Vorige versie Jaarstukken 2020 opgemaakt

Ondermijning is een belangrijk en actueel thema in het openbaar bestuur. Zaanstad is daar actief mee bezig en is begin 2017 een programma Ondermijning gestart. Samen met politie, justitie en de Belastingdienst zet de gemeente Zaanstad bestuurlijke maatregelen in als barrière tegen vormen van georganiseerde criminaliteit waarbij de onderwereld sterke grip krijgt op de bovenwereld. Doel is om de invloed van criminelen op de gemeenschap te beperken en te voorkomen dat jongeren en volwassenen verleid worden tot (medewerking aan) criminele activiteiten.

De Aanpak Risicojongeren is onderdeel van het tweejarige project Back on Track in 075 waarvoor het ministerie van Justitie en Veiligheid de gemeente Zaanstad in oktober 2020 1,63 miljoen euro subsidie toekende. Het doel van het project is om te voorkomen dat de Zaanse jongeren afglijden richting de ondermijnende jeugdcriminaliteit. Hierbij richten wij ons op de risicojongeren zelf, het gezin, de scholen en de digitale (leef)wereld van de jongeren. Tot slot heeft Zaanstad als deelnemer in een landelijke werkgroep een bijdrage geleverd aan een nationaal plan om wapenbezit en –gebruik onder jongeren tegen te gaan. We hebben een messenverbod ingevoerd in gehele stad. Daarnaast zetten we in op preventief fouilleren om wapenbezit terug te dringen. In deze tijden is het lastig om fysiek te fouilleren, daarom experimenteren we met de

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 6.3.1 Interventies in RIEC-verband, Bibob en maatschappelijke weerbaarheid Georganiseerde misdaad en ondermijning zijn een bedreiging voor de rechtsstaat en het economische of maatschappelijke verkeer. De verleiding van snel geld en 89

2021/9502

status is groot, waardoor het belang van een opleiding en regulier werk niet meer wordt gezien. Mensen die betrokken raken lopen ook het risico slachtoffer te worden van overlast, dwang, dreiging en geweld. Juist de bewoners in kwetsbare wijken lopen een groot risico. Als medeplichtige én als slachtoffer.

instemming zal handhaving van kamerverhuur en woningsplitsing vanaf 1 april 2021 worden meegenomen in de aanpak. Het LSI project is door corona helaas uitgesteld. Het doen van fysieke huisbezoeken is niet mogelijk. In de afgelopen periode hebben we wel kennismakings- en voortgangsgesprekken gevoerd met betrokken landelijke, lokale en interne gemeentelijke partners.

Activiteiten en realisatie 13b Beleid Opiumwet In 2020 is het 13b beleid herzien en vastgesteld door de burgemeester. Een belangrijke wijziging is onder andere dat de burgemeester sinds 2019 ook op grond van de Opiumwet, bestuursdwang mag toepassen als er strafbare voorbereidingshandelingen voor de productie van drugs zijn aangetroffen.

Fenomeen aanpak Ook in Zaanstad zijn er een aantal fenomenen die er uitspringen in de aanpak van ondermijning. Naast dat we wijkgericht inzetten en op casuïstiek, zetten we in op fenomenen. In Zaanstad hebben we onder andere aandacht voor glazenwassers, malafide garagebedrijven, opberg boxen, drugs onder jeugd, drugsproductie locaties, uitbuiting en prostitutie. Afgelopen jaar hebben we meegewerkt aan de landelijke Handreiking APV en ondermijning voor gemeenten: https://vng.nl/sites/ default/files/2020-05/handreiking-apv-en-ondermijning. pdf

RIEC interventies en gebiedsgerichte aanpak van Ondermijning en projecten In de eenheid NH werken de RIEC-convenantpartners nauw samen aan het tegengaan van ondermijnende criminaliteit. We hebben geïnvesteerd in controles en in onze informatie positie. Waardoor we casussen hebben kunnen aandragen bij het RIEC. We lopen op dit moment tegen het maximale aantal casussen dat we kunnen behandelen. Er is afgelopen jaar gewerkt aan een gezamenlijk plan om de controle in buitengebieden en op bedrijventerreinen te intensiveren.

Maatschappelijke weerbaarheid vergroten Afgelopen jaar hebben we veel online informatie gedeeld om bewoners en ondernemers weerbaar te maken. Fysieke bijeenkomsten waren helaas niet mogelijk.

Bibob-beleid De Wet Bibob is een instrument voor bestuursorganen om ondermijning tegen te gaan en de integriteit van de gemeente Zaanstad te waarborgen. Met dit onderzoek wordt immers uitgezocht of de gemeente te maken heeft met een integere partij waarmee zij zaken wil doen. Er zijn in het afgelopen jaar verschillende aanvragers geweest die, nadat door de gemeente kritische vragen zijn gesteld in het kader van de financiering van hun project, niet meer terug zijn gekomen. Verschillende aanvragen zijn dit jaar buiten behandeling gelaten omdat door de aanvrager onvoldoende gegevens werden aangeleverd. Er gaat dus ook een preventieve werking van uit. Diverse casussen zijn besproken met het RIEC en er werd éénmaal advies gevraagd bij het Landelijk Bureau Bibob. In 2020 zijn wij doorgegaan met de uitvoering van het Bibob-beleid voor vergunningen, subsidies, grondzaken en aanbestedingen. Bij de afdeling subsidies is de pilot afgerond en werd de Bibob-toets structureel ingevoerd. In 2020 is het in 2019 vastgestelde beleid geëvalueerd. Hieruit kwamen verschillende verbeterpunten naar voren die in 2021 aangepakt zullen gaan worden.

Doelstelling 6.4 Effectief optreden bij rampen, crisis en calamiteiten Zaanstad wil snel en effectief kunnen optreden bij fysieke crisissituaties, branden, calamiteiten en andere (natuur) rampen. Een kwalitatieve brandweerzorg en een professioneel voorbereide crisisorganisatie zijn daarvoor van groot belang. Bij de manier van optreden en het oefenen daarvan wordt ook gekeken naar toekomstige veranderingen in de stad als gevolg van onder andere verstedelijking, klimaatverandering of afhankelijkheid van technologie.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 6.4.1 Ramp en crisisbestrijding VrZW De veiligheidsregio is de partner die optreedt bij calamiteiten op het gebied van fysieke veiligheid: onder meer brandveiligheid, gevaarlijke stoffen, ad hoc incidenten in de openbare orde, brandweerzorg, (natuur)rampen, evenementveiligheid en ongelukken of calamiteiten in gebouwen of op straat.

Woon- en adresfraude en Aanpak Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI) We zijn in 2020 gestart met de aanpak rondom woonfraude en drie andere thema’s op het gebied van ondermijnende criminaliteit. De actualisatie van de Huisvestingsverordening is eind 2020 ter besluitvorming vastgesteld. Bij

90

2021/9502

Activiteiten en realisatie Voorbereid zijn op rampen, calamiteiten en incidenten Afgelopen jaar heeft vooral in het teken van corona gestaan. De Vrzw heeft een belangrijke taak in het uitrollen van het kabinetsbeleid om de snelle verspreiding van het virus tegen te gaan. Dit heeft afgelopen tijd een groot beslag op de organisatie heeft gelegd. Multidisciplinaire crisisteams zijn al maanden operationeel. Ook gemeente Zaanstad levert als sinds het begin van de COVID-crisis capaciteit aan de crisisorganisatie. De reguliere brandweerzorg, geneeskundige zorg, de Rampenbestrijding en crisisbeheersing gaan ondanks de crisis gewoon door.

Krommenie waarbij woning ontruimd moesten worden en een grote brand Assendelft waarbij helaas iemand is omgekomen. Hier hebben we ingezet op het nazorg traject, richting de wijk en het gezin. Eind 2020 is het eindrapport van de Evaluatiecommissie Wet Veiligheidsregio’s uitgebracht. Daarin wordt geconcludeerd dat de veiligheidsregio’s goed functioneren als het gaat om regionale branden, incidenten en crises. Crises worden echter ingewikkelder en overschrijden regionale grenzen. Dit vraagt om meer samenwerking tussen veiligheidsregio’s, met crisispartners en met het Rijk. Daarom moet er een nieuwe wet komen die daarvoor zorgt. De vervolgstappen naar aanleiding van het rapport worden op landelijk niveau gezet. De VrZW heeft hier op dit moment geen rol in.

Toen de crisis startte waren de functionarissen goed voorbereid op hun rol. Het deelnemen aan de Grip4 crisis structuur heeft voor veel leden van de verschillende piket diensten veel leerzame momenten gebracht. Helaas waren er ook afgelopen jaar een aantal incidenten en calamiteiten. Alle poules voor de piketfuncties waren goed gevuld. Na incidenten volgen evaluaties, waarna het proces wordt verbeterd als daar noodzaak toe is. Incidenten van afgelopen jaar waren onder andere een Grip 2, waarbij er een landelijke storing van KPN was, waardoor 112 tijdelijk niet bereikbaar was. In november een grote gaslek in

Financiën Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening (Bedragen x € 1.000) Begroting na wijziging

Realisatie

Verschil

Lasten Baten

33.610 -9.279

33.522 -9.182

-88 97

Saldo

24.331

24.340

9

Toelichting op afwijkingen per programma -

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen hebben een relatie tot dit programma: • Gezamenlijke ombudsman metropool Amsterdam • Centraal Nautisch Beheer • Veiligheidsregio Zaanstreek Waterland Zie voor een verdere toelichting de Paragraaf Verbonden Partijen.

91

2021/9502

Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017

2018

2019

2020

Bron

% Inwoners dat zegt het (zeer) eens te zijn met de stelling 'De brieven van de gemeente zijn makkelijk leesbaar'

n.b.

73%

74%

71%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt het (zeer) eens te zijn met de stelling 'De informatie op de gemeentelijke website is goed'

58%

57%

60%

51%

Zaanpeiling

% Inwoners dat tevreden is over de balie Burgerzaken in het stadhuis

78%

84%

86%

80%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zich mede verantwoordelijk voelt voor de leefbaarheid in de buurt

80%

82%

81%

81%

Zaanpeiling

2017

2018

2019

2020

Bron

Kerncijfers 531

542

592

604

Gemeentelijke registratie

Aantal inwoners 1 januari

153.732

154.921

155.892

156.859

BRP

0 - 4 jaar

8.484

8.542

8.593

8.586

BRP

5 - 19 jaar

26.780

26.692

26.518

26.201

BRP

20 - 64 jaar

91.264

91.910

92.537

93.128

BRP

65 jaar en ouder

27.204

27.777

28.244

28.944

BRP

% Niet westerse migratieachtergrond

20,4%

20,9%

21,6%

22,8%

BRP

Aantal klantcontacten telefonisch

166.935

154.901

145.565

212.060

Gemeentelijke registratie

% Telefoongesprekken binnen 30 seconden opgenomen

70%

79%

77%

62%*

Gemeentelijke registratie

Aantal klantcontacten online (contact­ formulieren)

5.129

6.320

6.024

12.913

Gemeentelijke registratie

Aantal bezoekers website Zaanstad.nl

767.420

585.540

676.720

1.334.472

Gemeentelijke registratie

Aantal klantcontacten WhatsApp

1.702

4.891

5.127*

--**

Gemeentelijke registratie

Aantal baliebezoeken Burgerzaken

144.584

131.186

85.000

40.174

Gemeentelijke registratie

% Baliebezoeken Burgerzaken op afspraak

81%

80%

72%

100%

Gemeentelijke registratie

% Eerstelijns afhandeling telefonie

72%

73%

75%

76%

Gemeentelijke registratie

Aantal diefstallen brom-, snor-, fiets

700

634

808

608

Politie.nl/ politiecijfers

Aantal vernielingen cq zaakbeschadigingen

719

633

667

811

Politie.nl/ politiecijfers

Aantal mishandelingen

440

433

448

399

Politie.nl/ politiecijfers

Aantal bedreigingen

230

242

312

301

Politie.nl/ politiecijfers

Brand, brandweer ter plaatse (ZaanstreekWaterland)

1.360

1.240

1.100

nnb

CBS

Hulpverlening door brandweer, ter plaatse

1.640

1.740

1.660

nnb

CBS

Aantal ontvangen klachten

* In 2020 was sprake van een flinke toename (+45%) van het telefoonverkeer die verklaart waarom de 30-seconden norm moeilijker te behalen was. Ook de complexiteit van de vragen nam toe. ** Vanaf 29 november 2019 gebruikt de gemeente Zaanstad geen WhatsApp meer in verband met de wijziging in de voorwaarden van Whatsapp. Het is onbekend wanneer de gemeente weer kan aansluiten.

92

2021/9502

BBV indicatoren 2017 Demografische druk (groene + grijze t.o.v. 15-64 jaar)

2018

2019

2020

Bron

53,0%

53,2%

53,2%

54,2%

Waar staat je gemeente.nl

Aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners

3,3

2,8

nb

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Aantal geweldsmisdrijven, per 1.000 inwoners

5,1

5,1

nb

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners

2,9

2,2

nb

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Aantal vernielingen en beschadigingen, per 1.000 inwoners

5,9

5,1

6

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Beleidsnota’s • Visie op dienstverlening 2020 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/8789078/1

• Uitvoeringsagenda visie op dienstverlening 2021 • Uitvoeringsprogramma Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving 2021 • Integraal Veiligheidsplan 2019-2022 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/7030050/1

93

2021/9502

2.7 Programma Bestuur en financiën Portefeuillehouders: Hamming, Krieger

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad is een financieel duurzame gemeente met een goed functionerend bestuur. Een goed openbaar bestuur is essentieel voor het functioneren van onze democratische rechtsstaat. Het bestuur weet wat er leeft in Zaanstad, is bereikbaar voor inwoners en ondernemers en trekt samen met hen op. Het bestuur neemt heldere besluiten en is daar open en transparant over. De gemeenteraad stelt de kaders voor het beleid, dat het gemeentebestuur uitvoert.

Het programma Financiën is ondersteunend aan de andere begrotingsprogramma’s, zodat de doelstellingen uit die programma’s kunnen worden behaald.

94

2021/9502

Het programma is als volgt opgebouwd:

Prestatie 7.1.1 Gemeenteraad

Doelstelling 7.1 Daadkrachtig en bereikbaar bestuur

Prestatie 7.1.2 Griffie

Prestatie 7.1.3 College van B&W

Prestatie 7.2.1 Beheersing interne processen

Prestatie 7.2.2 Innen lokale belastingen en heffingen

Doelstelling 7.2 Basis op ordde binnen de financiële kaders

Prestatie 7.2.3 Investerings- en transformatiefonds

Prestatie 7.2.4 Heffing vennootschapsbelasting

Programma 7 Bestuur en fianciën

Prestatie 7.2.5 Onvoorzien

Prestatie 7.3.1 Algemene uitkering

Prestatie 7.3.2 Lokale heffingen

Doelstelling 7.3 Duurzaam financieel beleid: algemene dekkingsmiddelen

Prestatie 7.3.3 Dividend

Prestatie 7.3.4 Saldo financieringsfunctie

Prestatie 7.3.5 Overige algemene dekkingsmiddelen

Doelstelling 7.4 Overhead

Prestatie 7.4.1 Overhead

95

2021/9502

Terugblik en realisatie 2020

ondersteuning door een snel aangeschaft videobelpro gramma en de inzet van medewerkers van de griffie- en interne dienstverlening maakten dit mogelijk. De rest van het jaar bleef het een grote uitdaging om het gesprek met de stad en onze bondgenoten op gang te houden. Daarbij zijn verschillende online kanalen ingezet en goede ervaringen opgedaan.

De raad heeft het proces Raad aan de voorkant vastgesteld. Dit geeft de raad meer richtinggevende invloed op de grote onderwerpen, zoals een nieuwe woonvisie of cultuurvisie. Samen met veertien andere gemeenten heeft Zaanstad met een manifest aandacht gevraagd bij het kabinet voor kwetsbare wijken en de meest kwetsbare inwoners, die door corona het hardst worden getroffen.

Precario is kwijtgescholden om ondernemers te ontzien. Er is een hoger debiteurensaldo ontstaan. Het Rijk heeft gemeenten gecompenseerd.

Directe gevolgen corona De raad is snel nadat Nederland in maart 2020 in lockdown ging, overgegaan op digitaal vergaderen. Flexibele

In de projectgroep Vitale stad zijn afwegingskaders vastgesteld om bij compensatie te kunnen prioriteren.

Indicatoren Realisatie 2018

Realisatie 2019

Begroting 2020

Oordeel van inwoners in welke mate zij betrokken worden bij de totstandkoming van gemeentelijke plannen

5,9

5,7

6,1

% Openstaande debiteuren einde van het jaar

5,7%

6,1%

5%

% Gehonoreerde WOZbezwaren t.o.v. totaal aantal WOZ objecten

0,5%

0,6%

0,5%

Realisatie 2020

Streefwaarde

Bron

6,5

Zaanpeiling

12,6%*

<4,0%

Gemeentelijke registratie

0,7%

<0,5%

Gemeentelijke registratie

* Door corona en daarmee samenhangende maatregelen heeft de gemeente de invordering in 2020 enige tijd uitgesteld en is meer uitstel van betaling verleend.

Doelstelling 7.1 Daadkrachtig en bereikbaar bestuur

inwoners van Zaanstad en stelt de kaders voor beleid vast. De gemeenteraad controleert het college van burgemeester en wethouders op de uitvoering van het beleid. Bij zijn kaderstellende en controlerende rol wordt de raad ondersteund door de Rekenkamer Metropool Amsterdam en de accountant. In de brief van 10 juni 2018 heeft de raad vijf uitgangspunten geformuleerd ter verbetering van de samenwerking in de raad. Naast de samenwerking helpen deze uitgangspunten de raad ook in zijn kaderstellende rol.

Bij de opgaven waarvoor Zaanstad staat, kiezen we ervoor samen te werken met partners in de stad of andere overheden. Wij zoeken deze samenwerking actief op, om gezamenlijk nog meer te bereiken voor de Zaankanters. Gemeenteraad, college van burgemeester en wethouders (B&W) en ambtenaren gaan de dialoog aan met de stad. Met respect voor elkaars meningen komen we tot inhoudelijke keuzes waarmee we de stad verder helpen. De raad stelt kaders en controleert. Het college is het uitvoeringsorgaan van de hele raad en treedt bekwaam, efficiënt en daadkrachtig op.

Realisatie Binnen de Zaanse gemeenteraad is verschillende keren gesproken over Raad aan de voorkant en de vraag wat dit precies inhoudt. Raad aan de voorkant is een nieuwe manier van werken, waarbij de gemeenteraad vroeg in een besluitvormingsproces meer invloed heeft. Concreet betekent dit dat er vóórdat het college met een inhoudelijk voorstel naar de ,raad komt, éérst aan de raad wordt gevraagd hoe dit voorstel eruit moet zien (inhoud) en op welke wijze het tot stand dient te komen (proces). De raad heeft op 28 mei 2020 een kader vastgesteld om een gezamenlijk beeld vast te leggen over de manier waarop Raad aan de voorkant door het college moet worden toegepast.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 7.1.1 Gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. De gemeenteraad vertegenwoordigt de 96

2021/9502

Door een startnotitie/raadsvoorstel te behandelen in het Zaanstad Beraad en deRaadsvergadering, besluit de raad zelf over de inhoudelijke en procesmatige kaders voor de uitwerking van een onderwerp. Denk hierbij aan een nieuwe woonvisie of cultuurvisie. Dit geeft de raad meer richtinggevende invloed op de grote onderwerpen. Dit zorgt er ook voor dat duidelijk is welke kaders de raad vaststelt. Daarnaast geeft het college, de ambtelijke organisatie en de stad helderheid over het te doorlopen proces. Voor iedereen is dan helder wat er is besloten.

Door corona was de samenwerking met de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland intensief. Vertegenwoordiging in VNG bestuur en commissies Het college neemt ook landelijk zijn verantwoordelijkheid als grote gemeente binnen de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het G40-stedennetwerk. Zo is de stad met vier vertegenwoordigers actief in verschillende commissies en het bestuur van de VNG.

Doelstelling 7.2 Basis op orde binnen de financiële kaders

Prestatie 7.1.2 Griffie Voor de ondersteuning heeft de gemeenteraad de beschikking over de griffie. De griffie verleent diensten aan de raad en de raadscommissies, zorgt voor de communicatie tussen de inwoners van Zaanstad en de raad en faciliteert de contacten tussen de raad en de inwoners.

De gemeente voert een stabiel financieel beleid waarmee de financiële basis op orde blijft. Het uitgangspunt is dat we rekeningen niet doorschuiven naar toekomstige bestuursperiodes en dat we tegenvallers kunnen opvangen. Het financiële beleid ondersteunt het afwegings- en realisatieproces van beleidsdoelstellingen. De gemeente streeft naar een positief oordeel van de toezichthouders over (de interne beheersing van) de gemeentefinanciën.

Prestatie 7.1.3 College van Burgemeester en Wethouders Het college van burgemeester en wethouders vormt het dagelijks bestuur van de gemeente. Het college voert de besluiten van de gemeenteraad uit. Het college voert ook wetten en regelingen van het rijk en de provincie uit (medebewind), zoals de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Wet milieubeheer. De signatuur van dit college is er een van lef en bereikbaarheid. Door steeds scherpe keuzes te maken komt de kracht van Zaanstad en de Zaankanters los. Iedereen is uitgenodigd daaraan mee te doen.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 7.2.1 Innen lokale belastingen en heffingen De gemeente verzorgt de heffing en inning van de verschillende lokale heffingen (belastingen en rechten). Het heffen en innen vindt plaats op grond van de Gemeentewet en bijzondere wet- en regelgeving. Jaarlijks verstuurt de gemeente ongeveer 115.000 WOZ-beschikkingen en ruim 400.000 aanslagen. De inwoners en ondernemers van Zaanstad leveren via de lokale heffingen een financiële bijdrage aan de stad.

Activiteiten en realisatie Versterken samenwerking in de regio en lobby bij het rijk Samen met veertien andere gemeenten heeft Zaanstad met een manifest aandacht gevraagd bij het kabinet voor kwetsbare wijken en de meest kwetsbare inwoners, die door corona het hardst worden getroffen. Via onze landelijke netwerken, zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het G40-stedennetwerk, hebben we aandacht gevraagd voor betere financiële verhoudingen tussen het Rijk en gemeenten en de kosten die gemeenten maken in het Sociaal Domein.

Activiteiten en realisatie Herwaardering onroerende zaken Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ). De WOZ-waarde wordt voor verschillende doeleinden gebruikt (o.a. heffing onroerende zaakbelasting, eigen woningforfait, waterschapslasten, erfpacht en successierecht, verzekeringen en hypotheken). De Waarderingskamer is wettelijk toezichthouder en houdt toezicht op de kwaliteit en de uitvoering van de Wet WOZ.

Daarnaast heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken ruim € 20,7 miljoen toegezegd in het kader van de Woningbouwimpuls. Dit bedrag is bedoeld voor woningbouwprojecten in het centrum van Zaandam en de Kogerveldwijk. We willen daar 6007 woningen bouwen.

In februari 2020 ontvingen we instemming van de Waarderingskamer voor het bekend maken van de WOZ-waarden en verzenden OZB-aanslagen over 2020.

Een ander voorbeeld van lobbykracht en bondgenootschap met de stad is het verkoopverbod van messen aan minderjarigen. Nadat wij met ondernemers in de stad de handen ineen hebben geslagen is er nu landelijke wetgeving in de maak.

Nieuwe heffing m.i.v. 2020 In 2020 zijn geen nieuwe heffingen ingevoerd.

97

2021/9502

Prestatie 7.2.2 Investerings- en transformatiefonds Het Investeringsfonds is opgezet ter dekking, geheel of gedeeltelijk, van ruimtelijke nieuwe en uitbreidingsinvesteringen. Het financieel kader van het fonds dwingt tot integrale afweging in de bekostiging van de groei van de stad. Het Transformatiefonds is bij de begroting 2017 ingesteld om een versnelling in de bouw van extra woningen mogelijk te maken. Onder strikte voorwaarden wordt het fonds ingezet voor het dekken van de onrendabele top bij nieuwbouw van woningen.

•

Er is in 2020 € 2,1 miljoen minder uitgegeven dan begroot. De oorzaak hiervan is dat projecten zijn vertraagd of de fasering is veranderd. De grootste verschuiving naar latere jaren zien we bij het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs (€ 1 miljoen). Verder zijn er dit jaar lager dan begrote voorbereidingskosten voor de bereikbaarheidsdeal en Hoornseveld, uitgaven Sportpark De Omzoom en de kosten voor de verhuizing van hockeyclub de Kraaien. Ook deze bestedingen verschuiven naar latere jaren.

Het Transformatiefonds is bij de begroting 2017 ingesteld en maakt een snellere realisatie van extra woningen mogelijk. In 2020 is één besluit genomen. Begin 2020 is de raad akkoord gegaan met een maximale bijdrage van € 0,1 miljoen voor de bouw van veertien woningen bij de herontwikkeling van Breedweer 42-44 (2020/29786). In 2021 wordt de werking van het Transformatiefonds geëvalueerd.

Activiteiten en realisatie Investeringsbehoefte meerjarig in beeld Het Investeringsfonds is opgezet om uitbreidingsinvesteringen door de groei van de stad te dekken. Een meer uitgebreide toelichting op de realisatie hiervan is terug te vinden in de bijlage Investeringen bij deze jaarrekening. Hieronder een samenvatting van de grote wijzigingen. • Er is in 2020 € 0,1 miljoen meer toegevoegd aan het fonds dan begroot. Het betreft de verkoopopbrengst van vastgoed dat zoals gebruikelijk aan het Investeringsfonds wordt toegevoegd.

Overzicht Transformatiefonds Jaar verstrekking

Project

Netto aantal woningen

maximaal toegekend bedrag

Uitbetaald bedrag

2017

Mauritsstraat

150

*

*

2018

Verkadebuurt**

400

1.640.000

2019

Meneba

630

2019

Hofwijk Noord fase 1

2020

Breedweer

Totaal

Rentelasten huidig jaar

Rentelasten cumulatief

Baten OZB AU huidig jaar

Baten OZB AU cumulatief

Cumulatieve baten -/- cumulatieve lasten

-

-

-

-

-

-

1.000.000

-

-

-

-

-

-

702

3.225.000

-

-

-

-

-

-

14

109.642

-

-

-

-

-

-

1.896

5.974.642

-

-

-

-

-

-

* Het toegekende en uitbetaalde bedrag is vertrouwelijk vastgesteld en wordt hier dus niet opgenomen. Hierdoor kunnen ook de rentelasten niet worden opgenomen. Er zijn nog geen huizen opgeleverd ** Uit nader onderzoek blijkt dat hier geen bijdrage meer noodzakelijk is.

Prestatie 7.2.3 Beheersing interne processen Een goede beheersing van de interne processen is een randvoorwaarde om het beleid binnen de vastgestelde financiële kaders uit te voeren. Die beheersing van interne processen maakt het mogelijk dat bestuur en organisatie op tijd beschikken over juiste, volledige en actuele informatie, zodat tijdig kan worden geanticipeerd op afwijkingen en onzekerheden.

De nota Weerstandsvermogen en risicomanagement 2013 is geactualiseerd. De geactualiseerde nota is volgens het proces Raad aan de voorkant besproken in de auditcommissie in december 2020. In februari 2021 is de nota door de raad vastgesteld. Aanscherping begrotings- en budgetregels en discipline De oorspronkelijke planning van de wetswijziging is dat het college een rechtmatigheidsverantwoording afgeeft over het boekjaar 2021. Hiervoor zijn dertig processen met een grote financiële impact aangewezen om onder de loep te

Activiteiten en realisatie Risico’s meerjarig in beeld inclusief beheersmaatregelen 98

2021/9502

nemen. Veel van deze processen zijn opnieuw beoordeeld en daar waar nodig aangescherpt. Dit vormt de basis voor een verklaring van financiële rechtmatigheid. Het project heeft een uitloop naar 2021. Definitieve besluitvorming in de Tweede Kamer heeft in 2020 niet plaatsgevonden. Hierdoor is de kans groot is dat de ingangsdatum met een jaar wordt uitgesteld.

Onder de algemene dekkingsmiddelen vallen: algemene uitkeringen, lokale heffingen waarvan de besteding niet is gebonden, dividend, saldo financieringsfunctie en overige algemene dekkingsmiddelen.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Integrale besluitvorming faciliteren door P&C-cyclus Motie 5 Deltaplan Financiën is in 2020 verder vormgegeven. De jaarrekening 2019 bevatte al een rekening in één oogopslag, een uitgebreide leeswijzer en een extra toelichting op de ontwikkeling van de schulden in de paragraaf Financiering. In de begroting 2021 is de Staat van financiën toegevoegd met belangrijke indicatoren en is inzicht gegeven in de beïnvloedbaarheid van de uitgaven per begrotingsprogramma. Een raadswerkgroep werkt aan verdere verbeteringen van de begroting 2022.

Prestatie 7.3.1 Algemene uitkering Jaarlijks ontvangt Zaanstad volgens een bepaald verdeelstelsel een uitkering uit het Gemeentefonds. De uitkering is bestemd voor de bekostiging van autonome taken van de gemeente. Het verdeelstelsel is opgenomen in de Financiële verhoudingswet. In de verdeling wordt rekening gehouden met onderlinge verschillen in kosten waarmee de gemeenten te maken hebben en met de draagkracht van de gemeenten (de belastingcapaciteit). De omvang van het gemeentefonds is gekoppeld aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Karakteristiek voor de algemene uitkering is dat elke gemeente vrij is in de besteding van het geld.

Prestatie 7.2.4 Heffing vennootschapsbelasting Als gevolg van de invoering van de ‘Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen’ zijn gemeenten sinds 1 januari 2016 verplicht vennootschapsbelasting (Vpb) te betalen als zij een fiscale onderneming hebben. Deze wet is, mede onder druk van de Europese Commissie, ingevoerd om een gelijk speelveld te maken voor overheidsondernemingen en private ondernemingen. Op grond van artikel 8 lid 1d van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de gemeente verplicht het bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting in de begroting op te nemen. Voor Zaanstad betreft het twee activiteiten: de facilitaire dienstverlening van de omgevingsdienst en het slagboomparkeren.

Realisatie Het jaar 2020 stond voor een groot deel in het teken van de herijking van het verdeelmodel van de algemene uitkering. Het duurde langer dan gedacht om goede modellen en verklaringen van afwijkingen te vinden. Dat leidde in eerste instantie tot uitstel naar 2022. Aan het eind van het 2020 heeft het ministerie van BZK kenbaar gemaakt dat de invoering van de herijking is doorgeschoven naar 2023. Het doel van de herijking van de verdeling van het gemeentefonds is drieledig. • Gemeenten op basis van hun structuurkenmerken, zoals gemeentegrootte, sociale structuur, centrumfunctie, in een gelijkwaardige financiële uitgangspositie brengen. • De verdeling eenvoudiger maken. • De verdeling beter aan laten sluiten bij de werkelijke uitgaven van de gemeenten.

Prestatie 7.2.5 Onvoorzien Op grond van artikel 8 lid 6 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de gemeente verplicht een post onvoorzien op te nemen in de begroting. Het budget onvoorzien wordt ingezet voor uitgaven die als onuitstelbaar en onvermijdbaar worden aangemerkt en waarvoor in de begroting verder geen raming is opgenomen.

De eerste uitkomsten van de herijking laten een positief beeld zien voor Zaanstad. Het is echter nog onzeker of dit ook zo blijft. Naar aanleiding van de adviesaanvraag bij de Raad Openbaar Bestuur (ROB) en de toelichtende vragen die de ROB hierbij heeft gesteld, wordt het onderzoek naar het nieuwe model uitgebreid. De invoering is nog steeds voorzien in 2023. Bij de invoering wordt ook een ingroeimodel geïntroduceerd. De eventuele voordelen worden dus niet direct in het eerste jaar van invoering zichtbaar.

Doelstelling 7.3 Duurzaam financieel beleid: algemene dekkingsmiddelen Op grond van artikel 8 lid 5 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de gemeente verplicht een onderdeel algemene dekkingsmiddelen op te nemen in de begroting. Algemene dekkingsmiddelen onderscheiden zich van specifieke dekkingsmiddelen doordat zij vrij aan te wenden zijn. Met de algemene dekkingsmiddelen wordt een groot deel van de taken uit de begroting bekostigd.

Daarnaast is dit jaar via de algemene uitkering veel van de coronacompensatie ontvangen.

99

2021/9502

Doelstelling 7.4 Overhead

Prestatie 7.3.2 Lokale heffingen De opbrengst van de algemene belastingen vloeit naar de algemene middelen en is voor de gemeente ter vrije besteding. Dit geldt echter niet voor de rechten (retributies) en de bestemmingsbelastingen (Afvalstoffenheffing en Rioolheffing). Deze opbrengsten worden besteed aan het doel waarvoor is geheven. In de paragraaf Lokale heffingen wordt een toelichting gegeven op het beleid en op de opbrengsten van de lokale heffingen (belastingen en rechten).

Onder overheadkosten verstaan we alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Overhead is noodzakelijk om de beleidsdoelen in de begrotingsprogramma’s op een effectieve en efficiënte manier te realiseren. Volgens het gewijzigde Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) zijn gemeenten sinds 2017 verplicht om een apart overzicht van de kosten van de overhead op te nemen in het programmaplan. Met ingang van de begroting 2019 zijn de overheadkosten apart zichtbaar in het programma Bestuur en financiën.

Prestatie 7.3.3 Dividend Dividenden zijn inkomsten die de gemeente ontvangt van instellingen waarvan zij aandeelhouder is. Voor een nadere toelichting op de deelnemingen van de gemeente wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen. Het beleid is vastgelegd in de nota Verbonden partijen.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Prestatie 7.3.4 Saldo financieringsfunctie Zaanstad werkt volgens een door de raad vastgesteld treasurybeleid. Het saldo financieringsfunctie is het verschil tussen de toegerekende rekenrente aan de begrotingsprogramma’s en de werkelijk betaalde rente over de lang- en kortlopende leningen. In de paragraaf Financiering wordt ingegaan op de financiering van de gemeente en de ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt. Voor een toelichting op de ontwikkeling van het resultaat op geldleningen en op bespaarde rente verwijzen wij naar deze paragraaf.

Prestatie 7.4.1 Overhead In de beleidsprogramma’s van deze begroting worden alleen de directe kosten opgenomen van het primaire proces, ofwel de uitvoering. De kosten worden daarbij zoveel mogelijk direct toegerekend aan de betreffende taken en activiteiten. Naast directe kosten, maakt de gemeente ook indirecte kosten, ofwel overheadskosten. Onder overhead zijn noodzakelijke en cruciale functies voor de gemeentelijke organisatie opgenomen. De kosten zijn grofweg in te delen in: • Ondersteunende afdelingen, zoals personeelszaken, facilitaire zaken en huisvesting, financiën en control, communicatie en juridische zaken. • Ondersteunende personen, zoals leidinggevenden en het secretariaat.

Prestatie 7.3.5 Overige algemene dekkingsmiddelen De overige algemene dekkingsmiddelen zijn de overige inkomsten van de gemeente waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald.

100