Vorige versie Najaarsrapportage (Narap) 2021

Zaanstad is gestart met het opstellen van toepasbare regels. Daarbij richt de gemeente zich eerst op een beperkt aantal regels. Dit geeft beter inzicht bij het maken van toepasbare regels. 24

2021/26039 De 3e tranche van de Verordening Fysieke Leefomgeving (VFL) wordt door de raad vastgesteld in november. De VFL zal te zijner tijd onderdeel uitmaken van het Zaanse omgevingsplan. Wonen in Zaanstad De versnelling van de bouwproductie heeft prioriteit. De planvoorraad is toegenomen en telt per 1 juli 2021 bijna 15.000 woningen, waarvan ruim 4.000 sociale huurwoningen, bijna 1.400 middeldure huurwoningen en 1.000 bereikbare koopwoningen. Het aantal woningen waarvoor een bestemmingsplan is vastgesteld of afspraken zijn gemaakt met de initiatiefnemers is het afgelopen half jaar verder gegroeid. Voor 2021 en 2022 is de verwachting dat woningbouwprojecten gaan starten met een omvang van 3.500 woningen met gefaseerde realisatie in de komende 4 tot 5 jaar. Om alle Zaankanters sneller een eerlijke kans op een passende, betaalbare woning te geven is er gekeken naar de woonruimteverdeling. De raad heeft 16 september 2021 het beleid en de regels voor het nieuwe systeem van woonruimteverdeling in de Huisvestingsverordening vastgesteld. De verwachting is dat medio 2022 kan worden gestart met de nieuwe werkwijze. Daarnaast is begin 2021 de tweejarige pilot van start gegaan waarbij schaarse beroepsgroepen voorrang krijgen op corporatiewoningen, om zo de personeelstekorten in de zorg en het onderwijs te helpen terugdringen.

Per 1 april 2021 zijn nieuwe regels ingegaan voor kamergewijze verhuur, woningsplitsing en toeristische verhuur van woningen. Vanaf september is ook een bestemmingsplan en beheerverordening hiervoor van kracht. Samen met de gemeenten in Zaanstreek-Waterland en acht corporaties is sinds 1 juli 2021 een pilot gestart voor senioren in sociale huurwoningen om hen te verleiden naar een passende woning en de doorstroming te stimuleren. Belanghebbenden en verdichting Met het concreter worden van de woningbouwplannen in de Zaanse wijken roeren zich ook de belanghebbenden in toenemende mate. Het besef van de noodzakelijkheid van meer woningen bouwen is hoog. Maar concrete plannen voor verdichten, met soms sloop/nieuwbouw, hebben een grote impact op bewoners die moeten verhuizen en omwonenden die met nieuwe bouwmassa’s te maken krijgen. Daar moet rekening mee gehouden worden en dat vraagt om een zorgvuldig proces. De balans tussen aan de ene kant eerst huiswerk doen zoals onderzoek, schetsen en rekenen en aan de andere kant het vroegtijdig betrekken van bewoners en hun belangen in kaart brengen is nog niet gevonden. Voor zowel ontwikkelaars als gemeente is dat soms een lastig dilemma. Het is daarbij zoeken naar de rol die de gemeente inneemt ten opzichte van ontwikkelaar en belanghebbenden en het moment waarop invulling gegeven wordt aan de participatie met omwonenden.

Ook de spanning op “het plan er doorheen slepen ten gunste van de woningbouwproductie” versus “het uitgebreid rekening houden met belangen en behoeften van omwonenden” is nog niet gevonden. Verdichten doet pijn en dat wordt op het ogenblik op diverse locaties ook zo ervaren. Desalniettemin zijn er ook veel projecten waar participatie tot goed resultaat leidt en vervolgens tot nieuwe woningen. Door middel van de inhoudelijke en de proces- en participatie uitgangspunten die de raad gaat meegeven bij nieuwe gebiedsontwikkelingen (Raad aan de voorkant) moet er meer duidelijkheid komen in de verschillende rollen en de ruimte die er is voor gemeente, ontwikkelaar en belanghebbenden. Met het participatiebeleid dat nu opgesteld wordt, kan de gemeente nadere eisen stellen aan de participatie met belanghebbenden en hoe deze belangen meegewogen worden in het ontwerpproces. Verbeteren van de bestaande woningvoorraad Het programma Verbeteren kwaliteit bestaande woningvoorraad loopt af en is in 2021 geëvalueerd (rib 2021/9620). Naar verwachting ligt begin 2022 een nieuw plan van aanpak voor de komende jaren ter besluitvorming in de raad.

De pilot waarbij Zaanstad samenwerkt met Bouwend Nederland en RVO voor de zoektocht naar betaalbare vervangende nieuwbouw van de oude woning bij een gestapelde opgaaf heeft medio 2021 geresulteerd in een oplevering van twee NOM-woningen op het dorpslint in Assendelft. In de Zeeheldenbuurt wordt gewerkt aan het funderingsherstel aan de 178 woningen. Naar verwachting is eind 2022 de vernieuwde Zeeheldenbuurt gereed. 25

2021/26039 In de gehonoreerde aanvraag van het Volkshuisvestingsfonds Zaandam Oost (rib 2021/8989 en 2021/12712) is renovatie en vernieuwbouw van slechte bestaande (particuliere) woningvoorraad meegenomen. Ook komen door de toekenning vanuit het Volkshuisvestingsfonds in de komende jaren meer middelen beschikbaar voor energiebesparingen van de bestaande woningvoorraad in Zaanstad Oost. Ruimtelijke kwaliteit Naast de groei van de stad zet Zaanstad ook in op de kwaliteit van de stad zoals op het gebied van erfgoed. De druk op de ruimte en de woningmarkt neemt toe, de omslag van crisis naar de grote transformatie van gebieden vraagt veel. Erfgoed als uitgangspunt voor leefkwaliteit en behoud van identiteit is belangrijk om bij deze transformaties in het oog te houden. Het binnenstedelijk bouwen vraagt om een zorgvuldige aanpak met aandacht voor het bestaande erfgoed. De afgelopen jaren is het erfgoedbeleid veranderd van objectgericht naar omgevingsgericht. De waarden van de vooroorlogse sociale woningbouwwijken 1900-1945 zijn geïnventariseerd en gewaardeerd en worden nu geborgd via ruimtelijke instrumenten. De waarderingskaarten die zijn gemaakt worden in de praktijk gebruikt in de gesprekken over o.a. de Rode buurt en de Rosmolenstraat.

Een voorbeeld van een kwaliteitsverbetering op gebiedsniveau is de herontwikkeling van Meneba, waarbij de kwaliteit van het gebied de basis vormde voor de transformatie.

Financiën Bedragen x € 1.000

Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling Lasten

Begroting stand VJN 2021 74.614

Mutatie Gewijzigde Narap Begroting 2021 2021 -1.580 73.034

Baten

-52.679

-315

-52.994

Saldo van lasten en baten Toevoegingen reserves

21.935 2.176

-1.895 935

20.040 3.111

Onttrekkingen reserves

-9.623

3.244

-6.379

Totaal saldo incl. reserve mutaties

14.488

2.285

16.772

Financiële toelichting op hoofdlijnen De belangrijkste afwijkingen binnen dit programma zijn: Het verwachte nadeel binnen programma 4 bedraagt € 2,3 mln. Voor een belangrijk deel bestaat dit uit een aantal technische mutaties met per saldo een nadeel van € 0,8 mln. De grootste post hiervan is de begrote bijdrage inzake Diffuus lood die binnen programma 4 begroot was, maar nu wordt teruggedraaid voor een bedrag van € 0,9 mln. omdat deze als onderdeel van de ontvangen gelden vanuit het Gemeentefonds verwerkt wordt binnen programma 7. Daarnaast blijft er dit jaar een bedrag van € -0,1 mln. over omdat de werkzaamheden voor het drukteplan Zaanse Schans niet in 2021 volledig wordt gerealiseerd maar deels doorschuift naar 2022. Dit bedrag toegevoegd aan de hiervoor beschikbare bestemmingsreserve, zodat de middelen beschikbaar zijn in 2022. Het daadwerkelijke verwachte nadelig saldo voor 2021 binnen programma 4 bedraagt € 0,9 mln. en bestaat voor € 0,3 mln. nadeel inzake extra (juridische) proceskosten Nauerna, € 0,1 mln. nadeel extra (juridische) proceskosten De Hemkade en een voordeel van € -0,1 mln. binnen het Gemeentelijk Adviesbureau Funderingsherstel (GAF) omdat er minder uitgaven zijn voor het herstel van funderingsproblemen. Tenslotte zijn de voobereidingsbudgetten woningbouwimpuls € 0,5 mln. en een nadeel op de leges titel 3 legesverordening verwerkt € 0,1 mln.

De uitgaven voor bodembeheer en diffuus lood zijn lager in 2021 vanwege vertraging in de uitvoering van de saneringen van Kan Palen (€ 0,98 mln.) en de sanering van diffuus lood in tuinen (€ 2,05

26

2021/26039

mln.). De lagere uitgaven leiden tot een lagere onttrekking aan de bestemmingsreserve. Deze vertraagde saneringen worden in 2022 uitgevoerd. Daarnaast is de aanpak van spoedlocaties met ecologische risico’s in het buitengebied naar 2022 verplaatst, waardoor de kosten in 2021 lager uitvallen ( € 0,1 mln.). Voor de brandveiligheid op de drie gemeentelijke locaties voor woonwagens wordt een bestemmingsreserve gevormd van € 0,56 mln. Het bedrag is voor een projectmanager € 0,12 mln., Ringweg € 0,3 mln., Rosariumlaan € 0,1 mln. en Pieter Kuiperlaan € 0,04 mln.

27

2021/26039

Programma 5 Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Portefeuillehouder(s):

Breunesse, Groothuismink, Krieger, Slegers

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad groeit de komende jaren van een stad van 155.000 naar 200.000 inwoners. Als gevolg van de stedelijke verdichting neemt de druk op de buitenruimte toe. Meer mensen zullen gebruik maken van schaarser wordende buitenruimte. Zij willen zich kunnen verplaatsen in de stad en in de regio, hun auto of fiets parkeren en goede plekken vinden om te recreëren. Daarbij bewaken wij het open landschap als belangrijke kernkwaliteit voor de stad en regio. Naast de toenemende druk stellen ontwikkelingen als de klimaatverandering, de energietransitie, de circulaire economie en de vergrijzing eisen aan de inrichting en het beheer en onderhoud van de buitenruimte. De gemeentelijke grond- en vastgoedportefeuille is compact en wordt duurzaam onderhouden.

Voortgang 2021 Bereikbaarheid en mobiliteit De raad heeft in september ingestemd met het Zaans Mobiliteitsplan: het strategische beleidskader voor een bereikbaar en leefbaar Zaanstad voor de komende 20 jaar. Nu het plan is vastgesteld, zal er gewerkt gaan worden aan een meerjaren- investeringsprogramma (MIP). Hierna zijn we gestart met het opstellen van een nieuwe parkeernota. Die wordt in de tweede helft van 2022 vastgesteld. Vanwege de coronapandemie heeft de Vervoerregio de aanbesteding van het openbaar vervoer in de Zaanstreek met anderhalf jaar uitgesteld. Er zal een nieuw programma van eisen worden opgesteld dat aansluit op gewijzigde marktomstandigheden. De nieuwe concessie gaat in december 2023 in. Het nieuwe werkplan verkeersveiligheid 2021 – 2023 is in september door de raad vastgesteld. Het plan geeft uitvoering aan campagnes, educatie en fysieke maatregelen aan de inrichting. Verder wordt er gewerkt aan een aantal grote infrastructurele projecten. Voor de Avant is een uitvoeringsovereenkomst voor de realisatiefase getekend. Naar aanleiding daarvan is een projectteam voor de realisatiefase samengesteld dat namens de partners het hoofdcontract gereed maakt voor de aanbesteding. Uitvoering staat vooralsnog gepland in 2022-2025. De tweede fase van de Planstudie Guisweg is gestart.

Doel is om tot een (bestuurlijk) gedragen voorlopig voorkeursalternatief Guisweg te komen (planning: medio 2022). Streven is om eind dit jaar een bestuurlijk besluit te laten nemen over de mee te nemen alternatieven in de beoordeling/planMilieu-effectrapportage. Klimaatadaptatie Op 8 juli jl. is het Uitvoeringsplan klimaatadaptatie 2021-2026 vastgesteld door de raad. In overeenstemming met de uitvoeringsagenda voor 2021 is invulling gegeven aan een aantal acties, zoals: - Kaart met daarop de kroonbedekking (in %) in de openbare ruimte; - Richtlijnen hitte- en waterbestendige gebiedsontwikkeling opstellen en vastleggen in verschillende procesdocumenten; - Integrale gebiedsvisie polder Westzaan; - Nederlands kampioenschap Tegelwippen en gratis tegelophaalservice Daarnaast worden bij gebiedsontwikkelingen en bij vervangingsprojecten kaders meegegeven om de doelstellingen vanuit het Uitvoeringsplan klimaatadaptatie te realiseren.

28

2021/26039

Afval Conform de nieuwe dienstverleningsovereenkomst die in 2020 met de Huisvuilcentrale (HVC) is aangegaan wordt een deel van het werkpakket nu door de gemeente uitgevoerd. Het gaat daarbij om het wegnemen van bijzetting en dumpingen en het inzamelen van grof huishoudelijk afval. Conform begroting vindt er meer inzet plaats in Peldersveld en Poelenburg om de doelstellingen vanuit het Pact Poelenburg te realiseren. De hogere kosten van deze inzet worden gedekt vanuit de afvalstoffenheffing. Gevolg van Covid-19 is dat er aanwijsbaar meer afval wordt aangeboden. Zowel in de vorm van meer tonnage afval als meer dumpingen. Openbare ruimte In 2021 is het Bomenbeleidsplan door de raad vastgesteld. Ook is nieuw maaibeleid opgesteld en deze nota is gereed voor besluitvorming. Na de vaststelling van het bomenbeleidsplan is gewerkt aan het implementatie van dit nieuwe beleid. Ook is een start gemaakt met de inventarisatie van de monumentale bomen in Zaanstad. De gebiedenkaart is inmiddels definitief vastgesteld. Er lopen nog een tweetal bezwaren en de gemeente is in overleg met de bezwaarmakers om tot een oplossing te komen. De vergunning voor de Leeghwaterweg is geëvalueerd en de aanbevelingen zijn inmiddels uitgevoerd. Daarnaast zal eind 2021 de Nota Onderhoud Kapitaalgoederen openbare ruimte geactualiseerd worden.

Deze nota heeft als doel inzicht te geven in de instandhoudingsverplichting van de voorzieningen in de openbare ruimte. En daarnaast wordt er gewerkt aan een plan van aanpak ‘Inlopen onderhoudsachterstanden’ waarin scenario’s en een groeimodel geschetst worden om het onderhoudsniveau van de buitenruimte te verhogen en wordt een strategie bepaald om de onderhoudsachterstanden niet verder te laten oplopen. Eind 2021 zijn de resultaten bekend uit de areaalscan van alle beweegbare en vaste bruggen. Uit die areaalscan blijkt welke bruggen het meest risicovol zijn, die worden vervolgens doorgerekend. Voor de bruggen die niet aan de normen voldoen, moeten maatregelen worden genomen. Hier komen enkele vervangingsinvesteringen uit voort voor 2022 en 2023. In de Grond-weg en waterbouwsector is te zien dat er schaarste is ten aanzien van bouwmaterialen. Op dit moment is nog niet te merken dat de schaarste aan bouwmaterialen ook leidt tot vertragingen. Door de energietransitie is te merken dat nutsbedrijven overuren maken. De beschikbaarheid van nutsbedrijven om tijdig mee liften met vervangingsprojecten staat regelmatig onder druk. In de grond-, weg- en waterbouw is sprake van sterke prijsstijgingen. De indexering is op dit moment hoger dan de indexering die in de begroting is gehanteerd.

Voor de vervangingsinvesteringen in het MIP Openbare ruimte zal dit ertoe leiden dat er minder projecten gerealiseerd worden dan was voorzien en dat daarmee binnen het budgettaire kader kan worden gebleven. Civiele kunstwerken Bij enkele kadeconstructies is er sprake van hogere projectkosten. Voor vervanging van de kadeconstructie Prins Hendrikkade is meer budget nodig dan verwacht. Zo ook voor de damwand van de Noordervaartdijk en de kadeconstructie van de Zaanweg. In een raadsinformatiebrief wordt hierover nader gecommuniceerd. Riolering In de regio Zaanstreek-Waterland is eerst de focus gelegd op de Visie afvalwaterketen; het opstellen van het calamiteitenplan ‘riolering en extreem weer’ is doorgeschoven naar 2023. Voor het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) is opdracht verleend; medio 2023 is de eindrapportage gereed. Vastgoed Ook in 2021 vinden verkoop activiteiten van vastgoed plaats. Voor de inkomsten uit verkoop van vastgoed geldt dat alles wat netto boven de taakstelling uitkomt zal worden toegevoegd aan het investeringsfonds. Inmiddels zijn een aantal verkopen in 2021 gerealiseerd. Volgens de laatste informatie is na aftrek van verkoop gerelateerde kosten een batig saldo te verwachten. Bij de volgende

29

2021/26039 rapportage van het investeringsfonds en bij de jaarrekening 2021 zal hier verder over worden gerapporteerd.

Financiën Bedragen x € 1.000

Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Lasten

Begroting stand VJN 2021 99.858

Mutatie Gewijzigde Narap Begroting 2021 2021 -6.267 93.591

Baten

-70.312

1.505

-68.807

Saldo van lasten en baten Toevoegingen reserves

29.546 0

-4.762 0

24.784 0

Onttrekkingen reserves Totaal saldo incl. reserve mutaties

-111

0

-111

29.435

-4.762

24.673

Financiële toelichting op hoofdlijnen Binnen dit programma wordt er een voordelig saldo gemeld (- € 4,8 mln.). De lagere lasten (-€ 6,3 mln.) worden verklaard door lagere lasten bij het verbeteren van de bereikbaarheid, parkeren en verkeersveiligheid (-€ 5,2 mln.) en lagere lasten op beheer en onderhoud openbare ruimte en recreatiegebieden (-€ 0,9 mln.). Het restant (€ -0,1 mln.) wordt verklaard door diverse kleinere afwijkingen. De lagere lasten (-€ 5,2 mln.) bij het verbeteren van de bereikbaarheid, parkeren en verkeersveiligheid betreft een technische begrotingswijziging waarbij de gemeentelijke bijdrage voor AVANT vanuit de exploitatie wordt overgeheveld naar programma Bestuur & Financiën ter dekking van de toekomstige kapitaalslasten. De lagere lasten (-€ 0,9 mln.) betreffen materiële omzettingen van budgetten (-€ 0,5 mln.) ten behoeve van de personele capaciteit en het doorschuiven van het realisatiebudget (-€ 0,4 mln.) van de Dam tot Dam fietsroute naar 2022. De baten vallen lager (-€ 1,5 mln.) uit vanwege een lagere opbrengst bij het verbeteren van de bereikbaarheid, parkeren en verkeersveiligheid (-€ 1,4 mln.). Het restant (€ -0,1 mln.) wordt verklaard door diverse kleinere afwijkingen. Vanwege corona is het bezoek aan het centrum van Zaanstad sterk afgenomen.

Dat heeft geresulteerd in minder parkeertransacties waardoor de baten parkeerbelasting (€ 0,77 mln.) zijn afgenomen, minder naheffingen (€ 0,48 mln.) en zijn er nagenoeg geen wielklemmen geplaatst (€ 0,19 mln.)

30

2021/26039

Programma 6 Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Portefeuillehouder(s):

Hamming, Noordzij, Slegers

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad werkt samen met inwoners, ondernemers en partners aan een veilige en toekomstbestendige stad. Hierbij hanteren we een praktische doe-mentaliteit: niet wegkijken maar aanpakken waar nodig. We zijn actiegericht om misstanden te voorkomen én aan te pakken. We hebben oog voor de effecten van ontwikkelingen als verstedelijking, klimaatverandering en technologisering en passen onze werkwijze daarop aan. Voor inwoners en ondernemers biedt Zaanstad een niveau van dienstverlening dat aansluit bij hun behoefte en bij de ontwikkelingen in de stad. Met de digitalisering van de dienstverlening voldoen we aan de verwachting van inwoners dat producten en informatie altijd en overal kunnen worden opgehaald. Tegelijkertijd hebben we aandacht voor hen die niet digitaal mee kunnen, ook in het licht van de vergrijzing.

Voortgang 2021 In het algemeen worden de gestelde doelen in de begroting zonder grote afwijkingen gerealiseerd. Een aantal afwijkingen zoals op dit moment voorzien, is hieronder opgenomen. Dienstverlening (burgerzaken) De organisatie van de Tweede Kamer verkiezingen zijn in 2021 vanwege Corona op een aangepaste manier georganiseerd. Naast alle coronamaatregelen is er gekozen voor early voting en is het briefstemmen voor een grote groep mogelijk gemaakt. Bovenop een bedrag in 2020 is hiervoor in 2021 een compensatie van ca. € 0,39 mln. beschikbaar gesteld, wat te hoog blijkt te zijn. Van dit compensatiebedrag is € 0,14 mln. niet besteed. Vergunningen Mede in de context van de verbetering van de ketensamenwerking en de woningbouwopgave wordt gewerkt aan het verbeteren van de begrotings- en monitorssystematiek van de baten leges omgevingsvergunningen en vertaling van de baten naar capaciteit. In de begroting zit altijd enige mate van onzekerheid omdat het veel factoren meespelen in de planning en doorlooptijd van projecten. Bij de analyse van 2021 is gebleken dat enkele projecten niet juist in de begroting zijn verwerkt. Hierdoor vallen de baten leges omgevingsvergunningen hoger uit dan begroot. Het gaat om een bandbreedte van € 0,8 mln.- 1,2 mln.; hetgeen in de prognose is verwerkt met € 1 mln.

Handhaving in coronatijd Vanwege de corona situatie heeft de GGD minder controles op kinderopvang kunnen uitvoeren dan van te voren was gepland. Het toezicht vindt risicogericht plaats, hierbij worden met name die locaties gecontroleerd die in de afgelopen periode minder goed hebben gepresteerd. Hierdoor wordt de beperkte capaciteit gericht ingezet en lopen de kinderen geen extra risico. Deze werkwijze heeft geen gevolgen voor de gemeente met betrekking tot het behoud van de wettelijke verplichte A-status. Het aantal “afvalbrieven”, de kosten die de overtreder van het onjuist aangeboden huisafval moet voldoen, is echter hoger dan begroot . De begroting voor deze opbrengsten is daarom met € 0,03 mln naar boven bijgesteld. Met tijdelijk geld vanuit het Rijk is tijdelijk extra formatie aangesteld om te 31

2021/26039 handhaven op de regionale quarantaineverplichting. De opbrengsten voor de handhaving van onjuist geparkeerde fietsen zijn lager dan begroot. Dit is veroorzaakt door het even op een laag pitje zetten van deze werkzaamheden tijdens de handhaving van de coronamaatregelen. Ook ziekteverzuim onder de fietshandhavers in deze periode heeft hier aan bijgedragen. In de coronaperiode 2020/2021 was er veel (hang)jeugd op straat aanwezig. In deze periode ontstonden er relatief veel incidenten tussen en met diverse jeugdgroepen. Er is daarom extra inzet van jeugdboa’s op diverse hotspots gerealiseerd. Daarnaast werden de meeste handhavingsprioriteiten op een laag pitje gezet, waardoor er achterstanden opgelopen werden bij geprioriteerde handhavingstaken. Met de eenmalig ter beschikking gestelde coronamiddelen is tijdelijk extra formatie aangesteld. Met deze extra formatie kon er een inhaalslag gemaakt worden op de handhavingstaken en werden de verlof stuwmeren afgebouwd. Door de handhaving van de coronamaatregelen hebben vooral de (jeugd)boa’s sinds het uitbreken van het coronavirus nauwelijks de mogelijkheid gehad verlof op te nemen. Er is door het kabinet 45 miljoen euro uitgetrokken voor de handhaving van de coronapas-plicht. Onze veiligheidsregio ontvangt hier 1,9% van: € 0,87 mln. Het aandeel van Zaanstad bedraagt € 0,4 mln.

Dit bedrag is bedoeld om de ondernemers en organisaties financiële ondersteuning te bieden. Hoe deze regeling eruit zal komen te zien, wordt nog verder uitgewerkt.

Financiën Bedragen x € 1.000

Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Lasten

Begroting stand VJN 2021 36.576

Mutatie Gewijzigde Narap Begroting 2021 2021 -296 36.281

Baten

-10.395

-505

-10.900

Saldo van lasten en baten Toevoegingen reserves

26.181 0

-801 0

25.380 0

Onttrekkingen reserves Totaal saldo incl. reserve mutaties

0

0

0

26.181

-801

25.380

Financiële toelichting op hoofdlijnen Binnen programma 6 wordt er een voordelig saldo op zowel baten als lasten gemeld (- € 0,8 mln.). De baten vallen hoger (-€ 0,5 mln.) uit vanwege een hogere opbrengst op de leges omgevingsvergunningen (-€ 1,0 mln.) en lagere baten op leges vergunningen glazenwassers omdat op dit moment een vergunningenstelsel voor glazenwassers juridisch niet haalbaar is vanwege jurisprudentie. We zoeken naar een alternatieve aanpak (€ 0,2 mln.). Daarnaast lagere baten op het funderingsherstel onder bestuursdwang (€ 0,16 mln.) en lagere opbrengsten op dwangsommen (€ 0,15 mln.) Het restant (€ -0,01 mln.) wordt verklaard door diverse kleinere afwijkingen. De lagere lasten (- € 0,3 mln.) laten zich verklaren door lagere lasten op het funderingsherstel onder bestuursdwang (-€ 0,16 mln.), lagere lasten op de organisatie van de verkiezingen (-€ 0,14 mln.).

32

2021/26039

Programma 7 Bestuur en financiën Portefeuillehouder(s):

Hamming, Krieger

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad is een financieel duurzame gemeente met een goed functionerend bestuur. Een goed openbaar bestuur is essentieel voor het functioneren van onze democratische rechtsstaat. Het bestuur weet wat er leeft in Zaanstad, is bereikbaar voor inwoners en ondernemers en trekt samen met hen op. Het bestuur neemt heldere besluiten en is daar open en transparant over. De gemeenteraad stelt de kaders voor het beleid, dat het gemeentebestuur uitvoert. Het programma Financiën is ondersteunend aan de andere begrotingsprogramma's, zodat de doelstellingen uit die programma’s kunnen worden behaald.

Voortgang 2021 Daadkrachtig en bereikbaar bestuur Door corona was het deels onmogelijk en deels beperkt mogelijk om fysiek met inwoners, ondernemers en organisaties bijeen te komen. Het werken aan bondgenootschappen heeft doorgang gevonden door bestuurders die in kleine 3gezelschappen fysieke ontmoetingen hadden. Het grootste deel van het contact met partners, inwoners en ondernemers heeft echter plaatsgevonden door gebruik te maken van de digitale mogelijkheden. Via onze landelijke netwerken, zoals de VNG en het G40-Stedennetwerk hebben we ingezet op betere financiële verhoudingen tussen het Rijk en gemeenten en compensatie voor kosten die gemeenten maken in het Sociaal Domein. Deze lobby heeft bijvoorbeeld opgeleverd dat Zaanstad via het Volkshuisvestingsfonds van het Rijk € 43,5 miljoen ontvangt voor verbeterplannen in Zaandam-Oost om de leefbaarheid, veiligheid en kwaliteit van bestaande woningvoorraad te verbeteren. Daarnaast vraagt Zaanstad samen met 14 andere gemeenten, via Het Manifest Dicht de kloof! bij de onderhandelaars voor het nieuwe kabinet aandacht voor de leefbaarheid en veiligheid in kwetsbare wijken. Verder stelt het demissionair kabinet voor 2021 middelen beschikbaar voor het oplossen van de acute problematiek in de jeugdzorg. In het Zaans samenspel waarin we de gemeente samen met inwoners, ondernemers en partners vormgeven, worden stappen gemaakt.

Zo meten we sinds dit jaar bijvoorbeeld de tevredenheid bij participatieprocessen in ruimtelijke projecten, worden klachten en bezwaren geanalyseerd en ontwikkelen we meetinstrumenten voor klanttevredenheid. In de interactie en samenwerking tussen raad, college en organisatie zit ruimte voor verbetering. In de zomer van 2021 heeft de raad na een interpellatiedebat besloten tot een onderzoek naar het functioneren van de organisatie, college en raad. Er is een stuurgroep geformeerd met daarin vertegenwoordiging van raad, college en organisatie. Deze stuurgroep formuleert onderzoeksvragen en stelt een aanpak voor om dit onderzoek uit te laten voeren. Differentiatie toeristenbelasting Als uitwerking van het bij de Voorjaarsnota 2020 aangenomen amendement A, heeft de raad besloten om met ingang van 1 januari 2021 drie veranderingen voor de belastingen in te voeren: ·

een tariefdifferentiatie toeristenbelasting,

·

een nieuwe heffing Watertoeristenbelasting en

·

een verhoging van de reserveringsregeling Havengelden voor de (rivier)cruisevaart.

33

2021/26039 Hiermee is een gedifferentieerd stelsel van toeristenbelasting geïntroduceerd waarmee gehoor is gegeven om naast verblijf op land het verblijf op water te belasten. Op 1 februari 2021 is de Vermakelijkhedenretributie Zaanse Schans (vmr) ingegaan. Na een korte voorbereidingsperiode zijn betrokkenen op de Zaanse Schans uitgenodigd om hun aangiften te doen. Vanaf half november 2021 hebben we zicht op de opbrengst van de eerste drie kwartalen. Registratie gebruiksoppervlakte voor de Onroerende zaakbelastingen (OZB) De voorbereiding op de wijziging in de Wet onroerende zaken (Woz) loopt volgens planning. Vanaf 2022 moet de gebruiksoppervlakte van alle objecten geregistreerd zijn en gebruikt worden bij marktanalyse en taxatie van woningen. Geheel conform de planning is dit project in de eerste helft van dit jaar afgerond. Gemeentefonds De keuzes voor verruiming (vergroten van de koek) van het gemeentefonds is overgelaten aan het nieuwe kabinet. Hierdoor zijn er op dit moment nog geen besluiten over genomen. Aan de hand van diverse onderzoeken (bijvoorbeeld over kosten jeugdzorg) is aangetoond dat de gemeenten te weinig ontvangen. Voor het jaar 2022 heeft het huidige kabinet wel besloten extra middelen voor jeugdzorg beschikbaar te stellen en de ophoging van de opschalingskorting met een jaar uit te stellen.

Voor de jaren daarna ligt de beslissing ook bij het nieuwe kabinet. Ook over de herijking (nieuwe verdeling) van het gemeentefonds is nog geen duidelijkheid. De ROB (Raad Openbaar Bestuur) heeft inmiddels een advies uitgebracht. Met dit advies heeft de Raad ook nog een aantal verduidelijkingsvragen gesteld. Wanneer de consultatieperiode van de VNG start is nog niet duidelijk. Op dit moment lijkt Zaanstad een nadeelgemeente te worden, maar in het traject kan nog veel veranderen. Definitieve besluitvorming wordt op z’n vroegst pas aan het einde van dit jaar verwacht met een verwerking in de meicirculaire van 2022. Rechtmatigheidsverantwoording De Tweede Kamer heeft de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording een jaar uitgesteld. Het definitieve besluit moet nog worden genomen, maar deze zal regelen dat de rechtmatigheidsverantwoording per 1 januari 2022 ingaat. Het jaar 2021 is daarom een ‘proefjaar’. Voor de rechtmatigheidsverantwoording toetsen we alle processen met grote financiële impact steekproefsgewijs door middel van een kwaliteitstoets en vervolgens via een verbijzonderde interne controle. Op basis van de uitkomsten van de controles vormen de auditors een onafhankelijk oordeel over de financiële rechtmatigheid. Dit is de basis van de rechtmatigheidsverantwoording van het college die zij vanaf verslagjaar 2022 aan de raad zullen afleggen.

Financiën Bedragen x € 1.000

Bestuur en financiën Lasten

Begroting stand VJN 2021 69.982

Mutatie Gewijzigde Narap Begroting 2021 2021 9.938 79.920

Baten

-362.004

-17.694

-379.698

Saldo van lasten en baten Toevoegingen reserves

-292.023 25.370

-7.756 3.024

-299.779 28.394

Onttrekkingen reserves

-28.396

5.164

-23.232

Totaal saldo incl. reserve mutaties

-295.049

432

-294.616

Financiële toelichting op hoofdlijnen Binnen programma 7 wordt een nadelig saldo gemeld van (€ 0,4 mln.). Dit is het gevolg van:

34

2021/26039 1. Hogere lasten (€ 9,93 mln.): dit nadeel komt door de kostenverdeling € 6,99 mln. die in de paragraaf bedrijfsvoering wordt toegelicht (€ 4,9 mln.). Het restant was reeds bij de voorjaarsnota geprognosticeerd en is nu concreet begroot. Hiernaast hebben we de storting van € 3,13 mln. die Zaanstad doet in een nieuwe pensioenvoorziening voor wethouders. Tot nu toe was het pensioen van de wethouders ondergebracht bij een verzekeraar, deze stopt met deze dienstverlening en maakt het opgebouwde kapitaal naar Zaanstad over. Zaanstad gaat (noodgedwongen) een eigen pensioenvoorziening beheren.

Overige opvallende afwijkingen op de lasten zijn: hogere personele kosten door vervanging bij ziekte en vacatures die langer open staan en door extra inzet in verband met de coronapandemie (€ 0,12 mln), lagere kosten van de markten door een minder aantal marktkramen tijdens de coronapandemie (-€ 0,09 mln.), hogere kosten voor beroep en bezwaar tegen door Zaanstad opgelegde gemeentelijke aanslagen (€ 0,13 mln.), gestegen energietarieven (€ 0,14 mln.), lagere kosten van het samenwerkingsproject Zaanstreek-Waterland omdat er door de coronapandemie projecten naar 2022 worden doorgeschoven (-€ 0,14 mln.), centraal in programma 7 begrote bijdragen voor ziektekostenverzekeringen en CAO-ontwikkeling worden overgeheveld naar andere programma’s waar ze worden uitbetaald aan de medewerkers van Zaanstad (-€ 0,24 mln.) en vervallen reserveringen voor kosten uit 2020 waar om diverse redenen geen facturen meer voor komen in 2021 (-€ 0,37 mln.). 2. Hogere baten (-€ 17,69 mln.): het grootste voordeel op de baten wordt veroorzaakt door een hogere Algemene Uitkering dan begroot (-€ 9,42 mln.), met name als gevolg van extra compensatie vanuit het rijk voor corona gerelateerde kosten. Via de RIB 2021/15214 is het voordelige resultaat op de algemene uitkering meicirculaire € 2,8 mln. toegelicht. Via de RIB 2021/24626 is het voordelige resultaat op de algemene uitkering meicirculaire € 1,2 mln.

toegelicht. Verder hebben we de kostenverdeling € 4,84 mln. die verder in de paragraaf bedrijfsvoering wordt toegelicht. Bij de baten betreft dit de dekking van de personele kosten door materiële budgetten, rijksbijdragen en de coronamiddelen. Daarnaast is ook een ontvangst begroot van de door een verzekeraar belegde pensioengelden van de wethouders (-€ 3,13 mln.) welke Zaanstad nu in eigen beheer gaat nemen. Overige opvallende afwijkingen op de baten zijn: lagere inkomsten vanuit de markten omdat die tijdens de coronapandemie slechts deels waren geopend (€ 0,10 mln.), hogere Onroerende Zaak Belasting als gevolg van het opleggen van aanslagen over oude belastingjaren (-€ 0,60 mln.), lagere inkomsten uit reclame door het van rechtswege vervallen van contracten voor reclame uitingen (€ 0,30 mln), hogere dekking voor de bedrijfsvoering doordat er meer uren worden geschreven op projecten (-€ 0,30 mln) en tot slot wordt er voor het samenwerkingsproject Zaanstreek-Waterland minder subsidie en bijdragen van andere ZaWA-gemeenten ontvangen omdat de kosten over 2021 als gevolg van de coronapandemie lager zijn dan begroot (€ 0,09 mln.). 3. Hogere toevoegingen aan reserves (€ 3 mln.): dit betreft volledig een toevoeging aan de reserve Afschrijvingslasten, welke het gevolg is van de actualisatie van het Investeringsfonds.

In de paragraaf investeringen worden de projecten toegelicht en staat de tabel met de meerjarige raming. 4. Lagere onttrekkingen aan reserves (€ 5,16 mln.): de lagere onttrekking aan de reserves komt grotendeels voor rekening van de lagere onttrekking aan de coronareserve als gevolg van de hogere compensatie door het rijk via de Algemene Uitkering (€ 3,27 mln.). Aan het Transformatiefonds wordt een hogere onttrekking begroot ter dekking van de voorbereidingskosten van de WoningBouwImpuls-programma’s (-€ 0,45 mln.). Als gevolg van de lagere kosten voor het samenwerkingsprogramma Zaanstreek-Waterland hoeft minder aan

35

2021/26039 de bijbehorende reserve onttrokken te worden (€ 0,04 mln.) Tot slot wordt € 2,3 mln. minder onttrokken aan het Investeringsfonds. Zie voor toelichting op het Investeringsfonds de paragraaf investeringen.

Bedrijfsvoering Onze mensen en middelen Deze paragraaf gaat over de ontwikkelingen binnen het capaciteitsbudget, de inhuur (kosten en percentages) en personele kengetallen. De rapportage laat afwijkingen zien ten opzichte van de voorjaarsnota 2021. Tabel capaciteitsbudget Realisatie ‘20

Prognose voorjaarsnota ‘21

Najaarsrapportage ‘21

Stijging t.o.v. prognose

Salariskosten personeel

91.486

96.550

98.300

1.750

Externe inhuur bij ziekte en vacatures

6.645

6.500

6.300

-200

Externe inhuur uit hoofde van flexibele schil

10.771

12.600

15.950

3.350

Capaciteitsbudget

108.902

115.650

120.550

4.900

Capaciteitsbudget

€ x1.000 Werking van het capaciteitsbudget Het capaciteitsbudget bestaat uit drie componenten: de salariskosten personeel, de inhuur bij ziekte/vacatures en de inhuur flexibele schil. Dit zijn communicerende vaten, d.w.z. dat salariskosten omgezet kunnen worden naar inhuurbudget en vice versa. Uitgangspunt hierbij is dat het totale budget niet overschreden wordt. Dit totale budget kan wel incidenteel worden opgehoogd, mits de toename van het capaciteitsbudget wordt gedekt door de inzet van materiële budgetten dan wel additionele baten (rijksbijdragen, projectgelden, subsidies en overige baten). Het beleid is dat een budgethouder (“op basis van geplande bedrijfsvoering en geplande prioriteiten”) zijn capaciteitsbudget over de drie componenten kan verdelen. Dekking van € 4,9 mln. door externe bijdragen, omzetting van materieel budget, een dotatie aan de coronareserve en een beroep op de algemene middelen. De toename van het capaciteitsbudget (salariskosten voor het eigen personeel en inhuurkosten bij ziekte/vacatures en flexibele schil), ten opzichte van de prognose ten tijde van de voorjaarsnota, is € 4,9 mln. Deze toename ad € 4,9 mln. wordt grotendeels gedekt door externe bijdragen (€ 4,2 mln.) en de omzetting van materiaal budget1 naar budget om personeel aan te nemen of in te huren (€ 0,8 mln.). Voor -€ 0,6 mln. wordt er een dotatie gedaan aan de coronareserve.

Ten aanzien van de verwachte loonsverhoging vanuit de nieuwe CAO afspraken doen we een beroep op de algemene middelen (0,5 mln.) Tabel additionele dekking

1 Materiele budgetten zijn budgetten die initieel bedoeld zijn voor het inkopen van goederen en/of diensten, maar omgezet kunnen worden voor het betalen van salarissen óf medewerkers externe inhuur.

36

2021/26039

Additionele dekking capaciteitsbudget

Najaarsrapportage '21

Materiële budgetten

800

Rijksbijdragen, projectgelden, subsidies en overige baten

4.200

Coronareserve

-600

Totale additionele dekking

4.400

€ x1.000 Toelichting externe bijdragen (€ 4,2 mln.) De externe bijdragen die Zaanstad heeft ontvangen ten behoeve van capaciteit bestaan onder andere uit een stijging van de inzet op projecten waaronder de ontwikkeling van MAAK Zaanstad en de vraag naar pioniers duurzaamheid. Ook bij de afdeling ingenieursbureau is sprake van groei van opdrachten, welke door uren maal tarief worden gedekt. Daarnaast zijn er gelden ingezet voor de Groei van de stad, deze wordt gedekt uit rijksbijdragen zoals woningbouwimpuls. Toelichting omzetting materieel budget (€ 0,8 mln.) De omzetting van materiële budgetten, waarbij deze omgezet worden in personeel om het werk uit te voeren, heeft o.a. plaatsgevonden in het programma ‘ruimtelijke en gebiedsontwikkeling’ en het programma ‘buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid’. Ook is er sprake van omzetting van materieel budget ten behoeve van het oprichten van de tijdelijke projectorganisatie ‘specialistische jeugdhulp’. Daarnaast was budget benodigd om de inspanningen voor vluchtelingen op het gebied van werk, integratie en inburgering te verbinden en zo beter te kunnen sturen op de integraliteit van de beleidsonderwerpen. Er is tevens budget omgezet voor de uitvoering van de participatiewet waar het de verwachting is dat het aantal aanvragen stijgt als gevolg van de landelijke corona-maatregelen.

Dotatie aan de coronareserve -(€ 0,6 mln.) De dotatie aan de coronareserve wordt o.a. geëffectueerd doordat er minder capaciteit voor corona gerelateerde projecten benodigd was. Daarnaast is er een vertraging opgetreden in de toetsingswerkzaamheden van de TOZO-regeling omdat er voor bepaalde werkzaamheden geen medewerkers gevonden konden worden. Deze werkzaamheden schuiven door naar 2022. Toelichting beroep op algemene middelen (€ 0,5 mln.) De werkgevers hebben voor de Cao onderhandelingen een nieuw bod neergelegd over een verwachte loonsverhoging (d.d. 7 oktober ’21). Dit voorstel gaat uit van een loonsverhoging van 1,4 % per 1 december 2021 en een eenmalige uitkering in 2021 van € 950 per FTE. In deze cijfers wordt rekening gehouden met dit voorstel. De middelen hiervoor zijn middels de septembercirculaire ontvangen vanuit het Rijk en toegevoegd aan de algemene middelen (programma 7).

Inhuur externe expertise De inhuurkosten van de gemeente bestaan naast de inhuurkosten van het capaciteitsbudget (zie toelichting capaciteitsbudget) uit inhuur m.b.t. externe expertise. De inhuur m.b.t. externe expertise valt buiten het capaciteitsbudget. Dekking voor deze inhuur wordt gevonden in andere bronnen, namelijk projectgelden of subsidies.

37

2021/26039 Tabel Inhuurkosten Prognose Inhuurkosten

Realisatie ‘20

voorjaarsnota ’21

Najaarsrapportage ’21

Stijging/daling t.o.v. prognose

Externe inhuur bij ziekte en vacatures

6.645

6.500

6.300

-200

Externe inhuur uit hoofde van flexibele schil

10.771

12.600

15.950

3.350

Inhuur m.b.t. externe expertise

2.302

2.500

2.800

300

Totale inhuurkosten

19.718

21.600

25.050

3.450

Toelichting stijging inhuurkosten externe expertise Naast de stijging op de inhuur die is toegelicht onder de tabel van de stijging van het capaciteitsbudget is er tevens een stijging van € 0,3 mln. te zien bij externe expertise. Ook deze stijging is volledig gedekt en wordt o.a. veroorzaakt door extra capaciteit die benodigd is binnen veiligheid vergunningen en handhaving ten behoeve van o.a. extra werkzaamheden van de jeugdboa’s.

Externe inhuur in percentages

Realisatie ‘20

Kosten Externe inhuur als percentage van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

17,7%

Voorjaarsnota Najaars’21 rapportage ’21 18,3% (prognose)

20,3%

FTE Externe inhuur als percentage van totale bezetting (vast, tijdelijk en externe inhuur) in fte

15,5%

15,4%

17,3%

38

2021/26039 Personele kengetallen Tabel kengetallen bezetting en formatie Kengetallen capaciteit

Realisatie ‘20

Voorjaarsnota Najaarsrapportage ‘21 ‘21

Werkelijke bezetting in fte’s inclusief boventalligen

1.183

1.205

1.208

Bezetting per 1.000 inwoners in fte's*

7,53

7,61

7,63

Aantal personeelsleden inclusief boventalligen

1.287

1.311

1.309

Aantal boventalligen

1

1

1

*) Aantal inwoners per 1 januari 2020 (prognose): 157.100, per 2021 (prognose): 158.273 (Zaanstad in Cijfers).

Bezetting (aantal daadwerkelijke medewerkers omgerekend naar fte (36 uur)) +3 FTE De arbeidsmarkt is volop in beweging. Ook bij Zaanstad zien we dat medewerkers vertrekken of doorstromen en dat nieuwe medewerkers instromen. Per saldo is de organisatie toegenomen met 3 fte. Het betreft voornamelijk invulling van vacatureruimte. Een enkele vacature is vervuld in het kader van coronawerkzaamheden, zoals bij Straattoezicht. Boventalligen Ten tijde van de najaarsrapportage is er één boventallige. Er wordt samen met deze medewerker zorgvuldig gezocht naar geschikt nieuw werk. Overige ontwikkelingen CAO onderhandelingen De Cao Gemeenten liep op 1 januari 2021 af. De onderhandelingen over de nieuwe cao zijn op 1 november 2020 gestart. Inmiddels hebben er zes gespreksrondes plaatsgevonden. Onderwerpen waar over gesproken wordt zijn o.a. een loonsverhoging, een eenmalige uitkering, thuiswerken, bovenwettelijk verlof, spaarverlof en afspraken over sociale zekerheid. Sinds het laatste overleg op 19 februari 2021 lagen de onderhandelingen stil. Op 7 oktober hebben de werkgevers de vakbonden uitgenodigd het overleg over de Cao Gemeenten te hervatten. Daarvoor hebben de werkgevers een nieuw bod neergelegd. Inmiddels is op 5 november een principeakkoord afgesloten wat bestaat uit: De salarissen stijgen per 1 december 2021 met 1,5% en per 1 april 2022 met 2,4%.

Ook krijgen alle medewerkers die op 3 november 2021 in dienst waren een corona-onkostenvergoeding van € 300. En een eenmalige uitkering van € 900. Deze bedragen zijn bruto en naar rato van de contracturen. De eenmalige vergoedingen worden uitbetaald nadat de cao definitief is (na 27 januari 2022). Ook de salarisverhoging wordt dan met terugwerkende kracht uitbetaald. Vanaf 2022 wordt een thuiswerkvergoeding van € 2 per dag uitbetaald. Pensioenakkoord Op 12 januari 2021 is het wetsvoorstel ‘Bedrag ineens, RVU en verlofsparen’ aangenomen door de Eerste Kamer. Dit wetsvoorstel is onderdeel van het pensioenakkoord. Drie maatregelen uit dit akkoord zijn in het wetsvoorstel uitgewerkt. Van de drie maatregelen heeft alleen de verruiming van de RVU-mogelijkheden (RVU-vrijstelling) invloed op Zaanstad. De RVU-vrijstelling is een tijdelijke 39

2021/26039

maatregel voor de jaren 2021 tot en met 2025. Deze maatregel houdt in dat de werkgever met een medewerker afspraken kan maken over eerder stoppen met werken zonder dat de regeling aangemerkt wordt als een RVU (regeling vervroegde uittreding). Daardoor blijft RVU-heffing van 52% uit. Wel geldt een maximum bedrag voor de vrijstelling. Daarnaast geldt de regeling voor medewerkers die binnen drie jaar (36 maanden) hun AOW-gerechtigde leeftijd bereiken. De directie heeft besloten geen generieke regeling op basis van het pensioenakkoord vast te stellen. Wel vindt zij dat maatwerk toegepast kan worden om te zorgen dat elke medewerker in Zaanstad op een vitale manier zijn/haar pensioengerechtigde leeftijd kan bereiken en indien nodig de organisatie (gedeeltelijk) eerder kan verlaten. De RVU-vrijstelling is in het bijzonder bedoeld voor oudere medewerkers die zwaar werk doen. Dit speelt met name op de afdelingen Stadsbeheer en Onderhoud en Wijkbeheer en Onderhoud. Met medewerkers waarvan de verwachting is dat zij niet gezond en productief de pensioenleeftijd gaan halen worden individuele gesprekken gevoerd over mogelijke maatwerkoplossingen. Fiscale uitruil van reiskosten Eén van onze arbeidsvoorwaarden is de uitruil woon-werkverkeer. Dit wordt ook wel de fiscale uitruil van reiskosten genoemd. Fiscaal uitruilen leidt tot belastingvoordeel voor de medewerker.

Op die manier komen we tegemoet aan de reiskosten die medewerkers maken. De hoogte van de uitruil werd eerder o.a. gebaseerd op een vast reispatroon. Sinds het begin van de coronacrisis werken we echter zo veel mogelijk thuis. Het Ministerie van Financiën heeft daarom besloten dat de uitruil woonwerkverkeer alleen nog mogelijk is over daadwerkelijke reisdagen. In 2021 hebben we het daarom mogelijk gemaakt voor medewerkers om werkelijke reisdagen door te geven en op basis hiervan uit te ruilen. Update tegemoetkoming OV reiskosten In 2020 hebben we met de vakbonden in het Lokaal Overleg een voorlopig onderhandelingsresultaat bereikt over een tegemoetkoming in de OV reiskosten. In de begroting voor 2021 is hiervoor geld vrij gemaakt. De voorgestelde tegemoetkoming betekent een bijdrage in de reiskosten van het openbaar vervoer (OV) vanaf 10 kilometer t/m 40 km woon-werkreis. Daarnaast blijft de huidige uitruil (deels) van kracht. Door de coronamaatregelen heeft het reizen van en naar werk voor veel collega’s echter een heel ander patroon gekregen. De ingangsdatum van deze regeling is daarom opgeschoven naar 1 januari 2022. Eenmalige uitkering als blijk van waardering Bij het salaris in oktober krijgen alle medewerkers met een vaste of tijdelijke arbeidsovereenkomst € 100 netto, ongeacht het aantal contracturen.

Hiermee wil Zaanstad alle medewerkers een blijk van waardering geven voor hun inzet en flexibiliteit in deze corona-periode.

40

2021/26039

Financiële begroting

41

2021/26039

Overzicht van baten en lasten Bedragen x € 1.000

Begroting stand VJN 2021

Mutatie Gewijzigde Narap Begroting 2021 2021

Lasten Onderwijs, jeugd en zorg

152.465

1.802

154.267

Werk, inkomen en economie

115.936

-1.786

114.150

Maatschappelijke ontwikkeling

47.995

-341

47.654

Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

74.614

-1.580

73.034

Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid

99.858

-6.267

93.591

Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening

36.576

-296

36.281

Bestuur en financiën

69.982

9.938

79.920

1.471

598.897

Totaal Lasten

597.426

Baten Onderwijs, jeugd en zorg

-12.991

604

-12.387

Werk, inkomen en economie

-72.620

-2.699

-75.320

Maatschappelijke ontwikkeling

-2.087

-447

-2.534

Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

-52.679

-315

-52.994

Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid

-70.312

1.505

-68.807

Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening

-10.395

-505

-10.900

Bestuur en financiën

-362.004

-17.694

-379.698

Totaal Baten

-583.089

-19.552

-602.640

Saldo van lasten en baten Toevoegingen reserves Onderwijs, jeugd en zorg

14.337

-18.080

-3.743

440

850

1.290

Werk, inkomen en economie

4.997

1.403

6.401

Maatschappelijke ontwikkeling

220

-150

70

Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

2.176

935

3.111

Bestuur en financiën

25.370

3.024

28.394 39.266

Totaal toevoegingen reserves

33.204

6.062

Onttrekkingen reserves Onderwijs, jeugd en zorg

-1.165

275

-890

Werk, inkomen en economie

-4.411

481

-3.930

Maatschappelijke ontwikkeling

-1.209

-224

-1.433

Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

-9.623

3.244

-6.379

-111

0

-111

Bestuur en financiën

-28.396

5.164

-23.232

Totaal onttrekkingen reserves

-44.916

8.940

-35.976

Saldo

-11.712

15.003

3.290

2.625

-3.078

-453

Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid

Totaal saldo incl. reserve mutaties

Investeringen Vervangingsinvesteringen Ten opzichte van de stand bij de voorjaarsnota 2021 zijn investeringsbedragen bijgesteld en is de uitgavenplanning geactualiseerd (herfaseringen).

42

2021/26039

Nieuwe investeringen: De nieuwe investering voor het jaar 2021 betreft de uitbreiding van de ICT-dienstverlening van de gemeente Zaanstad aan de Stichting Jeugdteam Zaanstad (Jeugdteam). Een uitbreiding van de ICTdienstverlening, door het leveren van telefoons en de ondersteunende service hierbij, door de gemeente Zaanstad aan het Jeugdteam ingaande per 1 december 2021. De jaarlijkse kosten voor afschrijving, onderhoud en beheer worden verrekend met het budget voor het Jeugdteam. Bijstellingen: De bijstellingen voor het jaar 2021 betreffen:  Civiel Wilhelminasluis: Er is een overschrijding te verwachten op de Wilhelminasluis van € 0,11 mln. doordat het project iets langer duurt, zijn er meer personeelskosten (€ 0,04 mln.), extra aansluitkosten van de extra camera’s rond de Wilhelminasluis (€ 0,03 mln.) en het aanpassen van wegdek Beatrixbrug (€ 0,04 mln.). Dit betreft een bijstelling die nog niet in de begroting 2022 is verwerkt.  Facilitair: De vervanging van het meubilair op het Prins Bernard Plein zal door de VRZW zelf worden gedaan. Hierdoor is de geplande investering verlaagd met € 0,4 mln. in 2021. 43

2021/26039

Zaanstad vergoed aan de VRZW de jaarlijkse rente en afschrijvingslasten. Deze lasten worden gedekt uit het voordeel dat ontstaat door het vrijvallen van de kapitaallasten die Zaanstad zelf had begroot voor de vervanging van het meubilair. Herfaseringen: Herfasering is het actualiseren van de planning van de vervangingsinvesteringen in de tijd. Dit heeft geen consequenties op het eerder opgenomen krediet. Een herfasering is per definitie per saldo nul. - Onderwijs IHP: De herfaseringen betreffen grotendeels het Onderwijs Huisvestingsprogramma (IHP PO). In het najaar 2021 zal een besluit aan de raad worden voorgelegd over het (vervolg) IHP PO. De hiervoor begrote budgetten zijn verschoven naar latere jaren (van 2021 naar 2022 tot en met 2027). Dat geldt ook voor de uitgaven die gepaard gaan met de verduurzaming van onderwijsgebouwen. MFA Rosmolen Noord (schoolgebouw). Onderzoek erfgoed wijst uit dat het gebouw cultuurhistorische waarde heeft. Dat betekent dat de projectkaders moeten worden herzien en besluitvorming van de Raad nodig is. Er is meer tijd nodig om de impact van de erfgoedwaarde op de beheersaspecten inzichtelijk te maken. (€ 1 mln.). De volgende twee herfaseringen waren nog niet in de begroting 2022 verwerkt: Kogerveld: De locatiekeuze voor de nieuwe school is nog niet definitief , waardoor het project vertraging oploopt (€ 0,3 mln.).

Wijland: Omdat de afstemming tussen schoolbestuur Zaan Primair en ouders meer tijd vergt dan eerder ingeschat, zal de feitelijke aanpassing van het gebouw op de Roerdompstraat later starten (€ 0,2 mln.) - Onderwijs overig: Het IHP Voortgezet onderwijs is medio 2021 vastgesteld; In 2021 is het effect van Maak voor de jaarschijf 2021 gering, waardoor budget is doorgeschoven naar latere jaren. - Sport zwembaden: Zwembad De Slag, De aanbesteding neemt meer tijd in beslag dan eerder ingeschat, waardoor werkzaamheden worden doorgeschoven naar 2022 (€ 2.5 mln.). Hiervan is € 1,7 mln. al verwerkt in de begroting 2022. - Renovatie cultuurpanden: Zaantheater (€ 0,15 mln.) en Theatermijn/ Zaan Toneelhuis (€ 0,3 mln.) zitten nog in de planuitwerkingsfase daarom worden de middelen doorgeschoven naar 2022. - Handhaving: Camera's op de Dam, doordat de prioriteit het afgelopen jaar bij de werkzaamheden rondom beleid en regelgeving omtrent de Corona-pandemie heeft gelegen is de aanbesteding nog niet gestart (€ 0,38 mln.). Daarom vindt is het krediet doorgeschoven naar 2022. - Vastgoed: De verduurzaming loopt. Met name de maatregelen die direct kunnen worden doorgevoerd zijn uitgerold en gereed. In tegenstelling tot de initiële denkwijze om de verduurzaming binnen drie jaar door te voeren, zijn de resterende maatregelen gekoppeld aan het “duurzaam meer jaren onderhoud voorspelling” (DMJOV).

Hierdoor worden deze over meerdere jaren uitgesmeerd. Dit voorkomt desinvesteringen en geeft ruimte tot verstandigere keuzes. Vooruitlopend aan deze verdere uitwerking is alvast in de financiële planning € 1 mln. doorgeschoven naar een later jaar. - Wegen en verkeer: Het project Fietspaden de Omzoom bevindt zich in de planuitwerkingsfase vandaar dat zowel de uitgaven (€ 0,6 mln.) als de verwachte subsidie-inkomsten (-€ 0,3 mln.) worden doorgeschoven naar 2022. - Facilitair: In de Visie op Werken wordt onderzocht hoe we de gemeentelijke gebouwen gaan inrichten, ook met het oog op het Nieuwe Werken. Daarom wordt nog gewacht met de bouwkundige aanpassingen. Hierdoor wordt het project herinrichting stadhuis wordt deels naar 2022 verschoven (€ 2,2 mln.). De plannen voor de aanpassing van de klimaatinstallatie bij het havenkantoor worden concreet gemaakt. Hierdoor is het krediet uitgesteld naar 2022 ( € 0,2 mln.). 44

2021/26039

Uitbreidingsinvesteringen Uitbreidingsinvesteringen zijn investeringen of bijdragen ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe activiteiten of expansie van de huidige activiteiten. Het betreffen:  Gebiedsgerichte investeringen (ontwikkellocaties en stedelijke vernieuwingslocaties);  Infrastructurele projecten;  Maatschappelijke voorzieningen voor zover het niet gaat om vervangingsinvesteringen of onderhoud. Bij de begroting 2022 is inzicht gegeven in de uitbreidingsinvesteringen voor de jaren 2022 tot en met 2030. In onderstaande tabel is alleen het jaar 2021 opgenomen.

Ten opzichte van de rapportage in de Voorjaarsnota 2021-2025 zijn de uitgavenplanningen van het IHP (Inverdan), Hoogwaardig openbaar vervoer, Verkeersveiligheid, de Busbrug en Verbindingsweg Dorpsstraat – Communicatieweg aangepast. Voor de aanlegsteigers pleziervaart is er € 0,2 mln. overgeheveld van reservering naar krediet (zie raadsbesluit 2021/5845). Dit is nog niet verwerkt in de cijfers van het investeringsfonds zoals opgenomen bij de begroting 2022. Voor het project Bereikbaarheidsdeal Avant heeft er een verschuiving plaatsgevonden van € 0,29 mln. van realisatie naar planvoorbereiding om aan te sluiten bij de exploitatiebegroting. Daarnaast wordt € 0,5 mln. voor verkeersveiligheid overgeheveld van reservering naar krediet (zie raadsbesluit 2021/9020). Hiervan heeft € 0,17 mln. betrekking op het jaar 2021.

45

2021/26039

Bijlagen

46

2021/26039

Overzicht van baten en lasten per product Bedragen x € 1.000

Begroting stand VJN 2021

Mutatie Gewijzigde Narap Begroting 2021 2021

Lasten Onderwijs, jeugd en zorg Kansen voor ieder kind door goed onderwijs

15.160

-1.034

303

0

303

Passende ondersteuning waar nodig voor ouders en jeugdigen

46.181

1.478

47.659

Versterken van de eigen kracht van inwoners en buurtkracht

27.474

616

28.091

Specialistische ondersteuning wanneer nodig

47.833

1.247

49.080

Iedereen heeft een thuis en voelt zich daar veilig

15.514

-505

15.010

Totaal Onderwijs, jeugd en zorg

152.465

1.802

154.267

2.186

211

2.397

Gezond en veilig opgroeien

14.125

Werk, inkomen en economie Meer ruimte voor ondernemerschap en werkgelegenheid Kennis en inzicht voor economische ontwikkeling en innovatie

97

0

97

Een meer divers en verspreid toeristisch aanbod in Zaanstad

378

67

445

1.452

-251

1.201

608

0

608

20.482

-449

20.034

402

15

417

Meer inwoners hebben handelingsperspectief en zijn financieel zelfredzaam

14.357

-1.534

12.823

Inkomensverstrekking voor wie dat nodig heeft

75.975

155

76.130

Totaal Werk, inkomen en economie

115.936

-1.786

114.150

376

Transitie naar een CO2-neutrale samenleving Transitie naar een circulaire economie Zowel werkenden als werkzoekenden hebben meer kansen zich duurzaam te ontwikkelen Betere aansluiting van het onderwijs op de (huidige en toekomstige) vraag van de regionale arbeidsmarkt

Maatschappelijke ontwikkeling Waarderen van diversiteit en zorgen dat niemand zich buitengesloten voelt

376

0

Werken aan open, diverse en kansrijke wijken

1.215

-321

893

Stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl

2.204

0

2.204

Ondersteunen van buurtcentra als plekken voor ontmoeting en activiteit

1.091

-132

960

Stimuleren en waarderen van maatschappelijk initiatief

4.374

-13

4.361

Bijdragen aan een gevarieerd cultuuraanbod voor bewoners en bezoekers

13.583

-291

13.293

Faciliteren van sportvoorzieningen en activiteiten op alle niveaus

10.454

415

10.870

Investeren in voldoende multifunctionele en duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad

14.697

0

14.697

Totaal Maatschappelijke ontwikkeling

47.995

-341

47.654

Creëren van randvoorwaarden voor aantrekkelijke woon-, werk- en leefmilieus waarin de kwaliteit van het gebied en de participatie van gebruikers centraal staan

2.647

180

2.827

Schoon en gezond leefklimaat

11.787

-3.084

8.702

Stimuleren en faciliteren van gebiedsontwikkeling

47.693

-92

47.601

Strategieontwikkeling Maak.Zaanstad

6.028

550

6.578

Behouden en versterken van de cultureel-historische en landschappelijke waarden als drager en aanjager van ontwikkeling

1.058

-91

967

Stimuleren nieuwbouw met meer diversiteit en voldoende passende huisvesting voor specifieke doelgroepen

1.865

40

1.905

Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

Versterken van de kwaliteit en verduurzamen van de bestaande woningvoorraad

3.536

917

4.453

Totaal Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

74.614

-1.580

73.034

47

2021/26039

Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Het versterken van de inrichting van de openbare ruimte en het landschap Bevorderen klimaatadaptatie

1.610

-20

1.590

240

0

240

Het verbeteren van de bereikbaarheid, parkeren en verkeersveiligheid

7.822

-5.308

2.514

Beheer en onderhoud openbare ruimte en recreatiegebieden

37.036

-922

36.114

Functionerende regen- en afwatersystemen

20.279

0

20.279

Beheren en onderhouden van gemeentelijke grond- en vastgoedportefeuille

11.333

0

11.333

Duurzame inzameling van huishoudelijk afval

21.350

-17

21.333

Duurzame inzameling van huishoudelijk afval

20

0

20

Het bevorderen van biodiversiteit en de zorg voor dieren

168

0

168

99.858

-6.267

93.591

11.289

-132

11.157

986

24

1.010

Zorgen voor een schone, hele en veilige woon- en leefomgeving (Handhavingsprogramma)

8.461

-45

8.415

Aanpak criminaliteit en overlast (Integraal Veiligheidsplan)

1.658

-142

1.515

187

0

187

Totaal Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Doorontwikkelen en digitaliseren van processen Ontsluiten van informatie en Zaanse historie

Interventies in RIEC-verband, Bibob en maatschappelijke weerbaarheid Ramp en crisisbestrijding VrZW

13.996

0

13.996

Totaal Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening

36.576

-296

36.281

1.751

0

1.751

706

7

713

2.693

3.078

5.771

305

0

305

3.649

130

3.779

Heffing vennootschapsbelasting

240

0

240

Onvoorzien

101

Bestuur en financiën Gemeenteraad Griffie College van Burgemeester en Wethouders Beheersing interne processen Innen lokale belastingen en heffingen

101

0

Algemene uitkering

0

0

0

Lokale heffingen

569

-85

485

Dividend

30

28

59

-1.192

-54

-1.246

9

0

9

Overhead

61.122

6.834

67.956

Totaal Bestuur en financiën

69.982

9.938

79.920

Totaal Lasten

597.426

1.471

598.897

-9.936

817

-9.119

-9

0

-9

-347

-202

-549

-706

88

-618

-1.792

0

-1.792

Saldo financieringsfunctie Overige algemene dekkingsmiddelen

Baten Onderwijs, jeugd en zorg Kansen voor ieder kind door goed onderwijs Gezond en veilig opgroeien Passende ondersteuning waar nodig voor ouders en jeugdigen Versterken van de eigen kracht van inwoners en buurtkracht Specialistische ondersteuning wanneer nodig Iedereen heeft een thuis en voelt zich daar veilig Totaal Onderwijs, jeugd en zorg

-202

-99

-302

-12.991

604

-12.387

-180

Werk, inkomen en economie Meer ruimte voor ondernemerschap en werkgelegenheid

-180

0

Kennis en inzicht voor economische ontwikkeling en innovatie

0

0

0

Een meer divers en verspreid toeristisch aanbod in Zaanstad

-7

0

-7

48

2021/26039 Transitie naar een CO2-neutrale samenleving

0

-85

-85

Transitie naar een circulaire economie

0

0

0

Zowel werkenden als werkzoekenden hebben meer kansen zich duurzaam te ontwikkelen

-3

-228

-231

Betere aansluiting van het onderwijs op de (huidige en toekomstige) vraag van de regionale arbeidsmarkt

-49

-50

-99

Meer inwoners hebben handelingsperspectief en zijn financieel zelfredzaam

-302

-339

-641

Inkomensverstrekking voor wie dat nodig heeft

-72.081

-1.997

-74.078

Totaal Werk, inkomen en economie

-72.620

-2.699

-75.320

Waarderen van diversiteit en zorgen dat niemand zich buitengesloten voelt

-42

0

-42

Werken aan open, diverse en kansrijke wijken

-66

0

-66

Stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl

-11

0

-11

Maatschappelijke ontwikkeling

Ondersteunen van buurtcentra als plekken voor ontmoeting en activiteit

-76

0

-76

Stimuleren en waarderen van maatschappelijk initiatief

-260

-87

-346

Bijdragen aan een gevarieerd cultuuraanbod voor bewoners en bezoekers

-36

0

-36

-1.269

-360

-1.629

-328

0

-328

-2.087

-447

-2.534

-309

115

-194

Schoon en gezond leefklimaat

-1.013

863

-150

Stimuleren en faciliteren van gebiedsontwikkeling

-48.034

196

-47.838

Strategieontwikkeling Maak.Zaanstad

Faciliteren van sportvoorzieningen en activiteiten op alle niveaus Investeren in voldoende multifunctionele en duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad Totaal Maatschappelijke ontwikkeling Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling Creëren van randvoorwaarden voor aantrekkelijke woon-, werk- en leefmilieus waarin de kwaliteit van het gebied en de participatie van gebruikers centraal staan