Bijlage 1. Programmabegroting 2022 Zaltbommel - Versie raad 4 november 2021

4.7.4. Balans, winstnemingen, reserves en risico's Boek- en balanswaarden De totale boek- en balanswaarden (boekwaarden minus eventuele verliesvoorzieningen ingeval van negatieve complexen) van alle grondexploitaties zullen in 2022 respectievelijk dalen en stijgen ten opzichte van 2021. De boekwaarde stijgt van € 11,5 naar € 14,9 miljoen. Dit komt omdat voor diverse nieuwe exploitaties meer kosten gemaakt worden dan er inkomsten zijn. Verkopen verlagen namelijk de boek- en balanswaarde, terwijl aankopen en uitgaven deze verhogen. De zogenaamde balansverkorting van de afgelopen jaren is hiermee tot een einde gekomen. De balanswaarde daalt echter van € 8,8 naar € 6,0 miljoen. Dit is grotendeels het gevolg van het in exploitatie nemen van Brakel-West en de daarbij behorende verliesvoorziening. Grondexploitatie (bedragen x € 1.000) Waluwe II Waluwe III Beersteeg-West Brakel-West Ormeling Dijkzicht-Zuid Thorbeckestraat Langerak Wildeman I Wildeman II Wildeman III Totaal

94

Boekwaarde 1-1-2021 -1.522 3.544 89 389 2.681 100 5.951 -1.765 2.043

Boekwaarde 1-1-2022 -1.520 4.782 208 1.483 431 1.931 173 157 5.803 -1.221 2.691

Wijziging boekwaarde 2 1.237 119 1.483 42 -750 173 57 -147 544 648

Balanswaarde 1-1-2021 -1.522 3.544 89 -88 495 100 5.951 -1.765 2.043

Balanswaarde 1-1-2022 -1.520 4.782 208 -4.797 -57 -251 173 157 5.803 -1.221 2.691

Wijziging balanswaarde 2 1.237 119 -4.797 31 -745 173 57 -147 544 648

11.510

14.920

3.409

8.847

5.971

-2.877

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2022 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Winstnemingen Sinds 2016 onttrekken wij onder voorwaarden verplicht tussentijdse winsten bij complexen met een positieve eindwaarde. Bij negatieve exploitaties kan daarentegen geen winst worden onttrokken, omdat deze eenvoudigweg niet bestaat. Voor de bijbehorende verliezen zijn in deze gevallen reeds voorzieningen getroffen, zodat het financieel nadeel reeds gedekt is. Met andere woorden: bij de afsluiting van een verlieslatende grondexploitatie staan we niet voor negatieve verrassingen. Toepassing van de winstnemingsregels leidt in 2022 tot winstnemingen bij Waluwe II, Waluwe III, Wildeman I, Wildeman II en mogelijk Wildeman III. In totaal bedraagt de winstneming in 2022 € 2,5 miljoen, wat bovenop de reeds in eerdere jaren gedane winstnemingen komt à € 30,2 miljoen. In totaliteit is dan inclusief 2022 € 32,7 miljoen winst tussentijds onttrokken. De som aan eindwaarden (exclusief de negatieve eindwaarden die niet in winst resulteren) bedraagt € 40,2 miljoen. Dit betekent dat bij gelijkblijvende omstandigheden vanaf 2023 nog € 7,5 miljoen winst onttrokken kan worden. Alle gelden komen terecht in de winstnemingsreserve. Hieruit heeft u al diverse wensen financieel gerealiseerd. Het verdient wel algemene opmerking dat de winstnemingen vanwege de verplichte formule deels gebaseerd zijn op gelden die er nog niet altijd zijn.

Daarom is alertheid geboden bij onttrekkingen uit de reserve winstnemingen en geldt altijd het advies dat voldoende liquide middelen aangehouden dienen te worden voor het geval zich onvoorziene omstandigheden voordoen. Grondexploitatie (bedragen x € 1.000) Waluwe II Waluwe III Beersteeg-West Thorbeckestraat

Eindwaarde 1-1-2022 6.283 1.381 120 707

Gedane totale winstneming Waarvan in 2022 5.769 252 255 142

Waarvan in 2016-2021 5.516 113

-

-

-

Restant winstneming 514 1.127 120 707

Langerak Wildeman I Wildeman II Wildeman III

1.042 11.685 15.771 3.219

862 10.041 15.771 1

862 484 741 1

9.557 15.030 -

179 1.644 0 3.219

Totaal

40.208

32.698

2.482

30.216

7.510

Reserveverloop en weerstandsvermogen Voor de grondexploitaties bestaan twee reserves, te weten de algemene reserve en sinds 2017 de winstnemingsreserve. Het verloop van beide reserves is in 2022 naar verwachting conform onderstaande tabel. Zichtbaar zijn de startsaldi van achtereenvolgens € 1,3 miljoen en € 2,9 miljoen, waarna diverse inkomsten en uitgaven met de reserves verrekend worden. Voor de algemene reserve is zichtbaar dat de som aan verliesvoorzieningen zeer beperkt afneemt, wat resulteert in een minbedrag. Daarna is de afsluiting van de Ormeling en Dijkzicht-Zuid zichtbaar door middel van enerzijds de afboeking van het verlies en anderzijds het inbrengen van de eerder getroffen verliesvoorziening. Beide bedragen strepen elkaar weg. Tot slot wordt naar verwachting ook Wildeman II afgesloten, hoewel het bedrag hier nihil is omdat elders in het overzicht het restant aan winst wordt toegevoegd aan de reserve. Bij de reserve winstnemingen zijn de winsttoevoegingen zichtbaar die in de alinea hierboven beschreven zijn. Daarna is de interne afdracht bovenwijks opgevoerd. Vervolgens is bij de regel vennootschapsbelasting te zien dat er Vpb betaald dient te worden. Dit is een inschatting op basis van eerdere winsten. Alle boekingen resulteren in een eindstand per ultimo 2022 van € 1,3 miljoen en € 4,3 miljoen voor respectievelijk de algemene reserve en winstnemingsreserve.

Tot slot zijn de voor nu bekende vorderingen over 2023 zichtbaar ten behoeve van de berekening van het weerstandsvermogen in relatie tot de risicobedragen. Door de activering van BrakelWest in 2021 is de hieruit volgende weerstandsratio sterk verlaagd tot 1,0, hoewel dit nog steeds (nipt) voldoende is. Voor de winstnemingsreserve wordt geen weerstandsratio gehanteerd.

95

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2022 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Verloop reserves grondexploitaties t.b.v. begroting 2022 (bedragen x € 1.000) Beginstand per 01-01-2022 Wijziging bestaande verliesvoorzieningen Afsluiting Ormeling Vrijval verliesvoorziening Ormeling

Algemene reserve grondexploitaties 1.264

Winstnemingsreserve grondexploitaties 2.939

-6 -488

-

488

-

Afsluiting Dijkzicht-Zuid Vrijval verliesvoorziening Dijkzicht-Zuid Afsluiting Wildeman II Winstneming Wildeman I Winstneming Wildeman II

-2.182 2.182 -

484 741

Winstneming Wildeman III Winstneming Waluwe II Winstneming Waluwe III Winstneming Langerak Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen Vennootschapsbelasting (Vpb) Overige besluitvorming ten laste van 2022 Eindstand 31-12-2022

1.257

1 252 142 862 -327 -750 4.343

-

-200 -500

1.257

3.643

-1.228 -25 -3 -1.255 2

3.643

1,0

n.v.t.

Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2023 Vennootschapsbelasting 2023 Beschikbaar weerstandsvermogen inclusief vorderingen 2023 Risicobedrag Brakel-West Risicobedrag Dijkzicht-Zuid Risicobedrag De Ormeling Totale risico's Restant weerstandsvermogen Weerstandsratio

Risico's Exploitatie van bouwgrond gaat gepaard met risico’s. Binnen bepaalde marges zijn de risico’s beheersbaar. Inherent aan bouwgrondexploitaties is het meerjarig karakter. Om dit proces goed te kunnen beheersen, is het noodzakelijk voortdurend inzicht te hebben in de ontwikkeling van de baten en lasten en de fasering van de exploitatie. Verder zijn er zowel algemene als specifieke risico’s die per plan meer of minder relevant zijn. Door twee keer per jaar de grondexploitaties te herzien en voor tekorten verliesvoorzieningen te treffen, elimineren wij deze risico’s in zekere mate. Daarnaast wordt per exploitatie een risicoanalyse gemaakt. In de vorige paragraaf stonden in de tabel de risico's van het negatieve complex, omdat deze verband houden met het weerstandsvermogen. De hieruit voortvloeiende weerstandsratio is 1,0. De reden dat de risico's van winstgevende exploitaties er hierboven niet bij staan, is dat indien de risico's zich daar onverhoopt voordoen, dit gedekt kan worden uit het positieve saldo (in tegenstelling tot negatieve exploitaties) en daarom in beginsel geen relatie hebben met het weerstandsvermogen (tenzij het risico de eindwaarde overstijgt). In onderstaand schema staan daarom ter volledigheid apart de risico's per 2022 behorende bij de positieve exploitaties afgezet tegen de eindwaarde zonder de reeds gedane winstnemingen.

Grondexploitatie (bedragen x € 1.000) Waluwe II Waluwe III Beersteeg-West Brakel-West Ormeling Dijkzicht-Zuid Thorbeckestraat Langerak Wildeman I Wildeman II Wildeman III Totaal

96

Risicobedrag 1-1-2022 119 708 93 1.228

Eindwaarde 1-1-2022 6.283 1.381 120 -6.280

3 25 212 7 442 29 281

-488 -2.182 707 1.042 11.685 15.771 3.219

3.147

31.259

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2022 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Conclusie De financiën van het "grondbedrijf" van de gemeente Zaltbommel blijven in 2022 naar verwachting gezond. Wel is het raadzaam de stand van de reserves in de gaten te houden in relatie tot hieruit eventueel te nemen onttrekkingen. Ook heeft het in exploitatie nemen van Brakel-West ingrijpende gevolgen op het weerstandsvermogen.

97

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2022 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5. Financiële begroting 5.1. Uitgangspunten begroting 2022 Bij het opstellen van de begroting 2022 en verder houden we rekening met het vastgestelde gemeentelijke financiële kader. Ook is het toetsingskader van de toezichthouder betrokken bij het opstellen van de begroting.

Besluitvorming In de begroting 2022 is verwerkt: • Het staand beleid • De effecten van de Perspectiefnota 2022 • Het structurele effect van de Bestuursrapportage 2021

Financiële uitgangspunten Salariskosten We hanteren voor de salariskosten de ontwikkeling zoals genoemd in de laatst bekende circulaire van het Gemeentefonds. Op dit moment is dat een index van 2,50% volgens de Septembercirculaire 2021. De salariskosten berekenen we op basis van de huidige bezetting van de toegestane formatie. Niet ingevulde vacatures ramen we op het maximale salarisniveau. Financieringskosten In de Nota Activabeleid zijn de uitgangspunten bepaald voor het toerekenen van de rente. Inmiddels is de regelgeving op dit punt aangepast. Dit betekent dat wij in de begroting rekening houden met een rekenrente voor grondexploitaties van 1,25% en overige investeringen 1,25% in 2022. Voor het aantrekken van langlopende leningen gaan we uit van 0,5%. De rente op kortlopende leningen (kasgeld) is zo laag, dat we hiervoor rekenen met een rente van 0,0%. Doorrekenen uren Uren rekenen we niet toe naar taakvelden. Immers, voor de financiële begroting maakt het op zich niet uit of de tijd geraamd wordt naar activiteit A of B. Hierop zijn echter wel enkele uitzonderingen van toepassing. Als tijd wordt ingezet voor grondexploitaties, investeringskredieten en projecten betekent het dat deze uren (en dus ook de financiële doorrekening) niet ten laste komen van de begroting, maar vanuit het krediet of de grondexploitatie worden gedekt. Deze uren worden wel doorbelast.

Voor de interne beheersing is dit inzicht natuurlijk wel belangrijk. Ook de uren die toe te rekenen zijn aan de leges en heffingen worden apart inzichtelijk gemaakt ten behoeve van de kostendekkendheid. Gemeenschappelijke regelingen Binnen de gemeente Zaltbommel kennen we de volgende gemeenschappelijke regelingen: • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB) • Veiligheidsregio Gelderland -Zuid (VRGZ) • Avri • Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) • Werkzaak Rivierenland • Regionaal Archief Rivierenland (RAR) • Regio Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard (PHTB) • Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland (UBR)

98

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2022 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

Deze partijen hebben hun begroting opgesteld en aan ons een zienswijze gevraagd. Het algemeen bestuur heeft naar aanleiding van de zienswijzen de begrotingen definitief vastgesteld. De financiële effecten, meestal veroorzaakt door indexaties, zijn verwerkt in de begroting 2022. Ontwikkeling algemene uitkering gemeentefonds Jaarlijks publiceert het ministerie een drietal documenten waarin het verloop van de rijksinkomsten worden bijgehouden. De meicirculaire is gebaseerd op de voorjaarsnota en kijkt vooral naar het komend begrotingsjaar, ook vindt er een actualisering plaats voor het lopend jaar. De septembercirculaire kijkt naar het lopend begrotingsjaar en geeft een bijstelling voor het komend jaar. Het belangrijke principe bij de algemene uitkering is: 'samen de trap op, samen de trap af' ofwel als het rijk intensiveert krijgen gemeenten ook meer. De decembercirculaire is gebaseerd op de najaarsnota van het Rijk en kijkt terug op het afgelopen jaar. De meicirculaire is opgenomen bij de perspectiefnota. De septembercirculaire nemen we mee in de begroting en de decembercirculaire betrekken we bij de jaarrekening. Ontwikkeling lokale lasten De mate waarin we tarieven wijzigen, hangt af van de uitkomsten van de begroting en het ambitieniveau dat daarin is neergelegd.

Het bestuursakkoord 2018-2022 stelt dat de inkomsten uit belastingheffing niet worden verhoogd op basis van de huidige meerjarenbegroting. Wel worden de lokale lasten inflatoir bijgesteld. De septembercirculaire laat hiervoor een indexatiepercentage zien van 1,80%. Stijgingspercentage prijzen/subsidies Het CPB geeft in het Centraal Economisch Plan een verwachting voor 2022 weer. Het CPB verwacht een gemiddelde algemene prijsontwikkeling van 1,80%. Bij het opstellen van de begroting 2022-2025 houden we rekening met een prijsstijging van 1,80%. Aantal inwoners en woonruimten Bepalend voor de groei van onze gemeente is de voortgang van het woningbouwprogramma. Als basis nemen wij het verwachte aantal inwoners per 1 januari 2022. Tot slot Voor een transparante en consistente opbouw van begrotingsbudgetten zijn de hierboven beschreven uitgangspunten van essentieel belang. De effecten van wijziging van uitgangspunten, incl. macro-economische ontwikkelingen, kunnen wij door de gekozen systematiek eenvoudig en snel in beeld brengen.

99

GEMEENTE ZALTBOMMEL | 2022 PROGRAMMABEGROTING ZALTBOMMEL

5.2. Overzicht baten en lasten Hieronder wordt het overzicht gepresenteerd van de totale baten en lasten, mutaties reserves per programma. Bedragen x € 1.000

Werkelijk 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer

2.932 3.723 6.244

2.324 4.163 5.851

3.234 3.780 5.703

3.204 3.724 5.740

3.211 3.524 6.112

3.220 3.513 6.090

4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Onvoorzien Totaal lasten

10.774 4.502 5.644 30.337 8.729 8.322 -315 9.573 -379 25 90.112

2.603 4.842 6.464 28.392 9.604 16.385 -262 9.325 0 314 90.006

3.757 3.947 6.645 29.965 9.604 9.901 16 7.139 0 774 84.466

3.277 4.001 6.560 27.653 9.348 10.538 585 7.035 0 1.050 82.714

1.271 3.987 6.557 27.568 9.335 7.805 1.009 6.995 0 1.075 78.449

1.239 3.980 6.505 27.518 9.325 5.900 1.107 6.977 0 1.325 76.699

1. Bestuur en burgerzaken 2. Veiligheid 3. Verkeer en vervoer 4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Onvoorzien Totaal baten

361 174 2.529 17.779 1.370 310 7.636 7.607 7.537 53.932 590 0 0 99.826

340 45 1.331 2.932 1.173 391 5.244 8.201 7.554 55.472 471 0 0 83.156

319 14 1.175 5.427 421 346 5.838 8.024 8.166 56.989 378 0 0 87.095

298 14 1.146 5.320 421 346 5.788 8.090 9.291 54.315 412 0 0 85.441

298 14 1.147 1.591 421 346 5.732 8.082 6.148 54.153 412 0 0 78.342

298 14 1.146 1.691 421 346 5.677 8.071 4.369 54.598 412 0 0 77.043

Saldo van lasten en baten

9.713

-6.850

2.629

2.726

-107

344

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reservemutaties

31.269 22.351 -8.919

13.551 20.845 7.294

7.340 4.962 -2.378

4.223 1.796 -2.427

1.326 1.542 216

1.477 1.412 -65

794

444

251

299

109

279

Lasten

Baten

Resultaat

Verschillenanalyse De baten en lasten van de programma’s kunnen elk jaar veranderen. Om inzicht te geven hoe deze mutaties tot stand zijn gekomen, is een verschillenanalyse gemaakt. Deze is gemaakt voor de belangrijkste verschillen tussen de begrotingsjaren 2021 en 2022. Wij zullen ingaan op verschillen hoger of lager dan € 100.000 op programma-niveau. Een verschil wat bij veel programma’s voorkomt, is het doorbelasten van uren naar taakvelden. Deze verschillen worden niet verder toegelicht bij de programma’s.

100