Beleidsplan begraafplaatsen gemeente Zaltbommel

22

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

5. De gedenkplaatjes blijven hangen voor een periode van 30 jaar. Hierna worden zij door de gemeente verwijderd en vernietigd. In de praktijk houdt dit in dat bij de jaarlijkse aanschrijving van verlopen graftermijnen, de mogelijkheid voor een gedenkplaatje wordt aangeboden aan rechthebbenden die afstand doen van het graf. Wanneer de grafstenen worden verwijderd, worden de gedenkplaatjes ter vervanging van de grafsteen op de herdenkingszuilen geplaatst. De begraafplaatsadministratie dient een lijst in hun applicatie bij te houden van de geplaatste gedenkplaatjes, zodat na een periode van 30 jaar duidelijk is welke gedenkplaatjes geruimd mogen worden. Door deze ruiming wordt voorkomen dat er een overvloed aan herdenkingszuilen ontstaat. Daarnaast wordt verwacht dat na 30 jaar veel van de nabestaanden zijn overleden en de belangstelling voor het gedenkplaatje is afgenomen.

Afbeelding 2: herdenkingszuilen gemeente Zaltbommel

Wanneer de herdenkingszuil vol is, wordt eerst gekeken of er gedenkplaatjes geruimd kunnen worden. Indien dit niet het geval is, dient de gemeente een nieuwe zuil aan te schaffen. Het is aan te raden deze hetzelfde te houden als de huidige ontwerpen om een eenduidige uitstraling en herkenning te behouden. De locatie van de herdenkingszuilen is een aandachtspunt. Ze staan nu logischerwijs bij de verzamelgraven, maar op sommige begraafplaatsen is dit een plek die weggestopt is. Hierdoor komt de herdenkingszuil niet tot zijn recht. De herdenkingszuilen moeten op locaties geplaatst worden die meer open zijn met eventueel groene aankleding en bankjes eromheen. Voorstel: ▪ Uitgifte gedenkplaatjes voor 30 jaar. ▪ Plaatsen gedenkplaatjes door de gemeente. ▪ Herdenkingszuilen verplaatsen naar meer prominente plek.

Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:

aanschaf bordjes en zuilen € 92,- per naamplaatje (prijspeil 2025)

Resultaat:

inzichtelijke voorwaarden voor gedenkplaatjes

23

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

6.11. Uitvoeren organisatiescan Het begraafplaatsbeheer is momenteel verdeeld tussen medewerkers van de gemeente en een externe partij die het beheer en onderhoud verzorgt en de graven delft. Om de kwaliteit en inzet te waarborgen en de kwetsbaarheid te verminderen, is het aan te raden een organisatiescan uit te (laten) voeren. Deze scan geeft inzicht in de huidige organisatie van het begraafplaatsbeheer en doet aanbevelingen voor een toekomstbestendige aanpak. Dit bevat een formatieanalyse, het opstellen van functieprofielen en het verkennen van organisatievormen zoals uitbesteding of uitvoering volledig in eigen beheer. Met deze resultaten en dit inzicht kan het serviceniveau en de dienstverlening worden bepaald en welke werkzaamheden intern en extern worden belegd. Doel van deze organisatiescan is de wenselijke situatie van het begraafplaatsbeheer in kaart te brengen waarbij de focus ligt op efficiëntie en zorgvuldigheid. Voorstel: ▪ Uitvoeren van een organisatiescan.

Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:

€ 15.000 - € 20.000,- excl. BTW geen directe inkomsten

Resultaat:

Inzicht in de huidige organisatie van het begraafplaatsbeheer, waaruit maatregelen voortvloeien zodat het beheer effectiever en efficiënter kan worden ingericht en eventuele kwetsbaarheden worden verminderd.

24

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

7. Implementatie

Dit beleidsplan schetst de koers en de doelen voor de gemeentelijke begraafplaatsen. In dit hoofdstuk worden kort concrete stappen beschreven voor het vervolg; de implementatie van het beleidsplan. Aan te raden is de volgende stappen te doorlopen: 1. Raadsvoorstel opstellen om het beleidsplan vast te laten stellen. 2. Actualiseren van de beheersverordening, uitvoeringsbesluit, legesverordening en de tarieven. Daarna het laten vaststellen van deze documenten door college en gemeenteraad. 3. Organiseren informatiebijeenkomst voor de betrokken medewerkers van de gemeente én een informatiebijeenkomst voor de betrokken partijen zoals steenhouwers en uitvaartondernemers om hen te informeren over het beleid en de eventuele veranderingen. 4. Stapsgewijs en eventueel projectmatig de beleidsvoorstellen implementeren en uitwerken. 5. Monitoren behoefte en capaciteit door elke vijf jaar een berekening te maken. 6. Evalueren begraafbeleid na vijf jaar. Op dit moment kunnen de burgers en dorps- en wijkraden betrokken worden.

25

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Bijlage A. Inventarisatie begraafplaatsen

Aalst, Kerkstraat

De begraafplaats ligt in het centrum van Aalst, omgeven door woningen. Een haag omsluit de gehele begraafplaats. Jaarlijks vinden hier gemiddeld drie begrafenissen plaats. Er is een geasfalteerd hoofdpad en er zijn enkele geasfalteerde zijpaden. Hoewel het hoofdpad netjes oogt, hebben de zijpaden aandacht nodig. Op de grafvelden groeit gras, en tussen de graven ligt grind. Sommige graven zijn verzakt. Bij de verzamelgraven staan gedenkmonumenten. Het baarhuisje dient als opslagruimte. Er zijn geen bankjes aanwezig. Het is onduidelijk of het oude deel geschikt is voor de uitgifte van nieuwe graven. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: A Onderhoudsniveau paden: B Behoefte: ▪ Het is niet bekend hoeveel vrije particuliere graven er nog op de begraafplaats zijn, deze zijn niet opgenomen in de administratie of op de plattegrond. ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan circa 12 particuliere graven. ▪ Op basis van de huidige administratie is er voldoende ruimte om in de behoefte te voorzien. ▪ In de afgelopen vijf jaar zijn er geen overledenen begraven in een algemeen graf. ▪ Er zijn geen asbestemmingen.

26

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Aalst, Prins Hendrikstraat

De begraafplaats ligt aan de rand van Aalst, omgeven door weilanden. Een geasfalteerde toegangsweg leidt naar de ingang, waar een gedenkplek is voor oorlogsslachtoffers en een echtpaar dat tijdens de Tweede Wereldoorlog onderdak bood aan een Joods jongetje. De begraafplaats heeft rechte rijen met graven. De grafbedekkingen vallen op door hun variatie, maar de begraafplaats oogt toch sober. Het baarhuisje wordt gebruikt als opslagruimte. De paden hebben onderhoud nodig, maar het groen ziet er netjes uit. Sommige graven zijn verzakt. Jaarlijks vinden hier gemiddeld elf begrafenissen plaats. Het grondwaterniveau staat hier hoog. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: C Behoefte: ▪ Tot aan 2050 is behoefte aan 166 particuliere graven en 62 algemene graven. ▪ Op basis van de huidige administratie ontstaat zonder ruimen omstreeks 2038 een tekort aan particuliere graven. Er is een huidig tekort aan algemene graven. ▪ Er wordt incidenteel een kindergraf uitgegeven, de behoefte aan kindergraven tot aan 2050 is circa 12. ▪ Er zijn geen asbestemmingen.

27

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Begraafplaats Bossche Poort, Zaltbommel

De begraafplaats ligt in het centrum van Zaltbommel en springt eruit ten opzichte van andere begraafplaatsen. De begraafplaats is een van de oudste begraafplaatsen van Zaltbommel en is in 1804 ontstaan om een einde te maken aan het begraven in en rond de kerk. In 1831 is de begraafplaats opgedeeld in drie delen: aan de westzijde een katholiek gedeelte, een protestants deel aan de oostzijde met aan de rand een bescheiden Joods gedeelte. Toen in 1902 het joodse gedeelte vol was, kreeg de Joodse gemeenschap een eigen begraafplaats. In 1973 werd buiten de stad, langs de Nieuwe Tijningen, een nieuwe begraafplaats in gebruik genomen. Als gevolg hiervan werd besloten om geen nieuwe graven meer uit te geven op begraafplaats Bossche Poort en alleen nog bijzettingen in bestaande graven uit te voeren . De begraafplaats bevat voornamelijk oude graven. De rode beuk, uitgeroepen tot de mooiste beuk van Nederland door de Bomenstichting, siert de begraafplaats. Er zijn drie bomen op de begraafplaats met een monumentale status. Nabij de entree staat een wit baarhuisje dat als opslag dient. Oude, volle bomen geven de begraafplaats een prachtig beeld. Er is geen padenstructuur; alles bestaat uit grind. De begraafplaats oogt vol. Jaarlijks worden hier gemiddeld vijf personen begraven.

De laatste jaren is er meer animo voor nieuwe graven: waar in eerdere jaren twee nieuwe graven per jaar werden uitgegeven, waren dit er in 2023 negen. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: B Behoefte: ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 92 particuliere graven. De verwachting is dat dit aantal oploopt als bekend wordt dat er weer begraven kan worden op deze begraafplaats. ▪ Op basis van de huidige administratie ontstaat zonder ruimen omstreeks 2040 een tekort aan particuliere graven. ▪ Een groot deel van de graven is vermoedelijk behoudenswaardig, dit betekent dat zij niet geruimd worden en intact blijven. Dit is van invloed op de capaciteit. ▪ Op basis van de gegevens uit de administratie van de gemeente zijn er circa 2.700 graven op de begraafplaats aanwezig. Echter heeft de begraafplaats een oppervlakte van 4.000 m², wat betekent dat met een bruto graf oppervlak van 7m² er 570 graven kunnen liggen. Het is dan aannemelijk dat de administratie van begraafplaats Bossche Poort niet klopt. ▪ Er liggen graven die in aanmerking komen voor behoudenswaardig. Deze lijst is nog niet vastgesteld. Deze graven mogen niet geruimd worden en zijn van invloed op de capaciteit. ▪ Er zijn geen asbestemmingen. 28

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Brakel

De begraafplaats ligt aan de dijk. Er is een duidelijke splitsing tussen het oudere en nieuwere deel, gescheiden door een watergang met twee aparte ingangen. Het oude deel heeft een doorgaand hoofdpad van klinkers, met ronde grafvakken aan weerszijden, wat een speelse uitstraling geeft. De begraafplaats is langgerekt en loopt omhoog parallel aan de dijk. De grondwaterstand is hier hoog. Jaarlijks vinden hier gemiddeld 21 begravingen plaats. Op het nieuwe deel is achterin een gedeelte uitgegeven. Dit wordt onderhouden door een stichting. Aan de voorzijde is een grafakker met cirkelvormige asfaltpaden, vermoedelijk bedoeld als locatie voor kindergraven. Dit wordt niet gebruikt. Daarnaast is een deel van de begraafplaats waar geen graven liggen ingezaaid met een bloemenmengsel. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: A Onderhoudsniveau paden: A Behoefte: ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 339 particuliere graven, 9 algemene graven en 25 particuliere kindergraven. ▪ Op basis van de huidige administratie lijkt er, zonder ruimen, voldoende capaciteit te zijn tot na 2050. ▪ De vrije graven zijn gelegen aan de rechterzijde van de begraafplaats. Dit is nog niet ingetekend of opgevoerd in de administratie.. ▪ Er zijn geen asbestemmingen.

29

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Bruchem

De begraafplaats ligt aan de Molenstraat en is een kleine, lokale begraafplaats. De begraafplaats is gelegen aan de rand van het dorp, omgeven door landelijke gebieden en heeft een groene uitstraling. De grafvelden bestaan uit gras met grind tussen de uitgegeven graven. Een aantal graven zijn verzakt. De begraafplaats en de graven zijn sober. Er vinden hier gemiddeld zo’n 13 à 14 begrafenissen per jaar plaats. Er is een kleine witte aula aanwezig die wordt gebruikt als opslagruimte. Op het oude deel zijn zo’n 20 graven met een oorlogsgraf aanwezig. Er zijn zuilen voor herdenkingsplaatjes aanwezig op het verzamelgraf. Op het oude deel worden geen nieuwe graven uitgegeven, hoewel dit niet officieel is vastgelegd. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: A Behoefte: ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 222 particuliere graven. ▪ Op basis van de huidige administratie ontstaat zonder ruimen omstreeks 2036 een tekort aan particuliere graven. ▪ De afgelopen vijf jaar is er één overledene in een algemeen graf begraven. De behoefte lijkt nihil. ▪ Er zijn geen asbestemmingen.

30

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Gameren

De begraafplaats ligt aan de Prins Willem-Alexanderstraat, tussen een doorgaande weg en een woonwijk. Aan de voorzijde is een grote parkeerplaats. De begraafplaats is sober en overzichtelijk, met enkele grote bomen, gras en hagen. Op de aula zijn herdenkingsborden geplaatst. Het hoofdpad is geasfalteerd, en een deel van de begraafplaats is ingericht met ronde, geasfalteerde vormen, vermoedelijk bedoeld als locatie voor kindergraven. Dit deel is echter niet in gebruik. Jaarlijks vinden hier ongeveer 18 begrafenissen plaats. Het is onbekend of het oude deel in aanmerking komt voor de uitgifte van nieuwe graven. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: A/B Behoefte: ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 209 particuliere graven en 31 algemene graven. ▪ Op basis van de huidige administratie ontstaat zonder ruimen omstreeks 2034 een tekort aan particuliere en algemene graven. ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 6 kindergraven. ▪ Er zijn geen asbestemmingen.

31

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Nederhemert

De begraafplaats ligt aan de rand van Nederhemert. De begraafplaats heeft geasfalteerde hoofdpaden, grasvelden, en grind tussen de graven. Een lijkhuisje dient als opslagruimte. Jaarlijks vinden hier gemiddeld 11 begrafenissen plaats. De begraafplaats oogt somber en sober, met lage begroeiing en enkele bomen. Op het verzamelgraf staat een herdenkingsmonument. De kleigrond belemmert de vertering van de overledenen, wat een aandachtspunt is. Daarnaast is er een hoge grondwaterstand. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: A/B Behoefte: ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 166 particuliere graven en 6 algemene graven. ▪ Op basis van de huidige administratie ontstaat zonder ruimen omstreeks 2038 een tekort aan particuliere en algemene graven. ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 12 kindergraven. ▪ Er zijn geen asbestemmingen.

32

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Nieuwaal, Kerkstraat 24B

In de kern Nieuwaal zijn twee begraafplaatsen. Begraafplaats met huisnummer 24 B is de ‘nieuwe’ begraafplaats, en is klein en sober. De begraafplaats is lastig te vinden door de locatie. Er zijn geen parkeerplaatsen aanwezig. Aan één zijde staan huizen, aan de andere zijde paarden, en aan de achterzijde bevindt zich een speeltuin. De begraafplaats is overzichtelijk ingedeeld, met gras op de grafvelden die nog moeten worden uitgegeven en grind tussen de graven. Jaarlijks vinden hier gemiddeld vier begrafenissen plaats. De begraafplaats is sober ingericht. Het achterste gedeelte is nog niet in gebruik, en er is zowel op het voorste als op het achterste deel veel ruimte beschikbaar. Een aula wordt gebruikt als opslagruimte. Bij het verzamelgraf zijn zuilen voor herdenkingsplaatjes aanwezig. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: B Behoefte: ▪ ▪ ▪ ▪

33

Tot aan 2050 is er behoefte aan 62 particuliere graven en 3 algemene graven. Op basis van de huidige administratie is er zonder ruimen voldoende begraafcapaciteit om te voldoen aan de behoefte. De afgelopen vijf jaar is er één overledene in een algemeen graf begraven. De behoefte lijkt nihil.. Er zijn geen asbestemmingen.

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Nieuwaal Kerkstraat 35 (oude begraafplaats)

De andere begraafplaats in Nieuwaal, gelegen aan de Kerkstraat 35, is een kleine en rustige begraafplaats. De begraafplaats heeft één geasfalteerd hoofdpad met grasvelden en coniferen aan weerszijden. Er zijn in totaal vier zichtbare graven, waarvan één een oorlogsgraf is. Vermoedelijk liggen er nog stoffelijke resten van andere graven. Er worden geen nieuwe graven meer uitgegeven op deze begraafplaats . Op deze begraafplaats wordt niet meer begraven, er is daarom geen behoefte- en capaciteitsberekening gemaakt. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: A Onderhoudsniveau paden: A

34

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Nieuwe Tijningen, Zaltbommel

De begraafplaats is een van de grotere in Zaltbommel en ligt naast een woonwijk, de Tijningen Plas, en een hondenlosloopgebied. Aan de voorzijde is een grote parkeerplaats. Er is een aula aanwezig, maar deze wordt niet gebruikt. Wat opvalt aan deze begraafplaats is de variatie aan gedenktekens; in tegenstelling tot de andere begraafplaatsen, zijn hier veel verschillende vormen en kleuren te zien. Jaarlijks vinden hier gemiddeld 19 begrafenissen plaats en worden circa 3 asbussen in de nissen geplaatst. Deze begraafplaats heeft als enige in Zaltbommel een grafveld voor Islamitische begraven, hoewel hier weinig gebruik van wordt gemaakt. Daarnaast heeft deze begraafplaats als enige een urnenmuur met 63 nissen, waarvan er 40 bezet zijn. Er zijn ook algemene graven beschikbaar, die allemaal verzakt en slecht onderhouden zijn. Ook hier zijn verzamelgraven met herdenkingsmonumenten aanwezig. Onderhoudsniveau groen: A/B Onderhoudsniveau grafvelden: B/C Onderhoudsniveau paden: A/B Behoefte: ▪ Tot aan 2050 is er behoefte aan 302 particuliere graven en 6 algemene graven. ▪ Op basis van de huidige administratie ontstaat zonder ruimen omstreeks 2029 een tekort aan particuliere graven. ▪ De afgelopen vijf jaar zijn er twee overledenen in een algemeen graf begraven. De behoefte lijkt beperkt.

35

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

▪ ▪ ▪ ▪

36

De afgelopen vijf jaar is er één overledene in een kindergraf begraven. De behoefte lijkt nihil. Tot aan 2050 is er behoefte aan 6 particuliere urnengraven en 25 particuliere urnennissen. Op basis van de huidige administratie ontstaat zonder ruimen omstreeks 2035 een tekort aan particuliere urnennissen. Er is een Islamitisch deel ingericht, er zijn 5 graven in gebruik. De vraag hiernaar lijkt beperkt.

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Poederoijen

De begraafplaats ligt tegenover een bassischool en heeft beperkte parkeergelegenheid. Deze kleine begraafplaats heeft een hoofdpad van deels asfalt en deels klinkers. Jaarlijks vinden hier gemiddeld acht begrafenissen plaats. De begraafplaats is sober ingericht. De grafvelden, die niet worden gebruikt, bestaan uit gras, en tussen de graven ligt grind. Een aantal graven is verzakt. Een baarhuisje op het terrein wordt als opslagruimte gebruikt. Achterin is een deel van het gazon vervangen door een ecologisch groenmengsel, wat bezoekers van deze begraafplaats te fleurig vinden. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: A Behoefte: ▪ ▪ ▪ ▪

37

Tot aan 2050 is er behoefte aan 117 particuliere graven en 3 algemene graven. Op basis van de huidige administratie zijn er, zonder ruimen, voldoende graven om in de begraafbehoefte te voorzien. De afgelopen vijf jaar is er één overledene in een algemeen graf begraven. De behoefte lijkt nihil. Er zijn geen asbestemmingen.

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Zuilichem

De begraafplaats gelegen aan de Molenstraat, is een rustige, goed onderhouden plek aan een doodlopende weg naast een woonwijk en een watergang. Parkeren is mogelijk in de straat. De begraafplaats bestaat zichtbaar uit twee delen. Het nieuwe deel, bij de entree, is speels opgezet met ronde vormen en is het deel waar de meeste graven worden uitgegeven. Jaarlijks vinden hier zo'n 60 begrafenissen plaats. Dit deel heeft een groene uitstraling met bomen, en het groen ziet er netjes uit. De graven en grafvakken hebben echter wel aandacht nodig. Het hoofdpad is geasfalteerd. Het oude deel is traditioneel in rechte lijnen opgezet en bevat een aantal oorlogsgraven. Achterin is een baarhuisje dat als opslagruimte dient. Er zijn zuilen voor herdenkingsplaatjes bij het verzamelgraf. Het is onbekend of het oude deel in aanmerking komt voor de uitgifte van nieuwe graven. Onderhoudsniveau groen: A Onderhoudsniveau grafvelden: B Onderhoudsniveau paden: B Behoefte: ▪ ▪ ▪ ▪

38

Tot aan 2050 is er behoefte aan 166 particuliere graven. De afgelopen vijf jaar is er één overledene in een kindergraf begraven. De behoefte lijkt nihil. De afgelopen vijf jaar is er niemand begraven in een algemeen graf. De behoefte aan algemene graven is nihil. Er zijn geen asbestemmingen.

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Bijlage B. Notitie exploitatie

Aanleiding Inleiding en doel Gemeente Zaltbommel is eigenaar en beheerder van elf gemeentelijke begraafplaatsen. De gemeente wil graag meer inzicht hebben in de exploitatie van deze begraafplaatsen. In deze notitie zijn de resultaten van een analyse van de exploitatie opgenomen. Deze analyse is uitgevoerd met behulp van de KYBYS tarieventool. Het doel om meer inzicht in de exploitatie te hebben is meerledig, te weten: - Het vormt de basis om meer grip op de financiën te krijgen. Van daaruit kan beargumenteerd sturing worden gegeven aan de hoogte van de kosten en opbrengsten (en dus de kostendekking). - Aansluitend daarop kunnen de tarieven voor begraven en grafrechten worden onderbouwd en geactualiseerd. Kenmerkend voor de gemeentelijke tarieven voor begraven en grafrechten in Nederland en Zaltbommel is dat de tarieven lange tijd terug zijn berekend. Ze zijn daarna vastgesteld en worden aansluitend jaarlijks geïndexeerd. Het overzicht van de koppeling tussen kosten en tarieven is in de loop van de jaren weg. Om meer inzicht te krijgen in de exploitatie en het tariefstelsel heeft KYBYS voor gemeente Zaltbommel een tarieventool opgesteld. De begraafplaatsen De gemeentelijk begraafplaatsen zijn: 1. Aalst Prins Hendrikstraat 2. Aalst Kerkstraat 3. Zaltbommel, Bossche Poort 4. Brakel

5. 6. 7. 8.

Bruchem Gameren Nederhemert Nieuwaal

9. Zaltbommel, Nieuwe Tijningen 10. Poederoijen 11. Zuilichem

Daarnaast onderhoudt de gemeente nog enkele kerkelijke en Joodse begraafplaatsen. Deze kosten worden meegerekend in de exploitatie. Bronnen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

39

11.108 Kostendekkendheid begraven 2023 ZB Begroting 2024 post onderhoud begraafplaatsen Termijnstaat 13 van Bron Aantallen 2022 tot 2024 Kapitaallasten en overhead 7.5 2024 Verdeling lasten met boekingen 2023 door Afdeling Financiën BVEB

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Systematiek tarieventool Om inzicht te krijgen in de exploitatie van de begraafplaatsen is de ‘tarieventool’ van KYBYS gebruikt. De tarieventool geeft inzicht in de kosten en baten die opgenomen zijn in de begroting, de huidige kostendekking, de uitgegeven graven in de afgelopen vijf jaar, een prognose voor het komende jaar en een benchmark van de tarieven van de omliggende gemeenten. Ook kunnen er nieuwe tarieven met de tool worden berekend aan de hand van een gekozen kostendekking. Met het opstellen van de tarieventool wordt een analyse uitgevoerd van de begraafplaatsexploitatie in het algemeen, en meer specifiek van het aanbod van het type graven, de asbestemmingen en extra diensten in relatie tot de tariefstelling en de kosten, in welke mate het aanbod compleet is en of de hanteerde tarieven gangbaar zijn ten opzichte van de tariefstelling van de omliggende gemeenten. De totale kosten van het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen worden verdeeld naar de vooraf vastgestelde drie kostencomponenten: 1. Instandhouding 2. Onderhoud

3. Lijkbezorging

Alle kosten die worden gemaakt om de begraafplaatsen in stand te houden. We rekenen deze kosten toe aan grafrecht. Alle kosten die te maken hebben met het dagelijks beheer en onderhoud van de begraafplaatsen. Deze kosten rekenen we toe aan het onderhoudsrecht. Alle kosten die direct te maken hebben met het begraven van overledenen en het bezorgen van as. Deze kosten rekenen we toe aan de begrafeniskosten.

Met behulp van de tarieventool kan een zodanige specificatie van kosten en baten per onderdeel worden toegepast dat de (mate van) kostendekking per kostencomponent in beeld kan worden gebracht en het effect van gemaakte keuzes of gewijzigde omstandigheden. In de tarieventool is gebruik gemaakt van de begroting van 2024. Hiervoor is gekozen omdat een begroting een vooruitziend instrument is dat inschattingen bevat over de kosten en baten voor een komende periode. Het is een financieel plan dat helpt bij de sturing van toekomstige activiteiten voor de begraafplaatsen, het maken van beslissingen over uitgaven en het beheren van de geldstroom.

Resultaten analyse Lasten en baten Op basis van de begroting 2024 zijn de lasten verdeeld over bovengenoemde componenten. Op deze manier wordt inzichtelijk op welk component de meeste kosten worden gemaakt. De totale lasten zijn € 738.488. De begrote baten zijn € 649.050. Dat maakt dat de kostendekking 87,9% is. Voor een gemeente met elf gemeentelijke begraafplaatsen in deze kostendekking hoog. We zijn van mening dat een volledige kostendekking niet haalbaar cq. noodzakelijk is. De begraafplaatsen zijn er voor iedereen en een ieder mag er komen. Het is daarom eerlijk als iedereen de lasten hiervoor draagt en niet alleen de rechthebbenden. Daarnaast zullen de tarieven met 49% moeten stijgen als er voor kostendekkende tarieven wordt gekozen. Een graf zal dan stijgen van € 4.428 naar € 6.502.

40

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

In onderstaande tabel is te zien dat de kosten voor beheer en onderhoud de grootste kostenpost vormen. Deze kosten beslaan 70% van de totale lasten. (code kostensoort) 438199 438201 438210 438311 438400 438501 438799 472501 411999 421999 432999 438999 472999 473500 473999 474998 474999 438311

Lasten begroting 2024

Instandhouden begraafplaatsen

Doorb I en A kosten aan taakvelden Waterverbruik (incl. zuiveringslasten) Groenvoorziening Overig uitbesteed werk Energieverbruik Premie verzekeringen Overige kosten Storting/onttrekking voorziening Doorbel salariskosten aan taakvelden Doorbel belastingen aan taakvelden Doorbel duurz goederen aan taakvelden Doorbel goederen/diensten aan taakvelden Doorbel mut voorzieningen aan taakvelden Afschrijvingen Doorbel afschrijving aan taakvelden Doorbel toegerek rente aan taakvelden Renteomslag Overig uitbesteed werk Toegerekende overhead

€ € € € € € € € € € € € € € € € € €

€ 2.600 866 224.910 47.166 6.013 819 1.116 210.086 61.628 471 153 11.601 390 75.820 3.564 662 3.744 1.380 85.500

Totaal

€

738.488

33% 33% 33% 33% 33% 100% 100% 100% 100% 33% €

Beheer en onderhoud 100% 100% 85% 100% 100% 100% 100% 100% 33% 33% 33% 33% 33%

Lijkbezorging

15%

33% 33% 33% 33% 33%

100% 33%

33%

137.033 €

513.981 €

19%

70%

87.474 12%

(code batensoort) Baten 2024 begroting 837000 837000

Secretarieleges/rechten PUBL RECHT Secretarieleges/rechten PUBL RECHT

€ €

-335.297 -313.753

Totaal

€

-649.050

Kostendekking

87,9%

Onderhoudskosten De onderhoudskosten zijn hoger in vergelijking met de andere kosten, maar er worden dan ook elf gemeentelijke begraafplaatsen onderhouden en enkele kerkelijke. De gemeente heeft een voorziening waarin een deel van de onderhoudskosten wordt weggezet. De voorziening is bedoeld voor groot onderhoud in de toekomst. De begraafplaatsen worden momenteel onderhouden door een aannemer op basis van een groenbestek. Er is geen inzicht in de toekomstige kosten met betrekking tot (grootschalig) ruimen, onderhoud, renovaties of investeringen. We bevelen de gemeente dan ook aan een Meerjaren Investerings -en OnderhoudsPlan op te stellen. Op deze wijze wordt inzichtelijk met welke kosten men rekening dient te houden. Daarna kan de dotatie naar de voorziening eventueel worden bijgesteld. Tarieventabel De tarieventabel is een document waarin alle typen graven, graftermijnen, onderhoudstermijnen en andersoortige tarieven zijn genoemd die te maken hebben met het product begraven. De tarieventabel van gemeente Zaltbommel is te lang. De tarieventabel bestaat uit 122 regels (tarieven). Er zijn te veel keuzes waardoor het overzicht en de leesbaarheid kwijt raakt. Om het leesbaar te houden is samen met de gemeente bepaald welke tarieven we uit de tabel kunnen halen. Dit kunnen tarieven zijn die de laatste vijf jaar niet gebruikt zijn.

Een voorbeeld hiervan is een particuliere gedenkplaats. Dit wordt aangeboden in de tarieventabel maar het is voor de medewerkers binnen én buiten niet duidelijk wat hier mee bedoeld wordt en hoe een gedenkplaats er uit ziet.

41

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Ook zijn er tarieven samengevoegd, als voorbeeld stond er in de tabel: - Het (ondergronds doen) verstrooien van as op een particulier graf of urnengraf - Het verstrooien van as op het algemene strooiveld in aanwezigheid van familie - Het verstrooien van as op het algemene strooiveld zonder familie Aangezien het verstrooien van as dezelfde handeling is, hebben we besloten hier één tarief voor te hanteren. Na de sessie met de gemeente is de tarieventabel teruggebracht naar 48 verschillende tarieven. De opzet van de nieuwe tarieventabel is reeds vastgesteld in 2024 met geindexeerde tarieven voor 2025. Vergelijking met omgeving Er is een vergelijking met de omgeving gemaakt. Hierbij is het meest uitgegeven grafsoort met elkaar vergeleken. Dat is hier een particulier graf voor 2 personen voor 20 jaar. De totale kosten bestaan in Zaltbommel uit; grafrecht 20 jaar, begraafkosten (openen en sluiten graf), onderhoudskosten (algemeen onderhoud begraafplaats) en vergunningskosten (plaatsen grafmonument). Niet alle gemeenten in de omgeving brengen dezelfde kosten in rekening. In onderstaande tabel is af te lezen dat een graf in Zaltbommel totaal € 4.374 kost. Gemeente Maasdriel brengt de hoogste tarieven in rekening en gemeente Altena de laagste kosten. Gemiddeld zijn de kosten in de regio € 4.428. Zaltbommel zit hier net iets onder. Hetzelfde is gedaan voor de urnengraven.

De totale kosten voor Zaltbommel zijn € 2.287. Daar zit de gemeente wel boven het gemiddelde van de omgeving, want de gemiddelde kosten zijn € 1.697. Gemeente Maasdriel hanteert de laagste tarieven en Zaltbommel de hoogste. Tarieven 2024

gemeente Zaltbommel

Grafrecht particulier dubbelgraf 20 jaar Begraafkosten Onderhoud Vergunning Administratiekosten Totale kosten bij uitgifte nieuw grafrecht

€ € € €

1.960 € 1.178 € 1.055 181 €

€ € € €

4.374 € 1.470 € 295 € 522

Grafrecht urnengraf of urnennis 20 jaar Plaatsingskosten Onderhoud Vergunning Administratiekosten Totale kosten bij uitgifte nieuw particulier urnengraf

42

€

gemeente Maasdriel

2.287 €

gemeente Gorinchem

4.302 € 899 € € 252 € € 5.453 € 805 € 320 € €

2.224 1.249 1.100 240 62 4.875 1.110 352 1.100

€

62

1.125 €

gemeente Altena

gemeente Heusden

€ €

2.090 € 1.155 €

€ € €

3.245 € 1.543 € 248 €

2.624 €

1.792 €

gemeente Gemiddeld tarief West exclusief Betuwe gemeente 3.133 € 1.791 € 2.708 1.274 € 855 € 1.086 € 1.487 € 1.294 € 246 € 25 € 43 4.407 € 4.158 € 4.428 1.157 € 447 € 1.012 290 € 280 € 298 € 744 € 922 €

25 €

43

1.447 €

1.496 €

1.697

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Verdeling In onderstaand overzicht is af te lezen dat de tarieven van Zaltbommel om en nabij evenredig verdeeld zijn over de drie componenten (grafrecht 45%, begraafrecht 27% en onderhoud 24%). De gemeente is van mening dat deze kosten nu transparant en inzichtelijk zijn en uitlegbaar aan de burger. We zijn daarom van mening dat de huidige verdeling en de hoogte van de kosten in stand moet blijven.

Tarieven 2024

Grafrecht particulier dubbelgraf 20 jaar Begraafkosten Onderhoud Vergunning Administratiekosten Totale kosten bij uitgifte nieuw grafrecht

gemeente Zaltbommel

45% € 27% € 24% € 4% €

1.960 1.178 1.055 181

€

4.374

Conclusie ▪ ▪ ▪ ▪

▪

▪ ▪ ▪ ▪

43

Begrote kosten 2024 € 738.488 Begrote lasten 2024 € 649.050 De kostendekking is 87,9%. Dit is hoog voor een gemeente met elf begraafplaatsen. Grafkosten stijgen met 49% om kostendekkende tarieven te hanteren. Dit is niet wenselijk. De begraafplaatsen zijn er immers voor iedereen. Het advies is om geen kostendekkende tarieven te gaan hanteren. Het is niet inzichtelijk welke toekomstige kosten er gemaakt moeten worden voor (grootschalig) ruimen, renovaties of investeringen. Een MIOP (Meerjaren Investerings en Onderhoudsplan) is daarom van harte aan te bevelen. De tarieventabel was te lang met tarieven die niet gebruikt werden of te uitgebreid waren. De tabel is reeds ingekort en vastgesteld voor 2025. De grafkosten voor een graf voor 20 jaar vallen net onder het gemiddelde van de omgeving. De kosten voor een urnengraf zijn hoger dan het gemiddelde van de omgeving. De verdeling van de kosten in de componenten en de hoogte van de tarieven zijn besproken met de gemeente. We zien geen aanleiding om dit te herzien.

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Bijlage C. Opbouw gemeente Zaltbommel

Deze bijlage geeft inzicht in de opbouw van de gemeente en de factoren die van invloed zijn op de begraafcultuur. Aan bod komen de leeftijdsopbouw, demografische kenmerken en migratieachtergrond, om trends en behoeften rondom begraven in Zaltbommel beter te begrijpen. 30 25 20 15 10 5 0

Kinderen 0-15 jaar (%)

Jongeren 15-25 jaar (%)

Volwassenen 25-45 jaar (%)

Middelbare leeftijd 45-65 jaar (%)

Senioren 65+ jaar (%) Grafiek 2. Inwonersgroep per kern in % (bron: Kadastrale kaart 2023)

Uit de gegevens blijkt dat er met name inwoners in de gemeente wonen in de leeftijdscategorie van 45 tot 65 jaar oud, dit is 26% van het totaal aantal inwoners. Kinderen tot 15 jaar

19%

18% 13%

26% 24%

Jongeren 15-25 jaar Volwassenen 2545 jaar Middelbare leeftijd 45-65 jaar Senioren 65+ jaar

Grafiek 3. Leeftijdsopbouw Zaltbommel (bron: Kadastrale kaart 2023)

44

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

De gemeente telde op 1 januari 2024 30.409 inwoners6, waarvan volgens het CBS circa 1.660 inwoners woonachtig zijn met een afkomst uit Islamitische landen. Dit is circa 5% van de inwoners. Uit de cijfers blijkt dat dit aantal inwoners toeneemt. Dit kan mogelijk invloed hebben op de begraafbehoefte in het Islamitische deel van begraafplaats Nieuwe Tijningen. Het is belangrijk deze ontwikkeling en behoefte te bespreken met de Islamitische Stichting Ennasser in Zaltbommel. 1680 1660 1640 1620 1600 1580 1560 1540 1520 2022

2023

2024

Grafiek 4. Totaal aantal inwoners Zaltbommel met afkomst uit Islamitische landen (bron: CBS, bevolking)

6

Gegevens website gemeente Zaltbommel

45

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Bijlage D. Trends en ontwikkelingen

In deze bijlage is ingegaan op enkele relevante trends en ontwikkelingen op het gebied van begraven en cremeren in Nederland. Dit zijn algemene trends en ontwikkelingen. Het hoeft niet allemaal van toepassing te zijn op Zaltbommel. Cremeren De afgelopen decennia is sprake van een toenemende behoefte om te cremeren, vooral in stedelijk gebied. In 2003 werden er in Nederland voor het eerst meer mensen gecremeerd dan begraven (50,6%). Tot nu toe neemt het aandeel elk jaar toe; in 2024 wordt 69%7 van de overledenen in Nederland gecremeerd. Mogelijk zal dit aandeel nog enigszins kunnen toenemen, maar de groeicurve vlakt steeds meer af. De voornaamste redenen om zich te laten cremeren zijn: ▪ Kostenbesparing. ▪ Geen zorg voor de nabestaanden. Er is geen graf waarvan de nabestaanden de ‘morele plicht’ ervaren dit te bezoeken en te verzorgen. ▪ Meer keuzevrijheid. De crematie kan apart van de uitvaartdienst worden uitgevoerd en de as kan op elk gewenst moment worden verstrooid of bewaard op een gewenste plek. ▪ Duurzaamheid. Er is geen grafbedekking vereist en de impact op de bodem is beperkt. Er is geen noodzaak om de as op een begraafplaats achter te laten en daarom is er een afname in het gebruik (en omzet) van de begraafplaatsen in Nederland. Begraafplaatsen kunnen hierop anticiperen door meer diversiteit en aantrekkelijke vormen van asbestemming aan te bieden.

Daarbij moet rekening worden gehouden dat de wenselijke termijn om as op een begraafplaats te plaatsen, mede vanwege de kosten, korter is dan een traditioneel grafrecht. Natuur begraven Sinds enkele jaren is de behoefte om op een natuurbegraafplaats te worden begraven sterk toegenomen. De meeste natuurbegraafplaatsen in Nederland zijn particulier en voorzien in de behoefte om in een natuurlijke omgeving (bos of heide) te worden begraven. Er is geen definitie van een natuurbegraafplaats, maar enkele veel voorkomende kenmerken van het gebruik en de inrichting zijn: ▪ Verbondenheid met de natuur met een spirituele betekenis, de beleving dat het lichaam wordt ‘teruggegeven aan de natuur’. Behoefte en de verwachting dat het graf niet wordt geruimd. ▪ Een beoogde minimale impact op het milieu en een sober graf. Het graf en de grafbedekking zijn daarom zo eenvoudig mogelijk en biologisch afbreekbaar, zoals het gebruik van alleen een lijkwade, rieten ‘mand’ of champignonkist en een onbehandelde boomschijf als grafmarkering.

7

Crematiecijfer Landelijke Vereniging van Crematoria

46

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

▪

Het terrein wordt extensief onderhouden, waardoor een verwilderde, natuurlijke uitstraling blijft bestaan en de omgeving een positieve bijdrage levert aan de biodiversiteit. Om deze reden zijn de graven zoveel mogelijk vrij gepositioneerd.

Nadelen van een natuurbegraafplaats zijn dat deze veelal een groot oppervlak vereisen, de bestemming daarop moet zijn afgestemd en de negatieve impact op de ongestoorde bodem. Een goed alternatief hiervoor is gebruik maken van structurele leegstand op een gemeentelijke begraafplaats. Gemeentelijke begraafplaatsen worden, als gevolg van de sterk toegenomen populariteit op cremeren, geconfronteerd met lege grafvelden. Deze kunnen worden ingericht en gebruikt voor natuurlijk begraven. Het deel op de begraafplaats voor natuurlijk begraven wijkt af van het huidige traditionele aanbod op de gemeentelijke begraafplaatsen, wat bestaat uit een herkenbaar repeterend patroon van strakke rijen graven en grafstenen. Natuurlijk begraven is dan een aanvulling op de bestaande situatie en een uitbreiding van het aanbod in de dienstverlening. Bovendien wordt daarmee invulling gegeven aan duurzaam grondgebruik. Het aparte deel maakt regulier onderdeel uit van de te exploiteren en beheren gemeentelijke begraafplaats, de bestemming hoeft daarvoor niet te worden gewijzigd en de bodem is al geschikt voor dit gebruik. Sociaal-maatschappelijke en ecologische nevenfuncties De primaire functie van een gemeentelijke begraafplaats is voorzien in voldoende begraafcapaciteit voor haar inwoners.

Dit is een wettelijke zorgplicht, waarbij een stoffelijk overschot spoedig en met zorg dient te worden begraven en er wordt voorzien in een ongestoorde grafrust. Vaak ligt bij het gemeentebestuur de focus op het ‘financieel rendement’ van de baten en op de kosten van het beheer. Er zijn echter weinig gemeentelijke begraafplaatsen in Nederland die 100% kostendekkend zijn. Het is daarom belangrijk te beseffen dat begraafplaatsen naast deze primaire functie ook zwaarwegende ecologische en/ of sociaal-maatschappelijke functies vervullen. Deze functies worden vaak versterkt door de historie, de inrichting, de ligging, de uitstraling en de onderhoudszorg van de begraafplaats(en). Kenmerken van deze nevenfuncties kunnen zijn: ▪ In vooral de kleine kernen dragen de begraafplaatsen positief bij aan het voorzieningenniveau ▪ en de sociale cohesie. ▪ De begraafplaats is een voor de hand liggende locatie voor gemeenschappelijke herdenkingen. ▪ De begraafplaatsen hebben vaak een sterke (cultuur-) historische en landschappelijke waarde. ▪ De begraafplaatsen maken (in potentie) onderdeel uit van de recreatieve, parkachtige, toeristische waarden. ▪ De begraafplaatsen zijn vaak een oase van rust en er is gelegenheid tot zingeving en het uiten van verdriet. ▪ Een begraafplaats is voor sommige mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een ideale en betekenisvolle werkomgeving.

Wanneer de ‘waarden’ van deze nevenfuncties beleidsmatig worden vastgelegd, dan zou dit de druk op de gewenste kostendekking uit de tarieven kunnen verlagen.

47

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Nieuwe vormen van lijkbezorging Er is, naast begraven en cremeren, een technische ontwikkeling gaande waarbij op alternatieve wijze afscheid wordt genomen van het stoffelijk overschot. Voorbeelden zijn resomeren en veraarden. Deze vormen worden (nog) niet toegepast in Nederland. Resomeren wordt in de modernisering van de Wet op de lijkbezorging opgenomen, dit geldt niet voor veraarden. ▪ Bij resomeren wordt het lichaam in een stalen drukvat chemisch ontbonden in een basische (hoge pH-waarde) oplossing in heet water. Het proces duurt circa 3 uur en het gaat gepaard met een beperkte uitstoot van broeikasgassen en fijnstof. Het residu bestaat uit botten en een op het riool te lozen vloeistof. De botten worden tot poeder vermalen en kunnen, net als as na een crematie, in een urn worden bewaard. ▪ Bij veraarden (of humaan composteren) wordt het lichaam, samen met organisch materiaal in een bovengrondse cocon, langzaam en op natuurlijke wijze afgebroken tot compost. Het proces neemt circa 40 dagen in beslag en het residu is compost. Duurzaamheid Het besef dat ons handelen een negatieve invloed heeft op de omgeving en het milieu heeft zijn intrede gedaan op de Nederlandse begraafplaatsen. De gemeente kan daar redelijk eenvoudig op inspelen door het goede voorbeeld te geven en de mogelijkheden vast te leggen in het begraafbeleid.

Voorbeelden hiervan zijn: ▪ Het groenbeheer extensiveren en biodiversiteit realiseren. ▪ Stimuleren dat oude grafstenen worden hergebruikt, dat geen marmer wordt gebruikt en dat omhulsels die in de bodem worden geplaatst niet milieubelastend zijn. ▪ Zonnepanelen op de gebouwen plaatsen. ▪ Verhardingen vervangen door semi-verhardingen. ▪ Het scheiden van afval op de begraafplaatsen. ▪ Overtollig regenwater opvangen en gebruiken voor bewateren van het eigen groen. ▪ Stimuleren van duurzame begrafenissen door voorwaarden te stellen voor het gebruik van elektrische voertuigen, biologische bloemen en gebruik van afbreekbare materialen voor kisten of urnen. Specifieke doelgroepen

Foetusgraven Er is in Nederland een toenemende belangstelling voor foetusgraven. De Wet op de lijkbezorging is niet van toepassing op een menselijke vrucht die na een zwangerschapsduur van minder dan 24 weken levenloos ter wereld is gekomen dan wel binnen 24 uur na de geboorte is overleden. Dat betekent dat deze menselijke vruchten (wettelijk) niet op een begraafplaats hoeven te worden begraven. Daar is echter wel steeds meer behoefte aan. Steeds meer begraafplaatsen hebben daarom een apart veldje voor overleden foetussen. Participatie en betrokkenheid Inwoners willen steeds meer actief betrokken worden bij het gebruik en de inrichting van de buitenruimte. Dit biedt ook mogelijkheden voor begraafplaatsbeheerders. Omwonenden en gebruikers kunnen actief worden benaderd om mee te helpen aan herinrichtingsplannen van begraafplaatsen of om vrijwilligerswerk op zich te nemen bij uitvaarten, bij het onderhoud of om rondleidingen te verzorgen. Er zijn daarnaast goede technische mogelijkheden om bezoekers van begraafplaatsen

48

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

digitaal te informeren over specifieke graven en de begraafplaats in het algemeen. Denk hierbij aan QRcodes bij grafstenen, informatiezuilen of via een app. Om hieraan te voldoen is het wel noodzakelijk dat de informatie over bijvoorbeeld de geschiedenis en uit de begraafplaatsadministratie en de begraafplaatstekening actueel en compleet is. Meer vormvrije grafbedekkingen Veel nabestaanden maken gebruik van de mogelijkheid om zelf een persoonlijke grafbedekking te ontwerpen en te maken, specifiek passend bij de overledene. Daarbij wordt dan bijvoorbeeld ook gebruik gemaakt van ‘niet standaard’ materiaal. Ook is er sprake van een andere tegenbeweging op traditionele grafbedekkingen, door juist te minimaliseren. Er wordt dan gekozen voor een hele eenvoudige of ontbrekende grafbedekking, voortkomend uit financiële overwegingen en/ of duurzaamheid. Het is raadzaam dat de gemeente verkent wat hierin wenselijk en toelaatbaar is en/ of dit te stimuleren.

49

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Bijlage E. Sluiten van een begraafplaats

Op begraafplaats Nieuwaal Kerkstraat 35 wordt niet meer actief begraven. In overweging kan worden genomen om deze begraafplaats te sluiten. In deze bijlage wordt nader ingegaan op de mogelijkheden, beperkingen en effecten van het sluiten van een begraafplaats. Hierbij worden achtereenvolgens beschreven: ▪ wettelijke voorwaarden; ▪ juridische mogelijkheden en beperkingen; ▪ beheer en onderhoud; ▪ exploitatie. Wettelijke voorwaarden In de Wet op de lijkbezorging is een aantal artikelen opgenomen met betrekking tot het sluiten van (delen van) een begraafplaats. Hierbij gaat het om de artikelen 43 t/m 48, de wetteksten van deze artikelen zijn opgenomen in ‘Achtergrond’. In deze artikelen is bepaald dat: ▪ een begraafplaats door het college van B&W kan worden gesloten; ▪ als gedurende 10 jaar geen begraving heeft plaats gevonden op een begraafplaats de begraafplaats door het college van B&W gesloten kan worden verklaard.

Dit houdt in dat de begraafplaats gesloten kan worden verklaard met terugwerkende kracht met ingang van de dag na de laatste begraving; ▪ door belanghebbenden bezwaar kan worden gemaakt tegen sluiting van een begraafplaats bij Gedeputeerde Staten; ▪ indien nog rechten op een graf rusten waarin nog begraven kan worden een schadeloosstelling kan worden gesteld; ▪ op een gesloten begraafplaats geen lijken meer worden begraven; ▪ asbestemmingen nog wel plaats mogen vinden op een gesloten begraafplaats; ▪ de begraafplaats gedurende 20 jaar onaangeroerd blijft liggen; ▪ 10 jaar na afloop van de eerder genoemde termijn van 20 jaar met toestemming van de rechthebbende8 mag worden overgegaan tot beplanting of bezaaiing, mits niet dieper wordt gegraven dan 0,5 meter; ▪ een graf waarop een uitsluitend recht berust onaangeroerd wordt gelaten, voor zover in het onderhoud behoorlijk wordt voorzien; ▪ een begraafplaats ophoudt dit te zijn indien de grond de bestemming heeft verloren en zich daarin geen graf bevindt; ▪ niet altijd een gehele begraafplaats gesloten hoeft te worden maar ook een gedeeltelijke sluiting mogelijk is.

8

Voor de graven waarop een uitsluitend recht berust dient toestemming te worden verkregen van de rechthebbende. Indien het grafrecht is vervallen bepaalt de houder van de begraafplaats wat er met het graf gebeurt. Dit geldt ook voor de algemene graven.

50

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Als een begraafplaats gesloten wordt verklaard, houdt dit alleen in dat er geen nieuwe begravingen van lijken meer mogen plaatsvinden. De begraafplaats blijft wel vrij toegankelijk en de geldende regels uit de wet en gemeentelijke verordeningen met betrekking tot grafrechten en onderhoud van de aanwezige graven blijven van toepassing. Juridische effecten

Lopende grafrechten Bij sluiting van een begraafplaats dient bekeken te worden of tot directe sluiting wordt overgegaan van de begraafplaats of tot sluiting na de laatste bijzetting. In het eerste geval mogen na geslotenverklaring geen nieuwe begravingen meer plaatsvinden op de begraafplaats, niet in nieuwe graven maar ook geen bijzettingen in bestaande graven. Zoals bepaald in de Wet op de Lijkbezorging dient, indien op een graf nog rechten rusten waarin nog begraven kan worden (bijvoorbeeld in de tweede of derde laag), er schadeloosstelling van de rechthebbende plaats te vinden. Dit kan via bijvoorbeeld een afkoopsom of in natura door middel van een omgekeerde bijzetting. Bij een omgekeerde bijzetting wordt de tweede overledene in een nieuw graf begraven (vaak op een andere locatie / begraafplaats). Daarna worden de stoffelijke resten van de eerder overledene uit een bestaand graf opgegraven en in het nieuwe graf bijgezet. De overledenen liggen dan toch samen in één graf begraven, echter op een andere plaats. Het oorspronkelijk graf is daarna leeg. Bij sluiting van de begraafplaats na de laatste bijzetting wordt er eerst door het college van B&W besloten om geen begravingen meer uit te voeren in nieuwe graven, maar uitsluitend nog bijzettingen in bestaande graven toe te staan.

Er wordt pas tot geslotenverklaring van de begraafplaats overgegaan als de laatste bijzetting in een bestaand graf heeft plaatsgevonden. Aangezien niet in te schatten is wanneer de laatste bijzetting plaats gaat vinden kan dit een lange tijd in beslag nemen. Pas na geslotenverklaring van de begraafplaats gaan de gestelde termijnen van onaangeroerd blijven (20 jaar) en beplanting/bezaaiing (10 jaar) in. Hierdoor zal de begraafplaats nog lang onderhouden moeten worden.

Beëindiging grafrechten Zoals is aangegeven blijven de regels voor de graven die vastgelegd zijn in de verschillende gemeentelijke verordeningen van toepassing op de nog aanwezige graven. Afhankelijk van wat er in de verordeningen is geregeld op het moment van uitgifte van de aanwezige graven kunnen met het sluiten van de begraafplaats de rechten komen te vervallen. Indien dit het geval is vervallen ook de inkomsten uit de aanwezige graven voor bijvoorbeeld onderhoud of verlengingen. Indien in de verordeningen is opgenomen dat grafrechten pas vervallen bij opheffing van de begraafplaats kunnen nog steeds inkomsten uit verlengingen of onderhoudsrecht van de aanwezige graven ontvangen worden. Het is niet vanzelfsprekend dat met het sluiten van een begraafplaats de rechten voor onbepaalde tijd komen te vervallen. Net als in het voorgaande is dit afhankelijk van de regels die zijn vastgelegd in de verordeningen ten tijde van uitgifte van de graven. Nader onderzoek van oude verordeningen is nodig om inzicht te krijgen in de mogelijkheden voor het ontvangen van inkomsten uit nog aanwezige graven en het vervallen van rechten voor (on)bepaalde tijd bij sluiting van de begraafplaats.

51

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Het sluiten van een begraafplaats heeft niet automatisch tot gevolg dat een begraafplaats ophoudt te bestaan na inachtneming van de gestelde termijnen in de wetgeving. Een begraafplaats houdt pas op dit te zijn als de bestemming is gewijzigd én er geen graven meer aanwezig zijn. Ondanks sluiting en ondanks het wijzigen van de bestemming van de grond blijft de begraafplaats bestaan zolang er graven aanwezig zijn en er dus niet is geruimd. Afhankelijk van hetgeen is bepaald met betrekking tot het vervallen van rechten, in verordeningen geldend bij uitgifte van een graf, kan een graf geruimd worden. Indien in verordeningen hierover geen regels zijn opgenomen kunnen graven met rechten voor onbepaalde tijd niet geruimd worden en kan de begraafplaats waarop deze graven liggen niet opgeheven worden. De enige mogelijkheden zijn door middel van een afstandsverklaring door de rechthebbende of door verplaatsing van deze graven naar een nieuwe locatie of, indien hiervan sprake is door aanspraak te maken op artikel 28 van de Wet op de Lijkbezorging: kennelijke verwaarlozing van een graf. Beheer en onderhoud

Algemeen onderhoud Het beheer en onderhoud van een gesloten begraafplaats zal nog steeds uitgevoerd moeten worden. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in onderhoud van de inrichtingselementen en onderhoud van de graven. Het onderhoud van de inrichtingselementen bestaat uit de reguliere onderhoudsmaatregelen die door de gemeente op de begraafplaats moeten worden uitgevoerd, zoals het onderhoud van beplanting, gazons en verharding. Aangezien de verwachting is dat de belangstelling voor een gesloten begraafplaats zal afnemen, kan er -vanuit kostenoogpunt- voor gekozen worden om het onderhoudsniveau van de begraafplaats te verlagen.

Grafonderhoud Naast het reguliere onderhoud is er het onderhoud van de graven. Hierbij zijn ook weer de gestelde regels in de verordeningen ten tijde van uitgifte van de graven van belang. Vaak is hierin geregeld welke partij (gemeente of rechthebbende) verantwoordelijk is voor het onderhoud en of het onderhoud (verplicht) is afgekocht. Tevens zijn hierin vaak regels opgenomen over de maatregelen die genomen kunnen worden door de gemeente als sprake is van nalatig onderhoud. Deze regels (indien aanwezig) zorgen voor de volgende plichten: als de grafrechten doorlopen dan blijft de onderhoudsverplichting voor zowel de gemeente als de rechthebbende hetzelfde en moet hier ook naar gehandeld worden; indien de onderhoudsplicht bij de rechthebbende ligt is vaak actieve handhaving noodzakelijk in verband met de afnemende belangstelling bij oudere graven op gesloten begraafplaatsen. Hierbij moet door de gemeente de procedure gevolgd worden ter vaststelling van kennelijke verwaarlozing (artikel 28 Wet op de Lijkbezorging). Bij het vervallen van een grafrecht vervalt ook het recht op het hebben van een gedenkteken op een graf. Om de onderhoudskosten te beperken en het risico op eventuele schade te vermijden is het mogelijk om van graven, waarvan de uitgiftetermijn is verlopen, het gedenkteken te verwijderen.

52

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen

Gedenkpark Aangezien met het gesloten verklaren van de begraafplaats de functie begraven komt te vervallen, kan deze begraafplaats vanaf dat moment beschouwd gaan worden als gedenkpark, waarin ruimte is voor gedenken en bezinning in een groene en rustige omgeving. Door de aanwezige graven en (monumentale) groenelementen kan een bijzondere sfeer ontstaan met historische waarde voor de bewoners van de kern waar de begraafplaats in ligt. Het beheer en onderhoud van de gesloten begraafplaats kan op deze nieuwe functie worden afgestemd. Exploitatie Een gesloten begraafplaats dient wel onderhouden te worden, maar genereert alleen nog inkomsten als in de verordeningen van de gemeente is bepaald dat de rechten nog doorlopen als een begraafplaats gesloten wordt. Indien is opgenomen dat de grafrechten vervallen bij het sluiten van een begraafplaats dan vervallen de inkomsten uit de begraafplaats. De kosten voor het onderhoud van de begraafplaatsen kunnen verlaagd worden door bijvoorbeeld het aanpassen van het onderhoudsniveau. Door het sluiten van een begraafplaats vervalt de begraaffunctie. De begraafplaats kan als gedenkpark worden gezien als onderdeel van het openbaar groen. Indien de begraafplaatsen geen baten meer genereren kan vanuit dat perspectief overwogen worden om het beheer en onderhoud van de gesloten begraafplaats niet langer op te nemen in het product begraven.

Het product begraven heeft dan alleen nog betrekking op de begraafplaats(en) waar actief wordt begraven. De kostendekking van het product begraven zal door deze maatregel worden verbeterd.

53

KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen