Jaarstukken 2023 Zaltbommel - Raad 4 juli 2024

• Kennis en bewustzijn vergroten met betrekking tot gegevensbescherming in relatie tot nieuwe technieken en wetgeving met betrekking tot kunstmatige intelligentie (AI)

77

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.5.6. Toelichting rechtmatigheidsverantwoording Hieronder wordt op basis van de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV een toelichting gegeven op de rechtmatigheidsverantwoording. In de financiële verordening van Zaltbommel is opgenomen dat de geconstateerde afwijkingen groter dan € 500.000 nader worden toegelicht. In deze toelichting is ook beschreven welke actie het college onderneemt om deze afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Toelichting Begrotingsonrechtmatigheden 0.1 Bestuur Verkiezingen

Bedrag 81 N

2.1 Verkeer en vervoer Kabels en leidingen Zwerfafval

63 N 72 N

5.1 Sportbeleid en activering Exploitatie binnensportaccommodaties

110 N

6.2 Wijkteams Buurtteams Buurtzorg Jong

65 N 66 N

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Uitvoering duurzaamheid gebouwen

36 N

0.4 Overhead Salaris en inhuur

689 N

Totaal Spendanalyse Aanbestedingen Totaal

1.181 N

422 N 1.603 N

Salaris en inhuur De salaris- en inhuurlasten hebben een onrechtmatige overschrijding van € 689.000. Om dit in de toekomst te voorkomen wordt er in 2024 gewerkt aan nieuwe personeelsoverzichten en dashboards. Hierdoor moet de verwachting van de personeelsbudgetten op jaareinde beter te voorspellen zijn en moet er tijdig bijgestuurd kunnen worden. Spendanalyse Uit de spendanalyse komt naar voren dat vier aanbestedingen niet Europees zijn aanbesteed terwijl dit wel had gemoeten. Om dit te voorkomen moet er bij toekomstige aanbestedingen goed inzichtelijk worden gemaakt of overschrijding van de Europese aanbestedingsgrens aan de orde is. Bij mogelijke overschrijding dient er Europees aanbesteed te worden. Dit is ook de reden dat er vanaf juni 2024 een inkoopadviseur gaat starten bij de BVEB om meer grip te krijgen op, en tijd te besteden aan, het inkoop- en aanbestedingsbeleid.

78

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6. Verbonden partijen In deze paragraaf werken wij onze relatie met de verbonden partijen uit. Samenwerken in een verbonden partij kan een wettelijke plicht (bijvoorbeeld van de Veiligheidsregio en de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst) of een vrije keuze zijn. Met uitzondering van deelnemingen die geld opleveren gaat veel van ons geld zitten in samenwerking. Sturing van de gemeenteraad op en controle van doelrealisatie en financiën van verbonden partijen vraagt zorgvuldige behandeling. Wat zijn verbonden partijen? Verbonden partijen zijn gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen, stichtingen en publiek-private samenwerkingsconstructies die gemeentelijk beleid uitvoeren. Onze gemeente is zowel financieel als bestuurlijk betrokken bij deze partijen. Er zijn drie soorten verbonden partijen: deelnemingen, gemeenschappelijke regelingen en overige verbonden partijen. Deelnemingen Onze gemeente heeft aandelen en heeft een stem in de aandeelhoudersvergadering. • Vitens NV • Bank Nederlandse Gemeenten Gemeenschappelijke regelingen Onze gemeente heeft een overeenkomst met andere partijen op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Onze gemeente neemt deel in het algemeen bestuur. Wij betalen mee aan gemeenschappelijke regelingen.

• Regionaal Archief Riviernland • Regio Rivierenland • Veiligheidsregio Gelderland-Zuid • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard • Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard • Omgevingsdienst Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Werkzaak Rivierenland • AVRI • Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Riverenland Overige verbonden partijen Onze gemeente werkt samen in andere constructies dan een deelneming of een gemeenschappelijke regeling. Bijvoorbeeld als lid van een stichting. De gemeentelijke bijdrage is verschillend. De bijdrage varieert van de inzet van uren voor bestuursondersteuning tot kosten van een lidmaatschap of kosten voor afname van diensten. • Pand 9 • Bergsche Maasveren • Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel • Vereniging van Eigenaren 't Raethuys

79

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.1. Vitens NV Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Vitens NV Jaarrekening 2023 Website: www.vitens.nl Arnhem De uitoefening van een publiek (drink)water bedrijf en alle taken die met de publieke watervoorziening verband houden. 5 provincies, 105 gemeenten De aandeelhouders van Vitens NV zijn provincies en gemeenten. Zaltbommel is een van de vele gemeenten die aandeelhouder is. Aandeelhouders hebben geen directe bemoeienis met de dagelijkse gang van zaken. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht en twee keer per jaar is er een aandeelhoudersvergadering. De relatie met Vitens is niet gewijzigd. EV per 31-12-2022: € 649,5 miljoen EV per 31-12-2023: € 677,7 miljoen VV per 31-12-2022: € 1.446,6 miljoen VV per 31-12-2023: € 1.418,4 miljoen Resultaat 2022: € 8,2 miljoen Resultaat 2023: € 27,2 miljoen Zaltbommel heeft 24.035 gewone aandelen a € 1,- (0,416% van het totaal). Op basis van het aandelenbezit van de aandeelhouders wordt dividend uitgekeerd. Niet uitkeren van dividend. Vitens gaat haar strategie voor de komende jaren herijken. De aandeelhouders hebben aangegeven hier actief in betrokken te willen worden gelet op voorliggende investeringsopgaven. Vandaar ook de brede uitnodiging vanuit Vitens aan haar aandeelhouders om te participeren in een strategische sessie.

4.6.2. Bank Nederlandse Gemeenten Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

80

Bank Nederlandse Gemeenten Jaarrekening 2023 Website: www.bngbank.nl Den Haag BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Met gespecialiseerde financiële dienstverlening draagt BNG bij aan het zo laag mogelijk houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Gemeenten, Provincies en Staat De aandeelhouders hebben zeggenschap in BNG via het stemrecht op de aandelen die zij bezitten (een stem per aandeel van € 2,50). Zaltbommel heeft 3.861 aandelen. De relatie met de BNG is niet gewijzigd. EV per 31-12-2022: € 4.615 miljoen EV per 31-12-2023: € 4.721 miljoen VV per 31-12-2022: € 107.459 miljoen VV per 31-12-2023: € 110.819 miljoen Resultaat 2023: € 254 miljoen Dividend over 2023: € 9.653 Niet uitkeren van dividend. Gedurende het begrotingsjaar hebben zich geen veranderingen voorgedaan in de belangen van aandeelhouders in BNG Bank.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.3. Regionaal Archief Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

81

Regionaal Archief Rivierenland Jaarrekening 2023 Website: www.regionaalarchiefrivierenland.nl Tiel Het Regionaal Archief heeft tot doel het binnen het samenwerkingsgebied vervullen van de functie van regionaal kennis- en informatiecentrum op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis en vervult daartoe de volgende taken: • De zorg voor en het beheren van de in de archiefwerkplaats berustende archiefbescheiden van de deelnemers; • Het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden van de deelnemers voor zover deze niet zijn overgebracht; • De zorg voor het beheer van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden van instanties die niet bestuurlijk in de regeling participeren en waaraan op contractbasis diensten worden verleend, en • Het stimuleren van de lokale en regionale geschiedbeoefening en het daartoe aanleggen, beheren en bewaren van een zo compleet mogelijke collectie relevant bronnenmateriaal op het gebied van de lokale- en regionale geschiedenis. Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel De leden van het algemeen bestuur worden aangewezen door de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten. Elke gemeenteraad wijst 2 leden en tevens 2 plaatsvervangende leden aan. De relatie met het RAR is niet gewijzigd.

EV per 31-12-2022 : € 702.273 EV per 31-12-2023: € 644.807 VV per 31-12-2022 : € 8.669.894 VV per 31-12-2023: € 7.994.262 Resultaat 2022: € 179.617 Resultaat 2023: € 74.938 Bijdrage 2022: € 323.653 Bijdrage 2023: € 334.709 Geen Het Regionaal Archief Rivierenland heeft een E-depot ingericht waarbij de digitale zaaksystemen van Maasdriel en Zaltbommel als pilot hebben gefungeerd. Dit E-depot is sinds januari 2024 operationeel.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.4. Regio Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

82

Regio Rivierenland Jaarstukken 2023 Website: www.regiorivierenland.nl Tiel Samenwerkingsverband voert taken uit op het gebied van milieu, afval, ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, onderwijs, educatie, economie en arbeidsmarkt, volksgezondheid en zorg en verkeer en vervoer. Daarnaast heeft de Regio Rivierenland als doel de gemeenschappelijke belangen van zijn gemeenten te behartigen, op basis van het principe 'verlengd lokaal bestuur'. Daarmee wil de Regio Rivierenland een bijdrage leveren aan een evenwichtige ontwikkeling van de regio. Dit ook in relatie tot het betreffende provinciaal- en rijksbeleid Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat uit acht (8) leden, elke gemeente heeft één zetel. Daarnaast wordt er een gezamenlijk lid aangewezen door de meerderheid van de gemeenteraden. De leden hebben in de vergaderingen van het algemeen bestuur stemrecht in de omvang waarin het inwonertal van de gemeente die hem/ haar heeft aangewezen zich verhoudt tot het inwonertal van alle deelnemende gemeenten.

De relatie met de GR Regio Rivierenland is niet gewijzigd EV per 31-12-2022: € 3.170.000 EV per 31-12-2023: € 2.527.000 VV per 31-12-2022: € 11.651.000 VV per 31-12-2023: € 11.606.000 Resultaat 2022: € 535.000 Resultaat 2023: € 108.000 Bijdrage 2022: € 251.777 Bijdrage 2023: € 265.698 De deelnemers dragen in de contractperiode bij in tekorten op basis van het aantal inwoners. Uitbreiding van taken bij Regio Rivierenland vraagt om meer sturing en formatie bij Regio Rivierenland, er is een start gemaakt met het proces rondom de takendiscussie. • Rol en werkwijze PFO Ruimte krijgt vorm en wordt verder uitgerold. • Start met proces van de takendiscussie Regio Rivierenland • Vaststellen van Public affairs- en lobbybeleidsplan Regio FruitDelta Rivierenland 2024-2028 • Er is gestart met het opzetten van een nieuwe inventarisatie voor een RegioDeal - Er is gewerkt aan regio-arrangementen als onderdeel van de Gelderse Puzzel - Er is een Lokale Ontwikkelingsstrategie opgesteld als onderdeel van LEADER

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.5. Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Ontwerp-Jaarstukken 2023 Website: www.vrgz.nl Nijmegen De Veiligheidsregio behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op de volgende terreinen: • • • • • •

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

83

Brandweerzorg Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (GHOR) Rampenbestrijding en crisisbeheersing Ambulancezorg Het voorzien in de meldkamerfunctie Sociale Veiligheid, voor zover het gaat over onderwerpen waarover regionale afstemming gewenst is. Gemeenten Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Berg en Dal, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen, Zaltbommel De burgemeesters van de deelnemende gemeenten zijn lid van het algemeen bestuur en bezitten allen gelijk stemrecht. Besluiten betreffende de begroting, de wijzigingen daarvan en de rekening en besluiten tot het doen van een uitgaaf voordat de begroting of de begrotingswijziging waarbij deze uitgaaf is geraamd is goedgekeurd, alsmede besluiten betreffende het regionaal beheers programma worden genomen op basis van gewogen stemrecht, waarbij elke gemeente voor iedere 20.000 inwoners of gedeelte daarvan één stem heeft. Het stemgewicht voor elke gemeente wordt jaarlijks bepaald op basis van het inwonertal op 1 januari van het voorafgaande jaar zoals dit is opgenomen in de bevolkingsstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De relatie met Veiligheidsregio Gelderland-Zuid is niet gewijzigd.

EV per 31-12-2022 : € 7.783.000 EV per 31-12-2023: € 10.151.000 VV per 31-12-2022 : € 66.131.000 VV per 31-12-2023 : € 65.252.000 Resultaat 2022: € 1.577.000 Resultaat 2023: € 3.076.000 Bijdrage 2022: € 2.191.457 Bijdrage 2023: € 2.360.684 • Stijgende inflatie • Toenemende maatschappelijke onrust/verharding maatschappij • Omgevingswet; • Onderzoek naar herijking verdeelsleutel deelnemersbijdragen • Huisvesting brandweerkazernes • De vijf meldkamers van veiligheidsregio's Gelderland-Midden, Gelderland Zuid, Twente, Noord en Oost Gelderland en Ijsselland zijn midden 2023 samengevoegd tot één meldkamer Oost Nederland • Vanuit het regionaal beleidsplan zijn de punten cyberrisico's, extreem weer en energietransitie belangrijke ontwikklingen.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.6. Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats

Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Jaarstukken 2023 Kerkdriel en Zaltbommel

Doel en openbaar belang

De bedrijfsvoeringseenheid voert voor de gemeente Maasdriel en Zaltbommel de bedrijfsvoeringstaken uit op het gebied van Financiën, Informatisering en Automatisering, Juridische Zaken en Human Resource Management Gemeente Maasdriel en Zaltbommel Het bestuur bestaat uit vier leden en elk lid van het bestuur heeft één stem. Zaltbommel en Maasdriel hebben beide 50% zeggenschap, waardoor zij het eens moeten zijn voordat een besluit kan worden genomen. Geen EV per 31-12-2022: € 1.049.687 EV per 31-12-2023: € 1.065.585 VV per 31-12-2022: € 2.093.168 VV per 31-12-2023: € 2.296.756 Resultaat 2022: € 329.000 Resultaat 2023: € 109.535 Bijdrage 2022: € 4.575.985 Bijdrage 2023: € 5.363.165 • De BVEB heeft slechts een minimale reserve. Op basis van de gemeenschappelijke regeling is dat maximaal 3% van de jaarlijkse exploitatielast. Op 11 mei 2023 stelde het bestuur van de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard het Organisatieplan BVEB vast.

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

De belangrijkste wijziging in dit plan is de verandering naar programmatisch en vraag gestuurd werken. Dit betekent dat de werkwijze van de organisatie niet verticaal maar horizontaal wordt opgebouwd. Het belangrijkste product is het Programma bedrijfsvoering waarin alle gezamenlijke bedrijfsvoeringsopgaven van de drie organisaties worden ondergebracht, met daarbij duidelijkheid over doel, resultaat, prioritering, eigenaar, scope, budget, mandaat etc. Deze vorm van werken wordt ondersteund door het aanbrengen van twee nieuwe bedrijfsonderdelen; • Het Bedrijfsbureau, waar de visie op bedrijfsvoering en het daarbij behorende programma wordt voorbereid, gemonitord en geëvalueerd, na goedkeuring door de directeuren van de drie organisaties. • Services, waar de individuele vragen worden gemonitord op juiste, tijdige en kwalitatieve beantwoording. De implementatie van dit nieuwe organisatieplan vindt plaats in 2024. De resultaten hiervan zullen vanaf 2025 zichtbaar worden.

84

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.7. Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar

Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

85

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Liquidatie Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Website: www.phtb.nl Zaltbommel Het uitvoeren van de doelstellingen uit de Samenwerkingsovereenkomst Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard (2009) en het Uitvoeringsconvenant Herstructurering Glastuinbouw en Paddenstoelenteelt Bommelerwaard (2015). Deze doelstellingen zijn het bieden van toekomstperspectief voor de tuinbouw, de verbetering van de leefbaarheid in de tuinbouwgebieden en het verbeteren van de landschappelijke inpassing van de tuinbouw. Provincie Gelderland, Gemeente Zaltbommel, Maasdriel, Waterschap Rivierenland Het algemeen bestuur bestaat uit acht leden, Elke deelnemer heeft daarin twee vertegenwoordigers. De vertegenwoordigers van de provincie Gelderland hebben ieder twee stemmen. Alle overige leden hebben één stem. In totaal zijn er dus 10 stemmen. Aan het eind van 2022 is officieel besloten tot opheffing van de GR PHTB per 1 januari 2023. Het PHTB is hierdoor per 1 januari 2023 'in liquidatie'. In 2023 zijn de resterende lopende dossiers overgedragen. Het opmaken van het definitieve liquidatiesaldo gebeurt in 2024, mede in verband met fisclae afwikkelingen. N.v.t. in verband met de liquidatie van deze gemeenschappelijke regeling. Het liquidatiesaldo wordt aan de deelnemers uitgekeerd. N.v.t.

in verband met de liquidatie van deze gemeenschappelijke regeling. Het liquidatiesaldo wordt aan de deelnemers uitgekeerd. : N.v.t. in verband met de liquidatie van deze gemeenschappelijke regeling. Het liquidatiesaldo wordt aan de deelnemers uitgekeerd. N.v.t. in verband met de liquidatie van deze gemeenschappelijke regeling. Het liquidatiesaldo wordt aan de deelnemers uitgekeerd. Er zijn geen risico's achtergebleven. Risico's - voor zover aanwezig - die volgen uit de overgenomen dossiers maken nu deel uit van ons eigen risicoprofiel. Door het besluit tot opheffing van GR PHTB is deze per 1 januari 2023 'in liquidatie'. In 2023 zijn de resterende lopende dossiers overgedragen aan de deelnemers en/of rechtsopvolgers. Er zijn (alleen) nog handelingen verricht ter uitvoering van de afspraken over en vanuit de opheffing en de overdracht (overeenkomstig het vastgestelde liquidatieplan). Het opmaken van het definitieve liquidatiesaldo gebeurt in 2024.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.8. Omgevingsdienst Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

86

Omgevingsdienst Rivierenland Ontwerp-Jaarstukken 2023 Website: www.ODRivierenland.nl Tiel Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemers ter zake van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het kader van het omgevingsrecht. Onder de belangen van de deelnemers wordt tevens begrepen het belang van een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland Gemeenten Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe, Zaltbommel en Provincie Gelderland Iedere deelnemer levert één lid voor het algemeen bestuur. De leden van het algemeen bestuur die zijn aangewezen door de deelnemers en waarbij de deelnemers zowel de milieutaken als bouw- en RO-taken inbrengen ieder 2 stemmen hebben, de overige leden hebben ieder 1 stem. De relatie met de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) is niet gewijzigd. EV per 31-12-2022: € 1.497.168 EV per 31-12-2023: € 2.119.493 VV per 31-12-2022 : € 6.097.280 VV per 31-12-2023 : € 6.056.485 Resultaat 2022: € 433.514 Resultaat 2023: € 1.084.464 Bijdrage 2022: € 2.533.936 Bijdrage 2023: € 2.882.543 De deelnemers dragen er steeds zorg voor dat de ODR te allen tijde over voldoende middelen beschikt om aan zijn verplichtingen te voldoen. Nadelige resultaten kunnen ten laste van de deelnemers worden gebracht.

• Naar aanleiding van het rapport “Om de leefomgeving” van de Commissie Van Aartsen is er een Interbestuurlijk Programma opgestart. • Gezamenlijke uitvoering en transitie Omgevingswet en Wkb. • Samenwerken op de thema’s: energietransitie, ruimtegebruik en stikstof.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.9. GGD Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

GGD Gelderland-Zuid Jaarrekening 2023 Website: www.ggdgelderlandzuid.nl Nijmegen De GGD bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van iedereen, met speciale aandacht voor risicogroepen. Dit doet de GGD door risico's voor de gezondheid te voorkomen en de gezondheid van alle inwoners te bevorderen. Gemeente Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, NederBetuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. Het Algemeen Bestuur van de GGD bestaat uit 18 leden. Geen EV per 31-12-2022 : € 2.547.000 EV per 31-12-2023: € 3.144.000 VV per 31-12-2022 : € 22.217.000 VV per 31-12-2023: € 28.944.000 Resultaat 2022: € 524.000 Resultaat 2023: € 260.000 Bijdrage 2022: € 1.126.740 (uniforme bijdrage) Bijdrage 2023: € 1.202.712 (uniforme bijdrage) Landelijk professioneel kader (LPK) De GGD voldoet niet aan het LPK voor de Jeugdgezondheidszorg. Er ligt een voorstel op tafel om hier wel aan te gaan voldoen, maar dit vraagt om een aanzienlijke uitzetting van de begroting. Wachtlijsten en ziekteverzuim Er is een hoog verzuim bij de GGD in combinatie met toenemende werkdruk (wachtlijsten) bij sommige diensten. Deze lasten werden in 2023 voor een groot deel opgevangen door positieve incidentele voordelen. Vanaf 2024 gaan de lasten als gevolg van ziekteverzuim en wachtlijsten echt drukken op de begroting van de GGD.

Herziening GR GGD Gelderland-Zuid Op 1 juli 2022 is de Wijzigingswet Wet gemeenschappelijke regelingen ingegaan. De Wijzigingswet is erop gericht om de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen te versterken.Hierdoor moet ook de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid vóór 1 juli 2024 worden aangepast. SPUK GALA Op landelijk niveau zijn verschillende akkoorden gesloten: het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). GALA omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. En biedt voor gemeenten en hun GGD kansen op het terrein van gezondheidsbevordering en preventie. Door de middelen te combineren in een SPUK, kan een integrale(re) afweging en prioritering worden gemaakt. Voor de rolneming van de GGD zijn met name twee onderdelen van het GALA van belang, te weten: 1. het versterken van de kennisfunctie van de GGD (mede voor het goed kunnen ondersteunen van gemeenten bij hun gemeentelijk gezondheidsbeleid) en 2. voor de coördinatie van de regionale aanpak/samenwerking preventie.

Het GALA benoemt dat de GGD een belangrijke rol kan spelen in het tot stand brengen en faciliteren van bovengemeentelijke (regionale) samenwerking. In 2023 wordt de invulling hiervan verder uitgewerkt.

87

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.10. Werkzaak Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Werkzaak Rivierenland Jaarrekening 2023 Website: www.werkzaakrivierenland.nl Tiel en Geldermalsen Werkzaak voert namens onze gemeente de Participatiewet uit. De activering van werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt is een taak van de individuele gemeenten. De organisatiedoelen van Werkzaak zijn als volgt geformuleerd: 1. Aantal plaatsingen bij werkgevers - 450 ; 2. Aantal loonkostenplaatsingen - 440 ; 3. Groepsplaatsingen - 25; 4. Uitstroom uit de uitkering - minimaal landelijk gemiddelde;

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

5. Instroompreventie. - 60%. Gemeente Buren, Culemborg, West Betuwe, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal en Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat vanaf 2019 uit 8 leden en elke deelnemer heeft één stem. Het algemeen bestuur vergadert ongeveer 8 keer per jaar. EV per 31-12-2022: € 5.756.099 EV per 31-12-2023: € 6.490.305 VV per 31-12-2022: € 27.283.642 VV per 31-12-2023: € 17.061.000 Resultaat 2022: € 1.574.487 Resultaat 2023: € 2.383.626 Bijdrage 2022: € 1.567.300 Bijdrage 2023: € 1.847.400 De conjunctuurgevoeligheid van de BUIG-budgetten. Dit is ook de reden dat stapsgewijs wordt overgegaan naar solidariteit op dit onderdeel. De Wet sociale werkvoorziening zal op termijn verdwijnen, waardoor we steeds meer te maken hebben met de doelgroep uit de regeling Beschut (in het kader van de Participatiewet). Werkzaak ondersteunt deze doelgroep via loonkostensubisdies en detacheringen. Met de invoering van de Wet Arbeidsmarkt in Balans stijgen de kosten voor tijdelijke dienstverbanden en dalen de kosten van vaste dienstverbanden. Dit heeft geleid tot aangepaste tarieven die bedrijven stimuleren om eerder medewerkers in dienst te nemen. De begrote uitstroom SW-ers van 5% per jaar verloopt sneller dan dat de rijksvegoeding daalt.

88

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.11. Avri Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

Avri Jaarrekening 2023 Website: www.avri.nl Geldermalsen Avri geeft invulling aan de afvalzorgplicht van acht gemeenten in Regio Rivierenland. Avri verzorgt de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, ontwikkelt het gemeentelijke afvalstoffenbeleid, handhaaft de afvalstoffenverordening en zorgt voor voorlichting over afval. Bij het inzamelen van grondstoffen staat hergebruik voorop. Gemeente Buren, Culemborg, Geldermalsen, Neder-Betuwe, Maasdriel, Neerijnen, Tiel, West Maas en Waal, Lingewaal en Zaltbommel Wethouder Posthouwer (algemeen bestuur) Geen EV per 31-12-2022: € 1.806.000 EV per 31-12-2023: € 2.346.000 VV per 31-12-2022: € 45.278.000 VV per 31-12-2023: € 52.375.000 Resultaat 2022: € 1.716.000 Resultaat 2023: € 1.058.000 Opbrengst voor de gemeente 2023: € 3.591.083 Bijdrage aan Avri 2023: € 3.148.874 (op basis van voorschotten) Schommelingen van opbrengsten op de mondiale grondstoffenmarkt (zoals de opbrengsten van oud papier) en toename in vervuiling van de grondstofstromen zorgen voor een financieel risico. • Uitbreiding van de huidige milieustraten in Rivierenland en voorbereiding in het opzetten van een nieuw (type) milieustraat, een toekomstbestendige milieustraat onder de noemen van een circulair ambacht centrum. • In november 2023 is de nieuwe, vaste en grotere locatie van het sorteercentrum Cirtex geopend in Tiel.

• In 2023 zijn de voorbereidingen getroffen om op 1 januari 2024 luiers en incontinentiemateriaal gescheiden in te zamelen en duurzaam te laten verwerken. • Er is een strategisch koersplan ontwikkeld, waarin de houtskoolschets is meegenomen en ter vaststelling aan de raden wordt aangeboden begin 2024. • De inzet van verenigingen bij het ophalen van oud papier is beëindigd en zij zullen de komende jaren een afbouwregeling ontvangen.

4.6.12. Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

89

Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Jaarrekening 2023 Website: www.ubrivierenland.nl Tiel De aanbesteding, aanleg, beheer en exploitatie van het open breedbandnetwerk in het buitengebied van de Regio Rivierenland Gemeenten Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel Er is een algemeen en een dagelijks bestuur. Deze worden gevormd door bestuurders van de deelnemende gemeenten. In ons geval betreft dit wethouder Zondag. EV per 31-12-2022: € 246.781 EV per 31-12-2023: VV per 31-12-2022: € 35.233.308 VV per 31-12-2023: Resultaat 2022: € 126.917 Resultaat 2023: Bijdrage 2023: € De gemeente Zaltbommel staat garant voor zijn deel van de investeringslening. Deze bedraagt circa € 6 miljoen. -

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.13. Pand 9 Naam verbonden partij Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Risico's

Pand 9 Zaltbommel Het exploiteren van het Pand 9 door de stichting Salt Boemel voor maatschappelijke organisaties en startende ondernemers. Het is de bedoeling hen een relatief goedkope werkplek aan te bieden. In het gebouw zitten diverse organisaties en startende bedrijven, de Spullewaard en de Voedselbank. Medewerker afdeling Realisatie en Beheer Er zijn wat huurders vertrokken en gekomen. Wij staan garant voor een BNG-lening van (oorspronkelijk) € 450.000. Hiervan wordt met ingang van 2014 € 45.000 per jaar afgelost. Verder verstrekten wij zelf een lening van € 100.000 aan LTS Salt Boemel, welke in 15 jaar wordt afgelost. Indien de exploitatie het toelaat lost de bestuur deze lening eerder af.

4.6.14. Bergsche Maasveren Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

90

Bergsche Maasveren Jaarrekening 2023 Website: www.bergschemaasveren.nl Heusden De drie veerverbindingen, te weten het Capelse veer, Het Drongelse veer en het Bernse veer plus het reserveveer exploiteren en in stand te houden. Hiervoor heeft zij met de overdracht vanuit Rijkswaterstaat een 'bruidsschat' van enkele miljoenen ontvangen. Voor dat bedrag moet voor de komende dertig jaar een vrije overtocht worden gegarandeerd. Gemeente Altena, Heusden, Waalwijk en Zaltbommel Wethouder Raad van Toezicht n.v.t. EV per 31-12-2022 : € 15.748.295 EV per 31-12-2023: VV per 31-12-2022 : € 441.632 VV per 31-12-2023: Resultaat 2022: € -2.485.682 Resultaat 2023: Bijdrage 2022: € 0 Bijdrage 2023: Het eigen vermogen van De Bergsche Maasveren loopt de afgelopen jaren fors terug. De verliezen op het vermogen (beleggingen en exploitatie veren gezamenlijk) zijn jaarlijks behoorlijk hoog. Dit kan in de toekomst problemen opleveren voor de continuïteit van de veerdienst. • Gezien de situatie op de financiële markten en de lage rentestand heeft er in 2021 en begin 2022 besluitvorming plaatsgevonden die het mogelijk maakte tot een minder defensieve beleggingsstrategie; • De statuten van de stichting zijn op 7 juni 2022 gewijzigd; • De stichting heeft in 2022 een professionele vermogensadviseur ingeschakeld.

Er wordt geen mandaat aan de vermogensadviseur gegeven, het bestuur zal zelf de regie over de beleggingen blijven behouden.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.6.15. Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats

Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Jaarrekening 2023 Zaltbommel

Doel en openbaar belang

Beheer van het gebouw aan de Courtine, waar de openbare bibliotheek Zaltbommel is gevestigd. Gemeente Zaltbommel, Cambium College

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Wethouder Bouchtaoui (bestuurscommissie) Geen EV per 31-12-2022: € -3.621 EV per 31-12-2023: € -3.891 VV per 31-12-2022: € 818.333 VV per 31-12-2023: € 777.562 Resultaat 2022: € -421 Resultaat 2023: € -270 Bijdrage 2022: € 4.363 Bijdrage 2023: € 4.800 Geen Geen

4.6.16. Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

91

Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Jaarrekening 2023 Website: n.v.t. Zaltbommel In stand houden en beheer historisch gebouw met gemeenteraad vergader- en trouwlocatie. Eigenaren van het oude raadhuis (Markt 10 Zaltbommel) Stemrecht Vereniging van Eigenaren EV per 31-12-2022: € 18.565 EV per 31-12-2023: VV per 31-12-2022: € 844 VV per 31-12-2023: Resultaat 2022: € 347 Resultaat 2023: Bijdrage 2022: € 15.818 BIjdrage 2023: -

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.7. Grondbeleid In deze paragraaf geven we inzicht in het gemeentelijk grondbeleid richting derden en de eigen grondexploitaties en geven we de terugblik en prognoses voor de afzonderlijke grondexploitaties, inclusief (verplichte) tussentijdse winstneming. Ook gaan we in op het reserveverloop.

4.7.1. Aard van het grondbeleid (actief/faciliterend) Grondbeleid gaat over hoe wij als gemeente omgaan met gebiedsontwikkelingen, zowel voor bedrijfs- als woningbouwlocaties. De gemeente kan enerzijds een faciliterende (passieve) houding aannemen. Wij verlenen dan planologische medewerking, stellen eisen en alle kosten die bij ons aangaande het project worden gemaakt, worden verhaald op de ontwikkelaar. Afspraken komen terecht in een privaatrechtelijke anterieure overeenkomst. Anderzijds is een actieve houding mogelijk. Wij verwerven in dat geval zelf gronden, maken deze bouwrijp, verlenen bouwtitels en verkopen de grond conform marktprijzen aan ontwikkelaars die als het ware meteen kunnen bouwen. Deze laatste optie brengt risico’s met zich mee, maar in economisch gunstige tijden levert het ook geregeld (ruime) winsten op. Mengvormen zoals publiek-private samenwerking spelen in onze gemeente momenteel in mindere mate een rol en worden daarom hier ook niet behandeld. In beide gevallen is gezond (financieel) beheer noodzakelijk. Bij facilitering moeten wij ervoor waken dat afspraken worden nageleefd en dat wij financieel geen verlies - maar ook geen winst - maken op een project van derden. Bij actief beleid, wat resulteert in één of meerdere grondexploitaties, monitoren we alle gedragingen binnen een project en gelden strenge wettelijke kaders en verantwoordingsmomenten.

Belangrijke relaties bestaan met onder andere reserves, verliesvoorzieningen, weerstandsvermogen, risico's, winstnemingen en vennootschapsbelasting. In de paragraaf hierna beschrijven wij op hoofdlijnen hoe wij doorgaans omgaan met grondbeleid. Dit in het licht van het nieuwe Bestuursakkoord 2022-2026 'Blijven bouwen'.

4.7.2. Visie op het grondbeleid Wij hanteren twee vormen van grondbeleid. In sommige gevallen heeft faciliteren de voorkeur. Veel woningprojecten in met name de dorpen zijn en werden in het verleden zo vormgegeven. Wij plaatsen onszelf hiermee op een zekere afstand en minimaliseren (financiële) risico’s. Dit laat meteen zien waarom dit de voorkeur heeft van veel gemeenten. Toch kunnen er redenen zijn om een andere werkwijze te hanteren. In de praktijk zien we namelijk ook dat onze gemeente meer dan tien actieve grondexploitaties heeft. De redenen hiervoor zijn divers. Bijvoorbeeld relatief meer zekerheid dat zaken lopen zoals voorgenomen, bestaande grondposities en/of gebiedsverbetering door ongewenste functies weg te nemen of te verplaatsen. Maar soms ook de wens om een grote integrale ontwikkeling door te voeren, zoals De Wildeman en De Waluwe. Of omdat de markt bepaalde initiatieven niet oppakt. Een voorziene winst kan ervoor zorgen om eerder actief grondbeleid te voeren, maar een verlies, mits financieel verantwoord, betekent niet per definitie dat wij dit niet doen. Alles hangt telkens af van de te bereiken doelen, beschikbare financiën en eventueel marktinitiatief. Er is geen vast 'recept' voor de beste wijze. Economisch tij en politieke wensen hebben grote invloed op de keuzen die op een bepaald gemaakt worden, zowel in onze gemeente als elders in het land.

Tijdens de vastgoedcrisis vanaf 2008 was zichtbaar dat veel gemeenten verlies leden op hun grondbezit. Wij hebben dit behoorlijk goed doorstaan en maken in diverse exploitaties van destijds nu in meer of mindere mate winst. Deze winsten stoppen we in de reserves behorend bij de grondexploitaties en kunnen door u ingezet worden. Toch is dit ook niet meteen reden om voor allerlei projecten grondposities te verwerven en daarmee grondexploitaties te activeren. Grondbeleid vergt een constante afweging waarbij de logische keuzen van jaar tot jaar en van geval tot geval kunnen verschillen. Echter, gelet op de huidige omstandigheden en bestaande politieke wensen, ligt een verschuiving naar actieve grondpolitiek in de rede. In het bestuursakkoord is een en ander eveneens met een ruime bandbreedte verwoord. Meer sociale huurwoningen, bouwen naar lokale behoefte voor elke doelgroep, vastgoedtransformaties, proeven met

92

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

erfpacht en duurzaamheid. Hierbij zijn de Brakel-West, Bossche Poort en Buitenstad specifiek genoemd. Deze doelstellingen zijn met beide vormen van grondpolitiek haalbaar. Wanneer een bepaalde ontwikkeling actueel wordt, wegen wij op dat moment af hoe en wat onze rol wordt waarbij wij onder meer voorgaande uitgangspunten in ogenschouw nemen. Deze werkwijze laat zich het beste typeren door: faciliteren indien gewenst, regisseren waar relevant en creëren wanneer nodig. Gelet op de ambities wordt actieve grondpolitiek, mits financieel verantwoord en bij uitblijven van marktinitiatief, daarbij nadrukkelijk niet uitgesloten. Wij kunnen in onze aanpak gebruik maken van alle omgevingsrechtelijke instrumenten die voorhanden zijn; wij sluiten niets bij voorbaat uit en daarom hanteren wij geen uitgebreide nota grondbeleid.

4.7.3. Financiële kengetallen en exploitatiebeschrijvingen Hieronder staat voor onze in exploitatie genomen gronden (grondexploitaties) een schema met kengetallen en daaronder een algemene beschrijving per complex. De materiële vaste activa vindt u elders in dit document. Wij maken in de tabel een vergelijking tussen de cijfers conform de actualisatie voor de jaarrekening 2022 (de cijfers per 31-12-2022 zijn gelijk aan 1-1-2023) en de geactualiseerde cijfers voor de voorliggende jaarrekening van 2023. Inkomsten Uitgaven Eindwaarde Eindwaarde Wijzing Voorziening Voorziening Wijziging Grondexploitaties 2023 2023 31-12-2022 31-12-2023 eindwaarde 31-12-2022 31-12-2023 voorziening Looptijd 2020 t/m Beersteeg-West 125 -86 367 452 86 -86 2024 2024 t/m De Tol 20 42 -1.487 -1.487 1.487 1.487 2028 2007 t/m Dijkzicht-Zuid 368 -2.190 2.190 2.190 -2.190 2023 2019 t/m Langerak 1.350 45 1.149 1.091 -58 2024 2021 t/m Thorbeckestraat 86 184 94 102 8 2027 2022 t/m Vébéterrein 11 -552 -636 -84 552 636 84 2027 2011 t/m Waluwe II 833 7.306 -7.306 2023 2016 t/m Waluwe III 55 336 -236 571 807 236 -236 2031 2004 t/m Wildeman I -0 91 12.517 11.421 -1.096 2029 2013 t/m Wildeman II 349 29 16.304 -16.304 2023 2019 t/m Wildeman III 49 5.876 5.849 -27 2028 Totaal

1.860

2.112

40.182

17.277

-22.905

3.064

2.123

-940

Beersteeg-West Deze exploitatie is gedurende 2020 geactiveerd. In 2022 is de bouw van het hospice gestart en in 2023 volgen de kleine woningen. 2024 staat in het teken van het woonrijp maken van het geheel en de afronding van deze gebiedsontwikkeling. Het complex kende een bescheiden verlies, maar kosten zijn lager uitgevallen waardoor er sprake is van een verwacht positief resultaat. De Tol Deze grondexploitatie is in de tweede helft van 2023 geopend. Het betreft een locatie waarbij gronden worden uitgegeven voor een kantoorgebouw en daarnaast voor tijdelijke huisvesting. Het gaat om tijdelijke sociale huur- en middeldure huurappartementen. De doorlooptijd is tot en met 2028. Het project kent een verlies en hier is een verliesvoorziening voor voorzien. Dijkzicht-Zuid In 2023 zijn de laatste werkzaamheden voor het woonrijp maken verricht. Dit project is per ultimo 2023 afgesloten. Hiermee wordt het verlies weggestreept tegen de inbrenging van de verliesvoorziening.

93

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Langerak In dit gebied ligt 1 hectare bedrijfsgrond. Vanwege de beslaglegging hierop heeft de uitgifte plaatsgevonden in 2023. De exploitatie kent - wanneer zich geen onvoorziene zaken voordoen - een positief financieel resultaat, zij het dat alle kosten uit het verleden niet in het model zijn opgenomen. Thorbeckestraat Deze exploitatie is in 2021 gestart. De planvorming voor de herontwikkeling van Akwamarijn en De Ring is nog in volle gang. In 2024 kan worden gestart met het begin van het bouwrijp maken en in 2025 vindt naar verwachting de uitgifte plaats. Vanwege de tijdelijke status van De Ring als noodopvang voor asielzoekers zijn de opstallen op moment van schrijven nog niet geamoveerd. Dijkzicht-Zuid Op moment van schrijven worden de laatste uitgaven voor het woonrijp maken verwacht voor 2023. Dit betekent dat dit complex ultimo 2023 wordt afgesloten. Op dat moment wordt het verlies weggestreept tegen de inbrenging van de verliesvoorziening. Thorbeckestraat Deze exploitatie is in 2021 gestart. De planvorming voor de herontwikkeling van Akwamarijn en De Ring is nog in volle gang. De verwachting is dat in 2023 gestart kan worden met het begin van het bouwrijp maken en in 2024 of 2025 de uitgifte. Vanwege de tijdelijke status van De Ring als noodopvang voor asielzoekers zijn de opstallen op moment van schrijven nog niet verwijderd.

Vébéterrein Dit complex is gestart in 2022 en omvat de gronden van een voormalige keukenzaak nabij de Oenselstraat in de binnenstad. Dit project staat nog helemaal aan het begin. De beoogde uitgifte van de gronden is vooralsnog voorzien voor 2025 en 2026. Woningbouw op deze plaats kost meer dan het opbrengt; vandaar dat een voorziening ter grootte van het verlies is getroffen. Waluwe II Dit betreft het gebied tegenover het gemeentehuis. De laatste kavels zijn in 2021 verkocht en de woningen daarop zijn in 2022 opgeleverd. 2023 als afsluitingsjaar stond in het teken van het finaal woonrijp maken van het gebied. Het omvat dan circa 360 woningen. Daaropvolgend ontwikkelen wij verder de naastgelegen Waluwe III. Deze exploitatie heeft over de gehele looptijd een hoge winst opgeleverd. Waluwe III Deze exploitatie omvat de voormalige gronden van het American Roadhouse en Nivo Sparta. De bouw van het gezondheidscentrum plus woningen op de deellocatie Roadhouse vangt in tranches aan vanaf 2023. Vanaf 2025 volgt woningbouw op de deellocatie Nivo Sparta en de nieuwbouw van het nieuwe cultureel centrum binnen de maatschappelijke zone. Het sportcentrum en de onderwijsinstellingen binnen deze zone zijn voorafgaand aan 2023 al opgeleverd. De beoogde winstgevendheid is duidelijk teruggelopen wegens de lange looptijd in combinatie met de gestegen prijzen.

Wildeman I Dit betreft de eerste uitleg van het industriegebied van Zaltbommel na 2005. Er resteren nog drie kavels, waaronder de grote zogenaamde PDV-strook naast de Gamma. Vanwege de netcongestie op het stroomnetwerk kunnen de nog uit te geven kavels op dit moment niet voorzien worden van een stroomaansluiting. De uitgifte van het laatste perceel is leidend voor het jaar van afsluiting. Ongeacht het jaar van afsluiting heeft het complex reeds winst opgeleverd. Wildeman II In 2023 is de laatste hand gelegd aan het woonrijp maken, nadat de laatste tranche door de bouwer is opgeleverd. Het perceel grond gelegen in gemeente Maasdriel maar onderdeel van de grondexploitatie is uit de exploitatie overgeheveld naar de algemene middelen. Hiermee is de exploitatie per eind 2023 afgesloten. Dit winstgevende complex heeft door de jaren heen een grote bijdrage aan de winstnemingsreserve gedaan. Wildeman III Het toekomstige plangebied van De Wildeman III is gelegen ten oosten van De Wildeman II, tussen de Van Heemstraweg- Oost en de N322. De procedures voor de omgevingsrechtelijke aspecten lopen, zij het dat door

94

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

mogelijke bezwaren en de verwachte stikstofdepositie het ruimtelijk traject relatief lang kan duren. De verwachting is dat de ruimtelijke procedure medio 2024 is doorlopen mits er niet wordt geprocedeerd tot aan de Raad van State. Gronden kunnen nog niet worden uitgegeven vanwege netcongestie, mogelijk kan dit gedeeltelijk vanaf 2026. Voor 2024 worden nog geen zichtbare fysieke werkzaamheden verwacht.

4.7.4. Balans, winstnemingen, reserves en risico's Boek- en balanswaarden De totale boek- en balanswaarden (boekwaarden minus eventuele verliesvoorzieningen ingeval van negatieve complexen) van alle grondexploitaties zullen in 2023 respectievelijk dalen en gelijk blijven ten opzichte van 2023. De totale boekwaarde daalt van € 9,8 naar € 8,9 miljoen. Dit komt onder andere omdat enkele exploitaties zijn afgesloten (Dijkzicht-Zuid, Waluwe II en Wildeman II) en omdat er voor per saldo meer inkomsten waren dan dat er kosten waren. Verkopen verlagen namelijk de boek- en balanswaarde, terwijl aankopen en uitgaven deze verhogen. De zogenaamde balansverkorting van de afgelopen jaren wordt hiermee dus voortgezet. De balanswaarde blijft bij benadering gelijk met € 6,8 miljoen, dit komt omdat er exploitaties zijn afgesloten maar ook de verlieslatende exploitatie De Tol is geopend. Grondexploitatie Beersteeg-West De Tol Dijkzicht-Zuid Langerak

Boekwaarde 31-12-2022 -965 2.083 118

Boekwaarde 31-12-2023 -652 22 -484

Wijziging boekwaarde 313 22 -2.083 -602

Balanswaarde 31-12-2022 -1.050 -107 118

Balanswaarde 31-12-2023 -652 -1.465 -484

Wijziging balanswaarde 398 -1.465 107 -602

Thorbeckestraat Vébéterrein Waluwe II Waluwe III Wildeman I

138 464 -1.438 2.145 5.270

237 475 2.511 4.494

99 11 1.438 366 -776

138 -88 -1.438 1.909 5.270

237 -162 2.511 4.494

99 -74 1.438 602 -776

Wildeman II Wildeman III

-288 2.240

2.289

288 49

-288 2.240

2.289

288 49

Totaal

9.768

8.892

-876

6.704

6.769

65

Winstnemingen Wij onttrekken verplicht tussentijdse winsten bij complexen met een positieve eindwaarde. Bij negatieve exploitaties kan daarentegen geen winst worden onttrokken, omdat deze eenvoudigweg niet bestaat. Voor de bijbehorende verliezen zijn in deze gevallen reeds voorzieningen getroffen, zodat het financieel nadeel reeds gedekt is. Met andere woorden: bij de afsluiting van een verlieslatende grondexploitatie staat de gemeente niet voor negatieve verrassingen. Toepassing van de winstnemingsregels leidt voor 2023 tot winstnemingen bij Beersteeg-West, Langerak, Waluwe II, Waluwe III en Wildeman II. Voor Wildeman I geldt dat er sprake is van een winstcorrectie vanwege het feit dat de verwachte eindwaarde is afgenomen. In totaal bedraagt de winstneming in 2023 € 1,3 miljoen, wat bovenop de reeds in eerdere jaren gedane winstnemingen komt à € 33,2 miljoen. In totaliteit is dan inclusief 2023 € 34,5 miljoen winst tussentijds onttrokken. De som aan eindwaarden (exclusief de negatieve eindwaarden die niet in winst resulteren) bedraagt € 17,3 miljoen. Bij gelijkblijvende omstandigheden kan vanaf 2024 nog € 9,0 miljoen winst onttrokken worden. Alle gelden komen terecht in de winstnemingsreserve, van waaruit u al diverse wensen financieel gerealiseerd heeft.

Het verdient wel algemene opmerking dat de winstnemingen vanwege de verplichte formule deels gebaseerd zijn op gelden die er nog niet altijd zijn. Daarom is alertheid geboden bij onttrekkingen uit de reserve winstnemingen en geldt altijd het advies dat voldoende liquide middelen aangehouden dienen te worden voor het geval zich onvoorziene omstandigheden voordoen.

95

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Eindwaarde 31-12-2023 367 -1.487 -

Winstneming totaal 187 -

Waarvan in 2023 187 -

Langerak

1.091

703

Thorbeckestraat Vébéterrein Waluwe II Waluwe III Wildeman I

102 -636 571 11.421

1 7.560 85 9.457

Wildeman II Wildeman III

5.849

Totaal

17.277

Grondexploitatie Beersteeg-West De Tol Dijkzicht-Zuid

Waarvan vóór 2023 -

Restant winstneming 181 -

703

-

393

1 605 85 -867

6.955 10.324

103 489 1.958

16.543 1

608 1

15.935 -

5.901

34.537

1.323

33.215

9.024

Reserveverloop en weerstandsvermogen Voor de grondexploitaties bestaan twee reserves, te weten de algemene reserve en de winstnemingsreserve. Het verloop van beide reserves is in 2024 naar verwachting conform onderstaande tabel. Zichtbaar zijn de startsaldi van achtereenvolgens € 2,0 ton en € 12,1 miljoen (gebaseerd op de begrote eindsaldi van 2022), waarna diverse inkomsten en uitgaven met de reserves verrekend worden. Voor de algemene reserve is zichtbaar dat het aantal mutaties in 2023 heeft geleid tot een verlaging van de reserve vanwege wijziging van bestaande verliesvoorzieningen (negatief), de afsluiting van Dijkzicht-Zuid (negatief), correctie op de afsluiting van Ormeling (positief) en de verhoging van het voorbereidingskrediet van Brakel-West (negatief). Vanwege deze verlagingen is een overheveling gedaan vanuit de reserve winstnemingen à € 3,0 mln. De eindstand is hiermee € 1,7 miljoen. Bij de reserve winstnemingen zijn de afsluiting van Waluwe II en Wildeman II zichtbaar. In feite zijn dit de laatste restanten winstnemingen. Hierop zijn de winstnemingen van de nog niet af te sluiten complexen zichtbaar, te weten Beersteeg-West en Waluwe III. Daarnaast heeft een winstcorrectie plaatsgevonden voor Wildeman I. Daarna is de interne afdracht bovenwijks opgevoerd en vervolgens is bij de regel vennootschapsbelasting te zien dat er Vpb betaald dient te worden.

Dit is een inschatting op basis van eerdere winsten. Alle boekingen resulteren in een eindstand per ultimo 2023 van € 10,1 miljoen. Tot slot zijn de voor nu bekende vorderingen over 2024 zichtbaar ten behoeve van de berekening van het weerstandsvermogen in relatie tot de risicobedragen. Dit resulteert in een restant weerstandsvermogen van ruim € 1,4 miljoen in combinatie met een weerstandsratio van 5,9 (ruim voldoende) voor de algemene reserve. Voor de winstnemingsreserve wordt geen weerstandsratio gehanteerd.

96

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Verloop reserves Beginstand per 01-01-2023 Wijziging bestaande verliesvoorzieningen Afsluiting Dijkzicht-Zuid Vrijval verliesvoorziening Dijkzicht-Zuid

Algemene reserve grondexploitatie 245 -1.249 -2.451

Reserve winstneming grondexploitaties 12.123 -

2.190

-

482

7.560 -6.955 16.543 -15.935 -

Aanvullend voorbereidingkrediet Brakel-West Winstneming Beersteeg-West Winstneming Langerak Winstneming Thorebeckestraat Winstneming Waluwe III Winstneming Wildeman III Winstcorrectie Wildeman I Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2023 Vennootschapsbelasting (Vpb) 2023 Overheveling vanuit winstnemingsreserve naar algemene reserve

-506 3.000

187 703 1 85 1 -867 -101 -139 -3.000

Eindstand 31-12-2023 Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2024 Vennootschapsbelasting 2024

1.711 -

10.206 -51 -463

Beschikbaar weerstandsvermogen inclusief vorderingen 2023 Risicobedrag de Tol Risicobedrag Vébéterrein Risico-overstijging eindwaarde Thorbeckestraat

1.711 154 102 33

9.692

Totale risico's Restant weerstandsvermogen Weerstandsratio

289 1.422 5,9

9.692 n.v.t.

Afsluiting Waluwe II Vrijval winstneming Waluwe II Afsluiting Wildeman II Vrijval winstneming Wildeman II Correctie afsluiting Ormeling op jaarrekening 2022

Risico's Exploitatie van bouwgrond gaat gepaard met risico’s. Binnen bepaalde marges zijn de risico’s beheersbaar. Inherent aan bouwgrondexploitaties is het meerjarig karakter. Om dit proces goed te kunnen beheersen, is het noodzakelijk voortdurend inzicht te hebben in de ontwikkeling van de baten en lasten en de fasering van de exploitatie. Verder zijn er zowel algemene als specifieke risico’s die per plan meer of minder relevant zijn. Door twee keer per jaar de grondexploitaties te herzien (jaarrekening en begroting) en voor tekorten verliesvoorzieningen te treffen, beperken wij deze risico’s in zekere mate. Daarnaast wordt per exploitatie een risicoanalyse gemaakt. In de vorige paragraaf stonden in de tabel de risico's van het negatieve complex, omdat deze verband houden met het weerstandsvermogen. De hieruit voortvloeiende weerstandsratio is 5,9. De reden dat de risico's van winstgevende exploitaties er hierboven niet bij staan, is dat indien de risico's zich daar onverhoopt voordoen, dit gedekt kan worden uit het positieve saldo (in tegenstelling tot negatieve exploitaties) en daarom in beginsel geen relatie hebben met het weerstandsvermogen (tenzij het risico de eindwaarde overstijgt zoals bij de Thorbeckestraat).

In onderstaand schema staan daarom ter volledigheid apart de risico's per 2024 behorende bij de positieve exploitaties afgezet tegen de eindwaarde zonder de reeds gedane winstnemingen. Risico's op positieve grondexploitaties Thorbeckestraat Waluwe III Thorbeckestraat Langerak Wildeman I Wildeman II Wildeman III Totaal

97

Risicobedrag 560 135 680 465 865

Eindwaarde 7.306 571 102 1.091 11.421 16.304 5.849

2.704

42.644

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

Conclusie 2023 was voor het Zaltbommelse ‘grondbedrijf’ een relatief gunstig jaar. In 2023 is de inflatie ten opzichte van 2022 gedaald. Deze inflatiedaling heeft ertoe geleidt dat er geen substantiële kostenstijgingen binnen de grondexploitaties hebben plaatsgevonden, zoals in 2022 wel het geval was. Dit maakt dat het Zaltbommelse grondbedrijf in een rustiger vaarwater is terecht gekomen. Binnen één grondexploitatie zijn de gevolgen van de netcongestie zichtbaar. Dit leidt tot langere doorlooptijden waardoor gronduitgiften op de lange termijn opschuiven. De algemene reserve grondexploitaties en de winstnemingsreserves laten een gezond beeld zien. Wel is het raadzaam de stand van de reserves in de gaten te houden in relatie tot hieruit eventueel te nemen onttrekkingen. Gelet op de ambitie om waar gewenst meer actieve grondpolitiek te bedrijven, kan dit een grote impact hebben op de reserves. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Brakel-West, welk plan volgens eerdere berekeningen een negatief resultaat had van circa € 7 miljoen. Dit bedrag dient uit de reserves onttrokken te worden.

98

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

4.8. Wet Open Overheid Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. De Woo is de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De Wet open overheid moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar en uitwisselbaar is. De Woo verplicht overheden om documenten in verschillende informatiecategorieën actief te publiceren op het internet binnen 14 dagen nadat ze zijn vastgesteld of ontvangen. Dit betekent dat, naast de juridische en technische aspecten, iedere medewerker zich bewust moet zijn van de openbaarmaking van de op te stellen documenten. De wet wordt stapsgewijs ingevoerd, met het doel dat alle gemeenten na vijf jaar volledig voldoen aan de verplichting omactief openbaartemaken. In eerste instantie werd in de Woo bepaald dat alle documenten zouden worden gepubliceerd via de centrale voorziening PLOOI (Platform Open Overheidsinformatie) maar de ontwikkeling van dit platform is in de huidige vorm stopgezet. Er is in het tweede kwartaal van 2023 een eenvoudigere variant ontwikkeld waarbij alleen sprake is van een zoekfunctie (de Woo-index). Op dit moment geldt alleen een ‘inspanningsverplichting’ om de eerste vier documentcategorieën (actief) te publiceren. Hiervan worden op dit moment al twee categorieën gepubliceerd: de raads- en collegebesluiten en contactgegevens van de organisaties inclusief Woo-contactpersoon.

Uiterlijk in 2024 worden ook de Wooverzoeken gepubliceerd op de website. De laatste categorie die op dit moment in tranche 1 zitten zijn de convenanten (samenwerkingsovereenkomsten). Besluitvorming hierover wordt nog afgewacht. Ter voorbereiding op verdere besluitvorming is een projectgroep opgestart waarin vier deelresultaten zijn bepaald: 1. Inventarisatie van de informatiehuishouding per documentcategorie en het vaststellen van (nieuwe) processen per documentcategorie; 2. Technische voorbereidingen voor het proces van ontsluiting, zoals anonimiseren van documenten, het laten voldoen aan de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) en overige wettelijke eisen, naast de koppeling voor (automatische) publicatie via de Woo-index; 3. Bewustwording en training van medewerkers; 4. In- en externe communicatie. De bedrijfsvoeringseenheid heeft inmiddels voor beide gemeenten het zaaksysteem uitgebreid met een anonimiseringstool van DataMask. Documenten kunnen hier vanuit het zaaksysteem worden geanonimiseerd. De werkgroep heeft voorbereidingen gedaan voor de selectie van een publicatietool. Begin 2024 zal hier een besluit over worden genomen. De gemeenten hebben naast een Woo-contactpersoon ook een Woo-redacteur, die zorgdraagt voor de juiste aansluitingen met de Woo-index, op het moment dat documenten worden gepubliceerd.

De colleges hebben besloten om het ambitieniveau ‘basis’ te volgen, waarbij de gemeenten de wettelijke fasering van de Woo volgen. Voor elke fase worden de documenten uit de betreffende categorie vanaf de wettelijk verplichte datum actief openbaar gemaakt. De gemeente voldoet aan het wettelijk minimum voor wat betreft het openbaar maken van overheidsstukken uit de categorieën, opgenomen in artikel 3.3 van de Woo, in de daartoe behorende fase. De verwachting is dat we in 2024, wanneer de technische voorbereidingen gereed zijn, het ambitieniveau Medium zal worden bereikt, waarbij de gemeenten zelf het initiatief nemen om bepaalde document categorieën vooruitlopend op besluitvorming te gaan publiceren.

99

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2023 ZALTBOMMEL

5. Jaarrekening 5.1. Balans 5.1.1. Activa Balans per

31-12-2023

31-12-2022

Vaste activa Immateriële vaste activa Kosten van onderzoek en ontwikkeling

Materiële vaste activa Investeringen met een economisch nut Investeringen met een economisch nut waarvoor een heffing kan worden geheven Investeringen met een maatschappelijk nut

Financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Overige langlopende leningen

Totaal vaste activa

192

-

192

-

58.001 13.325 16.198

53.317 13.230 15.360

87.525

81.907

34 2.691

34 2.241

2.725

2.275

90.442

84.182

Vlottende activa Voorraden Onderhanden werk en bouwgronden in exploitatie

Uitzettingen Vorderingen op openbare lichamen Uitzettingen in 's Rijks schatkist Rekening-courantverhoudingen met niet-financiële instellingen Overige vorderingen

Liquide middelen Kassaldi Banksaldi

Overlopende activa De van de Europese en Nederlandse overheidslichamen nog te ontvangen voorschotten die ontstaan door voorfinanciering op uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel Overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen

6.769

6.704

6.769

6.704

8.791 1.804 375 1.233

7.135 5.287 549 1.530

12.203

14.501

4 556

2 561

560

563

83

1.526

4.242

4.897

4.325

6.423

Totaal vlottende activa

23.856

28.191

Totaal activa

114.299

112.373

100