULAIRE ECONOMIE
Input
Gebruik
Verlies
Sub situtie
Figuur 1. Positionering circulaire economie ten opzichte van maatschappelijke opgaves en andere beleidsthema’s.2 (Bron: PBL)
Dit kan op vier manieren2: 1. input: door minder grondstoffen te gebruiken; 2. gebruik: door producten en onderdelen langer en intensiever te gebruiken; 3. verlies: verminderen door het sluiten van de kringloop door recycling van materialen; 4. substitutie: door eindige grondstoffen te vervangen door hernieuwbare.
‘Het is wenselijk dat we de huidige praktijk loslaten, waarin we acht lokale reacties krijgen op één regionaal vraagstuk’. Peter Elferink, raadslid gemeente Tiel
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
8
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
De trap tegen troep
1.3 De opgaven en regio Rivierenland
Om de verandering in het gebruik van grondstoffen te verduidelijken wordt verwezen naar de R-ladder, ook wel ‘de trap tegen troep’ genoemd (zie Figuur 2). Hoe hoger op de ladder, hoe minder grondstoffen er verbruikt worden en hoe lager dus de milieudruk.
Impact grondstoffengebruik Regio Rivierenland heeft in 2022 73 kilo restafval per persoon. Dat is twee kilo onder de regionale doelstelling en 27 kilo onder de landelijke doelstelling. Het is ook een stuk minder dan bij vergelijkbare gemeenten, waar de gemiddelde hoeveelheid restafval 137 kilo per inwoner is. Ook het scheidingspercentage ligt hoger dan het landelijk gemiddelde: 83% ten opzichte van 75%. De regio doet het relatief dus al erg goed als het gaat om afval scheiden. Ruimte voor verbetering in Regio Rivierenland is vooral te vinden in beter scheiden. Zo bestaat 47% van het restafval nog uit herbruikbare grondstoffen zoals gft, pdb, glas, papier en textiel. Ook zijn met name de stromen pdb en gft nog erg vervuild, waardoor soms hele partijen alsnog in de verbrandingsoven terechtkomen in plaats van gerecycled te worden. Verder levert afvalpreventie een belangrijke bijdrage aan de circulaire economie. In regio Rivierenland werd er in 2021 6,5 kilo textiel per persoon naar de textielcontainers gebracht. Dit is in totaal 1,6 miljoen kilo voor de gehele regio, waarbij de kilo’s die bij het restafval belanden nog niet zijn meegerekend.
©duurzaamheid.nl
Dit terwijl de textielindustrie een grote impact op het milieu heeft. Zo is deze industrie verantwoordelijk voor 10 procent van de wereldwijde broeikasgasuitstoot en is er voor de productie van één T-shirt gemiddeld 2.700 liter water nodig.3 Om de milieudruk te verminderen zal er dus ook meer moeten worden ingezet op bijvoorbeeld hergebruik van kledingstukken.
Figuur 2. Trap Tegen Troep. (Bron: duurzaamheid.nl)
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
9
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
‘Er gaat veel aandacht naar de energietransitie. Circulariteit heeft nog wat minder aandacht en omvat een breed scala aan beleidsvelden. In het proces houtskoolschets zijn de raden vanaf het begin betrokken bij het bepalen en meedenken over een regionale ambitie op hoofdlijnen. Want we kunnen het niet alleen en lokaal oplossen.’ Willem Vries en Antwan van Doorn, raadsleden gemeente Maasdriel
Afvalbeheer Op het gebied van afvalbeheer kunnen gemeenten bijvoorbeeld zorgen voor verbetering van scheiding op milieustraten door ook demontage toe te passen. Zo kan een ingeleverd meubelstuk, dat nu nog vaak in zijn geheel de verbrandingsoven in gaat, uit elkaar worden gehaald. Een deel van de onderdelen kan hergebruikt worden en een deel kan worden gerecycled. Zo kan het leer van een oude bank worden gebruikt om nieuwe tassen van te maken en kunnen het houten onderstel en de schroeven worden gescheiden bij het hout en metaal op de milieustraat. Openbare ruimte Bij het beheer van de openbare ruimte kan bijvoorbeeld worden gekozen om bij gladheid biozout te strooien. Dit is een restproduct van biodiesel. Door gebruik te maken van dit restproduct hoeft geen nieuw zout uit zoutmijnen te worden gewonnen. Dit vermindert dus het gebruik van zout als primaire grondstof. Ook kunnen de juiste keuzes bij inrichting en beheer van de openbare ruimte biodiversiteitsverlies en vervuiling tegengaan.
Effect op de omgeving Regio Rivierenland is laag gelegen in een rivierdelta en loopt daarmee een risico op overstroming door klimaatverandering.4,5 Droge zomers laten zien dat ons watersysteem van oudsher alleen gericht is op het snel afvoeren van water. Terwijl datzelfde systeem het haast niet meer aankan als het regent, omdat buien steeds heviger worden. Extremen komen steeds vaker voor. Zo is ook Rivierenland al geconfronteerd geweest met ernstige wateroverlast en extreme hagelbuien met schade voor glastuinders en fruittelers. Ook zorgen de droge zomers voor toenemende waterschaarste en de daarbij horende beregeningsverboden, wat onder andere effect heeft op de vele fruittelers in Regio Rivierenland.6
1.4 Wat kunnen gemeenten samen doen Lokale overheden kunnen, vanuit hun verantwoordelijkheid om de maatschappelijke kosten zoveel mogelijk te beheersen, circulariteit stimuleren. Gerelateerd aan de werkgebieden van Avri is dat op de domeinen afvalbeheer, beheer openbare ruimte en inkoop.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
10
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
Inkoop Door hoge eisen te stellen op het gebied van circulariteit in hun inkoopbeleid, kunnen gemeenten de transitie naar een circulaire economie versnellen. Zo kunnen ze bijvoorbeeld in plaats van traditionele aluminium verkeersborden overstappen naar het inkopen van hergebruikte en biobased verkeersborden. Dit vermindert de CO2-uitstoot en zorgt voor minder gebruik van primaire grondstoffen. Vergelijkbare eisen kunnen worden gesteld aan bijvoorbeeld de inkoop van bedrijfskleding, kantoormeubilair en dienstauto’s. Gemeenten zijn grote afnemers van producten, waardoor zij de markt van circulaire producten kunnen aanjagen door de vraag hiernaar te vergroten.
1.5 Gezamenlijke aanpak Wij staan voor een opgave, waarvoor de precieze route voor uitvoering nog niet is uitgestippeld. Dit vraagt om pionieren, uitproberen en zoveel mogelijk kennis uitwisselen. Wij zullen daarom – gegeven de (inter)nationale kaders van wetgeving en beleid – waar mogelijk regionaal stappen gaan zetten op weg naar een circulaire toekomst. Overigens sluit deze ambitie voor een sterke regio aan bij het advies van NVRD en VNG, dat zegt dat deze opgaven alleen op grotere schaal realiseerbaar zijn.
‘Circulariteit is een prachtkans om met behoud van alles wat de aarde te bieden heeft een bloeiende economie te ontwikkelen en biedt dus kansen voor iedereen. Circulariteit betekent ook iets laten. Het is wensdenken dat de transitie naar circulariteit niets zou kosten’. Audrey James en Johan van der Waal, raadsleden, en Rard Metz, commissielid, gemeente Culemborg
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
11
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
EXPERT UIT HET VELD AAN HET WOORD Avri was inzamelaar van afval, maar doet nu meer. Hoe komt dat? Centrale vragen die wij onszelf stelden, hebben wij ook aan experts uit het werkveld gesteld.
Kwaliteiten van de publieke schakel De publieke schakel Avri beschikt over kwaliteiten die het mogelijk maken om die bijdrage te leveren in de transitie naar een circulaire economie. Want zij is in het bezit/ beheer van de infrastructuur. Dat behelst een uitgebreid netwerk aan inzamelmiddelen zoals minicontainers, milieustraten en overslagfaciliteiten. Met kennis over geografie en logistiek hebben zij zeggenschap over alle ingezamelde huishoudelijke afvalstromen. Ook heeft zij een relatie met inwoners over dienstverlening, service en in communicatie over afval.
Maatschappelijk belang en cruciale kwaliteiten Wendy de Wild, Directeur NVRD, de branchevereniging van gemeenten en publieke afvalorganisaties ‘Zorgplicht over alle huishoudelijke afvalstromen Het is goed te verklaren waarom Avri een rol neemt in de transitie naar een circulaire economie. Want gemeenten en Avri bewaken de leefbaarheid en een schone openbare ruimte. Vanuit een wettelijke zorgplicht zijn zij verantwoordelijk voor de uitvoer van activiteiten over alle huishoudelijke afvalstromen, beheersing van maatschappelijke kosten en het bieden van duidelijkheid erover aan inwoners.
Kundig en gedreven Geweldig dat Avri vanuit dat maatschappelijk belang en met die cruciale kwaliteiten mee wil bouwen aan een circulair Rivierenland. Wat mij betreft dé toekomst van hoe publieke bedrijven in het afval de circulaire economie letterlijk handen en voeten geven.’
Publieke taak in het algemeen belang Gemeenten en hun publieke uitvoeringsorganisaties zoals Avri dienen dan ook een algemeen belang (nutsfunctie). Niet winstmaximalisatie, maar maatschappelijk rendement staat centraal. Avri werkt samen en deelt kennis zónder competitieve, elkaar tegenwerkende belangen. Dat doet zij met collega publieke bedrijven, sorteerders of bijvoorbeeld met private ondernemingen. Met als doel om tot de beste kennis en nieuwste methodieken te komen. Wat op gemeentelijk niveau bijdraagt aan een circulaire economie.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
‘Vanuit een wettelijke zorgplicht zijn gemeenten en Avri verantwoordelijk voor de uitvoer van activiteiten over alle huishoudelijke afvalstromen, beheersing van maatschappelijke kosten en het bieden van duidelijkheid erover aan inwoners.’ Wendy de Wild, Directeur NVRD
12
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
02
Regionale ambities naar een circulaire toekomst
Veel van waar gemeenten aan moeten voldoen op weg naar een circulaire toekomst is gekaderd door wetgeving en beleid vanuit de EU en de rijksoverheid. Of de transitie gemaakt wordt, hangt daarnaast in grote mate af van hoe met de producentverantwoordelijkheid wordt omgegaan en van de mate waarin marktpartijen tot nieuwe verdienmodellen komen. Gemeenten zijn wettelijk verantwoordelijk en hebben Avri opgericht om deze taken uit te voeren. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inzameling van huishoudelijk afval. En huishoudelijk afval is cruciaal in de circulaire economie. Gemeenten zijn dan ook een belangrijke schakel in hergebruik en recycling. De acht gemeenten in regio Rivierenland trekken hierin samen op. De houtskoolschets beschrijft de gezamenlijke ambitie en de rol die Avri speelt in het behalen ervan. Het document gaat daarmee niet expliciet in op lokale initiatieven en samenwerking met andere partners, maar sluit die zeker niet uit.
Gemeenten zijn wettelijk verantwoordelijk en hebben Avri opgericht om deze taken uit te voeren.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
13
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
De regio ambieert het behalen van de doelen van de EU en de rijksoverheid:
2.1 Samenwerking krijgt vorm vanuit kennisnetwerk Avri
regio Rivierenland is dan ook geheel circulair in 2050 met 0 kg restafval waarbij alle grondstoffen in 2050 worden hergebruikt. Wij houden een open vizier voor mogelijke kansen om te versnellen, maar dat alleen door innovatiekracht gericht in te zetten binnen beschikbare middelen en mogelijkheden.
Samenwerking De opgaven in de transitie zijn zo complex dat regionale en soms zelfs bovenregionale samenwerking nodig is om innovaties vorm te geven. Door te leren van anderen, wordt bovendien voorkomen dat Avri gevraagd wordt het wiel uit te vinden.
De regio wil daaraan op de volgende manieren bijdragen: Regionale en bovenregionale samenwerking krijgt vorm vanuit kennisnetwerk Avri. De regio stuurt op bewustwording bij inwoners. Avri is regisseur in het aanjagen van circulaire initiatieven. Opzetten van een circulair ambachtscentrum voor de regio. Regio Rivierenland is gespecialiseerd in textiel.
Het is aan Avri om als regisseur samen met andere partijen en afvalinzamelaars initiatieven aan te jagen die bijdragen aan nieuwe vormen van afvalverwerking of het gebruik van grondstoffen. Avri doet dat op basis van onze gezamenlijke, regionale ambitie en gemeenten en Avri trekken hierin vanuit ieders verantwoordelijkheid samen op. Kennisnetwerk Kennis over circulaire initiatieven in de regio wordt bij elkaar gebracht en ontsloten. Avri vervult een spilfunctie in het beheer van afval en het hergebruiken van grondstoffen. Vanuit die rol vindt kennisdeling, voorlichting en het samenbrengen van initiatiefnemers plaats. De afval- en recyclingbranche is stevig georganiseerd en lobbyt krachtig in Den Haag voor nieuwe wet- en regelgeving met betrekking tot verpakkingsmateriaal. Avri levert input en voedt deze landelijke lobby, die streeft naar wet- en regelgeving aan de kant van fabrikanten die de recycling ten goede komt. En Avri brengt de kennis terug naar de regio.
2.2 De regio stuurt op bewustwording bij inwoners De regio spant zich in om afval te voorkomen en om het afval dat toch overblijft makkelijker te scheiden in herbruikbare stromen. Bewustwording creëren bij consumenten, dus inwoners, is in het bereik van gemeenten. Dit
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
14
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
‘Laten we de kracht van samenwerken benutten op de weg
en er een rijkdom aan best practices ontstaat. Avri gaat proactief op zoek
naar circulariteit.’ Gerwin Roseboom, raadslid gemeente Neder-Betuwe
naar mogelijkheden en is dan ook goed op de hoogte van het soort afval dat binnenkomt en de verwerkingsbehoeften en -mogelijkheden ervan, om belangen bij elkaar te brengen. Avri weet hier snel op in te spelen en krijgt hiervoor ruimte van gemeenten. Het gesprek over ketensamenwerking wordt gevoerd. Goede voorbeelden worden uitgedragen, zowel regionaal als landelijk. Communicatie is belangrijk.
is een voornaam gebied waarop Avri namens gemeenten verschil kunnen maken, vanuit hun maatschappelijke verantwoordelijkheid voor het collectief van alle inwoners. Als mensen weten hoe zij moeten scheiden en wat dat oplevert, is de kans op gedragsverandering groter.
2.4 Een circulair ambachtscentrum voor de regio De regio wil graag een circulair ambachtscentrum oprichten, waar functies zoals scheiding, voorlichting op het gebied van grondstoffen en consuminderen worden gecombineerd. Het concept is landelijk nog in ontwikkeling en vraagt om pionieren. Dat is nodig met het oog op bewustwording. Ook maakt de sterk verouderde inrichting van de milieustraten dit nodig.
Ook het informeren over alternatieven voor van overconsumptie helpt. De kwaliteit van de informatievoorziening is dan ook cruciaal. Het is efficiënt als er waar mogelijk landelijk meer eenduidigheid wordt aangebracht in hoe er gescheiden moet worden.
2.3 Avri is regisseur in het aanjagen van circulaire initiatieven Regie Avri heeft de grondstoffen in handen en sorteert ze. De regio stimuleert dat Avri vanuit die functie een rol speelt in het faciliteren en aanjagen van circulaire initiatieven. Door de nieuwste innovaties in de markt te volgen en op gang te brengen. Avri zet daarbij haar logistieke kennis in om doelen te halen. Dit wil niet zeggen dat Avri al deze innovaties zelf uitvoert of eigenaar is; Avri is – met de grondstoffen in handen – regisseur van grondstoffen, ziet en speelt in op kansen en geeft ruimte aan samenwerking. Ruimte om te experimenteren Het heeft grote waarde dat er overal in het land, dus ook in onze regio, experimenteerruimte is of komt, waardoor innovatie aangejaagd wordt
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
15
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
Zo is de huidige milieustraat ingericht op 250 aanbiedingen per dag;
2.5 Regio Rivierenland is gespecialiseerd in textiel
tegenwoordig worden er 1.000 aanbiedingen per dag gedaan. Er kunnen nu 18 stromen apart ingezameld worden; tegenwoordig moeten 23 stromen ingezameld worden. Hierdoor is er onvoldoende meerwaarde te geven aan de grondstoffen. Het beoogde circulaire ambachtscentrum geeft ruimte aan verwerking van de aanbiedingen en het sorteren van de stromen.
Textiel is (samen met plastic) de meest zorgelijke afvalstroom. Cirtex is een feit. Textiel blijft in de regio, wordt hergebruikt of verwerkt en het voorziet in arbeidsplaatsen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het heeft landelijke belangstelling van andere afvalinzamelaars, omdat Rivierenland op dit gebied koploper is. Bovendien is het ondoenlijk om op alle afvalstromen expert te worden; het is wenselijk als regio’s expertisegebieden verdelen. Zo worden grondstoffenstromen wel landelijk getransporteerd, maar niet meer naar het buitenland.
Het beoogde circulaire ambachtscentrum is zo ingericht dat materiaal op volgorde wordt aangeboden: 1. wat nog heel is gaat naar de kringloop. 2. Wat stuk is wordt gerepareerd. 3. bruikbare onderdelen worden gedemonteerd.
Het is ondoenlijk om op alle afvalstromen expert te worden; het is wenselijk als regio’s expertisegebieden verdelen.
Zo wordt voorzien in betere scheiding en controle ter plaatse. In dit centrum komt alles bij elkaar voor hergebruik. Het circulair ambachtscentrum is makkelijk toegankelijk voor inwoners. De regio draagt bij aan een sterke regionale infrastructuur met kringloopwarenhuizen.
2.6 Randvoorwaardelijk Gemeenten steunen Avri positief in de rol van inzamelaar en regisseur van grondstoffen. Wij sturen dan ook op het resultaat van Avri en niet op hoe Avri dat resultaat bereikt. Avri blijft – net zoals dat nu al gebeurt – gemeenten vanaf de ideefase informeren over voorgenomen initiatieven en overlegt businesscases waarin de financiële consequenties en de consequenties voor inwoners voor de korte en langere termijn zijn uitgewerkt. Wij realiseren ons dat circulariteit op de korte termijn niet kostenverlagend kan zijn. Gemeenten en Avri onderzoeken proactief welke financieringsmogelijkheden er zijn voor de korte en lange termijn.
‘De kerntaak inzameling van afval is doenlijk voor acht gemeenten binnen een GR. Overige taken zouden meer op afstand gezet moeten worden om het uitvoerbaar te houden’. Cees Roffelsen en Ton Hooijmans, raadsleden gemeente West Maas en Waal
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
16
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
EXPERT UIT HET VELD AAN HET WOORD Avri was inzamelaar van afval, maar doet nu meer. Hoe komt dat? Centrale vragen die wij onszelf stelden, hebben wij ook aan experts uit het werkveld gesteld. Afvalinzameling en -beleid in de afgelopen decennia Michiel Westerhoff, adviseur circulariteit, CircuLeer
Gemeentelijke taak afvalinzameling Tot 2000 werd inzameling van huishoudelijk afval veelal uitbesteed aan verzelfstandigde gemeentelijke diensten. Vaak bleven gemeenten daarnaast verantwoordelijk en direct betrokken bij de verbrandingscapaciteit en het storten op eigen stortplaatsen. De inzameldiensten werden primair op hun logistieke efficiency beoordeeld en zo ook vergeleken met de markt.
Afvalbeleid Al in 1979 werd de motie van kamerlid Ad Lansink aangenomen. De “Ladder van Lansink” onderscheidt vijf vormen van omgaan met afval. Preventie heeft de hoogste prioriteit, gevolgd door (een zo hoogwaardig mogelijk) hergebruik. Als dit niet mogelijk is, volgde verbranding van afval. Toch bleef het van huishoudelijk afval de dominante verwerking tot 2000. Vanaf dat jaar kwam er een landelijk verbod en stortbelasting op het storten van brandbaar afval. Sinds 2002 begon de daling van restafval ten gunste van
Met het stijgen van de kosten voor de verwerking van restafval en de ontwikkeling van de recyclemarkt voor vermindering van de restafvalhoeveelheid, veranderde de rol van deze diensten. De kosten van inzameling en verwerking waren niet langer onafhankelijk van elkaar. Meer gescheiden inzameling ging immers gepaard met lagere verbrandingskosten. Optimalisering van deze financiële afweging werd gekoppeld aan de milieuwens om meer te recyclen (Ladder van Lansink). De diensten op afstand werden afvalbeheerders, medeverantwoordelijk voor de
de recycling van (na)gescheiden deelstromen.
effectiviteit van beleid. Naar een circulaire economie In 2016 werd het Rijksbrede programma Circulaire Economie gepresenteerd, het VANG7-programma is daarvan onderdeel. Stap voor stap zijn sindsdien de circulaire ambities geconcretiseerd in bijvoorbeeld het LAP83 (na 2023 Circulair Materialenplan). De impact op klimaat, biodiversiteit, vervuiling en leveringszekerheid worden toetsstenen voor de verdere uitwerking van het programma.
‘Vanuit een wettelijke zorgplicht zijn gemeenten en Avri verantwoordelijk voor de uitvoer van activiteiten over alle huishoudelijke afvalstromen, beheersing van maatschappelijke kosten en het bieden van duidelijkheid erover aan inwoners.’ Michiel Westerhoff, adviseur circulariteit, CircuLeer
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
Deze verandering in het landelijk beleid vertaalt zich in groeiende druk op producenten (UPV9). Daarbij vraagt de vraag naar secundaire grondstoffen
17
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
een hogere kwaliteit van de recycling dan dat de bijdrage van de gemeentelijke (na)scheiding nu levert. Veranderende vraag aan gemeenten en afvalbeheerdiensten Onvermijdelijk beïnvloedt dit ook de vraag op gemeentelijk niveau, naar meer sturing op de circulaire impact van het afvalbeleid. Dat zal nog versneld worden als het sluiten, vertragen of verkleinen van product- en materiaalkringlopen en hun impacts beter meetbaar worden. Voor gemeentelijke afvalbeheerdiensten brengt het meerdere strategische vragen met zich mee. Het aantal actoren dat nodig is om deze diensten in een circulair perspectief gestalte te geven groeit sterk. Specialistische stromen en producten vragen een grotere schaal dan de logistieke dienstverlening van het inzamelen vraagt. Samenwerkingen met (publieke) branchegenoten zijn noodzakelijk om de lokale beleidsambities te kunnen invullen. Verbindingen in de regio zijn nodig om het beklimmen van de ‘trap tegen troep’ (R-ladder) mogelijk te maken. Dit vraagt van de afvalbeheerorganisaties een open en kritische blik naar kansen voor de regio en het vraagt de competenties om dit soort netwerken te bouwen en erin effectief samen te werken. Avri is zich hierin al actief aan het ontwikkelen en heeft al een aantal resultaten geboekt.’
7 Van Afval Naar Grondstof 8 Landelijk Afvalbeheerplan 9 Uitgebreide Producentverantwoordelijkheid
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
18
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
03
Het besturingsvraagstuk
Hoe richten we de besturingsstructuur zo in, dat het gemeenten en Avri in positie brengt en dat ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid werkt aan het gezamenlijke belang? Het ontbrak tot op heden aan een door alle raden omarmd beeld dat beschrijft welke maatschappelijke effecten de regio samen wil behalen. Dit heeft als gevolg gehad dat er vanuit de betrokken gemeenten noch een opdracht aan zichzelf noch aan Avri geformuleerd is, die actie door Avri legitimeert. Ingegeven door steeds strenger wordende wetgeving gericht op een circulaire economie is Avri gestart met het ontwikkelen van nieuwe taken in transitie. Dat deed zij dus niet gedreven door een regionaal gedeeld beeld. Het ontbreken van het gezamenlijke beeld heeft tot op heden de discussie in stand gehouden over of Avri wel het juiste doet. Nu helder is dat gemeenten – gegeven (inter)nationale beleidskaders en wetgeving – een verantwoordelijkheid hebben in het komen tot een circulaire economie, is het ook helder waarom Avri zich niet meer alleen op afvalinzameling concentreert, maar dit afval ook hoogwaardig in de markt probeert te brengen als grondstoffen. Avri gaat bewegen en móet dus ook bewegen. Avri concentreert zich niet meer alleen op afvalinzameling, maar probeert dit afval ook hoogwaardig in de markt te brengen als grondstoffen.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
19
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
3.1 Dilemma’s in de huidige besturingsstructuur Dat brengt ons bij de vragen over besturing van Avri. Is de huidige besturingssystematiek nog passend? De raadswerkgroep concludeert van niet. Om antwoorden te krijgen is onderzocht waar het in de huidige situatie schuurt, wat belemmert in de huidige besturingsstructuur en wat een constructieve samenwerking in de weg staat. De raadswerkgroep heeft daarmee verbeterpotentieel aangeboord en doet richtinggevende uitspraken voor het vervolg. Want om dilemma’s in de huidige situatie te doorbreken, zullen we de bestuurlijke setting anders moeten organiseren. Anders blijven we doen wat we deden en krijgen we wat we kregen. Verandering vraagt om meebewegen.
3.2 Gemeentelijke processen werken vertragend De regio is het meest gebaat bij een bedrijf dat zo toegerust is dat het kan doen wat gemeenten ervan vragen. De raadswerkgroep heeft gezien en mogen ervaren dat het nu al een goed functionerend bedrijf is met ambitie, dat meters wil en moét maken om doelen te halen. De vertragende factor is in de huidige situatie gelegen in de GR.
Besluitvormingsprocessen in de huidige GR kennen lange termijnen en kosten veel ambtelijk overleg om tot overeenstemming te komen. Dat is een risico voor nieuwe taken in transitie. De gekozen processen beperken de handelingsruimte van Avri. De huidige GR schept afstand en wekt ogenschijnlijke belangentegenstellingen in de hand. Het houdt discussie in stand over of mensen wel het juiste doen en over of zij hun verantwoordelijkheden nemen.
‘Het zal ons helpen als we meer balans vinden. Balans tussen gezamenlijkheid in een basisvoorziening, en het bewaren van eigenheid van gemeenten door het toepassen van maatwerk’. Gerdjan Keller, Mary-Ann Arentz en Rob Hullekes, raadsleden gemeente Buren
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
20
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
Meters maken – iets waar de doelstellingen richting circulariteit om vragen
3.3 Tegenstrijdigheden houden ieder op zijn plek
– wordt bemoeilijkt binnen een GR. Doelstellingen waarvoor concepten ontwikkeld moeten worden, nieuwe samenwerkingen met onder meer commerciële partijen moeten worden aangegaan en waarvoor in eerste instantie financiële risico’s of tenminste investeringen moeten worden gedaan. Het ondernemersrisico dat Avri noodzakelijkerwijs moet nemen, wil je borgen en dat is lastig in een GR. Activiteiten zoals het zon- en windpark en Cirtex zijn daarom al op afstand gezet in een BV of coöperatie, met een bestuurder en Raad van Commissarissen. Wettelijke taken kunnen efficiënt en effectief worden uitgevoerd in een GR. Waarbij opgemerkt wordt dat bij Avri ook het kernproces zelf aan verandering onderhevig is door de transitie naar een circulaire economie.
De huidige besturingsstructuur kenmerkt zich door in elk geval een viertal tegenstrijdigheden. Die maken het lastig om vanuit vertrouwen tot constructieve samenwerking te komen. a. Het AB is beslisbevoegd over de meeste zaken; daarmee is er nog niet automatisch draagvlak binnen gemeenteraden. b. Gemeenten wensen gemeenschappelijkheid en dat is geborgd in de GR; gemeenten willen ook graag maatwerk. c. Ieder wil betrokkenheid tonen en invloed uitoefenen; niet iedereen heeft een(zelfde) beeld van het mandaat en bevoegdheden. d. De bestuurder dient het belang van Avri, de wethouder dient het lokaal belang. Een complexe dubbelrol waarvoor bewust gekozen is; intenties van degenen in deze functies worden niet altijd geloofd.
3.4 Beïnvloedings- en handelingsruimte Vanuit de wettelijke taak is het aan gemeenteraden toezicht te houden, zo ook vanuit het budgetrecht en financiële verantwoordelijkheid. Om die redenen zijn gemeenteraden betrokken en is het hun verantwoordelijkheid om de GR te volgen. Als de uitvoerende organisatie voldoende geëquipeerd is om het werk goed te doen, hoeven gemeenteraden niet alle activiteiten in detail te volgen of een mening te geven. Zo krijgt Avri binnen de gestelde kaders maximale handelingsruimte om te doen wat nodig is en zo kunnen gemeenteraden op hoofdlijnen volgen. Het lijkt erop dat we de huidige situatie niet doorbreken en tegenstrijdigheden niet kunnen wegwerken, als we alle bestaande en nieuwe activiteiten in de huidige structuur van een GR willen inpassen.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
21
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
3.5 Conclusie en richtinggevende uitspraken
De Raad Van Commissarissen (RVC) bestaat uit onafhankelijke
Gemeenten dienen Avri snelheid te geven, in plaats van hen te vragen voor elk initiatief de weg langs acht gemeenten te lopen.
professionals uit allerlei branches. Het RVC houdt toezicht en adviseert over nieuwe taken in transitie. Het RVC adviseert aan de aandeelhoudende gemeenten.
Dit pleit ervoor gedegen onderzoek te doen naar: Kunnen de taken in transitie naar een circulaire economie in een overheids-NV of BV worden ondergebracht (borgen handelingsruimte en ondernemersrisico)? Kunnen basistaken binnen de GR blijven en is dat wenselijk (is dat onderscheid scherp te maken in en na de transitie naar een circulaire economie)?
‘De samenwerking met andere raadsleden uit de regio was enorm waardevol en biedt bruikbare lessen voor toekomstige projecten.’ Elisa Derksen, raadslid gemeente Tiel
Enerzijds om tot een structuur te komen die Avri ruimte geeft zich te richten op wat nodig is op de weg naar circulariteit. En anderzijds om gemeenten in positie te brengen om die activiteiten adequaat te kunnen besturen. Het AB wordt daarom gevraagd dit te onderzoeken en de impact en consequenties in kaart te brengen.
3.6 Financieringssystematiek zet druk De financieringssystematiek van Avri kent twee bijzonderheden.
Hoewel de houtskoolschets geen antwoord geeft op de definitieve keuze voor een GR of overheids-NV of BV, wordt een onderscheid ten opzichte van een GR wel genoemd. In de overheids-NV en BV zijn rollen in de praktijk namelijk helder en is er geen verwarring over intenties van degenen in die posities:
GR
OVERHEIDS-NV EN BV
OPDRACHTGEVER
GEMEENTERADEN
COLLEGE (WETHOUDER RUIMTE)
EIGENAAR
GEMEENTERADEN
COLLEGE (WETHOUDER FINANCIËN)
TOEZICHTHOUDER
AB EN DB
RVC (EXTERNE PROFESSIONALS)
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
1. Doordat alle inzet van Avri wordt bekostigd uit de afvalstoffenheffing, is iedere inspanning voelbaar in de portemonnee van inwoners. Dit zet de inzet van Avri voortdurend onder druk en staat de kans op een succesvol imago in de weg. Het gesprek gaat door deze systematiek veelal in eerste instantie over wat het kost en minder over maatschappelijk rendement. Avri is de enige in Nederland met deze financieringssystematiek Innovaties naar een circulaire economie kosten in eerste instantie geld, voordat ze geld gaan opleveren. EU en Rijk stellen hiervoor op onderdelen subsidies beschikbaar, maar hiervoor worden ook middelen aan de gemeentebegroting toegevoegd. Vanuit het budgetrecht kunnen gemeenten ervoor kiezen de financieringssystematiek te herzien.
22
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
3.7 Conclusie en richtinggevende uitspraken
2. De inwoner van Rivierenland ontvangt de factuur voor de afvalstoffenheffing van Avri, wat de indruk geeft dat Avri niet van gemeenten is. Het zou ruimte geven als de BSR de rekening voor de afvalstoffenheffing stuurt namens gemeenten. De gemeenten ontvangen dan het geld van de inwoners en daarmee kunnen zij de factuur van Avri betalen. Daardoor zou Avri aan neutraliteit winnen.
Het budgetrecht is aan gemeenten. Gemeenten kunnen dan ook kiezen voor een (deels) andere financieringssystematiek of het invoeren van een innovatiebudget. Door incidenteel en/ of structureel middelen uit de gemeentebegroting beschikbaar te stellen voor taken in transitie. Ook zou de inning van de afvalstoffenheffing door Avri zelf, ter discussie gesteld moeten worden. Waarbij het wel belangrijk is in het zoeken naar een andere oplossing de gezamenlijkheid te behouden. Dit om kosten beheersbaar te houden. Het AB wordt gevraagd alternatieven uit te werken en ter discussie aan de gemeenteraden aan te bieden, om de huidige systematiek te heroverwegen.
Bij andere organisaties wordt de afvalstoffenheffing door gemeenten vastgesteld en geïnd. En worden activiteiten aanvullend bekostigd uit de gemeentebegroting, omdat daarin rijksmiddelen zijn opgenomen voor de transities. Zo onderhoudt de organisatie geen directe relatie met inwoners en zo drukt niet elke nieuwe activiteit op de portemonnee van inwoners.
Nu helder is waarvoor gemeenten en Avri zich inspannen, is dat ook beter uit te leggen aan inwoners en kunnen gemeenten en Avri zich erop organiseren en dit uitdragen via communicatie en PR.
3.8 Vertrouwen en samenspel Inwoners betalen voor de inzameling van hun afval. Zij zien het direct als dat een keer niet of te laat gebeurt en zij worden aangesproken op de hoeveelheid afval die zij produceren. Daarbij komt dat de afvalproblematiek en grondstoffentransitie complex is en vaak te abstract voor inwoners. Gemeenteraden hebben daar last van. De regio is hierop nog onvoldoende georganiseerd, waardoor ongemak bij inwoners, gemeenteraden en Avri blijft bestaan. Nu helder is waarvoor gemeenten en Avri zich inspannen, is dat ook beter uit te leggen aan inwoners en kunnen gemeenten en Avri zich erop organiseren en dit uitdragen via communicatie en PR.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
23
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
‘Om volledig circulair te worden moeten we vooral leren van
3.9 Conclusie en richtinggevende uitspraken
anderen, communiceren voor draagvlak en ruimte creëren om snelheid te maken’. Wim van Horssen, raadslid gemeente Zaltbommel
De raadswerkgroep spreekt zich in vertrouwen uit over de organisatie van Avri om zelfstandig activiteiten te ontplooien en verantwoording af te leggen als dat nodig is. Het over acht gemeenten voorbereiden van kaderstellende documenten zoals de houtskoolschets is nuttig en ook zeer intensief. Afhankelijk van het vraagstuk kan de methode ook rondom volgende vraagstukken worden ingezet. Wel wordt opgemerkt dat het van meet af aan betrekken van raadsleden bij strategische vraagstukken zoals in het proces houtskoolschets goed werkt en wenselijk is.
Het separaat bespreken van voorstellen en ontwikkelingen in de acht raden kost tijd en komt de besluitvorming niet direct ten goede. In de regio stemmen alle samenwerkende lagen met elkaar af. De bestuurders in het AB en DB, directeuren in het directeurenoverleg, beleidsadviseurs in het RBA. Raadsleden stemmen nog niet op die manier met elkaar af, waardoor de gezamenlijkheid aan kracht verliest. Het op inhoud organiseren van afstemming tussen gemeenteraadsleden is efficiënt, maakt het mogelijk draagvlak te peilen en vergroten. Welke vorm ook gekozen wordt: succesvolle gemeenten met een succesvol Avri vallen of staan met de mate van vertrouwen in elkaar. En met de mate waarin constructief gezocht wordt naar hoe doelen samen, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid, kunnen worden behaald. Vertrouwen alleen is niet zaligmakend maar wel een belangrijk vertrekpunt. In de huidige situatie verdiepen de gemeenteraden zich nog teveel in detail in de veelheid aan verantwoordingsdocumenten die Avri meerdere keren per jaar overlegt. Als helder afgebakend is waarvoor Avri staat opgesteld, dan is het gesprek over details niet meer nodig.
DE HOUTSKOOLSCHETS - NAAR EEN CIRCULAIR
24
RIVIERENLAND EN DE TOEKOMSTIGE RICHTING VAN AVRI
Gedurende het proces houtskoolschets is informatie verzameld, zijn gesprekken gevoerd en is een webinar gevolgd. Ieder onderdeel is een bouwsteen geweest om te komen dat het resultaat dat nu voorligt. En al deze bouwstenen zijn op de projectpagina houtskoolschets geplaatst.
Procesbegeleiding (v.l.n.r.) Cees Brouwer (grondstof en markt), Renske Meijers (procesleiding), Christine Waasdorp (beleid) en Nora Stein (NVRD-trainee circulaire economie).
Bij de raadspresentatie tijdens de informatieavond kaderbrieven 2024 op 12 december jl. is afgesproken dat er vanuit de GGD nog beantwoording zou komen op de vraag op welke wijze de werkzaamheden die de GGD uitvoert voor de jeugdgezondheidszorg (JGZ), afwijkt van het landelijk professioneel kader. Onderstaand het antwoord op deze vraag. Het contactmoment bij 6-jaar is versoberd (geen contact meer met ouders), het 9 jarig contactmoment is geschrapt en het contactmoment bij 11-jaar is ook versoberd (enkel de medische onderzoeken en in reactie op een vragenlijst gaan we in gesprek). Dit is in een bezuiniging uit 2018 gebeurd en heeft als negatieve consequenties dat contact met ouders en netwerkpartners is verschraald terwijl het belang van samenwerken belangrijker is geworden. Positieve consequenties zijn dat we geen nutteloze/nodeloze handelingen verrichten en dat we momenteel een efficiënte uitvoering kennen van het Landelijk Professioneel Kader. Als dit hersteld moet worden, dienen we [1] het contactmoment bij 6-jaar uit te breiden met een gesprek inclusief ouders, [2] het contactmoment bij 11-jarigen uit te breiden met een gesprek met de jeugdigen zelf en [3] het contact met de school en netwerkpartners te verbeteren. In de gesprekken normaliseren we, werken we aan het versterken van het informeel netwerk en de al aanwezige krachtbronnen.
In de contacten met school en netwerkpartners ondersteunen we bij lastige casussen van kinderen van alle basisonderwijsleeftijden. Op deze wijze verstevigen we de dienstverlening aan de kinderen in het basisonderwijs en het netwerk daaromheen (zowel informeel als formeel). Op 15 december is het Algemeen Bestuur van de GGD twee scenario’s voorgelegd: 1. Niets doen en wachten tot de inspectie ons op de vingers tikt a. Voordeel: er verandert niets b. Voordeel: geen aanvullende kosten c. Nadeel: Als de inspectie komt, gaat het ineens hard en snel en is er geen tijd meer om na te denken of af te stemmen. Daarbij is dan de inspectie veelal dwingend in welke oplossing gekozen moet worden en zijn de gemeenten en de GGD de regie kwijt. d. Nadeel: Negatieve persaandacht / imagoschade
2. De dienstverlening conform Landelijk Professioneel Kader inrichten a. Voordeel: de dienstverlening is ‘inspectieproof’ b. Voordeel: we kennen een betere aansluiting op de ouders waardoor we positief bijdragen aan opvoedvraagstukken en - vaardigheden
c. Voordeel: we kennen een betere aansluiting op het relevante netwerk
waardoor we een positieve bijdrage leveren aan de normaliserende en preventieve werking van de netwerken d. Nadeel: de kosten hiermee samenhangend zijn grofweg € 700.000
De schatting van € 700.000 is benoemd in de Kaderbrief.
Aan de leden van de raad van de gemeente Zaltbommel Betreft: Onderzoek rekenkamercommissie naar het beleid op ondermijnende criminaliteit
Zaltbommel, 4 januari 2023
Geachte leden van de raad, In haar Jaarplan 2022 heeft de rekenkamercommissie (rkc) een onderzoek aangekondigd naar het onderwerp ‘veiligheid’. Veiligheid is een onderwerp met veel facetten. Verschillende actoren zijn bij het geheel of delen van het veiligheidsbeleid betrokken en dragen daarvoor een specifiek verantwoordelijkheid. Een onderzoek naar het veiligheidsbeleid kan over de volle breedte van het onderwerp gaan, of kan de diepte in op een specifiek deelonderwerp. Op grond van een verkenning naar het gevoerde beleid op veiligheid en een gesprek met het presidium op 14 november 2022 heeft de rkc voor het laatste gekozen en besloten het onderzoek te richten op het onderwerp ‘ondermijnende criminaliteit’. Aanleiding en beweegredenen De grote impact die ondermijning heeft op de samenleving en de prioriteit die de gemeente Zaltbommel aan ondermijnende criminaliteit heeft gegeven in het Integraal Veiligheidsplan 20192022 (IVP) vormen het motief voor deze onderwerpskeuze. Ondermijnende criminaliteit treedt zo min mogelijk aan het daglicht, maar heeft op de samenleving des te meer impact. Ze is onzichtbaar en ontwrichtend. Criminele netwerken zijn moeilijk grijpbaar. Ze werken veelal bovenlokaal en hun verbinding met de lokale samenleving en economie is niet goed zichtbaar. De gemeente heeft geen overkoepelend beleid op ondermijnende criminaliteit.
In de prioritering en uitvoering wordt samengewerkt en afgestemd met gemeenten in de regio, politie en openbaar ministerie (samenwerkingsverband De Waarden). Doelen, acties en maatregelen zijn opgenomen in het IVP, uitvoeringsplannen en afzonderlijke beleidsregels. Doelen zijn vooral gericht op de inzet van mensen en middelen, de ‘output’ en niet op wat deze inspanning moet opleveren, de ‘outcome’. Een belangrijk aspect in dit onderzoek is de rol en bevoegdheid van de raad bij het beleid op ondermijnende criminaliteit. De zeggenschap en sturingsmogelijkheden van de raad zijn namelijk begrensd. Bevoegdheden liggen bij andere organen als de burgemeester, de veiligheidsregio en de politie. Ondermijnende criminaliteit kan zich echter ook op de raad en raadsleden zelf richten en op de organen en instellingen waarvoor hij de verantwoordelijkheid draagt of toezicht op houdt. Om zich daartegen te verweren zijn op zichzelf kaders, regels en instrumenten nodig. Doel van het onderzoek De rkc stelt zich tot doel om met haar onderzoek u als raad meer inzicht te geven in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid op ondermijnende criminaliteit en in de mogelijkheden om dit beleid te versterken. In het bijzonder vanuit de eigen rol en positie van de raad, maar ook met het oog op die van het college, de gemeentelijke organisatie,
1
samenwerkingspartners en samenleving. De rkc streeft met het onderzoek resultaten na die vertaald kunnen worden naar directe toepassing in de praktijk en daar effect sorteren. Onderzoeksvraag Het onderzoek omvat een algemeen deel dat gericht is op de inrichting van het beleid en de organisatie op ondermijnende criminaliteit, en een specifiek deel dat een verdiepingsslag maakt op een bepaald fenomeen of situatie. Het algemene deel heeft een criminologische en bestuurskundige invalshoek. Bij de eerste gaat het om beantwoording van de vraag wat in Zaltbommel de belangrijke criminele gelegenheidsstructuren zijn, welke vormen van ondermijnende criminaliteit zich in Zaltbommel voordoen en welke effecten deze hebben op de samenleving. Bij de bestuurskundige invalshoek gaat het om vragen naar de inrichting van het beleid, de instrumenten en de bestuurlijke en ambtelijke organisatie, de effectiviteit van de aanpak, de mogelijkheden om deze te verbeteren en de rol van de raad in dit geheel. Voor het specifieke deel zal een casusonderzoek worden verricht. Op grond van de resultaten van het algemene deel zal het onderwerp voor deze verdiepingsslag worden bepaald. Onderzoeksopdracht en -uitvoering De rekenkamercommissie heeft drie bureaus gevraagd een offerte in te dienen voor de uitvoering van het onderzoek.
Op grond van de onderzoeksvoorstellen, de presentaties en de gesprekken heeft de rekenkamercommissie de opdracht verstrekt het bureau Lokale Zaken. Naast de analyse van documenten zal Lokale Zaken interviews en groepsgesprekken voeren met bestuurders en medewerkers binnen en buiten de gemeente, waar mogelijk en relevant gecombineerd met werkbezoeken om de dagelijkse praktijk te kunnen ervaren. Voor het casusonderzoek wordt eenzelfde, zo mogelijk gecombineerde, weg gevolgd. Ook met de raad zal een bijeenkomst worden gehouden om te horen wat uw ervaringen en wensen zijn. Ook wordt gesproken met bewoners en ondernemers. De verwachting is dat het onderzoek eind april 2023 in concept gereed is voor ambtelijk wederhoor. Na het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor zou het definitieve onderzoek dan direct na het zomerreces door de raad kunnen worden behandeld. Het college is met een afschrift van deze brief eveneens in kennis gesteld van het onderzoek. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.