Beleidsplan begraafplaatsen gemeente Zaltbommel
Tekst van het document
Rapport Beleidsplan begraafplaatsen Projectnummer:
23-2149
Opdrachtgever:
Gemeente Zaltbommel
Datum:
24 april 2025
Versie:
Definitief 06
Auteur(s):
Maartje Geurtz
Controle:
Merel van den Bosch
Inhoudsopgave Vrijgave .......................................................................................................................................................................... 1 Samenvatting ................................................................................................................................................................ 1 1.
2.
3.
Inleiding ............................................................................................................................................................... 3 1.1.
Aanleiding ................................................................................................................................................... 3
1.2.
Proces .......................................................................................................................................................... 3
1.3.
Leeswijzer ................................................................................................................................................... 3
Begraafcultuur Zaltbommel ............................................................................................................................. 4 2.1.
Begraafplaatsen ......................................................................................................................................... 4
2.2.
Begraafcultuur ........................................................................................................................................... 5
2.3.
Organisatie .................................................................................................................................................. 6
Analyse ................................................................................................................................................................. 7 3.1.
Administratie .............................................................................................................................................. 7
3.2.
Behoefte en capaciteit ............................................................................................................................. 7
3.3.
Exploitatie ................................................................................................................................................... 8
3.4.
Begraafplaats Bossche Poort .................................................................................................................. 9
4.
Stakeholders ..................................................................................................................................................... 10
5.
Visie .................................................................................................................................................................... 11
6.
Beleidsvoorstellen ........................................................................................................................................... 13
7.
6.1.
Actualiseren begraafplaatsadministratie............................................................................................. 13
6.2.
Inventariseren en karteren .................................................................................................................... 14
6.3.
Opstellen ruimings- en uitgiftebeleid .................................................................................................. 14
6.3.1.
Ruimingsbeleid ................................................................................................................................ 14
6.3.2.
Uitgiftebeleid nieuwe graven ....................................................................................................... 15
6.3.3.
Uitgiftebeleid onbepaalde tijd graven ........................................................................................ 16
6.4.
Onderzoek behoefte Islamitische begraven ...................................................................................... 17
6.5.
Opstellen criteria en vaststellen monumentale graven ................................................................... 17
6.6.
Nader te bepalen bestemmingen oude delen begraafplaats .......................................................... 19
6.7.
Eventueel sluiten begraafplaats Nieuwaal Kerkstraat 35 ............................................................... 20
6.8.
Opstellen toekomstplan begraafplaats Bossche Poort .................................................................... 21
6.9.
Opstellen Meerjaren Investerings- en Onderhoudsplan ................................................................. 22
6.10.
Voorwaarden gedenkplaatjes ............................................................................................................... 22
6.11.
Uitvoeren organisatiescan ..................................................................................................................... 24
Implementatie ................................................................................................................................................... 25
Bijlage A. Inventarisatie begraafplaatsen .............................................................................................................. 26 Aalst, Kerkstraat .................................................................................................................................................... 26
Aalst, Prins Hendrikstraat ................................................................................................................................... 27 Begraafplaats Bossche Poort, Zaltbommel ...................................................................................................... 28 Brakel ...................................................................................................................................................................... 29 Bruchem ................................................................................................................................................................. 30 Gameren ................................................................................................................................................................. 31 Nederhemert ......................................................................................................................................................... 32 Nieuwaal, Kerkstraat 24B ................................................................................................................................... 33 Nieuwaal Kerkstraat 35 (oude begraafplaats) .................................................................................................
34 Nieuwe Tijningen, Zaltbommel .......................................................................................................................... 35 Poederoijen ............................................................................................................................................................ 37 Zuilichem ................................................................................................................................................................ 38 Bijlage B. Notitie exploitatie .................................................................................................................................... 39 Bijlage C. Opbouw gemeente Zaltbommel ........................................................................................................... 44 Bijlage D. Trends en ontwikkelingen ..................................................................................................................... 46 Bijlage E. Sluiten van een begraafplaats ................................................................................................................ 50
Vrijgave
Titel: Projectnummer: Auteur(s): Projectleider: Status: Datum:
Beleidsplan begraafplaatsen 23-2149 Maartje Geurtz Merel van den Bosch Definitief 24 april 2025
Opdrachtgever: Gemeente Zaltbommel Hogeweg 11 5301 LB Zaltbommel Mevrouw I. Verachtert KYBYS B.V. Postbus 371 5280 AJ Boxtel Telefoon 0411- 67 80 55 www.kybys.nl info@kybys.nl Gecontroleerd en vrijgegeven conform NEN-ISO 9001 Vrijgave: Merel van den Bosch
De algemene voorwaarden van KYBYS B.V. zijn van toepassing. Deze kunt u raadplegen via de website: https://kybys.nl/algemene-voorwaarden/
1
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
Samenvatting
Gemeente Zaltbommel heeft elf gemeentelijke begraafplaatsen in beheer en kent daarnaast tien bijzondere begraafplaatsen. De gemeente wil haar begraafbeleid actualiseren. Dit beleidsplan geeft richting aan een toekomstbestendig beheer en biedt medewerkers en nabestaanden duidelijke kaders en handvatten voor uitvoering en besluitvorming. Gemeente Zaltbommel heeft een traditionele begraafcultuur. Er worden in Zaltbommel procentueel meer mensen begraven dan gecremeerd dan in de rest van Nederland. De begraafplaatsen in Zaltbommel zijn veelal sober van inrichting, dat past bij de geloofsovertuiging van de inwoners. Er is in dit plan zoveel als mogelijk rekening gehouden hiermee. Om te komen tot beleidsvoorstellen is de huidige situatie geanalyseerd en zijn er enkele aandachtspunten belangrijk voor de toekomst: ▪ Administratieve helderheid: Door verschillende veranderingen in het verleden is er op enkele punten verbetering nodig in de registratie van grafstatussen en beschikbare graven. Het verder actualiseren van de administratie biedt kansen om de efficiëntie te vergroten. ▪ Ruimte en capaciteit: Op enkele begraafplaatsen ontstaat een tekort aan graven. Met een actief ruimingsbeleid kan er worden voorzien in de begraafbehoefte. Het opstellen van een ruimingsen uitgiftebeleid moet bijdragen aan een logische inrichting en efficiënt gebruik van de begraafplaatsen.
▪ Transparante exploitatie: De gemeente heeft transparantie hoog in het vaandel staan, wat zich vertaalt in een tariefbepaling die helder is en begrijpelijk kan worden uitgelegd aan inwoners. ▪ Behoud van cultureel erfgoed: De historische waarde van bepaalde graven en begraafplaatsen vraagt om zorgvuldigheid bij besluiten over ruiming en inrichting. Een visie helpt bij het definiëren van lange termijndoelen die richting geven aan het beleid. Deze visie luidt als volgt:
“De begraafplaatsen hebben ieder hun eigen kracht en karakter, maatwerk staat centraal. Tijdens het proces van rouw ondersteunen wij de nabestaanden door zo eenvoudig en transparant mogelijk te communiceren. Onze dienstverlening richt zich op vertrouwen en samen zorgen we voor het borgen van de kwaliteit.” Dit beleidsplan stelt op hoofdlijnen maatregelen voor om de toekomstbestendigheid van de begraafplaatsen te versterken: ▪ Administratie verbeteren: Het actualiseren en digitaliseren van gegevens om een volledig en correct overzicht te creëren. ▪ Inventarisatie en digitalisering: Begraafplaatsen inmeten en digitale plattegronden koppelen aan de administratie om locaties van graven beter te vinden en foutmarges te verkleinen. ▪ Ruimings- en uitgiftebeleid: Gericht graven ruimen en nieuwe uitgiften centraliseren om ruimte efficiënter te benutten. ▪ Behoudenswaardige graven: Criteria toepassen op de gemeentelijke begraafplaatsen en een lijst van behoudenswaardige graven vaststellen. ▪ Toekomstplan begraafplaats Bossche Poort: Visie ontwikkelen voor deze historische begraafplaats, waarin het karakter en de functie als stadspark worden gecombineerd.
1
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
Het beleidsplan beveelt een stapsgewijze implementatie aan, waaronder het vaststellen van het beleidsplan door de gemeenteraad, communicatie met stakeholders, zoals inwoners en uitvaartondernemers en het evalueren en monitoren van behoeften en capaciteit. Voor het uitvoeren van de beleidsvoorstellen is een incidentele investering nodig van circa € 70.000,-.
Kosten beleidsvoorstellen begraafplaatsenbeleid Voorstel
Kosten
1 Actualiseren begraafplaatsadministatie
Toelichting
2 Karteren en digitaliseren plattegronden
interne uren, opleidingskosten € 68.000,-*
3 Ruimings- en uitgiftebeleid
€ 150,- per te ruimen grafsteen*
4 Onderzoek behoefte Islamitische begraven
interne uren
5 Vaststellen onderzoek Bureau Funeraire Adviezen
onderzoeksrapport ligt er al
Rapport moet nog vastgesteld worden door het college en raad.
6 Sluiten oude delen begraafplaatsen
interne uren € 30.000,-
Via team Erfgoed. Buitendienst ondersteunend hierin.
7 Opstellen toekomstvisie begraafplaats Bossche Poort
8 Opstellen Meerjaren investerings- en onderhoudsplan begraafplaatsen € 20.000,- of interne uren 9 Voorwaarden gedenkplaatjes 10 Uitvoeren organisatiescan Totaal kosten
Via perspectiefnota 2025 geld beschikbaar gesteld. 100 ruimingen per jaar in het bestek begraafplaatsen. Hoger aantal betekent meerkosten per ruiming.
Exclusief uitvoeren en realiseren onderhoud en investeringen.
interne uren verwerking € 20.000,€ 70.000,-
* Kosten voor karteren, digitaliseren en ruimingen zijn niet meeberekend in de totale kosten
2
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
1. Inleiding
1.1. Aanleiding Gemeente Zaltbommel heeft met haar 11 gemeentelijke begraafplaatsen een aanzienlijk areaal te beheren. De gemeente heeft momenteel geen actueel beleid voor de begraafplaatsen. Dit zorgt voor onduidelijkheid over de te volgen koers en de toekomst van de begraafplaatsen. Het ontbreken van een eenduidig beleid maakt dat het geven van correcte antwoorden aan nabestaanden, inwoners en bezoekers kan leiden tot fouten. Het doel van dit plan is om een toekomstbestendig beleid voor de begraafplaatsen te ontwikkelen. Dit beleid moet medewerkers voorzien van duidelijke richtlijnen, zodat zij hun taken efficiënt kunnen uitvoeren en waarmee foutgevoeligheid wordt verminderd. Daarnaast draagt het beleid bij aan heldere communicatie naar alle betrokkenen.
1.2. Proces Om inzicht te krijgen zijn de begraafplaatsen bezocht waarbij gekeken is naar aandachtspunten en kansen voor verbeteringen. Vervolgens vond een werksessie plaats met alle betrokken medewerkers. Hier werd input verzameld en gezamenlijk een koers voor de toekomst bepaald. Om ervoor te zorgen dat het plan breed gedragen wordt, zijn ook lokale uitvaartondernemers geïnterviewd. Hun feedback is meegenomen om ervoor te zorgen dat het plan goed aansluit bij de wensen en verwachtingen van alle betrokkenen. Om een goed beeld te krijgen van de exploitatie zijn, met behulp van de KYBYS tarieventool, de begroting en de legesverordening geanalyseerd. De resultaten hiervan zijn benoemd in hoofdstuk 3.
1.3. Leeswijzer In hoofdstuk 2 is inzicht gegeven in de begraafcultuur van de gemeente. Hoofdstuk 3 biedt een analyse van de huidige situatie op het gebied van de behoefte en capaciteit, de exploitatie en de omgeving. Ook is de huidige regelgeving met betrekking tot begraafplaats de Bossche Poort geanalyseerd. In hoofdstuk 4 zijn de belangrijkste punten uit de interviews met lokale uitvaartondernemers samengevat. Voor een beleidsplan is een toekomstvisie nodig; deze is uitgewerkt in hoofdstuk 5. Op basis van de input uit voorgaande hoofdstukken zijn in hoofdstuk 6 de beleidsvoorstellen uitgewerkt. Hoofdstuk 7 richt zich op de eerste stappen van de implementatie na oplevering van dit beleidsplan.
3
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
2. Begraafcultuur Zaltbommel
2.1. Begraafplaatsen Op 1 januari 1999 zijn voormalige gemeenten Zaltbommel, Kerkwijk en Brakel samengevoegd tot de gemeente Zaltbommel. De gemeente wordt gekenmerkt door haar ligging tussen de Maas en de Waal. De gemeente bestaat uit 12 kernen, in bijna elke kern is een begraafplaats gelegen. De Wet op de lijkbezorging onderscheidt twee soorten begraafplaatsen: gemeentelijke en bijzondere begraafplaatsen. Bij een gemeentelijke begraafplaats is de gemeente eigenaar van de begraafplaats, bij een bijzondere begraafplaats is dit een (kerk)genootschap dan wel een privaatrechtelijke rechtspersoon of natuurlijk persoon1. De gemeente heeft 11 gemeentelijke begraafplaatsen in beheer: 1. 2. 3. 4.
Aalst Prins Hendrikstraat Aalst Kerkstraat Zaltbommel, Bossche Poort Brakel
5. 6. 7. 8.
Bruchem Gameren Nederhemert Nieuwaal
9. Zaltbommel, Nieuwe Tijningen 10. Poederoijen 11. Zuilichem
Naast de gemeentelijke begraafplaatsen zijn er ook nog bijzondere begraafplaatsen aanwezig. Deze zijn verdeeld over de kernen van de gemeente. Het is niet bekend hoeveel begraafplaatsen er in totaal zijn, vaak zijn er nog (resten van) kleine oude begraafplaatsen naast kerken die onbekend zijn. Dit beleidsplan richt zich enkel op de elf gemeentelijke begraafplaatsen.
Afbeelding 1. Begraafplaatsen in Zaltbommel
1
Begripsbepaling bijzondere begraafplaatsen Wet op de lijkbezorging, artikel 37
4
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
2.2. Begraafcultuur Gemeente Zaltbommel is gelegen in het rivierengebied en heeft daarmee (in enkele kernen) een wat traditioneler karakter door invloeden van de ‘Bijbelgordel’. De Bijbelgordel is een strook in Nederland waar mensen met een Christelijke geloofsovertuiging wonen. Een van de culturele kenmerken hiervan is dat mensen bij een overlijden veelal kiezen voor begraven. De gebieden in de Bijbelgordel wijken vaak af van het landelijke begraafcijfer, dat 31%2 is. Bijlage C geeft inzicht in de opbouw van de gemeente en de factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling van de begraafcultuur. De leeftijdsopbouw, demografische kenmerken en migratieachtergrond worden toegelicht om trends en behoeften rondom begraven beter te begrijpen. De begraafcultuur is van invloed op het beleid. Op basis van het aantal begrafenissen wordt de begraafbehoefte voor de gemeentelijke begraafplaatsen bepaald. De begraafbehoefte vormt de basis voor de toekomst van de begraafplaatsen en is dus bepalend voor de richting van het beleid. De gemeente heeft 30.409 inwoners3, jaarlijks overlijden circa 232 inwoners4 (0,76%). Op basis van de afgelopen vijf jaar vinden jaarlijks gemiddeld 120 begrafenissen plaats. Dit betekent dat 52% van de overleden inwoners op één van de gemeentelijke begraafplaatsen begraven wordt. Dit is ruim boven het landelijk gemiddelde.
Dit betekent dat het overige deel van de overledenen inwoners van de gemeente (112) wordt gecremeerd of op een begraafplaats elders begraven wordt. Het aantal begrafenissen en asbestemmingen over de periode 2019 t/m 2023 zijn opgenomen in onderstaande grafieken. In 2020 is een kleine piek te zien in het aantal begrafenissen; naar verwachting komt dit door de uitbraak van het COVID-19 virus.
Aantal begrafenissen
Aantal asbestemmingen
140
8
130
6
120
4
110
2
100
0 2019
2020
2021
2022
2023
2019
2020
2021
2022
2023
Grafiek 1. Begrafenissen en asbestemmingen op de gemeentelijke begraafplaatsen Zaltbommel
Op basis van het aantal begrafenissen in de afgelopen vijf jaar is het algemene beeld dat het aantal begrafenissen in de gemeente Zaltbommel licht afneemt. Een uitzondering hierop is begraafplaats Nieuwe Tijningen, waar een lichte toename te zien is.
2
Begraafcijfer via Landelijke Vereniging van Crematoria Gegevens website gemeente Zaltbommel 4 Sterftecijfer Centraal Bureau voor de Statistiek 3
5
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
Vooruitzicht De begraafbehoefte wordt ook bepaald door het aantal inwoners. Als het inwoneraantal toeneemt, zal het aantal overleden inwoners ook toenemen omdat er simpelweg meer mensen zijn. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van het aantal inwoners van de gemeente Zaltbommel tot aan 2050 opgenomen. In deze bevolkingsprognose zijn de (woningbouw) ontwikkelingen van projecten zoals Buitenstad, De Tol, de Waluwe. Akwamarijn, Brakel en Gameren meegenomen. Jaartal 2024 2025 2030 2035 2040 2045 2050
Aantal inwoners 30.409 30.800 31.800 32.800 33.600 34.000 34.400
Tabel 1. CBS bevolkingsprognose 2025-2050
Te zien is dat het inwoneraantal van de gemeente tot aan 2050 toeneemt met circa 4.000 inwoners. Op basis van de 0,76% overleden inwoners, is de verwachting dat het aantal overleden inwoners stijgt van 232 naar 261. Op basis van het huidige begraafcijfer (52%) kan worden verwacht dat het aantal begrafenissen daarmee stijgt van 120 naar circa 135. De toename aan overleden inwoners is echter afhankelijk van demografische factoren zoals de samenstelling van de bevolkingsgroei (geboorten of migratie), de mate van (beschikbare) gezondheidszorg en de leeftijd van de inwoners.
2.3. Organisatie De gemeente heeft het huidige begraafplaatsbeheer grotendeels ondergebracht binnen de eigen organisatie. Voor graf- en onderhoudswerkzaamheden wordt gebruik gemaakt van een externe partij. Bij de werkzaamheden die behoren tot het begraafplaatsbeheer wordt een verdeling in de volgende categorieën gehanteerd: ▪ Begraafplaatsadministratie (gemeente) ▪ Lijk- en asbezorging (extern) ▪ Beheer en onderhoud (extern) ▪ Beleid en coördinatie (gemeente)
6
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
3. Analyse
Op basis van de aangeleverde gegevens en een werksessie met de betrokken medewerkers van de begraafplaatsen volgt in de volgende paragrafen een korte analyse van de huidige situatie. Dit betreft de onderwerpen: administratie, behoefte en capaciteit, exploitatie, omgeving en begraafplaats Bossche Poort. In hoofdstuk 6 worden op basis van onderstaande input beleidsvoorstellen gedaan.
3.1. Administratie Na analyse blijkt dat door verschillende oorzaken in het verleden, zoals personele bezetting, het op verschillende manieren verwerken van gegevens en de conversie naar een ander systeem de begraafplaatsadministratie niet helemaal actueel is. De gemeente is op dit moment hard bezig met het actualiseren van de gegevens zodat de administratie weer up to date is. Dit betekent dat de resultaten van de behoefte- en capaciteitsberekeningen soms niet helemaal accuraat zijn.
3.2. Behoefte en capaciteit Per begraafplaats is inzichtelijk gemaakt wat de begraafbehoefte is, of de huidige capaciteit voldoet en welke invloed ruimen heeft. In het kort zijn dit de belangrijkste conclusies: ▪ ▪ ▪
▪
▪
▪
Op basis van de huidige berekeningen kan geconcludeerd worden dat met een actief ruimingsbeleid geen tekort aan graven ontstaat op de begraafplaatsen. Er ontstaat een tekort aan urnennissen op begraafplaats Nieuwe Tijningen vanaf 2035. Op enkele begraafplaatsen (Aalst Kerkstraat, Brakel, Nieuwaal en Poederoijen) ontstaat met een actief ruimingsbeleid overcapaciteit door afname in het aantal begravingen en is er meer ruimte beschikbaar dan nodig is. Het aantal vrije graven dat zonder maatregelen gebruik kan worden genomen is onzeker. Dit komt doordat nieuwe graven nog niet allemaal zijn ingetekend op de plattegronden en/of zijn opgenomen in de administratie. Het aantal vrije graven is ook onzeker omdat geruimde graven niet 1 op 1 op dezelfde plek terug kunnen komen omdat de huidige maatvoering is veranderd (breder en langer) en/of de grondwaterstand is toegenomen5. De huidige plattegronden zijn niet gedigitaliseerd. Doordat er met analoge plattegronden wordt gewerkt en deze in het verleden niet goed zijn bijgewerkt wijken deze af van de werkelijkheid. Dit bemoeilijkt het uitgeven van nieuwe graven en het verkrijgen van inzicht in de capaciteit van nieuwe graven. In de begraafplaatsadministratie zijn in het verleden veel graven geregistreerd als ‘afstand’.
Echter ontbreken afstandsverklaringen waardoor de geregistreerde status van afstand in de administratie niet zeker of geldig is. Hierdoor is onbekend welke graven daadwerkelijk geruimd kunnen worden en dat heeft invloed op de begraafcapaciteit en het kunnen voldoen aan de begraafbehoefte. Momenteel is er een onderzoek gaande om de status van deze graven te achterhalen.
5
Een graf moet zich volgens artikel 5, lid 4 van het Besluit op de lijkbezorging gemiddeld 30 cm boven het niveau van de gemiddeld hoogste grondwaterstand bevinden.
7
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
▪
▪
▪
▪
▪
Het is niet inzichtelijk welke graven geruimd zijn. Sommige graven zijn administratief geruimd, maar de stenen staan nog op de graven. Anderzijds zijn de stenen geruimd, maar lijkt het graf administratief nog in gebruik. De grafsoorten in de administratie zijn niet allemaal correct opgevoerd. Grafsoorten zoals algemeen, één-diep en twee-diep worden door elkaar gebruikt. Dus de aantallen per grafsoort kunnen nog variëren. Op begraafplaatsen Aalst Kerkstraat, Bruchem, Gameren, Nederhemert en Zuilichem zijn oude delen aanwezig. Er is geen besluit of hier wel of niet begraven kan worden. Daarnaast bevinden zich daar mogelijk graven die in aanmerking komen als behoudenswaardig. Of hier begraven kan worden en of dat er graven geruimd kunnen worden, heeft invloed op de begraafcapaciteit. Sinds 2019 geeft de gemeente weer nieuwe particuliere graven uit op begraafplaats Bossche Poort. Er lijkt hier veel vraag naar te zijn. Het aantal begrafenissen is sinds 2019 gestegen van drie naar tien in 2023. Met een actief ruimingsbeleid op de huidige grafvakken lijken de oude delen op begraafplaatsen Aalst Kerkstraat, Bruchem, Gameren en Zuilichem niet nodig te zijn om te voorzien in de begraafbehoefte.
3.3. Exploitatie Op basis van de begroting 2024 en de uitgegeven graven in het verleden is met behulp van de KYBYS tarieventool een uitgebreide analyse gemaakt van de exploitatie. In het kort zijn dit de bevindingen. In bijlage B is de uitgebreide notitie terug te lezen. Conclusies en aanbevelingen: ▪ Begrote kosten 2024 € 738.488 ▪ Begrote lasten 2024 € 649.050 ▪ De kostendekking is 87,9%. Dit is hoog voor een gemeente met elf begraafplaatsen. ▪ Grafkosten stijgen met 49% om kostendekkende tarieven te hanteren. Dit is niet wenselijk. De begraafplaatsen zijn er immers voor iedereen. Het advies is om geen kostendekkende tarieven te gaan hanteren. ▪ Het is niet inzichtelijk welke toekomstige kosten er gemaakt moeten worden voor (grootschalig) ruimen, renovaties of investeringen. Een MIOP (Meerjaren Investerings en Onderhoudsplan) is daarom van harte aan te bevelen. ▪ De tarieventabel was te lang met tarieven die niet gebruikt werden of te uitgebreid waren. De tabel is reeds ingekort en vastgesteld voor 2025. ▪ De grafkosten voor een graf voor 20 jaar vallen net onder het gemiddelde van de omgeving. ▪ De kosten voor een urnengraf zijn hoger dan het gemiddelde van de omgeving. ▪ De verdeling van de kosten in de componenten en de hoogte van de tarieven zijn besproken met de gemeente. We zien geen aanleiding om dit te herzien.
8
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
3.4. Begraafplaats Bossche Poort In juli 2021 heeft Bureau Funeraire Adviezen de rapportage ‘Inventarisatie opvallende en historische grafbedekkingen op de gemeentelijke begraafplaats Bossche Poort’ opgeleverd. Uit deze inventarisatie is een groslijst gekomen met daarop 161 graven en 116 grafmonumenten. In de rapportage wordt niet alleen geadviseerd over de wijze waarop omgegaan kan worden met de grafmonumenten uit de selectie, maar ook met de overige grafmonumenten. Bureau Funeraire Adviezen adviseert “de gemeente Zaltbommel de selectie formeel te laten vastleggen door het college van Burgemeester en Wethouders als aanvulling op hetgeen al in het grafregister is genoteerd. Alle grafmonumenten die geselecteerd zijn, dienen in de administratie een aantekening te krijgen, zodat ze niet per abuis verwijderd worden. Verdere ontwikkeling van een visie en beleid voor het toekomstig beheer van de begraafplaats is ook sterk aan te bevelen.” Er is tot op heden nog geen besluit genomen over de resultaten van deze inventarisatie. Tevens is er geen visie ontwikkeld voor begraafplaats Bossche Poort waarin beantwoord wordt hoe deze in stand dient te worden gehouden of op welke wijze deze in de toekomst beheerd wordt. Ook is er geen duidelijk besluit waarin staat dat de begraafplaats weer open is voor de uitgifte van nieuwe graven en onder welke voorwaarden dit gebeurt.
Ten aanzien van de grafmonumenten is er ook geen specifieke richtlijn die iets zegt over het behoud van het karakter van de begraafplaats.
9
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
4. Stakeholders
Om ervoor te zorgen dat dit beleidsplan volledig is, is er gekozen om betrokkenen actief te laten participeren bij de totstandkoming van het beleidsplan. Participatie zorgt voor representatie van de verschillende doelgroepen, breder draagvlak, hogere kwaliteit, transparantie, vertrouwen en voorkomt mogelijke conflicten vanwege het ontbreken van kennis en input. Tijdens het proces zijn lokale uitvaartondernemers geïnterviewd. Uitvaartondernemers staan direct in contact met nabestaanden en krijgen daarmee onder andere te horen waar nabestaanden behoefte aan hebben of wat hun perspectief is op de termijnen, tarieven en het serviceniveau van de gemeentelijke begraafplaatsen. Hieronder zijn de belangrijkste punten uit de interviews opgesomd: ▪
▪ ▪ ▪
▪
▪ ▪
▪
▪ ▪
10
De gemeente Zaltbommel is traditioneel. Hoewel trends nog niet echt doorzetten, is er wel aan afname in het aantal begravingen te zien in Nederland. Om de begraafplaatsen toekomstbestendig te maken, is verandering nodig. Belangrijk hierbij is de inwoners goed te informeren en te betrekken bij deze ontwikkelingen. De reden voor begraven in Zaltbommel is voornamelijk vanuit een bepaalde geloofsovertuiging. Door de komst van natuurbegraafplaatsen, kiezen steeds meer mensen voor deze wijze van begraven in plaats van begraven worden op een traditionele begraafplaats. Het aantal crematies neemt landelijk toe. Een reden hiervoor is dat cremeren goedkoper is en er geen zorg is voor nabestaanden voor het onderhouden van een graf. Daarnaast neemt het aantal crematies in Zaltbommel toe door instroom van inwoners van buiten de gemeente wat de huidige begraafcultuur veranderd. Diverse mogelijkheden blijven aanbieden om tegemoet te komen aan de behoeften van alle inwoners. Dit heeft betrekking op termijnen, grafsoorten en voorzieningen, zodat iedereen een passende keuze kan maken. Er is zeer beperkt behoefte aan Islamitisch begraven op de gemeentelijke begraafplaatsen. Als er behoefte is, dan is dit naar een gehele Islamitische begraafplaats. Informatie en communicatie is cruciaal.
Dit bevat uitleg van de redenen voor het ruimen van graven, het informeren over het onderhoud van de grafvelden en het verduidelijken van de onderbouwing van de kosten. Goede communicatie draagt bij aan begrip van de inwoners. De voorwaarden voor de begraafplaatsen lijken niet duidelijk. Het was niet bekend dat op alle begraafplaatsen graven voor onbepaalde tijd worden uitgegeven (in plaats van alleen op Brakel), of dat er opnieuw begraven mag worden op begraafplaats Bossche Poort. De samenwerking met de gemeente verloopt goed. Zowel de binnen- als buitendienst zijn goed te bereiken en behulpzaam. Het gebruik van een online agenda voor het plannen van begrafenissen wordt als wens benoemd.
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
5. Visie
Om te komen tot toekomstbestendige begraafplaatsen is een visie van belang. Een toekomstvisie is belangrijk omdat het richting en focus biedt, helpt bij het stellen van doelen en inspireert en motiveert om deze doelen voor de begraafplaatsen te bereiken. Het bevordert strategische planning en effectieve besluitvorming. De gemeente Zaltbommel heeft in haar beleidsnota ‘Samenleving 2021-2025’ een aantal principes vermeld: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Inwoner staat centraal Eigen kracht en maatwerk Eenvoudig en overzichtelijk Vertrouwen Kwaliteit borgen
Deze principes zijn vertaald naar een visie op de begraafplaatsen: De begraafplaatsen hebben ieder hun eigen kracht en karakter, maatwerk staat centraal. Tijdens het proces van rouw ondersteunen wij de nabestaanden door zo eenvoudig en transparant mogelijk te communiceren. Onze dienstverlening richt zich op vertrouwen en samen zorgen we voor het borgen van de kwaliteit.
begraafplaatsen zijn innovatief en een plek waar in rust herdenken en de laatste trends en InwonerDe staat centraal ontwikkelingen wordt er ruimte voor groen. Onze begraafplaatsen zijn diepsamenkomen. geworteld inTenslotte de gemeenschap. Iederegemaakt overledene, nabestaande en bezoeker heeft unieke wensen en behoeften met betrekking tot herdenking en wij stellen deze centraal. Door nauw samen te werken met de lokale gemeenschap en families, zorgen we ervoor dat onze begraafplaatsen niet alleen een plek van rust en bezinning zijn, maar ook een weerspiegeling van verschillende wensen en behoeften. Eigen kracht en maatwerk Als het aankomt op herdenken zetten wij de inwoner en bezoeker centraal. Dit betekent dat waar kan, wij maatwerkoplossingen aanbieden die aansluiten op onze visie. Of het nu gaat om de keuze van een grafsoort of de inrichting van de begraafplaats, wij zorgen dat men op een goede manier afscheid kan nemen. Eenvoudig en overzichtelijk De periode van rouw is een lastige periode. Om nabestaanden zo goed mogelijk te ondersteunen streven wij ernaar om elke stap zo duidelijk en gemakkelijk mogelijk te maken. Heldere communicatie en toegankelijke informatie staan centraal, zodat families zich kunnen richten op wat echt belangrijk is: het rouwen en afscheid nemen van hun geliefde.
11
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
Vertrouwen Vertrouwen is de basis van onze dienstverlening. Wij zetten ons in voor een betrouwbare en respectvolle benadering in alles wat wij doen. Dit betekent dat wij zorgvuldig en vertrouwelijk omgaan met persoonsgegevens en de wensen van de overledene en hun nabestaanden. Kwaliteit borgen De gemeente staat voor hoge kwaliteit in al haar diensten en faciliteiten. Dit omvat niet alleen de fysieke staat van de begraafplaatsen, maar ook de emotionele en praktische ondersteuning die de gemeente biedt aan families. Door nabestaanden, inwoners en bezoekers centraal te zetten, zorgen wij ervoor dat onze begraafplaatsen altijd een waardige en troostrijke plek blijven voor herdenking.
12
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
6. Beleidsvoorstellen
Om te komen tot toekomstbestendig begraafplaatsbeheer binnen de gemeente Zaltbommel worden in dit hoofdstuk beleidsvoorstellen gedaan. Op basis van deze voorstellen wordt richting gegeven aan het beheer van de begraafplaatsen, waarmee de toekomstbestendigheid ervan wordt geborgd.
6.1. Actualiseren begraafplaatsadministratie Zoals aangegeven in hoofdstuk 3.1 is de begraafplaatsadministratie door verschillende oorzaken uit het verleden niet volledig up to date. Een niet actuele administratie kan leiden tot inefficiënt werken en het maken van fouten. De begraafplaatsadministratie vormt immers de basis voor betrouwbare besluitvorming en zorgvuldige bedrijfsvoering. De gemeente is reeds hard aan de slag om de administratie te actualiseren. Zo is er een nulmeting uitgevoerd en zijn alle knelpunten geïdentificeerd. Om te komen tot actualisatie van de administratie zijn de volgende stappen nodig: 1. Bijwerken administratie: het aanvullen van gegevens door: a. Achterhalen rechthebbenden door het plaatsen van bordjes bij de graven (belangstellingstoets). Rechthebbenden of andere belanghebbenden kunnen naar aanleiding van het bordje contact met de gemeente opnemen en de gegevens worden in de administratie gecontroleerd en waar nodig aangepast. b. Achterhalen randvoorwaarden graven (onder welke regels is het graf uitgegeven) en grafstatussen door het doen van een bureaustudie naar de oude verordeningen. c. Achterhalen afstandsverklaringen door op grafniveau controle uit te voeren op een aanwezige ondertekende afstandsverklaring en bevestiging aan de rechthebbende. d.
Gegevens die uit de inventarisatie en kartering (6.2) komen, verwerken in de administratie op grafniveau. 2. Blijven ontwikkelen van de kennis van de huidige medewerkers door frequent trainingen aan te bieden om hun vaardigheden te versterken en op de hoogte te zijn van nieuwe ontwikkelingen. 3. Evalueren administratie: jaarlijks de administratie analyseren op achterstanden. Bijvoorbeeld van overleden rechthebbenden of foutmeldingen. Voorstel: ▪ Blijven uitvoeren van jaarlijks onderzoek naar rechthebbenden. ▪ Blijven uitvoeren bureaustudie achterhalen voorwaarden uitgifte graven. ▪ Blijven controleren of er nog afstandsverklaringen aanwezig zijn en hiermee grafstatussen actualiseren.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
interne uren, opleidingskosten extra kunnen versturen van verlengingsbrieven
Resultaat:
een actuele en volledige begraafplaatsadministratie
13
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
6.2. Inventariseren en karteren De huidige plattegronden van de begraafplaatsen komen niet overeen met de werkelijkheid. Bovendien zijn niet alle plattegronden digitaal beschikbaar. Door inventarisatie en kartering wordt de feitelijke situatie in kaart gebracht. Alle begraafplaatsen worden ingemeten en daarvan worden plattegronden vervaardigd. De plattegronden worden aan de administratie gekoppeld en vervolgens dient er op grafniveau gecontroleerd te worden of de feitelijke situatie buiten overeenkomt met de administratie. Bij het inventariseren worden de graven ook gefotografeerd en de foto’s worden gekoppeld aan de administratie. Het inventariseren en karteren geeft inzicht in de afwijkingen op grafniveau. Dankzij dit proces wordt de huidige situatie buiten inzichtelijk, wat het mogelijk maakt om de begraafplaatsadministratie hierop aan te passen. Het doel is te beschikken over de juiste gegevens per graf. Voorstel: ▪ Inmeten begraafplaatsen. ▪ Realiseren nieuwe digitale plattegronden. ▪ Fysieke inventarisatie op grafniveau. ▪ Koppeling plattegronden met de applicatie van de begraafplaatsadministratie.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
€ 68.000,- excl. BTW bij uitbesteding geen directe inkomsten
Resultaat:
gedigitaliseerde plattegronden per begraafplaats met actuele informatie
6.3. Opstellen ruimings- en uitgiftebeleid De gemeente hanteert geen duidelijk beleid voor ruimen of het uitgeven van graven. Er is een verband tussen deze twee, omdat het ruimen van graven leidt tot lege plekken in de huidige grafrijen, wat de uitstraling van de begraafplaats kan beïnvloeden. Een mogelijkheid om de invloed op de uitstraling te beperken is om deze plekken gericht opnieuw uit te geven. Daarnaast ontstaat er op enkele begraafplaatsen (Aalst Kerkstraat, Brakel, Nieuwaal en Poederoijen) mogelijk een capaciteitsoverschot. Om hier goed mee om te gaan en versnippering van graven te voorkomen is een uitgiftebeleid wenselijk. 6.3.1. Ruimingsbeleid Om een ruiming zorgvuldig uit te voeren is een ruimingsbeleid wenselijk. Voor het ruimingsbeleid gelden de volgende uitgangspunten en kaders: ▪ Een graf komt in aanmerking voor ruimen wanneer er een getekende afstandsverklaring is of wanneer de grafrechten door het college vervallen zijn verklaard. ▪ Er wordt periodiek geruimd. De geruimde graven worden tegelijkertijd geruimd, niet individueel. ▪ Graven worden bovengronds geruimd; de steen wordt verwijderd. Ondergronds wordt er geruimd wanneer er capaciteit nodig is. ▪ Graven die aanmerking komen voor ruimen, worden gecontroleerd of zij op de lijst ‘behoudenswaardige graven’ staan. Deze graven worden niet geruimd.
▪ Nabestaanden krijgen de mogelijkheid om de grafsteen zelf te verwijderen voor een, door de gemeente gestelde, bepaalde datum. ▪ De grafstenen worden na ruiming afgevoerd en vernietigd of gerecycled als de rechthebbende daar toestemming voor geeft. ▪ De stoffelijke resten worden geruimd en in een verzamelgraf herbegraven. ▪ Op een verzamelgraf staat een herdenkingszuil.
14
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
▪
Nabestaanden hebben de mogelijkheid om na ruiming een herdenkingsplaatje aan te schaffen.
Voorstel: ▪ Een actief ruimingsbeleid gaan hanteren. Starten met het bovengronds ruimen van de graven waarvan een afstandsverklaring aanwezig is.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
voorbereidingskosten: interne uren uitvoering: € 150,- per grafmonument excl. BTW geen directe inkomsten
Resultaat:
een actueel ruimings- en uitgiftebeleid met heldere uitgangspunten
6.3.2. Uitgiftebeleid nieuwe graven Volgens de ‘Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen van de gemeente Zaltbommel 2019’, artikel 12 worden nieuwe graven of asbestemmingen in volgorde van ligging en voor directe begraving of asbezorging uitgegeven. Dit houdt in dat nabestaanden geen keuze hebben in de graflocatie; deze wordt op volgorde uitgegeven. Tijdens de rondgang over de begraafplaatsen viel op dat er lege plekken zijn tussen de grafrijen en dat er nieuwe, ongebruikte grafvelden zijn. Door de inhaalslag van ruimingen, de afname van het aantal begrafenissen en graven die door afstandsverklaringen terugkomen in de begraafcyclus zal dit 'lege beeld' naar verwachting toenemen. Om de ruimte op de begraafplaats efficiënt te benutten, is het raadzaam een uitgiftebeleid op te stellen, per begraafplaats, waarbij de graven worden gecentraliseerd. Dit maakt het te beheren areaal compacter en zorgt ervoor dat bepaalde delen extensiever kunnen worden onderhouden. De graven dienen niet alleen gecentraliseerd uitgegeven te worden, maar het is ook raadzaam om deze ingedeeld naar grafsoort uit te geven. De graven, zoals grafsoorten algemeen, onbepaalde tijd en bepaalde tijd, worden momenteel door elkaar heen uitgegeven. Deze graven hebben echter verschillende voorwaarden.
Algemene graven worden in de regel na 10 jaar geruimd, terwijl graven voor onbepaalde tijd in principe niet worden geruimd. Dit heeft gevolgen voor de beeldvorming en inrichting van de velden. In het uitgiftebeleid moeten grafvakken aangeduid worden met een bestemming voor de grafsoorten: ▪ Particuliere graven bepaalde tijd (alle één-diep en twee-diep bij elkaar). ▪ Particuliere graven onbepaalde tijd. ▪ Particuliere grafkelders. ▪ Algemene graven. ▪ Kindergraven. ▪ Urnengraven. De gemeente bepaalt de graflocatie om ervoor te zorgen dat de inrichting van de grafvelden logisch en efficiënt is. Door het opstellen en handhaven van een uitgiftebeleid wordt het aantal lege plekken tussen de graven verminderd, wat een positief effect heeft op het beeld van de begraafplaats. De grafvakken of delen van de begraafplaats die niet meer nodig zijn voor begraven (de overcapaciteit) kunnen worden afgestoten. Deze grond komt in aanmerking voor andere (neven)functies of herbestemming. Hierbij kan gedacht worden aan het stimuleren van biodiversiteit of het extensiveren van het onderhoud.
15
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
Het is bij de inrichting van de delen waar overcapaciteit ontstaat wenselijk om aandacht te besteden aan en aansluiting te vinden bij het ‘Biodiversiteitsplan 2024’ van de gemeente, waarin de gemeente streeft naar het vergroten van de biodiversiteit. Het is essentieel om de inwoners en bezoekers van de begraafplaatsen zorgvuldig te informeren over de inrichting van de overcapaciteit, zodat zij inzicht krijgen in de redenen achter het specifieke (groene) uiterlijk van deze grafvelden en het doel hiervan begrijpen. Kanttekening hierbij is dat de inrichting van deze delen moet passen bij het karakter van de begraafplaats en in verbinding moet blijven met de kern waarin de begraafplaats is gelegen. Voorstel: ▪ Uitgiftebeleid verder uitwerken per begraafplaats en dit gecontroleerd blijven hanteren.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
interne uren geen directe inkomsten
Resultaat:
een actueel ruimings- en uitgiftebeleid met heldere uitgangspunten
6.3.3. Uitgiftebeleid onbepaalde tijd graven De gemeente geeft nieuwe particuliere graven uit voor 20 jaar, 30 jaar en voor onbepaalde tijd. Het komt wel eens voor dat rechthebbenden een lopend graf voor bepaalde tijd om willen zetten naar een graf van onbepaalde tijd. Tot op heden was hier onduidelijkheid over, mede omdat onbepaalde tijd graven een andersoortig grafmonument hebben. Voorheen mocht op deze graven alleen een liggend grafmonument worden geplaatst. Omdat in de visie van de gemeente staat dat de inwoners centraal staan, is het voorstel gehoor te geven aan de wens van rechthebbenden om het grafrecht voor bepaalde tijd om te kunnen zetten naar onbepaalde tijd. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden: ▪ Er wordt afstand gedaan van de huidige graftermijn. Er is geen restitutie mogelijk voor verlopen jaren van de graftermijn. ▪ Na afstand wordt het grafrecht voor onbepaalde tijd uitgegeven als een nieuw graf onder de voorwaarden van de beheersverordening die op dat moment van kracht is, en tegen het thans geldende tarief. Dat betekent dat er een nieuwe contract met nieuwe voorwaarden en een grafakte van toepassing is. ▪ In overleg met de gemeente wordt overlegd of de locatie van het graf voldoet of de dat het graf verplaatst moet worden. ▪ Alle eventueel bijkomende kosten zijn voor rekening van de rechthebbende.
De gemeente is niet verantwoordelijk voor de financiële afhandeling hiervan. ▪ De huidige grafsteen mag behouden blijven, deze hoeft niet aangepast te worden naar een liggend exemplaar. ▪ Het omzetten van het grafrecht naar onbepaalde tijd geldt alleen voor particuliere graven, particuliere kindergraven en particuliere grafkelders. Alle andere graven of asbestemmingen vallen buiten deze regel. Voorstel: ▪ Het toestaan van verzoeken voor het omzetten van grafrecht voor bepaalde tijd naar onbepaalde tijd. ▪ Het hanteren van dezelfde voorwaarden voor grafmonumenten bij particuliere graven voor bepaalde en voor onbepaalde tijd.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
16
geen directe kosten grafrecht € 10.961,- per uitgegeven graf (prijspeil 2025)
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
Onderhoudsrecht € 8.006 per uitgegeven graf (prijspeil 2025) Resultaat:
een actueel ruimings- en uitgiftebeleid met heldere uitgangspunten
6.4. Onderzoek behoefte Islamitische begraven Op de begraafplaats Nieuwe Tijningen is een grafveld van ongeveer 0,2 hectare ingericht voor Islamitisch begraven. Momenteel zijn vijf graven in gebruik en de afgelopen vijf jaar hebben hier twee begravingen plaatsgevonden. De inrichting van de Islamitische graven voldoen niet aan de voorwaarden voor Islamitisch begraven. De graven liggen niet met het gezicht naar Mekka (qibla-richting) en er is geen aparte ingang of afbakening voor dit deel van de begraafplaats. Daarnaast geven lokale uitvaartondernemers aan dat er nauwelijks vraag naar is. Het is raadzaam om contact op te nemen met de lokale Islamitische gemeenschap om te bevestigen of er inderdaad weinig behoefte is aan Islamitisch begraven op de gemeentelijke begraafplaatsen en de ontwikkeling van de Islamitische bevolking in Zaltbommel te bespreken. Hiervoor dient de gemeente contact op te nemen met de Islamitische Stichting Ennasser in Zaltbommel. Op basis van de uitkomst met de gesprekken met de Islamitische Stichting kunnen maatregelen worden getroffen. Voorstel: ▪ Onderzoeken behoefte aan Islamitische begraven met belanghebbende(n). ▪ Eventuele maatregelen treffen na inzicht in de behoefte.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
interne uren eventueel extra uit te geven Islamitische graven
Resultaat:
Een gedegen verkenning dat inzicht biedt in de behoeften van de Islamitische gemeenschap, waarop mogelijke vervolgstappen gebaseerd kunnen worden.
6.5. Opstellen criteria en vaststellen monumentale graven Volgens de ‘Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen van de gemeente Zaltbommel 2019’, artikel 26 houdt het college een lijst bij van ‘historische’ (behoudenswaardige) graven. Op begraafplaats Bossche Poort zijn graven aanwezig die in aanmerking komen voor een monumentenstatus. Niet alleen op deze begraafplaats, maar ook op de andere gemeentelijke begraafplaatsen bevinden zich mogelijk graven die behoudenswaardig zijn. Dit kan zijn omdat de overledene belangrijk is geweest voor de gemeenschap of omdat het grafmonument bijzonder is. Zoals genoemd in paragraaf 3.4 heeft Bureau Funeraire Adviezen in juli 2021 een rapport opgesteld met daarin een inventarisatie van behoudenswaardige grafmonumenten op begraafplaats Bossche Poort. De inventarisatie is voor de gemeente de basis voor het besluit om een graf wel of niet te ruimen. De zeven criteria van Bureau Funeraire Adviezen zijn door de gemeente Zaltbommel goedgekeurd en luiden als volgt: 1. Biografische betekenis van de begravene; 2. Ouderdom grafmonument; 3. Materiaalgebruik en hantering; 4. Vormgeving van het grafmonument; 5. Bijzondere symboliek; 6. Passend in karakter van het grafveld; 7. Technische staat.
17
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
De inventarisatie van begraafplaats Bossche Poort is een voorbeeld van hoe de andere begraafplaatsen ook beoordeeld moeten worden. Op alle begraafplaatsen zijn oude graven aanwezig en het is belangrijk vast te stellen of deze behoudenswaardig zijn alvorens ze eventueel worden geruimd. De beoordeling van de graven op de andere begraafplaatsen kan weer worden uitgevoerd door Bureau Funeraire Adviezen en/of door de Historische Kring Bommelerwaard. Aan de hand van de zeven criteria en het waarderingssysteem zoals Bureau Funeraire Adviezen hanteert, wordt duidelijk welke graven behoudenswaardig zijn. De gemeente is niet verplicht om de lijst van Bureau Funeraire Adviezen één op één over te nemen. Zij kan zelf richtlijnen opstellen voor het aanwijzen van behoudenswaardige graven en eventueel restricties toe te passen. Dit kan bijvoorbeeld door per begraafplaats een gelijk aantal graven als behoudenswaardig aan te merken of een ranglijst op te stellen op basis van de criteria. Op basis van beoordeling en de richtlijnen van de gemeente wordt een lijst van graven opgesteld die door het College als behoudenswaardig wordt vastgesteld. Gevolg hiervan is dat de gemeente eigenaar wordt van deze graven en hiermee verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud. Dit vergt extra tijd en inzet en brengt dus extra kosten met zich mee.
Een ander gevolg van het toekennen van een behoudenswaardige status aan graven is dat deze niet geruimd mogen worden. Dit beïnvloedt de begraafcapaciteit, omdat deze graven permanent behouden blijven. Hierdoor neemt de beschikbare ruimte voor graven af en ook de inkomsten uit grafrechten. Voorstel: ▪ Het (laten) beoordelen van de graven op de overige 10 gemeentelijke begraafplaatsen op basis van de criteria van Bureau Funeraire Adviezen. ▪ Besluitvorming welke graven van de inventarisatie als behoudenswaardig vastgesteld worden. ▪ Vaststelling van een lijst behoudenswaardige graven door het college en de informatie over de graven vast te leggen in de administratie.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
€ 25.000 - € 50.000 excl,. BTW (afhankelijk aantal graven) bij uitbesteding geen directe inkomsten
Resultaat:
per begraafplaats een onderzoeksrapport met overzicht van de beoordeelde behoudenswaardige graven.
18
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
6.6. Nader te bepalen bestemmingen oude delen begraafplaats Sommige begraafplaatsen hebben zowel een oud als een nieuw gedeelte. Op de oude delen vindt vaak geen begraving meer plaats, omdat de inrichting van de graven niet meer voldoet aan de huidige tijd. Tegenwoordig zijn de mensen langer dan vroeger, waardoor de graven groter zijn. Nieuwe graven passen qua grootte niet tussen de oude graven en ook het uiterlijk van de nieuwe grafstenen wijkt af. Ook liggen de graven te dicht op elkaar waardoor machinaal delven bemoeilijkt wordt. Daarnaast zijn er vaak graven voor onbepaalde tijd of met een behoudenswaardige status aanwezig op de oude delen. Het is daarom logisch dat er op de nieuwe delen begraven wordt vanwege de modernere inrichting en uitstraling. Gevolg hiervan is dat de oude delen hun functie verliezen. Ook worden graven op de oude delen geruimd, wat een kaal aanzicht kan geven. Er moet een besluit worden genomen over de bestemming van deze oude delen.
Oude delen begraafplaatsen Aalst Kerkstraat en Bruchem
Oude delen begraafplaatsen Gameren, Nederhemert en Zuilichem
Raadzaam is om de oude delen van de begraafplaats te sluiten voor begravingen, omdat op deze delen al niet meer begraven wordt en de extra capaciteit niet nodig is. De extra capaciteit is niet nodig en bovendien is herinrichting van de velden noodzakelijk om weer te kunnen begraven. Daarnaast blijft door sluiting van de oude delen de karakteristieke uitstraling behouden als de grafstenen blijven staan. De oude delen kunnen een nieuwe bestemming krijgen die passend is bij een begraafplaats, zoals een gedenkpark waar bezoekers kunnen wandelen. Ook kunnen deze delen extensief onderhouden worden of andere functies krijgen. Kanttekening bij dit beleidsvoorstel is dat de administratie eerst op orde moet zijn. Op basis van een actuele administratie, waarbij inzichtelijk is welke graven vrij zijn en geruimd kunnen worden (en waar) en wat dit betekent voor de begraafcapaciteit, kan definitief het besluit worden genomen om de oude delen te sluiten voor begravingen.
19
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
Voorstel: ▪ Onderzoeken wat de bestemming wordt van deze oude gedeeltes
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
interne kosten afhankelijk toekomstige bestemming
Resultaat:
per oud deel een besluit over de eventuele toekomstige bestemming van het oude gedeelte van de begraafplaats
6.7. Eventueel sluiten begraafplaats Nieuwaal Kerkstraat 35 Naast oude delen is er ook nog een oude begraafplaats, gelegen aan de Kerkstraat 35 te Nieuwaal. Deze begraafplaats is circa 1.100 m² groot en hier zijn nog vier grafstenen aanwezig: - Eén oorlogsgraf; - Twee graven voor onbepaalde tijd; - Eén onbekend graf. De overige graven op de begraafplaats zijn bovengronds geruimd. De laatste begraving heeft in 1952 plaatsgevonden. Dit betekent dat er niet meer actief wordt begraven en de begraafplaats in aanmerking komt voor sluiting. Sluiting betekent dat er niet meer wordt begraven, ook niet in bestaande graven. Volgens de Wet op de lijkbezorging, artikel 43-48, is het mogelijk een begraafplaats door het College van burgemeester en wethouders te laten sluiten en op te heffen. Dit kan met terugwerkende kracht vanaf de dag van de laatste begraving. In bijlage E is een memo opgenomen waar nader wordt ingegaan op de mogelijkheden, beperkingen en effecten van het sluiten van een begraafplaats. De bestaande graven blijven bij een gesloten begraafplaats in stand. Een vervolgstap is het opheffen van de begraafplaats, waarbij de begraafplaats van graven wordt geschoond. Hiervoor dient eerst een bureauonderzoek naar de beheersverordeningen gedaan te worden om te bepalen onder welke voorwaarden de graven zijn uitgegeven.
Als hierin staat dat de grafrechten vervallen bij sluiting van de begraafplaats, dan heeft de gemeente het recht om de graven te ruimen, dan wel te verplaatsen. Begraafplaats Nieuwaal aan de Kerkstraat 35 kan juridisch gesloten worden verklaard. Er is al meer dan 70 jaar niet begraven en op circa 100 meter afstand ligt begraafplaats Nieuwaal Kerkstraat 24, die voorziet in de begraafbehoefte. Hierna dient onderzocht te worden wat de toekomstige functie wordt van begraafplaats Nieuwaal Kerkstraat 35. Hierbij kan gedacht worden aan het opheffen van de begraafplaats, waarbij de bestaande graven verplaatst worden naar de andere begraafplaats in Nieuwaal. De oude begraafplaats kan vervolgens worden gesaneerd en het terrein wordt gereedgemaakt voor nieuwe doeleinden. Voorstel: ▪ Eventueel sluiten van begraafplaats Nieuwaal, Kerkstraat 35. ▪ Bestemmingsplan voor dit stuk grond wijzigen; opheffen van de bestemming begraven.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
interne kosten afhankelijk toekomstige bestemming
Resultaat:
een besluit over de herbestemming van de oude begraafplaats Nieuwaal Kerkstraat
20
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
6.8. Opstellen toekomstplan begraafplaats Bossche Poort In de beheersverordening van de begraafplaatsen 2016 heeft de gemeente de begraafplaats Bossche Poort als stadspark aangewezen. Er is echter geen onderliggend plan of visie, wat leidt tot onduidelijkheid over de voorwaarden waaronder het stadspark moet worden gerealiseerd. Daarnaast neemt de vraag naar begraven op de begraafplaats toe. Hierdoor is het voor de medewerkers van de gemeente niet duidelijk hoe zij moeten handelen. Het gebrek aan een concrete onderbouwing resulteert erin dat er geen weloverwogen en doordachte besluiten kunnen worden genomen. Om de kwaliteit en de samenhang van het beleid te waarborgen, is het nodig dat er een (gedetailleerd) plan van aanpak en een heldere visie over begraafplaats Bossche Poort wordt ontwikkeld en gecommuniceerd. Dit kan samen met Erfgoed worden opgepakt. In het plan van aanpak dient rekening gehouden te worden met het historisch belang en uitstraling van de begraafplaats en de gevoeligheid van het onderwerp.
Verder moet er in dit plan van aanpak aandacht zijn voor: ▪ Definitie en eigenschappen bepalen van de term stadspark; ▪ Toekomstvisie langere termijn; ▪ Administratie actualiseren; ▪ Inventarisatie van Bureau Funeraire Adviezen: monumentale graven behouden en eventuele uitvoering van restauraties; ▪ Capaciteit en ruimingsbeleid; ▪ Inrichting en grafnummering; ▪ Grafuitgifte; ▪ Onderhoudsniveau algemeen onderhoud; ▪ Richtlijnen afmetingen, ontwerp en onderhoud van de grafmonumenten; ▪ Communicatie en informatie over openstelling en toegankelijkheid; ▪ Educatie over de historische en culturele waarde; ▪ Bestemming baarhuisje; ▪ Budgettoewijzing voor het onderhoud en het beheer. Door het implementeren van deze adviezen kan de gemeente begraafplaats Bossche Poort behouden als een waardevol historisch en cultureel erfgoed, terwijl het ook functioneert als een groene ruimte (stadspark) voor de gemeenschap. Voorstel: ▪ Op korte termijn opstellen toekomstplan begraafplaats Bossche Poort.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
€ 20.000 - € 30.000 excl. BTW bij uitbesteding afhankelijk van maatregelen, zoals extra uit te geven graven
Resultaat:
een toekomstplan voor begraafplaats Bossche Poort.
De begraafplaatsadministratie kan team Erfgoed hierin ondersteunen
21
KYBYS | Beleidsplan begraafplaatsen
6.9. Opstellen Meerjaren Investerings- en Onderhoudsplan Een meerjaren investerings- en onderhoudsplan (MIOP) is een strategisch document waarin de verwachte investeringen en onderhoudswerkzaamheden voor de begraafplaatsen over een langere periode (vaak 5, 10 of meer jaren) worden gepland en geprioriteerd. Het doel van een MIOP is om inzicht te geven in toekomstige kosten, zoals (grootschalige) ruimingen, renovaties en investeringen. 1. Lange termijnvisie: Het plan kijkt vooruit naar meerdere jaren om te anticiperen op grote uitgaven en onderhoudsbehoeften. 2. Inventarisatie van assets: Alle graven, groenvoorzieningen en overige relevante objecten worden in kaart gebracht, inclusief hun huidige staat en levensduur. 3. Kostenraming: Er wordt een schatting gemaakt van de kosten voor zowel investeringen (zoals renovaties of vervanging) als regulier onderhoud. 4. Prioritering: Alle werkzaamheden worden geordend op basis van urgentie en beschikbaar budget. 5. Financiële planning: Het plan helpt bij het reserveren van financiële middelen, het spreiden van kosten en het voorkomen van onverwachte uitgaven. 6. Risicobeheer: Er wordt geanticipeerd op potentiële risico's, zoals achterstallig onderhoud of ruimingen. Voorstel: ▪ Opstellen van een MIOP, zodat er inzicht komt in de toekomstige lasten.
Financiële consequenties: Kosten: Inkomsten:
€ 15.000- € 20.000,- excl, BTW bij uitbesteding geen directe inkomsten, wel eventuele besparingen
Resultaat:
een Meerjaren Investerings- en Onderhoudsplan waarbij per begraafplaats inzichtelijk is welke investeringen gedaan moeten worden.
Dit plan wordt vervolgens via een college- of raadsvoorstel voorgedragen.
6.10. Voorwaarden gedenkplaatjes In de gemeentelijke Verordening op de heffing en de invordering van lijkbezorgingsrechten 2024 wordt in artikel 4.6 gesproken over een ‘metalen herdenkingsplaatje op de herdenkingszuil’. Afgelopen jaren zijn de herdenkingsplaatjes onder verschillende voorwaarden uitgegeven. Het beleid is hierbij niet duidelijk. Zo werd in het uitvoeringsbesluit een keuze in termijnen aangeboden (10, 20 of 30 jaar), maar er is slechts één tarief. Daarnaast is het onduidelijk wat er na afloop van deze termijn gebeurt met het gedenkplaatje: de mogelijkheid tot verlenging of weghalen is niet vermeld. Op basis van de verordening en de reacties van nabestaanden wordt voorgesteld de volgende voorwaarden te handhaven: 1. Een gedenkplaatje is voor eenieder die een dierbare wil herdenken. Dit kan na het ruimen van een graf zijn, na het verstrooien van de as, of wanneer iemand elders begraven, verstrooid of vermist is. 2. De gemeente is verantwoordelijk voor de aanschaf, gravering en plaatsing van het gedenkplaatje. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud aan de plaatjes en de herdenkingszuilen. 3. Er zijn verplichte legeskosten verbonden aan een gedenkplaatje voor nabestaanden. Het tarief voor 2025 is eenmalig € 92,-. 4. Op één gedenkplaatje mogen de namen van meerdere overledenen gegraveerd worden.