Bijlage 1. Jaarstukken 2020 Zaltbommel (Raad 8 juli definitief)

4.1.6. Kwijtschelding van lokale lastendruk Met ingang van 1 januari 2010 heffen wij de rioolrechten alleen bij eigenaren. Dit houdt in dat we aan de gebruikers van woningen geen aanslag gemeentelijke belastingen meer opleggen. Daardoor is kwijtschelding niet meer aan de orde omdat kwijtschelding voor eigenaren gekoppeld is aan een inkomensen vermogenstoets.

79

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

4.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het management van (mogelijke) risico’s voor de gemeente en de weerstandscapaciteit om deze risico’s op te vangen. De risico’s zetten we af tegen de weerstandscapaciteit. Dat leidt tot een conclusie over het weerstandsvermogen. In de nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen zijn de kaders hiervoor aangegeven. We definieren een risico voor deze paragraaf als: "een niet voorzienbare gebeurtenis van materieel belang en die niet in de begroting is opgenomen". Per risico schatten wij de kans in op het voordoen van dit risico. Daarbij hanteren we 5 risicoklassen: Classificatie waarschijnlijkheid Zeer klein Klein Niet klein/niet groot Groot Zeer groot

Wegingspercentage* 10% 25% 50% 70% 90%

* als er een wegingspercentage van 100% wordt gebruikt, betekent dit, dat de weging al op een andere plaats is gedaan, bijvoorbeeld bij een verbonden partij. Na deze weging kijken we of het risico al op een andere manier geheel of gedeeltelijk is verkleind. Bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering, het verkrijgen van zekerheden of het hebben van een bestemmingsreserve. We nemen alleen risico's op met een totaalscore > € 50.000. Dat staat in de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. We zetten de berekende bedragen af tegen de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is "het geheel van middelen waaruit tegenvallers eventueel bekostigd kunnen worden, zonder dat de begroting en het beleid (direct) aangepast moet worden". Als de gewenste minimale weerstandscapaciteit lager is dan de aanwezige weerstandscapaciteit, kan de begroting in volle omvang worden uitgevoerd. De weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in een score. Deze scores leiden tot een beoordeling volgens onderstaande tabel: Ratio weerstandsvermogen >2 1,4 < x < 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

4.2.1. Risico's Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek Identificeren en analyseren In principe verhalen we de kosten van het saneren van bodemverontreinigingen op de vervuiler volgens het principe ’de vervuiler betaalt’. In de Wet bodembescherming (Wbb) is het begrip vervuiler aangevuld met ’de belanghebbende betaalt mee’. Er zijn situaties denkbaar waarbij de vervuiler niet is te achterhalen. Bovendien kunnen wij te maken krijgen met bodemverontreinigingen bij de uitvoering van eigen projecten. Het risico van de saneringskosten hangt niet alleen af van de mate en omvang van de bodemverontreiniging, maar ook van het beoogde gebruik van de locatie. Het risico ontstaat als we archeologische sporen aantreffen in de gebieden waarvoor geen archeologisch onderzoek is vereist of terreinen die na archeologisch (voor)onderzoek zijn vrijgegeven. De mogelijke (opgravings-)kosten komen dan voor onze rekening.

80

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Risicocategorieën: Financieel - Juridisch Risico Bodemverontreiniging

Omschrijving Kosten bodemverontreiniging

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Risico Archeologisch onderzoek

Omschrijving Opgravingskosten

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Beoordelen Het risico is klein (25%). De impact van dit risico is tussen de € 25.000 en € 100.000 per geval. Bij bestemmingsplannen kiezen we ervoor om de bouwvlakken voor de gebieden met archeologische waarden 3 en 4 vrij te geven. De kans dat dit risico zicht voordoet kwalificeren we nog steeds als klein. De impact schatten wij op € 100.000. Sturen en beheersen Door het uitvoeren van vroegtijdig onderzoek brengen we (uitvoerings)risico’s in beeld en kunnen we tijdig maatregelen treffen. Een aandachtspunt hierbij is asbest. Saneringskosten nemen we mee in de raming van projectbudgetten. Wij nemen de volgende beheersmaatregelen: verschillende inventarisaties van de gebieden, het laten uitvoeren van (voor)onderzoeken en het opstellen van richtlijnen bij het verlenen van vergunningen in de bestemmingsplannen. Imago Identificeren en analyseren Het handelen van de gemeente Zaltbommel wordt beoordeeld door onze inwoners. Hierbij spelen ook de uitspraken en toezeggingen van het bestuur (college) een grote rol. Daarnaast beïnvloeden de media de publieke opinie door aandacht aan dossiers of besluiten te geven. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Sturen en beheersen Dit risico kunnen wij verkleinen door het volgen van de opgestelde protocollen voor de dienstverlening en communicatie.

Juridische geschillen Identificeren en analyseren Het besturen van een gemeentelijke organisatie betekent ook dat we continu keuzes moeten maken. Keuzes maken kan ook negatieve gevolgen hebben voor bedrijven en inwoners. De mogelijkheid bestaat dat hieruit juridische geschillen ontstaan. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch - Financieel Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Lopende geschillen worden individueel beoordeeld. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen we door, voordat we een keuze maken, de gevolgen in beeld te brengen en hiervoor een procedure op te stellen.

81

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Gemeenschappelijke regelingen Identificeren en analyseren Gemeenschappelijke regelingen(GR) zijn zelfstandige organen met hun eigen specifieke risico's. Als de door hen genoemde (gewogen) risico's hoger zijn dan hun weerstandsvermogen, is het meerdere het risico dat alle deelnemers zelf dragen, ieder voor hun aandeel. Deze risico's komen uit de jaarrekeningen van de GR-en. Het betreft niet het risico de door ons afgegeven garantstellingen of leningen aan GR-en. Risicocategorieën: Financieel - Organisatorisch Risico VRGZ

GGD

Avri

Totaal

Omschrijving De risico's zijn € 1,3 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn € 2,0 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn € 5,1 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is 12%

Kans 100%

Impact Risicoscore 75 75

Jaarfactor 1

Saldo 75

Begroting -

Totaal 75

100%

101

101

1

101

-

101

100%

612

612

1

612

-

612

788

788

788

-

788

Beoordelen De risico's zijn binnen de GR al geïdentificeerd, gewogen en afgezet tegen het weerstandsvermogen. De genoemde bedragen zijn dus al de gewogen bedragen. Vandaar ook dat de kans op 100% is gezet. Alleen de GR-en waarbij dit van toepassing is worden hier genoemd. Sturen en beheersen Sturing en beheersing van deze risico's is een taak van de gemeenschappelijke regelingen. We zijn doorlopend in gesprek met de gemeenschappelijke regelingen over de uitvoering van hun taken en de invulling van de risicobeheersing. Uitkering gemeentefonds Identificeren en analyseren Accres Een belangrijk deel van de gemeentelijke inkomsten komt via de algemene uitkering en specifieke uitkeringen van het Rijk. Deze inkomsten komen uit drie circulaires. De meicirculaire, septembercirculaire en de decembercirculaire. Het gehanteerde principe hierbij is ‘samen de trap op, samen de trap af’. Dit betekent dat het gemeentelijk beleid erg gevoelig is voor rijksmaatregelen die deze geldstromen beïnvloeden. Hier is het belangrijkste risico gelegen in de algemene uitkering van het gemeentefonds. Voor 2021 is het accres bevroren. Herrijking verdeling algemene uitkering De komende jaren vinden de trajecten rond de heroverweging van de financiële verhouding en de herziening van de verdeelmodellen sociaal domein plaats.

Deze zijn gericht op een invoering van een nieuwe verdeling van het gemeentefonds per 2023. De voorlopige uitkomsten zijn bekend geworden in februari 2021. Dit laat voorlopig een jaarlijks nadeel zien van € 70k voor Zaltbommel. In de tweede helft van 2021 verwachten we een kabinetsbesluit, na advies van de Raad voor Openbaar Bestuur en consultatie van de VNG. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) heeft de beheerders van het gemeentefonds laten weten meer tijd nodig te hebben voor het advies over de nieuwe verdeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Dit advies verschijnt in het voorjaar. Het verdeelvoorstel roept veel vragen op bij de ROB in een tussenbericht aan

82

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Binnenlandse Zaken. De adviesraad zet zowel vraagtekens bij de onderbouwing als bij de uitkomsten. Daarna zal het ministerie van BZK de VNG om advies vragen. De herverdeling is nog niet definitief, de uiteindelijke beslissing ligt bij het nieuwe kabinet. Risicocategorieën: Financieel - politiek/maatschappelijk - Economisch/markt Risico Gevolgen van Rijksbeleid

Herijking verdeling gemeentefonds

Omschrijving Lagere uitkering gemeentefonds Nadelig effect herijking verdeling algemene uitkering

Kans 10% 90%

Impact Risicoscore 964 96 270

243

Jaarfactor 3

Saldo 289

Begroting 229

Totaal 61

2

486

229

257

Beoordelen Accres Het risico heeft een impact van € 964.000, zijnde 2,5% van het algemene deel van het gemeentefonds. De kans dat er fluctuaties optreden is klein (10%), mede ook de aanhoudende aandacht voor de slechte financiele positie van alle gemeenten als geheel. Als het risico zich voordoet, heeft dit structurele gevolgen voor onze begroting. Herijking verdeling algemene uitkering De herverdeling van het gemeentefonds wordt zeer waarschijnlijkheid uitgevoerd. Dit heeft een eenmalige impact, die voor alle toekomstige jaren geldt. In de tweede helft van 2021 verwachten we een kabinetsbesluit, na advies van de Raad voor Openbaar Bestuur en consultatie van de VNG. We verwachten nog enkele aanpassingen in het nieuwe verdeelmodel. Of die positief of negatief uit zullen pakken ten opzichte van het huidige beeld is niet in te schatten. Sturen en beheersen Elke circulaire rekenen we door op basis van de laatst bekende gegevens. We beoordelen daarbij het realiteitsgehalte van de gepresenteerde mutaties. Daarbij kijken we ook wat dit betekent voor de kostenkant van de begroting. De raad informeren we over de uitkomsten van de circulaires. Leningen en garantstellingen Identificeren en analyseren Het risico van leningen en garanties is dat de debiteur ons of de geldverstrekker waarvoor wij garant staan niet betaalt.

Bij de leningen hebben wij het geld rechtstreeks uitgeleend aan de andere partij. Bij een garantstelling leent de andere partij rechtstreeks bij een bank, maar geven wij aan dat wij de restantschuld inclusief rente van de lening op ons nemen bij een eventueel faillissement van een partij. Risico Garantstelling Nivo Sparta

Garantstelling UBR

Omschrijving Nivo Sparta kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen UBR kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen

Kans 10%

Impact Risicoscore 1.010 101

10%

5.360

536

Jaarfactor 1

Totaal 101

Begroting -

Totaal 101

1

536

-

536

Beoordelen In beginsel hebben alle leningen en garantstellingen een laag risico en dus een kans-score van 10%, omdat we bij de start een beoordeling hebben gedaan. Alleen bij duidelijke aanwijzigingen dat er een reëel risico bestaat, nemen we een hogere kans-score op. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen wij door het stellen van zekerheden en het toetsen van de ratio’s.

83

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Wachtgelden bestuurders In de nota reserves en voorzieningen 2020 is reserve wachtgelden bestuurders opgeheven. Voor dit risico is € 450.000 toegevoegd aan de algemene reserve. De wachtgeldverplichting is pas te bepalen wanneer deze ontstaat bij het vertrek van bestuurders. Op dat moment wordt voor de volledige verplichting een voorziening gevormd. Voor het risico van het ontstaan van een wachtgeldverplichting is het verstandig om een buffer op te bouwen via het weerstandsvermogen. Daarom nemen we het risico op wachtgeldverplichtingen voortaan op in de paragraaf weerstandsvermogen.

4.2.2. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van een gemeente bestaat uit de volgende elementen: • De stelposten in de begroting voor nog nader in te vullen nieuwe beleidsvoornemens; • De ruimte in de stelpost voor onvoorziene uitgaven; • Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • De vrije ruimte in de belastingcapaciteit; De stille reserves, zijnde die activa waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde en die direct verkoopbaar zijn. Het weerstandsvermogen is van belang, want een sluitende begroting impliceert weliswaar dat er evenwicht is tussen de uitgaven en inkomsten, maar zegt niets over de ruimte voor het opvangen van tegenvallers. Een buffer is daarom wenselijk. Het gaat om echt onvoorziene zaken die de grenzen van de stelpost voor onvoorziene uitgaven op de begroting fors overschrijden. Het weerstandsvermogen is ook mede van belang bij het bepalen van de ’financiële gezondheid’ van de gemeente. Hoe groot het weerstandsvermogen van een gemeente zou moeten zijn hangt sterk af van de eigenheid van de gemeente en haar risicoprofiel.

Hoe ziet de sociale structuur eruit, hoever reiken de groeipotenties, wordt er in de bedrijfsvoering voorzichtig geopereerd of worden er wat meer risico's geaccepteerd, lopen er gerechtelijke procedures waarvan de uitkomst niet zeker is en die grote consequenties kunnen hebben? In het navolgende belichten we een aantal zaken die van belang zijn voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Onvoorzien In de exploitatiesfeer is structureel een post ’Onvoorzien’ opgenomen van € 71.063. Er is in 2020 geen beroep op deze post gedaan. Onbenutte belastingcapaciteit Ons uitgangspunt voor het gemeentelijk tarievenbeleid is kostendekkende tarieven; al geruime tijd zijn de tarieven voor rioolrechten kostendekkend. Overdekking wordt niet toegestaan, waardoor er voor deze belasting geen onbenutte belastingcapaciteit is. Een eventueel overschot gaat naar de voorziening rioolrecht. Bij het sluiten van het bestuurlijk akkoord is ook de maximalisering van de tarieven afgeschaft. Voor het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit gaan we dan ook uit van de artikel-12 norm. Voor 2020 bedraagt het tarief 0,1853%. Dit betekent een onbenutte belastingcapaciteit van ruim € 421.000. Stille reserves Het gaat hierbij om activa met economisch nut waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde.

Stille reserves kunnen als weerstandscapaciteit worden meegerekend als activa binnen 1 jaar in kasgeld omgezet kunnen worden. De werkelijke waarde van ons aandelenbezit is vele malen hoger dan de nominale waarde zoals deze in de balans is opgenomen. Het gaat om de aandelen BNG en Vitens. Deze aandelen zijn echter niet vrij verhandelbaar. Het is dus niet mogelijk om deze waarde daadwerkelijk te verzilveren. Daarom tellen we de berekende waarde niet mee voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Bovendien leidt het verkopen van de aandelen tot het wegvallen van het jaarlijks dividend. In de activa bedragen de stille reserves € 1.173.000.

4.2.3. Kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basisset van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en jaarrekening. Deze kengetallen hebben als doel

84

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

om de gemeenteraad op een gemakkelijke wijze meer inzicht te geven in de financiële positie van onze gemeente. Het gaat om de volgende kengetallen: • Netto schuldquota (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) • Solvabiliteitsratio • Grondexploitatie • Structurele exploitatieruimte • Belastingcapaciteit Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 36,3% 38,2% 19,8% 34,4% 38,2% 19,8% 42,8% 32,5% 44,1% 19,2% 12,3% 8,8% 1,3% 3,6% 2,5% 110,0% 112,2% 111,5%

De provincie hanteert de hieronder gebruikte indeling voor de financiële kengetallen. De indeling is gebaseerd op de signaleringswaarden voor stresstesten voor 100+ gemeenten. Om een beeld te geven hoe de financiële positie van gemeenten zich ontwikkelt, zijn de gemeenten per kengetal onderverdeeld naar 3 categorieën. Categorie A is minder risicovol dan categorie B en B is weer minder risicovol dan C. Financiële gemiddelde kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Gelderland

Zaltbommel

Categorie A

Categorie B

Categorie C

67,0% 59,0%

19,8% 19,8%

<90 <90

90-130 90-130

>130 >130

Zaltbommel categorie A A

30,0% 9,0% 0,2%

44,1% 8,8% 2,5%

>50 <20 >0

20-50% 20-35% 0

<20 >35 <0

B A A

105,0%

111,5%

<95%

95-105%

>105%

C

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van onze schuldenlast tegenover onze eigen middelen. Het geeft op deze manier een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat er bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, maken wij bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid tussen het kengetal inclusief en exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. Zowel de netto schuldquote als de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen valt binnen de laagste risicocategorie A. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio verstaan wij het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Ons eigen vermogen bestaat volgens artikel 42 van het BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserve) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. De solvabiliteitsratio van onze gemeente is beter dan het gemiddelde van Gelderland. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.

Voor de berekening van dit kengetal delen we de bouwgrond in exploitatie door de totale baten uit de programmabegroting en drukken we dit uit in een percentage. Het kengetal grondexploitatie valt binnen de risicocategorie A.

85

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken wij onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. De structurele exploitatieruimte bepalen we door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage. De structurele exploitatieruimte van onze gemeente valt binnen categorie A. Belastingcapaciteit De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten verstaan wij de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in onze gemeente.

4.2.4. Conclusies De risico’s die onze gemeente loopt, zijn naar onze mening te overzien en voor een deel redelijk te kwantificeren. Van vitaal belang hierbij is de vraag hoe wij met eventuele risico’s omgaan. In het algemeen geldt het zorgvuldig toepassen van de bedrijfsvoeringsprocessen en interne controlemaatregelen in het bijzonder, maar zeker ook een goed ingebedde en na te leven planning- en controlcyclus. Deze bieden voldoende waarborging voor tijdige zichtbaarheid en beheersbaarheid van eventuele calamiteiten. Met name de tussentijds uit te brengen rapportages, zowel op managementniveau als door ons college aan de raad, moeten hier op ingaan. Daar waar we risico’s lopen moeten we maatregelen nemen om die risico’s op te vangen. Als dit niet kan, hetzij omdat de consequenties niet of niet helemaal bekend zijn, hetzij omdat het moment waarop de gebeurtenis zich kan aandienen niet bekend is, kunnen we terugvallen op de weerstandscapaciteit van onze gemeente. Risico's Bodemverontreiniging Archeologisch onderzoek Verhaalbaarheid kosten bestuursdwang Uitkering gemeentefonds Gemeenschappelijke regelingen Leningen en garantstellingen Grondexploitaties, risico's in verliesgevende exploitaties (zie paragraaf grondbeleid)

Bedrag 50 50 184 318 788 637 25

Totaal risico's Absolute ondergrens weerstandsvermogen (2% algemene uitkering)

2.051 216

Benodigde weerstandscapaciteit Algemene reserve per 31-12 Te bestemmen resultaat 2020 Algemene reserve grondexploitaties per 31-12 Reserve Precario

2.267 2.037 795 1.270 1.200

Totaal weerstandscapaciteit Restant weerstandscapaciteit

5.301 3.034

Het weerstandsvermogen wordt als volgt berekend: Beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit. Voor onze gemeente betekent dit €5.301.000 / € 2.267.000 = 2,34. Op basis van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen betekent deze score: uitstekend. De risico’s van de lopende positieve grondexploitaties vangen we op binnen de winstnemingsreserve van de grondexploitaties en het geprognotiseerde resultaat van deze grondexploitaties. Daarom maakt de reserve winstneming grondexploitatie geen deel uit van het weerstandsvermogen.

86

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

4.3. Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf gaan we in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties van onze ’grotere’ kapitaalgoederen. De openbare ruimte binnen een gemeente bestaat uit tal van kapitaalgoederen. De belangrijkste hiervan zijn: wegen, riolering, groen, gebouwen, straatverlichting en speelvoorzieningen. De kwaliteit en het onderhoud van de kapitaalgoederen is bepalend voor het voorzieningenniveau en de lasten. Per kapitaalgoed gaan wij in op het beleidskader, de financiële consequenties en vertaling in de begroting en de kwaliteit en risico’s.

4.3.1. Wegen Beleidskader De Wegenwet vereist van de beheerder ’goed rentmeesterschap’ en geeft de wegbeheerder impliciet dus een zeer ruime beleidsvrijheid. Wegbeheer is te omschrijven als de zorg voor het blijvend voldoen van alle verhardingen aan de wettelijke eisen en richtlijnen, een en ander binnen de beleidskaders vastgesteld door de beheerder. Voor de wegverhardingen in onze gemeente is het wegenbeheerplan opgesteld op basis van globale visuele inspecties. De gemeenteraad stelde in 2018 het wegenbeheerplan 2019-2023 als onderdeel van de begroting 2019 vast. Het onderhoud van asfaltverhardingen en markeringen is aanbesteed in raamcontracten. Het contract voor asfaltonderhoud hebben wij samen met de gemeente Maasdriel aanbesteed. Financiële consequenties In het wegenbeheerplan is het voor de komende jaren benodigde onderhoudsbudget bepaald. Op langere termijn houden we rekening met een hoger onderhoudsbudget door de veroudering van het wegenareaal en de zwaardere belasting van de wegen. Vanaf 2020 werken we niet meer met een voorziening voor wegbeheer in verband met regelgeving hieromtrent. We zoeken hiervoor een passende oplossing omdat grote projecten soms over meerdere jaren lopen. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Budget Budgetoverheveling wegbeheer Totaal Voorziening 1 januari Mutaties Saldo

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 1.297 1.382 1.261 1.466 1.374 1.418 -91 -157 78 78 -78

-8 322 -8

-

314

-

Kwaliteit en risico’s De gemiddelde kwaliteit van de wegen bleek bij opstelling van het nieuwe beheerplan in 2018 ten opzichte van de situatie in 2015 verbeterd. Door planmatig onderhoud en een een extra investering nam het totaal aan achterstallig onderhoud af. Veel wegen zijn verbeterd. De huidige beheermethode werkt dus. We voorzien voor de komende jaren nog een aantal grote investeringen in hoofdroutes die uitstijgen boven het reguliere wegenonderhoud. Deze grote investeringen zijn opgenomen in de begroting waardoor het uiteindelijke risico relatief beperkt is.

4.3.2. Straatverlichting Beleidskader 2020 is het ’Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting’ vastgesteld. Hierin staat wat ons beleid is ten aanzien van de verlichting, hoe wij het onderhoud uitvoeren en welke kosten daaraan verbonden zijn. Financiële consequenties De kosten van de straatverlichting bestaan uit een aantal posten: • Energieverbruik. De meeste lichtmasten zijn voorzien van armaturen met daarin energiezuinige lampen. Op regionaal niveau is een gezamenlijk energiecontract afgesloten.

87

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

• Uitvoeren van periodiek onderhoud (vervangen defecte lampen en het verhelpen van storingen). We kozen voor een minimaal onderhoudsniveau. Dat betekent dat wij ongeveer 24 keer per jaar storingen verhelpen op basis van gemelde defecte lichtmasten. Sinds najaar 2019 wordt voor de winter één avondschouw uitgevoerd om defecte lichtpunten te signaleren. • Voor de onderhoudswerkzaamheden stelden wij een raamcontract op. Het onderhoud aan de verlichting wordt opnieuw aanbesteed in 2021, samen met de gemeente Maasdriel. Met ingang van september 2021 zou de nieuwe aanbesteding van start moeten gaan. Totdat er een nieuw contract ligt wordt het onderhoud uitgevoerd door een of meerdere andere aannemers. Masten: Als gemiddelde vervangingstermijn geldt 40 jaar. Armaturen: Als gemiddelde vervangingstermijn geldt 20 á 30 jaar. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Inkomsten

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 618 447 354 -2 -10

Totaal Mutatie reserves

620 -11

447 -

344 -

Saldo

609

447

344

Kwaliteit en risico’s De kwaliteit van de masten en armaturen is, in algemene zin, redelijk tot goed. We hebben een achterstand in de vervanging van armaturen; 1931 armaturen zijn ouder dan de theoretische levensduur. Deze armaturen moeten binnen enkele jaren allemaal vervangen worden. Dit is opgenomen in het beheerplan 2020-2024. Levertijden zijn lang en vakbekwaam technisch personeel is schaars. Dit is een langdurige bedreiging voor de kwaliteit en voor tijdige realisatie op basis van de begroting. Naast een achterstand op vervanging van armaturen hebben we ook een achterstand bij de masten. In totaal hebben we 718 lichtmasten die niet te koppelen zijn aan een jaartal. Circa 1200 lichtmasten hebben wel een plaatsingsdatum, maar zijn al bijna einde technische levensduur. Vooral bij de 718 lichtmasten zonder plaatsingsgegevens is de vraag wat de status is en of vervanging op korte termijn noodzakelijk is. Om te bepalen wat de exacte status is van deze lichtmasten zullen de gebiedsconciërges steekproefsgewijs controles gaan uitvoeren. In januari 2021 zijn de werkzaamheden afgerond en is het totaal overzicht ingediend. Vanuit het overzicht kunnen we stellen dat de meeste lichtmasten in de categorie goed (550) en matig (134) terug te vinden zijn. De overige categorieën slecht (26) en zeer slecht (8) maken het overzicht compleet.

Hiermee is de achterstand niet opgelost, maar geeft het concrete handvatten waar we als eerste openbare verlichting moeten vervangen. We verwerken al onze beheergegevens sinds 2019 in een intergraal beheersysteem. De komende jaren zal de informatie over de lichtmasten verder verbeterd worden.

4.3.3. Groen Beleidskader Het openbaar groen is een beeldbepalend onderdeel van de openbare ruimte en het visitekaartje van de gemeente. Van belang is dat het groen passend is ingericht, er verzorgd uitziet en bijdraagt aan een goede leefomgeving voor bewoners en bezoekers. Tot het groenbeheer behoren het onderhoud aan alle gemeentelijke gazons, plantsoenen, bermen, watergangen en bomen. Aan al het openbare groen ligt een Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan ten grondslag. Alle lopende groenbestekken zijn opgenomen in het Groenbeheerplan. Onderlinge relaties zijn op deze manier zichtbaar. Naast het beheerplan hebben we te maken met de Wet natuurbescherming, beleidsnota Restgroen (2003), het Landschapsplan Bommelerwaard en met de Algemene Plaatselijke Verordening voor onder andere kapvergunningen. De komende jaren richten we ons op het versterken van het gebruiksgroen in de kernen en het versterken van de hoofdgroenstructuur. In 2019 en 2020 hebben we hierin een gestart gemaakt en zijn we in een zevental kernen al aan de slag gegaan. Ons doel voor de komende jaren is dan ook het maken van een inhaalslag qua kwaliteit, beheer en hoeveelheid groen. Dit alles om het beheer op het vereiste niveau te kunnen uitvoeren en in de toekomst te voorkomen dat er achterstallig onderhoud optreedt. Daarnaast hebben we een flinke slag gemaakt in het op orde krijgen van het areaal.

Afgelopen jaren zijn er in Zaltbommel diverse bomenziekten waargenomen zoals de kastanje bloedingsziekte, de iepenziekte en de essentaksterfte. Met name de laatste zorgt voor veel sterfte

88

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

van takken en gevaar voor vallend hout. Daarnaast is er een hoop populieren aan vervanging toe. Door middel van investeringsbudgetten hebben we afgelopen jaar zowel de vervanging van de populieren als ook acties met betrekking tot boomziekten actief kunnen oppakken. Financiële consequenties Voor het groenbeheer (inclusief beleid en hondenuitlaatplaatsen) zijn onderstaande budgetten opgenomen in de begroting. Het beheer van de sportvelden is geen gemeentelijke taak en ligt bij de betrokken sportverenigingen. Het merendeel van de bestekken is nu voor langere tijd uitbesteed. Op deze manier ontstaat er rust binnen de organisatie, maar ook ruimte die ertoe leidt dat werkwijzen geoptimaliseerd kunnen worden. In 2020 is het bestek voor 'onkruid op verhardingen' opnieuw aanbesteed. In 2021 worden de voorbereidingen getroffen om in 2022 het bestek 'maaien bermen en watergangen' opnieuw aan te besteden. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven groenbeheer algemeen Uitgaven groenbeheer begraafplaatsen Totaal

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 1.234 1.888 1.835 199 201 235 1.433

2.089

2.070

Kwaliteit en risico’s Op een schaal van slecht tot en met goed ligt het onderhoudsniveau afhankelijk van functie en locatie, op Basis tot Goed. Uitgangspunt in het groenbeheer(plan) is het vasthouden van de bestaande (onderhouds)kwaliteit. Door te kiezen voor meerjarige bestekken werken we aan een duurzame band met de aannemer en waarborgen we de kwaliteit van het onderhoud. Daarnaast is het belangrijk om initiatieven vanuit de bevolking te faciliteren en samen te werken met de dorps- en wijkraden. De gebiedsconciërges vervullen ook een belangrijke rol hierin. Dit jaar gaan we ook weer in gesprek met een aantal dorpen om te inventariseren waar behoefte is om het groen te versterken. In overleg met de dorpen zetten we de extra budgetten die toegekend zijn hiervoor in.

4.3.4. Speelplaatsen Beleidskader Voor de speelplaatsen is een aantal wettelijke minimum eisen voorgeschreven in het Attractiebesluit. Zo moet elk speelwerktuig aan de veiligheidsnormen voldoen en in een logboek moet de onderhoudstoestand staan. De valbodem onder speeltoestellen moet, afhankelijk van het type speeltoestel, aan bepaalde wettelijke (schokabsorberende) eisen voldoen. In het voorjaar van 2021 is de intentie om het nieuwe beheerplan speelplaatsen en bewegen 2021-2026 vast te laten stellen. Financiële consequenties De kosten van speelplaatsen bestaan uit inspectie-, vervangings- en onderhoudskosten. De aanleg van nieuwe speelplaatsen bekostigen wij meestal vanuit een lopende grondexploitatie. Het komt ook voor dat de dorpsen wijkraden hun kernbudget inzetten om te investeren in spelen en bewegen. Sinds 2020 is onderhoud aan de ondergronden ondergebracht in het groenbestek. De voornaamste redenen zijn kostenreductie en het frequenter bijhouden van de ondergronden binnen speelplaatsen. Door het frequenter bijhouden van de ondergronden zal onkruidgroei verminderen en binnen een acceptabele grens blijven. Hierdoor zien de speelplaatsen er beter verzorgd uit en blijven ze ook veiliger. Daarnaast gaan we kritisch beoordelen of de schokabsorberende ondergronden niet veranderd kunnen worden naar gras.

Dit is beheertechnisch interessanter en op de lange termijn zijn de kosten voor het onderhoud dan lager. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 192 154 143

Saldo Verrekening met reserves

192 20

154 -

143 -

Saldo

212

154

143

89

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Kwaliteit en risico’s De speeltoestellen voldoen aan de wettelijke (veiligheids)normen. Bij vermindering van de onderhoudstoestand grijpen wij direct in. Speelplaatsen kunnen een hangplek vormen en zijn gevoelig voor vandalisme. De inzet van buurtbeheer blijkt in de praktijk meer uitzondering dan regel of leidt niet tot kostenreductie. De afgelopen jaren zijn verschillende nieuwe projecten (Middelweide- Zaltbommel en Neswaarden- Aalst) deels betaald uit het budget voor onderhoud. Afgelopen jaar heeft dit niet geleid tot een overschrijding van het budget. De jaren ervoor was dit wel het geval. Echter heeft het een negatieve invloed op het budget, omdat dit leidt tot uitstel van groot onderhoud op andere locaties. Om vandalisme te beperken gaan we een proef uitzetten met bebording en tegels met tekst. Hierop staan beknopt een aantal gedragsregels geformuleerd. In samenwerking met beheer, veiligheid, de jongerenwerkers en de dorps- en wijkcoördinatoren is dit initiatief tot stand gekomen. Het uitgangspunt is het inperken van vandalisme, waardoor de spelende kinderen veilig kunnen spelen in de speelplaatsen en overlast in de buurt terug zal lopen. In het voorjaar 2021 zullen de eerste borden en tegels geplaatst worden. Naast spelen is het de intentie om bewegen meer onder de aandacht te brengen. De speelplaatsen kunnen hierbij ook een rol van betekenis spelen.

Door speelplaatsen aantrekkelijk in te richten zouden ouders en grootouders eventueel ook mee kunnen ''spelen'' in de speelplaatsen i.p.v. een passieve houding aan te nemen. Beweging is voor iedereen van belang om diverse gezondheidsklachten te voorkomen. Daarnaast is bewegen in combinatie met spelen leuk om te doen. Zo komen er steeds meer speeltoestellen op de markt die multifunctioneel gebruikt kunnen worden voor zowel jong als oud. Voor het registreren en het beheren van de speeltoestellen maken we gebruik van een exploitatie overzicht en hebben wij een licentie bij Playmapping. In Playmapping staan alle speeltoestellen geregistreerd met de daarbij behorende certificaten en logboeken. Ook wordt de jaarlijkse verplichte veiligheidsinspectie hierin verwerkt. Aankomend jaar worden alle speelplaatsen gecontroleerd op volledigheid van certificaten en logboeken. Waar nodig zullen wij de juiste gegevens gaan muteren/ aanpassen. Het exploitatie overzicht passen we aan om in de toekomst een betere financieel overzicht te krijgen, maar ook om een verbeterd overzicht te krijgen over de technische levensduur van alle 587+ speeltoestellen dat ons areaal telt. In 2020 hebben we voor het eerst een opdracht uitgezet voor het reinigen van 287 speeltoestellen op 37 speelplaatsen.

Door de speeltoestellen te reinigen creëren we niet alleen een schone en nette speelplaats, maar wordt ook de levensduur van de speeltoestellen met een paar jaar verlengd. Bij goede resultaten zullen we dit eens in de 5 jaar toepassen.

4.3.5. Materieelplan buitendienst Beleidskader Met het materieelplan zorgen we voor een adequate uitrusting van de buitendienst. Op basis van het vastgestelde materieelplan (intern geactualiseerd in 2020) beschikken wij over een compleet en up to date wagenpark en werktuig, aangepast aan de eisen van de Arbowet. Financiële consequenties (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Inkomsten

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 5 126 58 88 74 73

Saldo Reserve 1 januari Mutaties

83 228 83

-52 311 -52

15 311 15

Saldo

311

259

326

90

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Kwaliteit en risico’s Ons materieel voldoet aan de daaraan gestelde (wettelijke) eisen. Materieel wordt periodiek gekeurd als dat nodig is. Voor de voertuigen zijn onderhoudscontracten afgesloten. Jaarlijks wordt het vervangingplan geactualiseerd.

4.3.6. Water en riolering Beleidskader Op 24 mei 2017 stelde uw raad het Water en Rioleringplan (WRP) Bommelerwaard 2017-2022 vast. Dit plan stelden wij samen met de gemeente Maasdriel op. In het plan vermeldden wij de beleidsuitgangspunten voor het uitvoeren van de wettelijke taken (Wet Milieubeheer, Waterwet) op gebied van inzameling, transport en de (lokale) verwerking van afval-, hemel- en grondwater binnen de Bommelerwaard. In onze visie voor de komende periode blijft het duurzaam omgaan met water centraal staan. Dit houdt een duurzame inrichting en doelmatig gebruik van het rioolstelsel in. De aandacht richt zich op het zoveel mogelijk voorkomen dat schoon grond- en hemelwater in het afvalwatersysteem beland en zich mengt met het afvalwater. Schoon water moet waar mogelijk ten goede komen aan de lokale waterhuishouding. Financiële consequenties In het WRP namen wij aanzienlijke investeringen op. Daarbij is sprake van investeringen vanuit de taken voor hemelwater en grondwater en nog resterende maatregelen vanuit het voormalige waterplan. De heffingen voldoen aan de voorwaarden van kostendekkendheid. (Bedragen x € 1.000) Lasten Rioolrecht

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 3.883 4.350 3.480 3.513 3.548 3.569

Saldo Voorziening 1 januari Mutaties

-370 2.408 -370

-802 2.038 -802

89 2.038 89

Saldo

2.038

1.236

2.127

Kwaliteit en risico’s De dimensionering en de staat van onderhoud van de rioleringsonderdelen bevinden zich momenteel in een redelijke tot goede staat. In het WRP kozen wij ervoor om het lopende beleid voort te zetten, waarbij we uitgaan van een basisniveau. Door periodieke inspecties controleren wij de belangrijkste onderdelen. Financiële risico’s zijn beperkt, omdat alle kosten van beheer en onderhoud over een lange periode in beeld zijn gebracht en in een dekkende heffing zijn verrekend (uitgezonderd nieuwe aanvullende wettelijke voorschriften; deze zullen echter steeds bij herziening van het WRP - eens in de vijf jaar - meegenomen worden). Technische risico’s zijn daarentegen slechts tegen zeer hoge kosten te voorkomen. Daar is niet voor gekozen. Bij extreme regenbuien zal daarom ook in onze gemeente tijdelijk water op straat voor kunnen komen, hetgeen enig ongemak kan veroorzaken. In 2021 en mogelijk ook in 2022 verwachten wij dat we meer moeten baggeren dan voor dat jaar geraamd. Dit komt voort uit baggerwerk dat door het waterschap uitgevoerd wordt en de diepteschouw door het waterschap op onze watergangen. Wij lopen dus tegen wettelijk verplichte kosten aan. De afgelopen jaren hebben we minder dan gepland gebaggerd omdat het waterschap hun planning vertraagd heeft. Het geld dat we niet uitgaven in die jaren is in de voorziening gebleven.

Dit is dus geen direct risico, maar wel een aandachtspunt bij beschouwing van de hoogte van de voorziening. De voorziening is nu nog hoger dan eerder gepland, maar zal vereffenen doordat er komende jaren meer gebaggerd wordt.

4.3.7. Beheerplan gemeentelijke gebouwen Beleidskader Uw raad heeft op 15 november 2018 het duurzaam gebouwenbeheerplan 2019-2028 vastgesteld. Het doel van het gebouwenbeheerplan is om het onderhoudsniveau van monumenten en bergingen op begraafplaatsen op ´goed´ te houden en de overige gebouwen op ´redelijk´.

91

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Huidige situatie Sinds 2018 is het te beheren areaal aan gebouwen en gebouwgebonden voorzieningen uitgebreid. T.b.v. het duurzaam gebouwenbeheerplan is in 2020 een revolverend fonds ingesteld. Hieruit worden de meerkosten van energiebesparende maatregelen gedekt. Het gaat daarbij om energiebesparende maatregelen die zich binnen 15 jaren terug verdienen. Financiële consequenties Vanwege uitbreiding van het areaal in Gameren is eenmalig € 25.000 toegevoegd aan de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen. (Bedragen x € 1.000) Lasten (onttrekking aan voorziening) Budget (storting in voorziening)

Realisatie 2019 Begroting 2020 Realisatie 2020 113 159 95 481 249 263

Saldo Voorziening 1 januari Mutaties

368 69 368

90 502 90

168 437 168

Saldo

437

592

605

Kwaliteit en risico’s Door actualisering van het gebouwenbeheerplan in 2018 en de structurele verhoging van het onderhoudsbudget in 2021 vanwege de areaaluitbreiding is het risico op het niet behalen van het vastgestelde onderhoudsniveau laag.

92

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

4.4. Financiering en treasury De paragraaf Financiering en treasury heeft tot doel om inzicht te verschaffen in en verantwoording af te leggen over de activiteiten die zich richten op het besturen en beheersen van: • De financiële vermogensvoorwaarden; • De financiële stromen; • De financiële positie en de hieraan verbonden risico’s. In het kort noemen we de bovengenoemde drie punten ook wel treasury.

4.4.1. Beleidskader In deze paragraaf evalueren we de financiële positie van onze gemeente op basis van de Financiële verordening. Daarnaast maken we de financieringsfunctie transparant. De bedoeling van het treasurybeleid is het beheren van de financiële geldstromen en het beperken van de financiële risico’s. De uitvoering van treasury is geregeld in de Wet Financiering decentrale overheden (Fido). Deze wet regelt dat de uitvoering van de treasuryfunctie gebeurt binnen de financiële kaders van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.

4.4.2. Recente ontwikkelingen De rente op de geld- en kapitaalmarkten heeft nog steeds een laag niveau. De rente voor 1maandskasgeldleningen is al vele jaren negatief. Ook voor 2020 was de rente negatief. De marktverwachting is dat de rente voor de langlopende leningen het komend jaar zicht zal bewegen rond de 0,5%.

4.4.3. Risicobeheer financieringsportefeuille Voor het beheersen van het renterisico maken we gebruik van de volgende financieringsstrategieën: • We overschrijden de kasgeldlimiet niet, conform Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido); • We overschrijden de renterisiconorm niet, conform Wet Fido; • Nieuwe leningen stemmen wij af op de bestaande financiële positie en de liquiditeitsplanning; • De rentetypische looptijd en het renteniveau van de desbetreffende lening stemmen wij zoveel mogelijk af op de actuele rentestanden en rentevisie. Renterisico Dit is het risico dat wij lopen op sterke rentestijgingen voor bestaande geldleningen. In zijn algemeenheid blijft dit risico beperkt door het afsluiten van leningen met een lange looptijd en een vast rentepercentage. Renterisico’s kunnen vanuit Wet fido-optiek worden bezien op de korte en op de langere termijn. Renterisico op korte schuld: de kasgeldlimiet Een belangrijk uitgangspunt van de Wet Fido is het vermijden van grote schommelingen in de rentelasten. Juist voor kortere financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan de korte financiering is in de Wet Fido een kasgeldlimiet opgenomen.

Deze kasgeldlimiet wordt berekend als een vast percentage (8,5%) van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het begrotingsjaar. Voor het jaar 2020 bedraagt de kasgeldlimiet € 8,522 miljoen. Ons uitgangspunt is dat we het financieringstekort binnen de wettelijke grenzen zoveel mogelijk met kort geld financieren en dat het rentepercentage voor kort geld lager is dan het percentage voor leningen met een lange looptijd. Renterisico op langlopende schuld: de renterisiconorm Het doel van de renterisiconorm is het beperken van de gevolgen van een stijgende kapitaalmarktrente op de rentelasten van de organisatie. Dit is te bereiken door een limiet te stellen aan een deel van de vaste schuld. Het rentepercentage moet op een bepaald moment worden aangepast aan de markttarieven die op dat moment gelden. De bedoelde aanpassingen van rentepercentages doen zich voor bij herfinanciering en renteherziening:

93

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

• Herfinanciering is het afsluiten van nieuwe leningen en vervanging van bestaande leningen; • Renteherziening doet zich voor wanneer de geldgever het percentage van een lening gedurende de looptijd herziet. De norm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen voor gemeenten niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. De omvang van de renterisico-norm is als volgt weer te geven: Renterisiconorm (bedragen x € 1.000) 1. Renteherziening 2. Aflossing 3. Renterisico (1+2) 4. Begrotingstotaal 2020 5. Renterisiconorm % cfm regelgeving 6. Renterisiconorm

Begroting 2020 Rekening 2020 4.802 4.562 4.802 100.254 20% 20.051

4.562 100.254 20% 20.051

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat onze gemeente ruim binnen de grenzen van de renterisiconorm opereert. Kredietrisico Dit is het risico dat wij lopen wanneer rechtspersonen aan wie een lening is verstrekt in financiële problemen komen. In de Financiële verordening is afgesproken dat wij bij het verstrekken van leningen, het verstrekken van garanties en het verstrekken van risicodragend kapitaal, indien mogelijk zekerheden bedingen. Overigens gaan wij zeer terughoudend om met deze verstrekkingen. Onderstaande tabel geeft de verstrekte geldleningen weer, ingedeeld in categorieën geldnemers. Deze indeling is bedoeld om inzicht te geven in het risico dat de gemeente loopt met de desbetreffende geldverstrekking. Risicogroep (bedragen x €1.000) Gemeenten / provincies Overheidsbanken Woningcorporaties met garantie Wsw Semi overheidsinstellingen

Saldo 31-12-2020 63

% 0% 0% 0% 3%

Financiële instelling (A en hoger) Overige toegestane instellingen, volgens treasurystatuut Niet toegestane instellingen, volgens treasurystatuut Starters/duurzaamheidsleningen/enz.

710 1.185

0% 36% 0% 61%

Totaal

1.958

100%

4.4.4. Leningenportefeuille In totaal staan er in 2020 gemiddeld €29 miljoen aan leningen uit. Het gemiddelde percentage van de geldleningen is 2%.

4.4.5. Renteomslag Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat rente via de taakvelden wordt toegerekend aan de programma’s. Door gebruik te maken van een renteomslag wordt de manier van verantwoorden van de rente in de begroting geharmoniseerd. Met onderstaand overzicht geven we inzicht in de rentelasten voor externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. Het BBV schrijft voor dat de gehanteerde omslagrente niet meer dan 25% (positief of negatief) mag afwijken van de berekende omslagrente. Conform onderstaande berekening komen we voor 2020 uit op een omslagrente van 1,75% voor het berekenen van de kapitaallasten en voor 1,25% bij de bouwgrondexploitaties.

94

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Schema rentetoerekening (bedragen x € 1.000) a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering b. De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente c. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

Begroting 2020 Rekening 2020 645 587 34 37 611 198

550 256

0

0

Saldo door te rekenen externe rente d1. Rente over eigen vermogen d2. Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)

413 732 111

294 723

De aan taakvelden toe te rekenen rente e. De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) f. Renteresultaat op het taakveld treasury

1256 1426 -170

1017 1065 -48

95

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

4.5. Bedrijfsvoering 4.5.1. Inleiding De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rond de gemeentelijke bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. De bedrijfsvoeringstaken op het gebied van I&A, Financiën, HRM, en JZ worden sinds 2017 uitgevoerd door de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB). In de Begroting BVEB 2020 is aangegeven dat - ondanks haar juridische autonome entiteit - de BVEB zich gedraagt als de bedrijfsvoeringsafdeling van haar moederorganisaties. Voor deze bedrijfsvoeringstaken verwijzen we naar de Jaarstukken 2020 van de BVEB. In deze paragraaf richten wij ons op de bedrijfsvoering van de organisatie van de gemeente Zaltbommel.

4.5.2. Dienstverlening Onze inwoners stellen steeds hogere eisen aan onze dienstverlening: een betrouwbare overheid die snel antwoord geeft op gestelde vragen en die adequaat reageert op klachten en bezwaren van inwoners wordt als volstrekt normaal beschouwd, maar stelt wel eisen aan de bedrijfsvoering. Die moet transparant, inzichtelijk en snel zijn. De organisatieontwikkeling en het dienstverleningsconcept zijn speerpunten van beleid. De organisatie werkt continu aan verbetering van de bedrijfsvoering. Dit is noodzakelijk om adequaat in te spelen op de ontwikkelingen die als gevolg van interne- en externe factoren op ons afkomen. Goede, efficiënte en effectieve bedrijfsvoering is van belang voor de gehele organisatie, het bestuur en vooral voor de inwoners We werken als organisatie voor de inwoners en ondernemers van Zaltbommel. Een organisatie met professionele en omgevingsbewuste collega's die ruimte ervaren en ruimte geven om met heldere afspraken gezamenlijk resultaat te bereiken. We bieden optimale dienstverlening die toegankelijk is voor inwoners en ondernemers in Zaltbommel. Digitaal waar mogelijk, maatwerk indien nodig. Wij zijn een bereikbare gemeente met betrokken medewerkers, die deskundig en efficiënt werken met en voor de inwoner. Wij zijn in contact met onze omgeving en denken in mogelijkheden.

Hierbij hebben wij maar één doel: Optimale dienstverlening aan al onze inwoners. De organisatie faciliteert in mogelijkheden om te werken wanneer en waar dit nodig is en ondersteuntde medewerkers om vitaal en fit te blijven. We werken vanuit vertrouwen en waarderen wat goed gaat maar spreken elkaar ook aan op zaken die beter moeten. Digitalisering dienstverlening Inwoners kunnen al veel online regelen waardoor de bereikbaarheid van de gemeente verder gaat dan de reguliere openingstijden van het gemeentekantoor. Met DigiD kunnen onze klanten direct zaken met ons doen. Diverse producten zijn digitaal aan te vragen en inwoners kunnen zaken digitaal melden of doorgeven. Daarnaast kunnen inwoners zelf digitaal een afspraak maken met een medewerker wanneer men verplicht is persoonlijk aanwezig te zijn. Bij de implementatie van het nieuwe zaaksysteem, krijgen onze inwoners toegang tot een persoonlijke internetpagina waar ze direct zaken kunnen aanvragen en de status kunnen inzien. Stand van zaken Voor burgerzaken is een nieuw softwarepakket geïmplementeerd. Hierdoor kunnen inwoners zelf hun adreswijziging doorgeven en uittreksels aanvragen. Dit is heel handig voor de inwoners maar ook voor onze medewerkers werkt het efficiënter omdat een deel van het proces volledig is geautomatiseerd.

De voorbereidingen zijn getroffen om zaken rondom huwelijk en overlijden digitaal mogelijk te maken.Hiervoor zijn al video's en foto’s gemaakt van alle Babsen en locaties zodat inwoners vanaf 2021 online hun keuze kunnen gaan maken.

96

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

De werkprocessen in het Zaaksysteem zijn zo ingericht dat het niet uitmaakt hoe de inwoner ons benaderd. Het proces dat doorlopen wordt is hetzelfde. De Meldingen Openbare Ruimte kunnen via de BuitenBeterApp en het zaaksysteem gemeld worden. Inwoners krijgen altijd een reactie op hun melding. 4 belangrijke hoofdprocessen zijn al geharmoniseerd en werkend opgeleverd. Namelijk Melding Openbare Ruimte, Inkoop, Contracten en Bestuurlijke Besluitvorming. In 2021 wordt ook de gemeentelijke internetpagina geactiveerd. De gemeentelijke website is gecontroleerd op de digitale toegankelijkheid en er hebben diverse technische aanpassingen plaatsgevonden. Hierdoor kunnen alle onze inwoners bij de juiste informatie. KCC-medewerkers zijn getraind om inwoners en klanten te verwijzen naar de online mogelijkheden en hen te helpen deze te gebruiken. Tijdens de coronamaatregelen hebben we ervoor gezorgd dat we goed bereikbaar waren voor onze inwoners. Ook al werkten we vanaf thuis of in de buurt. De inwoner werd op dezelfde klantvriendelijke manier geholpen.

4.5.3. Digitaal (samen)werken en zaakgericht werken In 2020 werden de resultaten verder zichtbaar van de implementatie zaakgericht werken. Ons doel is om de dienstverlenende processen (primaire processen) zoveel mogelijk hetzelfde tussen de gemeente Maasdriel en Zaltbommel digitaal in te richten. Daarbij zijn de marges voor de gemeentelijke ‘couleur locale’ duidelijk. Burgers en bedrijven hebben keuzevrijheid, en kiezen steeds meer voor de digitale aanvraag van producten en diensten. De medewerkers beschikken over geschikte digitale middelen en vaardigheden en werken met plezier digitaal. Binnen de kaders van de privacywet is hierin een integraal klantbeeld beschikbaar voor de klant en voor de medewerker. Voor burgerzaken is een nieuw softwarepakket geïmplementeerd samen met Maasdriel. Hierdoor kunnen inwoners zelf hun adreswijziging doorgeven en uittreksels aanvragen. Er zijn 4 belangrijke hoofdprocessen geharmoniseerd samen met de gemeente Maasdriel en werkend opgeleverd. Namelijk Melding Openbare Ruimte, Inkoop, Contracten en Bestuurlijke Besluitvorming.

4.5.4. Control Control gaat over realiseren van doelstellingen, sturing, effectieve en efficiënte processen, gedragsbeïnvloeding, beheersen van risico’s en onzekerheden en maatregelen. Een organisatie is 'in control' als een organisatie zodanig is ingericht dat de juiste discussie op het juiste moment wordt gevoerd zodat (indien nodig) bijgestuurd kan worden om zo de doelstellingen te realiseren. 'In control' wil dus zeggen dat de organisatie zo is ingericht dat goed bestuur mogelijk is. Belangrijk voor een organisatie is grip op strategische sturing (Governance), beheersen van risico’s (Riskmanagement) en voldoen aan wet- en regelgeving (Compliance). De belangrijkste thema’s voor 2020 waren: 1. Verhogen kwaliteit van het planning & control instrumentarium; 2. Stuurinformatie (digitaal) beter ontsluiten; 3. Verder positioneren van risicomanagement.

4.5.5. Gegevensbescherming Waarom is gegevensbescherming belangrijk? Door de toenemende digitalisering is het zorgvuldig omgaan met informatie en (persoons-)gegevens van burgers en organisaties van steeds groter belang. Een betrouwbare, beschikbare en correcte informatievoorziening is essentieel voor de dienstverlening van gemeenten. Als gemeenten de beveiliging van informatie en de privacy van betrokkenen niet voldoende kunnen waarborgen, zijn het vertrouwen en de continuïteit van de bedrijfsvoering in het geding.

97

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

Informatiebeveiliging Het jaar 2020 was op het gebied van informatiebeveiliging het eerste jaar waarin met een nieuw normenkader werd gewerkt. Sinds 2020 hebben gemeenten namelijk te maken met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) als normenkader. Door de normenkaders van alle overheden te uniformeren tot één gezamenlijk normenkader, spreken alle overheden vanaf 2020 dezelfde taal op het gebied van informatiebeveiliging. De BIO helpt om ‘in control’ te zijn op het gebied van informatiebeveiliging. De invoering van dit normenkader biedt een aantal voordelen: • Extra nadruk wordt gelegd op risico bewust werken; • Het laat overheden op een vergelijkbare manier efficiënt werken aan informatiebeveiliging zodat niet iedereen zelf ‘het wiel hoeft uit te vinden’; • Het laat overheden aantoonbaar een betrouwbare partner zijn; • Het vermindert de auditlast.

Doelstellingen informatiebeveiligng De belangrijkste doelstellingen van het vastgestelde informatiebeveiligingsbeleid 2020-2021 binnen de organisatie zijn: • Managen van de informatiebeveiliging; • Adequate bescherming van bedrijfsmiddelen; • Minimaliseren van risico’s van menselijk gedrag; • Voorkomen van ongeautoriseerde toegang; • Garanderen van correcte en veilige informatievoorzieningen; • Beheersen van de toegang tot informatiesystemen; • Waarborgen van veilige informatiesystemen; • Adequaat reageren op incidenten; • Beschermen van kritieke bedrijfsprocessen; • Beschermen en correct verwerken van persoonsgegevens van burgers en medewerkers; • Waarborgen van de naleving van dit beleid. Resultaten 2020 Een overzicht van de belangrijkste beheersmaatregelen en acties die in 2020 zijn uitgevoerd en hebben bijgedragen aan het realiseren van de Informatiebeveiligingsdoelstellingen: • Voor 2020 zijn een jaarplan en een communicatieplan met activiteiten op het gebied van informatieveiligheid en awareness vastgesteld en met goed gevolg uitgevoerd. • Ter verbetering van de bewustwording op het gebied van Informatiebeveiliging en Privacy hebben alle medewerkers een e-learning gevolgd. • Er zijn Security en Privacy -scripts ontwikkeld ten behoeve van de Servicedesk zodat meldingen met betrekking tot informatiebeveiliging ook in de eerste-lijn adequaat opgepakt worden.

• De ICT-foto is geactualiseerd en gedeeld met de Informatiebeveiligingsdienst Gemeenten (IBD) zodat we van de IBD gerichte kwetsbaarheidsmeldingen ontvangen. • Er is gestart met het vervangen van de applicatie voor veilig inloggen met behulp van Multi Factor Authenticatie en we voeren dit ook in voor het inloggen op vaste werkplekken. • De Firewalls op beide locaties zijn vervangen door nieuwe Next Generation Firewalls. • Er is een GAP-analyse uitgevoerd om een beeld te vormen van de speerpunten op het gebied van informatiebeveiliging voor 2021 en volgende jaren. • ENSIA-audits zijn uitgevoerd voor DigiD en Suwinet voor beide gemeenten en informatiebeveiliging heeft als gevolg van ENSIA een plaats in het financiële jaarverslag. Collegeverklaring ENSIA ENSIA staat voor Eenduidige Normatiek Single Information Audit. Het is een gezamenlijk project van het ministerie van Binnenlandse Zaken, de VNG, gemeenten, het ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid en het ministerie van Infrastructuur & Milieu. ENSIA heeft tot doel het verantwoordingsproces over informatieveiligheid bij gemeenten verder te professionaliseren door het toezicht te bundelen en aan te sluiten op de gemeentelijke Planning & Control-cyclus. Naast het afleggen

98

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2020 ZALTBOMMEL

van horizontale verantwoording richting de gemeenteraad regelt ENSIA ook de verticale verantwoording over informatiebeveiliging richting de verschillende ministeries. Het gaat hierbij om verantwoording over de BRP, Reisdocumenten, Suwinet, BAG, BGT, BRO en DigiD. De gemeente Zaltbommel heeft alle acties met betrekking tot ENSIA in 2020 uitgevoerd en het college van Zaltbommel heeft hierover ook een verklaring afgelegd die dient als verantwoordingsdocument voor het afleggen van horizontale en verticale verantwoording over informatiebeveiliging. Incidenten 2020 In 2020 zijn er 20 incidenten gemeld via Topdesk die specifiek betrekking hadden op de gemeente Zaltbommel. Het waren alle incidenten met een kleine impact. Meldingen van signalerende aard (afkomstig van de IBD) die deels betrekking hebben op de gemeente Zaltbommel worden door de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard geregistreerd en afgehandeld. Meerjarenperspectief Het jaar 2021 staat in het teken van de verdere implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Binnen de BIO verschuift de nadruk van verplichte maatregelen naar risicomanagement. We krijgen daarbij ook een steeds beter beeld van onze kwetsbaarheden en werken projectmatig continu aan verbeteringen. De volgende activiteiten staan op de planning voor het jaar 2021: 1.