2. Definitief rapport rekenkameronderzoek subsidiebeleid Zaltbommel

Rekenkameronderzoek Subsidiebeleid Gemeente Zaltbommel 12 september 2025 Rekenkamer Zaltbommel: ▪ Karin van den Berg ▪ Pieter Buisman ▪ Reina Spit

Onderzoekers Unravelling: ▪ Marion Mulaji ▪ Miriam Dorigo

Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................ 3 1.1 Achtergrond ........................................................................................................................... 3 1.2 Doel, onderzoeksvragen en normenkader ............................................................................. 3 1.3 Onderzoeksmethodiek ........................................................................................................... 3 1.4 Leeswijzer ............................................................................................................................... 4 2. Beleid ................................................................................................................................................ 5 2.1 Het subsidiebeleid van gemeente Zaltbommel ..................................................................... 5 2.2 De subsidieregelingen ............................................................................................................ 9 2.3 Bevindingen .......................................................................................................................... 19 3.

Uitvoering ....................................................................................................................................... 20 3.1 Selectie, toekenning en afwijzing ......................................................................................... 20 3.2 Sturing op doelen, output en outcome ................................................................................ 24 3.3 Verantwoording en monitoring ........................................................................................... 26 3.4 Bevindingen .......................................................................................................................... 27 4. Doeltreffendheid en doelmatigheid............................................................................................... 28 4.1 Inkoop of subsidie ................................................................................................................ 28 4.2 Toegankelijk, samenhangend subsidiebeleid....................................................................... 28 4.3 Transparantie, gelijke behandeling en incidentele subsidies .............................................. 30 4.4 Doeltreffendheid en maatschappelijke impact ....................................................................

34 4.5 Bevindingen .......................................................................................................................... 36 5. De rol van de gemeenteraad .......................................................................................................... 37 5.1 Kaderstellen.......................................................................................................................... 37 5.2 Controleren .......................................................................................................................... 37 5.3 Informatievoorziening aan de raad ...................................................................................... 38 5.4 Bevindingen .......................................................................................................................... 39 6. Beantwoording onderzoeksvragen ................................................................................................ 40 Bijlage 1.

Onderzoeksvragen en normenkader.............................................................................. 41

Bijlage 2.

Geraadpleegde personen ............................................................................................... 42

Bijlage 3.

Aard van het instrument subsidie .................................................................................. 43

pagina 2

1. Inleiding 1.1 Achtergrond Gemeenten hebben de mogelijkheid en verantwoordelijkheid om voorzieningen te bekostigen die bijdragen aan het welzijn van hun inwoners. Eén van de instrumenten die zij daarvoor inzetten, is het verstrekken van subsidies aan organisaties, initiatieven of inwoners. Met subsidies ondersteunen gemeenten onder andere activiteiten op het gebied van welzijn, jeugd, cultuur, sport, participatie en gezondheid. Gemeenten hebben beleidsvrijheid in de inrichting van hun subsidiestelsel en stellen eigen voorwaarden en procedures op. In de praktijk betekent dit dat zij bepalen aan welke doelen of doelgroepen middelen worden toegekend, welke resultaten zij verwachten en op welke wijze verantwoording wordt afgelegd. Op die manier sturen gemeenten via subsidies op maatschappelijke effecten in de lokale samenleving. De Rekenkamer van de gemeente Zaltbommel heeft besloten een onderzoek in te stellen naar het subsidiebeleid van de gemeente. De keuze voor dit onderwerp komt voort uit de gesprekken die de rekenkamer met de verschillende fracties uit de raad heeft gevoerd, en nader overleg met de klankbordgroep. Het onderzoek is door onderzoeksbureau Unravelling uitgevoerd in de eerste helft van 2025.

1.2 Doel, onderzoeksvragen en normenkader De rekenkamer hoopt met dit onderzoek vanuit haar specifieke opdracht en verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren aan de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gemeentelijke subsidiebeleid. En heeft de volgende hoofdvraag geformuleerd: In hoeverre is het subsidiebeleid van de gemeente Zaltbommel zodanig opgesteld dat subsidies bijdragen aan beleidsdoelen (doeltreffend), hoe zorgt de gemeente dat de ingezette middelen in verhouding staan tot de resultaten (doelmatig), en hoe werkt het subsidiebeleid in de praktijk? De deelvragen en de daarbij behorende normen zijn opgenomen in bijlage 1.

1.3 Onderzoeksmethodiek Dit onderzoek is afgebakend tot de negen subsidieregelingen van de gemeente Zaltbommel die voortkomen uit de Algemene subsidieverordening gemeente Zaltbommel 20221. Het onderzoek heeft plaatsgevonden in twee fasen: in fase 1 is het algemene en domein specifieke subsidiebeleid geanalyseerd en in fase 2 is verdiepend casusonderzoek uitgevoerd naar vier subsidieregelingen, te weten Sociale Basis, Dorpshuizen, Goed idee, doe er iets mee, en Ontmoetingsactiviteiten. Daarbij zijn zowel de Kadernota subsidiebeleid 2022–20252 (hierna ‘de Kadernota’) als specifieke beleidsregels per domein onderzocht. Er is geanalyseerd welke wettelijke en beleidsmatige kaders bestaan, welke beleidsdoelen daarin zijn opgenomen en hoe deze zich vertalen naar de uitvoering via subsidieregelingen. Tevens is per regeling gekeken naar de wijze van monitoring en verantwoording, en of deze activiteitgericht dan wel resultaatgericht is opgezet. In deze fase heeft Unravelling gesprekken gevoerd met: • •

Beleidsmedewerker(s) overkoepelend subsidiebeleid; Beleids- en uitvoeringsmedewerkers opvoedondersteuning en participatie, en

1 Gemeente Zaltbommel, Algemene subsidieverordening gemeente Zaltbommel 2022, mei 2021. 2 Gemeente Zaltbommel, Kadernota subsidiebeleid 2022–2025, 2022.

pagina 3

•

Beleids- en uitvoeringsmedewerkers cultuur, dorpshuizen en sport.

Aan het einde van fase 1 heeft Unravelling de voorlopige bevindingen gepresenteerd aan de gemeenteraad. Op basis van dit gesprek, aangevuld met vragen vanuit de raad, heeft de rekenkamer een selectie gemaakt van regelingen die in fase 2 nader zijn onderzocht via casusonderzoek. Deze casussen vormen een verdiepend onderdeel van het onderzoek, met als doel de onderzoeksvragen te beantwoorden en nader in te gaan op thema’s die in fase 1 naar voren zijn gekomen. De casusstudies behelzen de volgende subsidieregelingen: • • • •

Sociale Basis, met name de deelregeling jeugd; Cultuur; Goed idee, doe er iets mee en Ontmoetingsactiviteiten; Dorpshuizen.

In fase 2 heeft Unravelling gesprekken gevoerd met ambtenaren die betrokken zijn bij de subsidieregelingen, de verantwoordelijke wethouders, evenals met ontvangers van de subsidies. Daarnaast zijn de subsidieaanvragen, beschikkingen en beschikbare gegevens over monitoring en evaluatie bestudeerd.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 is het beleid opgenomen en worden de negen regelingen besproken. In hoofdstuk 3 komt de uitvoering van het beleid aan bod en wordt nader ingezoomd op selectiecriteria, de sturing op doelen, output en outcome en de verantwoording en monitoring. Hoofdstuk 4 bevat een analyse van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het subsidiebeleid en hoofdstuk 5 komt de rol van de raad aan bod. In bijlage 1 zijn alle onderzoeksvragen en het normenkader opgenomen, bijlage 2 is een lijst van de geraadpleegde personen en bijlage 3 geeft meer inzicht in de aard van het beleidsinstrument subsidie.

pagina 4

2. Beleid In dit hoofdstuk staan het beleid en de subsidieregelingen centraal. Toelichting op termen In dit rapport maken we onderscheid tussen de volgende elementen: • • • •

beleidsdoelen – wat de gemeente op hoofdlijnen wil bereiken, soms aangevuld met subdoelen; activiteiten (output) – de concrete handelingen of prestaties die worden uitgevoerd; beoogde resultaten (outcome) – het effect dat de gemeente met deze activiteiten wil bereiken; indicatoren – meetinstrumenten waarmee wordt vastgesteld in hoeverre de gestelde doelen zijn behaald.

2.1 Het subsidiebeleid van gemeente Zaltbommel

Figuur 1: Stroomschema subsidiebeleid gemeente Zaltbommel 2022 – 2025.

Kadernota subsidiebeleid 2022-2025 De gemeente Zaltbommel beschouwt een subsidie als een belangrijk beleidsinstrument om maatschappelijke doelen te realiseren. Subsidies ondersteunen activiteiten die bijdragen aan het algemeen belang, maar die zonder financiële steun lastig tot stand zouden komen. In de Kadernota zijn visies ten aanzien van de verschillende beleidsvelden uitgewerkt tot een zogenoemde pagina 5

‘activiteitgerichte benadering’. Daarbij staat centraal het subsidiëren van activiteiten (output) die moeten bijdragen aan gemeentelijke beleidsdoelen (outcome).’3 Deze activiteitgerichte benadering is schematisch weergegeven in bovenstaande figuur. In de Kadernota komen elf duidelijke uitgangspunten naar voren: • • • •

•

• • •

• •

•

Samenhang tussen beleid en subsidies: Het subsidiebeleid moet een vertaling zijn van inhoudelijke beleidskaders van de gemeente. Subsidies moeten aantoonbaar bijdragen aan gemeentelijke beleidsdoelstellingen. Sturing op hoofdlijnen: De gemeente bepaalt doelen, criteria en randvoorwaarden; organisaties voeren uit en verantwoorden. Eenduidigheid en transparantie: Met het oog op rechtmatigheid is het belangrijk om subsidies op een eenduidige en transparante wijze te verstrekken. Subsidieaanvragen voor vergelijkbare activiteiten worden op een gelijke wijze beoordeeld. Lokale relevantie en toegankelijkheid: De activiteit moet gericht zijn op inwoners van Zaltbommel, minimaal 25 lokale deelnemers hebben, openbaar toegankelijk zijn en mag geen politieke of religieuze boodschap uitdragen. Daarnaast moet sprake zijn van aantoonbare meerwaarde ten opzichte van het bestaande aanbod. Geen winstoogmerk: Organisaties met een winstoogmerk komen niet voor een subsidie in aanmerking. Daarnaast moeten aanvragers aantonen dat subsidie noodzakelijk is voor het verrichten van de activiteiten.

“[…] De gemeente hanteert sinds 2010 de volgende richtlijn: als het vrij besteedbaar eigen vermogen de laatste drie jaren 200% of meer bedraagt dan de te verlenen subsidie, wordt de subsidieaanvraag geweigerd.” Verplichte co-financiering organisaties: Minstens 50% van de kosten moet uit andere bronnen dan gemeentelijke subsidie komen. Onderscheid professioneel vs. vrijwilligerswerk: Voor professionele organisaties gelden zwaardere eisen dan voor vrijwilligersinitiatieven, vanwege de specifieke taken die zij uitvoeren binnen het gemeentelijk beleid. Proportionele lasten: Administratieve eisen zijn afgestemd op de hoogte van de subsidie. De gemeente maakt, conform het VNG-model, onderscheid tussen drie categorieën subsidies, te weten: subsidies tot € 5.000, subsidies van € 5.000 tot € 50.000 en subsidies vanaf € 50.000. Hoe hoger de subsidie, des te hoger de eisen die gesteld worden aan verantwoording. Meerjarige subsidies: structurele activiteiten worden waar mogelijk meerjarig gesubsidieerd om de administratieve lasten in te perken. Beperkte reservevorming toegestaan: Jaarlijkse subsidieontvangers mogen een exploitatieoverschot deels inzetten voor een weerstandsreserve (max. 10% van het subsidiebedrag), mits aan de verplichtingen is voldaan en de activiteiten naar tevredenheid zijn uitgevoerd.

Overgangsregeling bij beleidswijziging: Bij structurele subsidiewijzigingen krijgen langdurige subsidieontvangers een redelijke afbouwtermijn (meestal drie jaar) om zich aan te passen aan het nieuwe beleid.

De elf uitgangspunten vormen de algemene richtlijnen voor het subsidiebeleid. Als daar aanleiding voor is, kan de gemeente bij specifieke regelingen of beschikkingen gemotiveerd afwijken van deze uitgangspunten. Hoe de gemeente hier in de praktijk mee omgaat bespreken we in paragraaf 3.1. 2.1.2 Beleidskaders en streefbeelden sociaal domein De gemeente Zaltbommel heeft haar maatschappelijke ambities vastgelegd in de Beleidsnota Samenleving 2021-2025 (beleidsnota). In de beleidsnota noemt de gemeente thema’s als inclusie,

3Kadernota subsidiebeleid gemeente Zaltbommel 2022-2025.

pagina 6

participatie, preventie en het versterken van de sociale basis.4 Dit vormt, samen met de Kadernota, de kapstok voor het subsidiestelsel. De gemeente beschrijft in de beleidsnota dat zij wil toewerken naar een samenleving waarin inwoners elkaar meer helpen, meer mee kunnen doen en zodoende minder snel op professionele zorg zijn aangewezen. Het accent is daarmee verschoven van vooral curatief ingrijpen naar het versterken van veerkracht en zelfredzaamheid, met het streven om aan het einde van deze beleidsperiode in 2025 een stevigere sociale basis en meer samenhang tussen partners en voorzieningen te hebben gerealiseerd. In de beleidsnota worden vier overkoepelende streefbeelden genoemd die richting geven aan gemeentelijke inzet op maatschappelijke thema’s in het sociaal domein: • • • •

Iedereen doet mee – inwoners nemen actief deel aan de samenleving, ongeacht hun achtergrond of beperking. Iedereen is gezond en leeft gezond – er wordt ingezet op een gezonde leefstijl en preventie. Iedereen is zelfredzaam – mensen worden gestimuleerd om hun leven zelfstandig in te richten, met passende ondersteuning waar nodig. Iedereen groeit veilig op – kinderen en jongeren krijgen de kans om veilig, gezond en kansrijk op te groeien.5

Naast de streefpunten in de beleidsnota zijn er enkele domein specifieke beleidsdocumenten. Hierin heeft de gemeente haar ambities per beleidsveld uitgewerkt, waarbij de bijbehorende subsidieregelingen moeten bijdragen aan het realiseren van die ambities. Het Beleidsplan Mantelzorgbeleid 2020–2024 is bijvoorbeeld gericht op het ondersteunen van mantelzorgers. De Lokale Inclusie Agenda (2021) bevordert toegankelijkheid en gelijkwaardige deelname aan de samenleving voor inwoners met een beperking, en in het Accommodatiebeleid Zaltbommel (2023) wordt gestuurd op doelmatig gebruik en ondersteuning van maatschappelijk vastgoed, zoals dorpshuizen en sportaccommodaties. Tot slot zijn er documenten zoals het Sportakkoord en de Cultuurvisie die richtinggevend zijn op hun eigen terrein. Het Sportakkoord bevat ambities die zijn vastgelegd in samenwerking met lokale partners, maar is geen vastgesteld beleid. De Cultuurvisie beschrijft uitgangspunten voor cultuurparticipatie, maar kent geen status als beleidskader. 2.1.3 De algemene subsidieverordening (Asv) Informatie over het subsidiestelsel van de gemeente Zaltbommel is terug te vinden in verschillende beleidsdocumenten, zoals de Kadernota, de beleidsnota Samenleving, maar ook in beleid specifieke documenten als het Sportakkoord en de Cultuurvisie Verder ontwikkelen: Cultuur met aandacht, toegankelijkheid en verbinding.

Hoewel een onderliggend samenhangend beleidsdocument ontbreekt, bieden deze documenten inzicht in het subsidiebeleid van de gemeente Zaltbommel. De Algemene subsidieverordening gemeente Zaltbommel 2022 (Asv) vormt het fundament van het subsidiestelsel. De gemeenteraad heeft met het vaststellen van deze verordening de algemene (beleidsmatige) kaders bepaald voor subsidiëring, waaronder uitgangspunten als doelgerichtheid, transparantie en financiële beheersbaarheid. De uitvoering van het subsidiebeleid is vervolgens gemandateerd aan het college van burgemeester en wethouders (hierna: het college). De Asv schrijft onder meer voor dat subsidieaanvragen aantoonbaar moeten bijdragen aan gemeentelijke beleidsdoelen en dat iedere aanvraag gekoppeld moet zijn aan een vastgesteld subsidieplafond. Dit biedt niet alleen inhoudelijke richting, maar maakt ook financiële sturing

4

Beleidsnota Samenleving 2021-2025.

5 Beleidsnota Samenleving 2021-2025.

pagina 7

mogelijk. Verder bepaalt de verordening welke gegevens subsidieaanvragers moeten aanleveren, hoe de verantwoording plaatsvindt en onder welke omstandigheden het college subsidies kan weigeren. Ook is opgenomen dat aan subsidies aanvullende verplichtingen kunnen worden verbonden, zoals het opbouwen van een bescheiden financiële reserve. De ASV bevat hoofdlijnen en wordt inhoudelijk uitgewerkt in negen onderliggende subsidieregelingen. Deze regelingen, die in hoofdstuk 3 uitvoerig worden behandeld, omvatten per beleidsterrein de specifieke doelen, doelgroepen, voorwaarden en indieningsprocedures. Samen zorgen de ASV en de regelingen voor een gestructureerd en uitvoerbaar subsidiebeleid dat aansluit op de beleidsambities van de gemeente. De subsidieaanvraag en verantwoording Subsidies bij de gemeente Zaltbommel moeten tijdig worden aangevraagd. Op de website van de gemeente Zaltbommel is informatie te vinden over het aanvragen van subsidies en over de verschillende subsidieregelingen. Inwoners en organisaties kunnen via de pagina ‘subsidies’ inzicht krijgen in de verschillende subsidieregelingen. Voor iedere regeling zijn aparte documenten beschikbaar waarin de doelgroep, activiteiten en meer zijn beschreven. Subsidieaanvragen kunnen digitaal worden ingediend via DigiD of eHerkenning.

Voor reguliere subsidies geldt een uiterste aanvraagdatum van 1 juni van het voorafgaande jaar, terwijl voor incidentele subsidies – zoals binnen de regeling ‘Goed idee, doe er iets mee’ – aanvragen gedurende het hele jaar mogelijk zijn. Ook publiceert de gemeente jaarlijks een subsidieregister om transparantie over de besteding van middelen te waarborgen. De gemeente biedt via haar website basisinformatie over subsidieregelingen aan. Tegelijkertijd komt uit gesprekken naar voren dat er ruimte is voor verbetering op het gebied van samenhang en volledigheid van het subsidiebeheer, het verkrijgen van beter inzicht in verstrekte subsidies en het toegankelijker maken van informatie voor (nieuwe) aanvragers. Hierover meer in hoofdstuk 4. Verder stelt de Kadernota duidelijke eisen aan subsidieaanvragen. Zo dienen de activiteiten gericht te zijn op inwoners van Zaltbommel. Tevens moet er sprake zijn van minimaal 25 inwoners die deelnemen aan de activiteit. Ook wordt een redelijke eigen bijdrage van deelnemers verwacht. Organisaties moeten ook aantonen dat zij niet voldoende eigen middelen hebben om de activiteit zelfstandig te financieren. Tot slot moeten organisaties minimaal 50% van de benodigde middelen uit andere bronnen genereren (bijvoorbeeld deelnemersbijdragen, fondsen of sponsoring). Hoe daarmee in de praktijk wordt omgegaan komt aan bod in paragraaf 4.1.

De verantwoording van subsidies is afhankelijk van de hoogte van het toegekende bedrag. • • •

Bij subsidies tot € 5.000 is een eenvoudige verantwoording voldoende. Bij subsidies tussen € 5.000 en € 50.000 wordt een inhoudelijk verslag verwacht. Bij subsidies vanaf € 50.000 gelden uitgebreidere verantwoordingsverplichtingen, inclusief een inhoudelijke evaluatie van de bereikte doelen.

Zoals hierboven is aangegeven is bij subsidies tot € 5.000 doorgaans een beperkte verantwoording voldoende. In de praktijk betreft dit een korte toelichting op of vermelding van de activiteiten, zonder structurele rapportage of cijfermatige onderbouwing. Voor subsidies tussen € 5.000 en € 50.000 wordt van subsidieontvangers een jaarlijks inhoudelijk verslag verwacht. Hierin worden de uitgevoerde activiteiten beschreven, vaak aangevuld met informatie over het bereik, zoals het aantal deelnemers of type begeleiding. De jaarverslagen zijn overwegend kwalitatief van aard, soms aangevuld met eenvoudige kwantitatieve gegevens zoals urenspecificaties of deelnemersaantallen. Bij subsidies vanaf € 50.000 wordt een uitgebreidere verantwoording verlangd. Ontvangers leveren jaarverslag of een eindrapportage aan, waarin zowel de inhoudelijke prestaties als financiële inzet worden toegelicht. Deze verantwoording bevat doorgaans tabellen met deelnemersaantallen, pagina 8

urenverantwoording, doelgroepen en locaties, aangevuld met reflecties op de bereikte doelen. In sommige gevallen wordt hierbij ook een accountantsverklaring over de totale jaarrekening toegevoegd.

2.2 De subsidieregelingen 2.2.1 Sociale Basis

Deelplafond Totaal aangevraagd bedrag 2024 Totaal toegekend bedrag 2024 Aantal aanvragers (+1 onb.) Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Inschrijvingstype

OpvoedWelzijnsactiviteiten Collectieve en EducatieMinima+ buurtsport- preventieopgroei- activiteiten; activiteiten /cultuurcoaches activiteiten activiteiten €700.000,€494.000,€680.000,€72.500,€55.000,€917.094,-

€599.767,-

€1.017.324,-

€81.393,-

€89.590,-

€854.844,3

€572.575,5

€886.203,3

€78.302,3

€85.590,3

2

1

3

1

2

Gesloten

Formeel open, in praktijk Ypse

Open

Tabel 1: Overzicht aanvragen en toekenningen Sociale Basis 2024. *De aanvraag van € 4.500 en toekenning van € 3.000 voor Stichting Scouting St. Martinus ontbreken in dit overzicht.

De subsidieregeling Sociale Basis heeft als doel het bevorderen van de sociale samenhang, de zelfredzaamheid, de participatie en de kwaliteit van leven van inwoners van de gemeente Zaltbommel. Deze regeling ondersteunt activiteiten die bijdragen aan een veilige, gezonde en kansrijke ontwikkeling van kinderen, en biedt ondersteuning aan opvoeders. Daarnaast stimuleert de regeling dat inwoners zich persoonlijk kunnen ontwikkelen en actief deelnemen aan de samenleving. Verder draagt de regeling bij aan het bevorderen van sport- en cultuurparticipatie door inzet van buurtsport- en cultuurcoaches, én aan het voorkomen van schulden en armoede, met specifieke aandacht voor het vergroten van participatie onder inwoners uit gezinnen met een laag inkomen. De regeling kent vijf deelgebieden, met daarbij de volgende hoofddoelen. 1. 2. 3. 4. 5.

Opvoed- en opgroeiactiviteiten: kinderen groeien veilig, gezond en kansrijk op en opvoeders worden ondersteund waar nodig; Educatie (waaronder bibliotheekwerk): inwoners worden gestimuleerd om zich persoonlijk te ontwikkelen zodat ze actief kunnen deelnemen aan de samenleving; Welzijnsactiviteiten: inwoners hebben een zinvolle daginvulling, betekenisvolle sociale contacten en zetten zich in voor de samenleving en elkaar; Buurtsport- en cultuurcoaches: het bevorderen van de sportparticipatie, gezondheid en cultuurparticipatie door buurtsport- en cultuurcoaches, en Activiteiten gericht op minima: het voorkomen van schulden en armoede en het vergroten van participatie van inwoners uit gezinnen met een laag inkomen.

Activiteiten en doelen Binnen elk deelgebied zijn subsidiabele activiteiten ondergebracht die zijn gekoppeld aan doelstellingen op hoofdlijnen. Zo valt onder opvoed- en opgroeiactiviteiten bijvoorbeeld “het uitvoeren van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) […], het uitvoeren van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) en de toeleiding van doelgroepkinderen naar Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE).”6 Ook

6 Subsidieregeling Sociale Basis gemeente Zaltbommel 2024.

pagina 9

de ondersteuning van opvoeders en kinderen met een hulpvraag, en het stimuleren van sociale ontwikkeling bij jongeren en het begeleiden van jongeren naar volwassenheid en actief burgerschap, maken deel uit van het pakket activiteiten voor deze regeling. Verder is het deelgebied educatie gericht op taal- en leesbevordering, digitale vaardigheidstrainingen en bijeenkomsten voor persoonlijke ontwikkeling. Bij welzijn gaat het daarnaast om het verminderen van eenzaamheid en vergroten van zelfredzaamheid, bijvoorbeeld via ontmoetingsactiviteiten, vrijwilligersprojecten of mantelzorgondersteuning. Verder organiseren buurtsport- en cultuurcoaches sportlessen op scholen, wijksportdagen en culturele workshops. Het deelgebied minima is tot slot gericht op armoedepreventie en participatie, zoals het uitdelen van voedselpakketten of hulp bij financiële zelfredzaamheid.7 Doelgroep De subsidieregeling Sociale Basis is gericht op maatschappelijke organisaties en instellingen die actief zijn op het gebied van welzijn, opvoeding, educatie en ondersteuning van minima. Voorbeelden zijn Santé Partners (JGZ), de Bibliotheek Zaltbommel en Stichting Welzijn Bommelerwaard, met wie de gemeente vaak al langdurige subsidierelaties onderhoudt. Subsidieplafond Het totale subsidieplafond voor Sociale Basis is € 2.001.500,-, verdeeld over vijf deelplafonds.

Dit voorkomt bijvoorbeeld dat sport- en cultuurcoaches ten koste gaan van opvoedondersteuning of armoedebeleid. Verantwoording en toetsing Binnen de regeling Sociale Basis kent de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) de kenmerken van een inkooprelatie, al is deze formeel als subsidie vormgegeven (zie paragraaf 4.1). De verantwoording bestaat daarom vooral uit het rapporteren van productieaantallen, zoals vaccinaties en contactmomenten, in lijn met landelijke normen. De nadruk ligt daarmee op het naleven van wettelijke taken, eerder dan op het behalen van gemeentelijke beleidsdoelen. Voor de overige deelregelingen binnen de Sociale Basis leveren organisaties jaarlijks een inhoudelijke en financiële verantwoording aan; in lijn met het bovengenoemde VNG-model. De subsidieregeling bevat weliswaar doelstellingen, maar geen meetbare indicatoren of resultaatsafspraken. Dit betekent dat de rapportages vooral bestaan uit beschrijvingen van uitgevoerde activiteiten en bereik. Waar beschikbaar worden ook aantallen deelnemers of uren benoemd, maar metingen ontbreken. Kwalitatieve informatie – zoals citaten van deelnemers of terugblikken van uitvoerders – wordt tevens meegenomen in de jaarstukken, maar is voornamelijk illustratief van aard. Hierdoor bieden de jaarstukken wel inzicht in de uitvoering, maar geven ze beperkt houvast voor het beoordelen van structurele impact.

Bijzonderheden De regeling omvat zowel structurele taken (zoals jeugdgezondheidszorg en bibliotheekwerk) als kleinschalige, preventieve of innovatieve initiatieven. Deze diversiteit vraagt om gedifferentieerde toetsing, verantwoording en beleidsmatige begeleiding. Hierover meer in paragraaf 3.2 en 3.3. De subsidierelaties zijn historisch gegroeid en gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Dit zorgt voor stabiliteit, maar belemmert de instroom van nieuwe partijen. Volgens de ambtelijke organisatie ontbreekt een afbouwmechanisme voor relaties die niet langer maatschappelijk rendabel zijn. Het historische karakter maakt het lastig om het gesprek hierover aan te gaan. Door de gesloten opzet is er beperkte ruimte voor nieuwe aanbieders, wat innovatie en maatwerk kan belemmeren. Tegelijkertijd vraagt het sociaal domein om flexibiliteit, bijvoorbeeld bij opkomende doelgroepen of nieuwe preventiemethoden. Hierover meer in paragraaf 4.2.

7 Subsidieregeling Sociale Basis gemeente Zaltbommel 2024.

pagina 10

Tenslotte neemt de druk op het beschikbare budget toe, doordat succesvolle initiatieven structurele financiering vragen, terwijl minder succesvolle initiatieven niet of te laat worden afgebouwd. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan meer overzicht, transparantie en professioneel beheer van deze brede regeling. Hierover meer in paragraaf 4.3. 2.2.2 Cultuur Cultuur Activiteit Deelplafond Totaal aanvragen 2024 Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Totaal aangevraagde bedragen (2024) Toegekende bedragen (2024) Inschrijvingstype

Muziekonderwijs € 20.000 11

Culturele activiteiten, Musea CultuurPodiumSamenwerking en niet(beheer en historische kunsten commerciële activiteiten exploitatie) tradities € 40.000 € 162.500 € 80.000 € 10.500 8 1 1 2 9*

Open

n.v.t

1

n.v.t

€ 56.980

€ 162.000

€ 80.000

€ 10.077

€ 51.440

€ 162.000

€ 79.470

€ 10.077

Open Gesloten

Gesloten

Gesloten

Tabel 2: Overzicht aanvragen en toekenningen Cultuur 2024. Gegevens over de eerste twee deelregelingen ontbreken; voor amateurkunstverenigingen is € 56.980 aangevraagd en € 51.440 toegekend. *Gedeeltelijk afgewezen betekent dat er minder is toegekend dan aangevraagd.

De subsidieregeling Cultuur is bedoeld om cultuurparticipatie, talentontwikkeling en sociale cohesie in de volle breedte van de gemeente te versterken. Dit sluit aan op de speerpunten in de cultuurvisie waarin “co-creatie” centraal staat: cultuur moet groeien uit samenwerking tussen culturele makers, publiek en gemeente.8 In de subsidieregeling Cultuur wordt niet expliciet benoemd welke concrete doelen met de subsidie bereikt moeten worden. Hoewel in de inleiding van de subsidieregeling wordt vermeld dat “het gemeentebestuur de cultuurparticipatie wil bevorderen door het verstrekken van subsidies voor activiteiten die daaraan bijdragen”, ontbreken uitgewerkte doelstellingen. Deze zijn vooral te herleiden uit de omschrijving van subsidiabele activiteiten en de beoogde doelgroepen. Activiteiten De subsidieregeling Cultuur biedt ruimte aan een breed scala aan activiteiten die samen bijdragen aan cultuurparticipatie, talentontwikkeling en sociale samenhang in de gemeente. Zo komen in aanmerking voor subsidie: • • • • •

het verzorgen van muziekonderwijs voor jeugdleden van lokale verenigingen, het laten kennismaken met en actief deelnemen aan culturele activiteiten, zoals optredens en producties door zang-, dans-, muziek- en toneelverenigingen, het uitvoeren van samenwerkingsprojecten, binnen het culturele veld of in combinatie met andere sectoren zoals onderwijs en zorg, het organiseren van niet-commerciële evenementen die toegankelijk zijn voor een breed publiek, het programmeren van podiumkunsten via het cultuurcluster De Poorterij, en het beheren, exploiteren en toegankelijk maken van musea en cultuurhistorisch erfgoed.

Door deze activiteiten te ondersteunen, wil de gemeente niet alleen het culturele aanbod in stand houden en versterken, maar ook bijdragen aan persoonlijke ontwikkeling, meer sociale verbinding en het profileren van Zaltbommel als een gemeente met een rijk cultureel leven.

8 Verder ontwikkelen Cultuur met aandacht, toegankelijkheid en verbinding, Gemeente Zaltbommel, 2023.

pagina 11

Doelgroep De regeling is gericht op culturele organisaties, verenigingen en stichtingen op het gebied van podiumkunsten, muziek, dans, theater, beeldende kunsten en erfgoed. Grote ontvangers zijn het Cultuurcluster (de Poorterij) voor podiumkunsten en het Stadskasteel als museum. Maar ook lokale zang-, dans- en toneelverenigingen kunnen subsidie aanvragen. Specifiek voor samenwerkingsprojecten en voor niet-commerciële evenementen is er ruimte voor diverse aanvragers. De andere deelgebieden zijn in eerste instantie toebedeeld aan specifieke partners. Subsidieplafond Het subsidieplafond is € 313.000,- per jaar, verdeeld over vijf deelplafonds. In de subsidieregeling zelf staat overigens dat dit €308.000,- zou zijn, maar de opgetelde deelbedragen zijn €313.000,-. De opsplitsing in deelbedragen voorkomt dat bijvoorbeeld podiumprogrammering het hele budget opslokt. Er is geen automatische indexering, maar de gemeente kan overschotten binnen de deelplafonds doorschuiven naar andere categorieën. Verantwoording en toetsing Binnen de subsidieregeling Cultuur wordt verantwoording op verschillende manieren ingevuld, afhankelijk van de aard en omvang van de organisatie. Grote instellingen, zoals De Poorterij en musea, worden geacht jaarlijks inhoudelijk en financieel te rapporteren.

Zij doen dat op basis van concrete prestatie-eisen die in de regeling zijn opgenomen, zoals het aantal voorstellingen, bezoekers (minimaal 15.000 in het geval van De Poorterij), samenwerkingen en educatief aanbod. De verantwoording is hier grotendeels kwantitatief van aard, met duidelijke aantallen en productiegegevens. Voor kleinere culturele initiatieven is de verantwoording minder strak afgebakend. Zij volstaan doorgaans met een kwalitatieve terugblik op activiteiten, bijvoorbeeld in de vorm van een kort verslag. In deze gevallen ligt de nadruk op beleving, lokale betrokkenheid en signalen uit het netwerk. Deze vorm van verantwoording sluit aan bij de co-creatieve insteek van de Cultuurvisie, maar maakt het moeilijker om de maatschappelijke impact eenduidig te duiden of te vergelijken. Bijzonderheden Verder is de subsidierelatie met Stichting Cultuurcluster veelzijdig, want de relatie omvat zowel concrete output (zoals theaterprogrammering) als bredere maatschappelijke doelen (outcome). De cultuurmakelaar fungeert hierbij als brug tussen beleid en praktijk. De focus verschuift daarmee van programmering binnen één gebouw naar cultuurontwikkeling in de hele gemeente.

Suggesties toekomst De ambtelijke organisatie geeft aan dat de regeling in de toekomst meer ruimte moet bieden aan innovatieve en maatschappelijke initiatieven, en nauwer moet aansluiten bij andere domeinen zoals welzijn. Het gesprek over openstelling van de subsidie voor nieuwe spelers blijft daarbij belangrijk.

pagina 12

2.2.3 Sport Subsidieregeling (Deel)plafond Totaal aangevraagd bedrag 2024 Totaal toegekend bedrag 2024 Aantal aanvragers Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Inschrijvingstype

Sport € 96.350 € 100.243 € 93.470 17 6 open

Tabel 3: Overzicht aanvragen en toekenningen Sport 2024.

Doelen en activiteiten De gemeente Zaltbommel wil met de subsidieregeling ‘Sport’ de sportdeelname van haar inwoners bevorderen.9 Deze doelstelling is breed en algemeen geformuleerd, maar in de praktijk gericht op twee concrete activiteiten die sportdeelname moeten stimuleren. Ten eerste ontvangen sportverenigingen een bijdrage per jeugdlid, om hen te ondersteunen bij het stimuleren van sportdeelname onder jeugdigen. Ten tweede kunnen verenigingen een vaste vergoeding krijgen voor het structureel onderhoud van hun buitensportaccommodaties, zoals velden en banen. Hoewel deze twee activiteiten duidelijk geformuleerd zijn, ontbreekt in de regeling zélf een nadere duiding van de bredere doelen die met deze inzet worden nagestreefd. Afgezien van het lokale Sportakkoord, waarin via samenwerkingsafspraken aandacht is voor thema’s als inclusie, gezondheid en sociale veiligheid, is er geen bovenliggend sportbeleid met dergelijke doelen.10 Doelgroep De subsidieregeling is uitsluitend bedoeld voor sportverenigingen in de gemeente Zaltbommel. Zij kunnen subsidie ontvangen: • per jeugdlid, maar alleen voor jeugdleden die daadwerkelijk woonachtig zijn in de gemeente Zaltbommel, én • voor het structureel onderhoud van hun buitensportaccommodaties. De regeling is gericht op het stimuleren van sportdeelname van jeugdigen en het goed onderhouden van sportvelden.

Er zijn geen aanvullende maatschappelijke criteria opgenomen, maar indirect kan de regeling wel bijdragen aan lagere contributies en zo sport toegankelijker maken. Hoogte/plafond subsidie Het jaarlijkse subsidieplafond bedraagt € 96.350,-, verdeeld over twee deelplafonds: € 40.000,- voor het bevorderen van sportdeelname via een vergoeding van € 20,- per jeugdlid, en € 56.350,- voor onderhoud aan sportaccommodaties. De hoogte van de onderhoudsbijdragen is afhankelijk van het soort sportvoorziening: zo krijgt een vereniging € 1.875,- per voetbalveld, € 1.025,- per hockeyveld of € 325,- per tennis- of skeelerbaan. Wanneer de aanvragen het beschikbare budget overschrijden, worden de bedragen evenredig gekort. Bij onder uitputting kan het overschot worden verschoven tussen de twee deelplafonds, wat enige flexibiliteit biedt binnen het kader. Toetsing en verantwoording De vaststellingsprocedure voor sportsubsidies onder de € 5.000,- is gebaseerd op het aantal jeugdleden. Bij subsidies vanaf € 5.000,- vraagt de gemeente een inhoudelijk jaarverslag waarin verenigingen hun activiteiten en onderhoudswerkzaamheden toelichten. De enige expliciete doelstelling hierbij is het stimuleren van sportdeelname, met een focus op jeugd. In het verslag beschrijven verenigingen welke activiteiten zij dat jaar organiseerden en welke onderhoudswerkzaamheden zij aan hun sportvelden uitvoerden.

Sportverenigingen die subsidie

9

Subsidieregeling sport gemeente Zaltbommel, 2024.

10 Herijking Sportakkoord Zaltbommel.

pagina 13

ontvangen voor jeugddeelname zijn verplicht om uiterlijk op 1 april van het volgende jaar te verantwoorden hoe zij de subsidie hebben ingezet. Bij onderhoudssubsidies is het resultaat goed zichtbaar: het veld is onderhouden en daarmee is het doel bereikt. Bij de subsidie voor sportdeelname is dat minder duidelijk. Er wordt vooral gekeken naar het aantal jeugdleden en activiteiten, maar niet naar wat dit oplevert aan extra deelname of bijvoorbeeld betere gezondheid. 2.2.4 Dorpshuizen Subsdieregeling Plafond (2024) Totaal aangevraagd bedrag 2024 Totaal toegekend bedrag 2024 Aantal aanvragers Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Inschrijvingstype

Dorpshuizen € 96.000,€ 77.973,€ 87.333,7 2 open

Tabel 4: Overzicht aanvragen en toekenningen Dorpshuizen 2024.

Doelen en activiteiten De subsidieregeling voor dorpshuizen is bedoeld om de leefbaarheid en sociale samenhang in de kernen van de gemeente Zaltbommel te versterken. Dit gebeurt door het ondersteunen van activiteiten gericht op: • • • •

ontmoeting; culturele activiteiten; sportieve activiteiten, en recreatie.

Er is echter geen duidelijke koppeling met concrete beleidsindicatoren, waardoor het moeilijk meetbaar is wat deze inzet precies oplevert. Doelgroep De subsidie gaat vrijwel uitsluitend naar vaste lokale stichtingen of verenigingen die dorpshuizen beheren. Als er een dorpshuis opgestart wordt vanuit het initiatief van inwoners in een dorp waar er n geen is, is subsidiering echter wel bespreekbaar.

Hoogte subsidie Het subsidieplafond bedraagt € 96.000,- per jaar, dat wordt verdeeld op basis van gebruik en exploitatievorm. Dorpshuizen ontvangen € 10,- per niet-commerciële verhuring en € 50,- per open inloopactiviteit, met een maximum van één open inloop per week. Er is geen indexering, waardoor bij kostenstijgingen de bijdragen niet automatisch meestijgen. Bij overschrijding van het plafond wordt het subsidiebedrag evenredig gekort. In 2024 is meer toegekend dan aangevraagd omdat er voor wijkontmoetingscentrum De Grote Aak geld uit een ander budget is overgeheveld voor de SOOS, zo staat beschreven in het bijbehorende werkdocument. Toetsing en verantwoording Van de dorpshuizen wordt jaarlijks een financieel en inhoudelijk verslag verwacht. Daarin geven zij vooral aan hoeveel activiteiten zij hebben georganiseerd, omdat de subsidie op dat aantal is gebaseerd. Uit deze jaarverslagen blijkt echter niet hoeveel mensen zij met deze activiteiten daadwerkelijk hebben bereikt, of welke specifieke doelgroepen daarbij betrokken waren. Dit maakt het lastig om de maatschappelijke effecten en het bredere bereik van de dorpshuizen goed zichtbaar te maken. pagina 14

2.2.5 Ontmoetingsactiviteiten Subsidieregeling (Deel)plafond Totaal aangevraagd bedrag 2024 Totaal toegekend bedrag 2024 Aantal aanvragers Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Inschrijvingstype

Ontmoetingsactiviteiten € 28.000,€ 52.214,€ 36.848 (excl. € 20.000 De Steiger) 11 6 open

Tabel 5: Overzicht aanvragen en toekenningen Ontmoetingsactiviteiten 2024.

Doel subsidie De gemeente Zaltbommel wil met deze regeling de participatie en sociale samenhang onder haar inwoners bevorderen. De regeling is gericht op activiteiten die het sociale netwerk van kwetsbare groepen versterken. Daarnaast ondersteunt de subsidie bredere ontmoetingsactiviteiten die de cohesie versterken. 11 Daarmee vertoont deze regeling overlap met de regeling ‘Dorpshuizen’. Doelgroep De subsidie is uitsluitend bedoeld voor vrijwilligersorganisaties in de vorm van verenigingen of stichtingen die activiteiten organiseren voor inwoners van de gemeente Zaltbommel. Hoogte subsidie De subsidie bedraagt maximaal € 50,- per activiteit. Voor activiteiten gericht op kwetsbare doelgroepen geldt een ondergrens van tien en bovengrens van 150 activiteiten per jaar. Voor activiteiten gericht op het versterken van sociale cohesie in een wijk of dorpskern ligt het maximum op dertig activiteiten per jaar per kern. Het totale subsidieplafond bedraagt € 28.000,- per jaar. Bij overschrijding van dit plafond worden alle aanvragen proportioneel gekort. Het is niet bekend waarom dit in 2024 niet gebeurd is. Toetsing en verantwoording In de regeling zijn geen aanvullende bepalingen opgenomen over of inhoudelijke verantwoording, wat passend is gezien de aard en schaal van de subsidie.

2.2.6 Goed idee, doe er iets mee Subsidieregeling (Deel)plafond Totaal aangevraagd bedrag 2024 Totaal toegekend bedrag 2024 Aantal aanvragers Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Inschrijvingstype

Goed idee, doe er iets mee € 10.000,€ 15.325 € 5.600,17 (excl. SOOK) 10 (excl. SOOK) open

Tabel 6: Overzicht aanvragen en toekenningen GIDEIM 2024.

Doelen en activiteiten De subsidieregeling Goed idee, doe er iets mee is gericht op het versterken van de leefbaarheid en participatie in de gemeente, door inwoners en vrijwilligersorganisaties te ondersteunen bij het realiseren van nieuwe kleinschalige, lokale initiatieven. Met deze regeling wil de gemeente Zaltbommel de participatie en leefbaarheid in de gemeente versterken. De subsidie is bedoeld voor inwonersinitiatieven en activiteiten van verenigingen of stichtingen die bijdragen aan: • •

het versterken van de eigen kracht of het sociale netwerk van (kwetsbare) inwoners, het voorkomen of verlichten van eenzaamheid,

11 Subsidieregeling Ontmoetingsactiviteiten gemeente Zaltbommel, 2024.

pagina 15

• • •

het bevorderen van sociale samenhang, het stimuleren van sport- en cultuurdeelname, of het verbeteren van de lichamelijke en geestelijke gezondheid van inwoners.12

De regeling biedt ruimte voor uiteenlopende maatschappelijke projecten, maar legt geen directe koppeling met concrete beleidsindicatoren, waardoor de bijdrage aan bredere gemeentelijke doelen niet meetbaar is. Doelgroep De regeling staat uitsluitend open voor inwoners van Zaltbommel en vrijwilligersorganisaties uit Zaltbommel. Hoogte subsidie De regeling voorziet in een eenmalige subsidie per initiatief. De subsidie bedraagt maximaal: • € 750 voor een initiatief van een enkele inwoner, vereniging of stichting. • € 1.500 voor een initiatief waarbij aantoonbare samenwerking is tussen inwoners, verenigingen en/of stichtingen. Het totale subsidieplafond bedraagt € 10.000 per jaar. Subsidies worden toegekend op volgorde van binnenkomst, totdat het plafond bereikt is. Toetsing en verantwoording De subsidieontvanger moet binnen dertien weken na afloop van de activiteiten een korte verantwoording indienen, van maximaal één A4. Hieruit moet blijken dat de gesubsidieerde activiteiten daadwerkelijk zijn uitgevoerd en dat aan alle aan de subsidie verbonden verplichtingen is voldaan. Bijzonderheden In aanvulling op artikel 9 van de Algemene subsidieverordening (Asv) kan de subsidieverlening worden geweigerd als: • • • • • •

het initiatief al eerder is gesubsidieerd, het initiatief een activiteit betreft waarvoor de aanvrager via een andere subsidieregeling van de gemeente Zaltbommel subsidie kan ontvangen, het maatschappelijke belang van het initiatief onvoldoende is aangetoond, het initiatief niet haalbaar, uitvoerbaar of betaalbaar wordt geacht, noodzakelijk beheer of onderhoud vooraf niet is geborgd, of met het initiatief een commercieel doel wordt nagestreefd.

Deze aanvullende weigeringsgronden waarborgen een zorgvuldige besteding van middelen, maar beperken de flexibiliteit van het subsidiestelsel. Het verbod op overlap met andere regelingen en het herhaalde aanvragen, bemoeilijkt samenhangende of doorlopende projecten, wat de realisatie van brede maatschappelijke doelen kan belemmeren. 2.2.7 Groene Tuin Subsidieregeling (Deel)plafond Inschrijvingstype

Groene Tuin € 40.000 open

Tabel 7: Overzicht aanvragen en toekenningen Groene Tuin 2024.

Doel subsidie De subsidieregeling ‘Groene Tuin’ vloeit voort uit het Water- en Rioleringsplan 2022–2026, en het Lokale Adaptatie Programma Zaltbommel 2022–2025. De regeling heeft expliciet tot doel het

12 Subsidieregeling Goed idee, doe er iets mee.

pagina 16

verwerken van hemelwater te verbeteren, het waterbewustzijn onder inwoners te vergroten en de negatieve effecten van klimaatverandering beter op te vangen. 13 Doelgroep De subsidie staat open voor meerderjarige inwoners van Zaltbommel en voor lokale organisaties of instanties die zowel feitelijk als statutair binnen de gemeente zijn gevestigd. Iedereen binnen deze doelgroep kan een aanvraag indienen, zolang aan de voorwaarden wordt voldaan. Daarmee is de regeling breed toegankelijk en laagdrempelig ingericht. Hoogte subsidie Binnen het plafond (€ 40.000) kunnen aanvragers maximaal € 500,- ontvangen per adres. In het geval van groene speeltuinen of groene schoolpleinen, bedraagt dit € 1.000,- per adres. Voor specifieke maatregelen gelden vaste vergoedingen, zoals € 30,- per m² voor beplanting bij het vervangen van verharding, € 40,- per regenton (max. twee per adres), en € 30,- per m² voor een groen dak. De regeling werkt niet met een indexering, waardoor bij stijgende kosten de maximale vergoedingen niet worden aangepast. Als het jaarlijkse plafond is bereikt, worden nieuwe aanvragen afgewezen zonder de mogelijkheid tot een gedeeltelijke toekenning. Gedurende het onderzoek was nog geen financieel overzicht van aangevraagde en toegekende subsidies beschikbaar. Verantwoording en monitoring Aanvragers moeten bij de aanvraag foto's en een kostenoverzicht inleveren.

Na afloop is bewijs van uitvoering vereist. De gemeente gebruikt deze documenten om de besteding en realisatie van de doelstellingen te toetsen. Bijzonderheden De regeling stimuleert gedragsverandering, maar biedt – afgezien van schoolpleinen – geen ruimte voor collectieve initiatieven zoals buurtvergroening. Doordat subsidie wordt toegekend op volgorde van binnenkomst, bestaat het risico op ongelijkheid tussen aanvragers en beperkte beleidssturing. 2.2.8 Buurtbusvervoer Subsidieregeling (Deel)plafond Totaal aangevraagd bedrag 2024 Totaal toegekend bedrag 2024 Aantal aanvragers Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Inschrijvingstype

€

Buurtbusvervoer 5.100 €0 €0 0 0 open

Tabel 8: Overzicht aanvragen en toekenningen Buurtbusvervoer 2024.

Doel subsidie De gemeente Zaltbommel ondersteunt het buurtbusvervoer om mobiliteit en bereikbaarheid in de regio te bevorderen, vooral voor inwoners in kleine kernen zonder reguliere openbaar vervoerverbindingen.14 Doelgroep De subsidie wordt verleend aan buurtbusverenigingen die uitsluitend vervoer aanbieden binnen de gemeente Zaltbommel. Deze verenigingen bestaan uit vrijwilligers. Hoogte subsidie De hoogte van de subsidie hangt af van het aantal kernen dat door een buurtbuslijn wordt bediend. Voor een buslijn die slechts één kern aandoet, bedraagt de subsidie € 850,- per jaar en voor lijnen die twee of meer kernen verbinden, wordt € 1.700,- toegekend. Het totale subsidieplafond is 13 Gemeente Zaltbommel. Gemeenteblad, nr. 313486, 19 juli 2024. 14 Subsidieregeling ‘Buurtbusvervoer’ gemeente Zaltbommel, 2024.

pagina 17

vastgesteld op € 5.100,- per jaar. Dit plafond is gekoppeld aan de programmabegroting en daarmee afhankelijk van jaarlijkse vaststelling door de gemeenteraad. 2.2.9 EHBO Subsidieregeling (Deel)plafond Totaal aangevraagd bedrag 2024 Totaal toegekend bedrag 2024 Aantal aanvragers Aantal (gedeeltelijk) afgewezen aanvragen Inschrijvingstype

€

EHBO 4.500 € 1.800 € 1.800 2 0 open

Tabel 9: Overzicht aanvragen en toekenningen EHBO 2024.

Doel subsidie Met de subsidieregeling EHBO wil de gemeente Zaltbommel bijdragen aan volksgezondheid en veiligheid. De subsidie ondersteunt activiteiten die passen binnen het streven naar een weerbare samenleving. Het doel is vastgelegd in artikel 3 van de regeling en gebaseerd op de Algemene subsidieverordening Zaltbommel 2022.15 Doelgroep De regeling is uitsluitend gericht op EHBO-verenigingen die actief zijn binnen de gemeente Zaltbommel en die zijn aangesloten bij een erkende landelijke koepelorganisatie. In de praktijk betreft het een klein aantal lokale verenigingen met een structurele subsidierelatie. Hoogte subsidie De subsidie wordt verstrekt op basis van de uitvoering van drie kernactiviteiten: € 300,- voor het jaarlijks organiseren van een EHBO-cursus, € 300,- voor het aanbieden van een reanimatiecursus en € 300,- voor hulpverlening bij ten minste één openbaar evenement. De maximale subsidie per vereniging bedraagt daarmee € 900,- per jaar. Het totale jaarlijkse subsidieplafond is vastgesteld op € 4.500,-. Als het aantal aanvragen het plafond overschrijdt, worden de toe te kennen bedragen naar rato gekort. Verantwoording en toetsing Binnen deze subsidieregeling geldt een beperkte verantwoordingsplicht. Een zwaardere verantwoording zou ook niet proportioneel zijn, aangezien de activiteiten en het beoogde maatschappelijke effect nauw op elkaar aansluiten.

15 Subsidieregeling ‘EHBO’ gemeente Zaltbommel, 2024.

pagina 18

2.3 Bevindingen Bevindingen hoofdstuk 2 • Subsidies worden ingezet als middel om maatschappelijke doelen te realiseren, met een nadruk op het subsidiëren van concrete activiteiten (output) die bijdragen aan beleidsdoelen (outcome). • Sommige regelingen zijn open voor meerdere aanvragers, anderen gericht op vaste partijen, wat de toegang van nieuwe initiatiefnemers bemoeilijkt. • Het ontbreken van onderliggende beleidskaders voor onder meer armoede, cultuur en sport verhindert dat deze (deel)subsidies worden gekoppeld aan duidelijke doelstellingen, en leidt tot onduidelijke beoordelingscriteria en verantwoordingseisen. Voor sport zal in september 2025 een nieuw beleidskader aan de raad worden voorgelegd ter vaststelling. • De gemeente hanteert verschillende verantwoordingsvereisten (VNG-model) op basis van de hoogte van de subsidie, met een grens bij € 5.000,-. • Veel subsidierelaties zijn gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Dit biedt stabiliteit, maar beperkt de ruimte voor nieuwe initiatieven en maakt het lastig om relaties af te bouwen.

pagina 19

3. Uitvoering In dit hoofdstuk gaan we in op de selectie en toekenning van subsidies, de sturing op doelen, output en outcome en op verantwoording en monitoring.

3.1 Selectie, toekenning en afwijzing Om voor subsidie in aanmerking te komen, moet een aanvraag voldoen aan vooraf gestelde criteria. Deze hebben betrekking op de aanvrager, de activiteit en de wijze van indiening. Daarnaast bevatten subsidieregelingen aanvullende bepalingen over het doel van de subsidie, de hoogte van de bijdrage en de voorwaarden waaronder aanvragen kunnen worden afgewezen. Criteria kunnen betrekking hebben op de aanvrager en de aanvraag. Een volledig criterium geeft aan wie in aanmerking komt (doelgroep), welke activiteiten gesubsidieerd worden en welke voorwaarden gelden (verplichtingen). In gemeente Zaltbommel zijn dergelijke criteria echter niet expliciet geformuleerd. We beschrijven in paragraaf 3.1.1 en 3.1.2 welke ‘criteria’ er opgenomen zijn in de Kadernota en de subsidieregelingen. 3.1.1 Selectiecriteria uit de Kadernota subsidiebeleid Een aantal van de elf (in hoofdstuk 2 besproken) uitgangspunten in de Kadernota zijn in feite te bestempelen als selectiecriteria. Dit zijn de volgende uitgangspunten (met oorspronkelijke nummering): • •

• •

“Om voor subsidie in aanmerking te komen, dienen de gesubsidieerde activiteiten dus een bijdrag te leveren aan gemeentelijke doelen.”16 De activiteiten moeten gericht zijn op de inwoners van de gemeente Zaltbommel, vrij en openbaar toegankelijk zijn en (nieuwe) activiteiten moeten een meerwaarde hebben ten opzichte van het bestaande activiteitenaanbod. De aanvrager moet minimaal 25 leden of deelnemers aan een activiteit hebben die woonachtig zijn in de gemeente Zaltbommel en mag geen godsdienstige of levensbeschouwelijke boodschap hebben. Organisaties met een winstoogmerk en organisaties die over voldoende vrij besteedbaar eigen vermogen beschikken, komen niet voor subsidie in aanmerking. De gemeente legt organisaties een resultaatverplichting op om minimaal 50% van de subsidie te genereren via inkomsten uit andere bronnen dan de gemeentelijke subsidie.

Hieruit blijkt dat degene die een subsidie aanvraagt, zich onder meer in moet lezen in gemeentelijke beleidsdoelen, dat hij minimaal 25 leden of deelnemers uit Zaltbommel moet hebben en geen winstoogmerk mag hebben. 3.1.2 Selectiecriteria uit deelregelingen Criteria zijn ook in de subsidieregelingen niet expliciet als zodanig benoemd, maar verspreid opgenomen in verschillende artikelen. Deze lichten we hieronder toe. Doelgroep Het artikel doelgroep in iedere subsidieregeling, zegt iets over het type aanvrager en het werkgebied. •

Dorpshuizen: “Subsidie wordt uitsluitend verstrekt aan stichtingen die dorpshuizen beheren en exploiteren in de kernen van de gemeente Zaltbommel ten behoeve van de leefbaarheid en participatie.”

16 Kadernota 2022-2025.

pagina 20

•

Ontmoetingsactiviteiten: “Subsidie wordt uitsluitend verstrekt aan verenigingen en stichtingen, bestaande uit vrijwilligers, die activiteiten organiseren voor inwoners in de gemeente Zaltbommel.”

Formuleringen als ‘uitsluitend verstrekt aan’ duiden op de aanwezigheid van criteria. Zo schrijft één van de bovenstaande criteria voor dat een dorpshuis niet voor commerciële activiteiten of opslag mag worden gebruikt. In het verleden bleek dit criterium relevant toen een dorpshuis grotendeels werd gebruikt voor commerciële doeleinden, wat niet strookte met het beoogde maatschappelijke doel. Deze situatie onderstreept het belang van duidelijke criteria, zodat subsidiegelden daadwerkelijk bijdragen aan gemeentelijke ambities. Activiteiten en verkapte beleidsdoelen Onder activiteiten in de diverse subsidieregelingen, wordt de gewenste output beschreven die de subsidie moet ondersteunen. Bij een deel van de subsidies zijn er activiteiten geformuleerd, zoals onder Sociale Basis. Bij de deelregeling minima-activiteiten, is activiteit c.: “inwoners tijdelijk ondersteunen door het verstrekken van voedselpakketten”. Dit levert twee criteria op: • •

de activiteit moet bestaan uit het verstrekken van voedselpakketten, en dit moet in de tijd begrensd zijn, dus bijvoorbeeld voor maximaal twee jaar.

Andere activiteiten omvatten niet de bedoelde activiteit, maar een beleidsdoel. Zo is minimaactiviteiten, activiteit b: het “bevorderen dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen kunnen deelnemen aan binnen- en buitenschoolse activiteiten.” Dit is geen activiteit maar een beoogd resultaat (outcome) van niet benoemde activiteiten. Dit biedt een aanvrager weinig houvast, maar biedt wel flexibiliteit. Het vraagt van de aanvrager om activiteiten voor te stellen die aan het doel bijdragen. Onder Dorpshuizen is een activiteit opgenomen die een beleidsdoel én activiteiten omvat: “Subsidie kan uitsluitend worden verstrekt voor activiteiten die bijdragen aan de leefbaarheid en participatie door een podium te bieden aan niet-commerciële sociale, culturele, recreatieve en sportieve activiteiten in de kernen van de gemeente Zaltbommel.” Het doel is leefbaarheid en participatie, de output van de subsidie is een podium voor niet-commerciële sociale activiteiten. De meeste onderdelen van Sociale Basis en de subsidies Cultuur, Dorpshuizen, Ontmoetingsactiviteiten, Goed idee, doe er iets mee en Buurtbusvervoer hebben artikelen over activiteiten die een doel of beoogd resultaat (outcome) beschrijven. Enkele specifieke onderdelen van Sociale Basis en Groene Tuin hebben artikelen over activiteiten die daadwerkelijk activiteiten (output) omschrijven.

Hoogte van de subsidie Het subsidieplafond is een vast onderdeel van de negen subsidieregelingen, waarin is vastgelegd hoe hoog de subsidie is per deelregeling en per activiteit. Onder hoogte van de subsidie bij ‘openbare bibliotheekfuncties’ staat bijvoorbeeld € 0,15 per uitlening met een maximum van 20.000,uitleningen per jaar. In andere gevallen is de systematiek complexer. Zo is bij de activiteit ‘het verzorgen van muziekonderwijs’ (onder de regeling Cultuur) de hoogte van de subsidie afhankelijk van het aantal jeugdleden en het type vereniging. In de regeling staat: • •

A. een bedrag voor ieder jeugdlid woonachtig in de gemeente Zaltbommel dat individueel (maximaal in een groep van 3 personen) muziekles krijgt in het bespelen van een instrument; B. het bedrag wordt berekend door het beschikbare budget (€ 20.000) te delen door het aantal jeugdleden in de gemeente, met een maximum van € 90,- per jeugdlid van een instrumentale muziekvereniging en € 45 per jeugdlid van een zangvereniging.

Onder doelgroep staat ‘culturele amateurkunstverenigingen’, maar het artikel ‘hoogte van de subsidie’ vermeldt dat de subsidie alleen beschikbaar is voor verenigingen die muziekonderwijs

pagina 21

geven aan jeugdleden. Een aanvullend criterium over de doelgroep van de subsidie is dus ‘verstopt’ onder de hoogte van de subsidie. Verplichtingen, weigeringsgronden en subsidievoorwaarden Verschillende subsidieregelingen bevatten aanvullende bepalingen onder kopjes als ‘verplichtingen’ (Sociale Basis, Cultuur, Dorpshuizen), ‘aanvullende weigeringsgronden’ (Cultuur, Sport, Ontmoetingsactiviteiten) of ‘subsidievoorwaarden’ (Groene Tuin). Voorbeelden van verplichtingen: • • •

Sociale Basis: “Subsidieontvangers in de sociale basis werken volgens de volgende principes: we streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen”; Cultuur: “het aanbod omvat voorstellingen/uitvoeringen op het gebied van toneel, ballet, dans, theater, musicals, cabaret, jeugdtheater, familievoorstellingen, (lichte) muziek/popmuziek en niet-westerse muziek”; Dorpshuizen: “Minimaal één dagdeel per week een open inloopactiviteit organiseren c.q. faciliteren voor buurtbewoners (m.u.v. vakantieweken).”

Voorbeelden van artikelen onder ‘aanvullende weigeringsgronden’: • • •

Sport: “[als] minder dan 70% van de activiteiten plaatsvindt in de gemeente Zaltbommel”; Cultuur: “[als] de activiteit niet bijdraagt aan het een positieve uitstraling van de gemeente Zaltbommel.”, en Ontmoetingsactiviteiten: “Daarnaast kan een aanvrager voor slechts één van de twee genoemde activiteiten (artikel 3:1 of artikel 3:2) voor subsidie in aanmerking komen.”

Voorbeelden van subsidievoorwaarden: • •

Groene Tuin: subsidie is bedoeld voor concrete vergroening op particulier terrein, niet voor aanleg van verharding of schuttingen. In het digitale aanvraagformulier geldt: wanneer een organisatie met jeugd werkt, moeten begeleiders een geldige VOG hebben.

3.1.3 Toekenning en afwijzing Niet alle subsidieaanvragen worden toegekend. Tabel 10 op de volgende pagina, toont het aantal aanvragen, toekenningen en afwijzingen. Voor 2023 is de informatie onvolledig; ontbrekende gegevens zijn aangeduid met ‘onb. Opvallende aspecten in de tabel zijn: • • • •

de vele afwijzingen bij de subsidie Goed idee, doe er iets mee (GIDEIM in de tabel); het hoge bedrag dat in 2024 is aangevraagd onder Sociale Basis, onder meer te verklaren door hogere aanvragen onder deelregeling welzijn en collectieve presentie-activiteiten; het afnemende aantal aanvragen onder EHBO en buurtbus; de toename van het plafond onder dorpshuizen. Dit is te verklaren doordat wijkcentrum De Grote Aak (eerder niet onder subsidieregelingen) nu ook in de subsidieregeling is opgenomen.