Vorige versie Jaarstukken 2020 opgemaakt
Tekst van het document
Activiteiten en realisatie Opstellen nieuwe Onderwijsagenda 2019-2022 De gemeenten en schoolbesturen in de Zaanstreek hebben ervoor gekozen om nog geen nieuwe onderwijsagenda op te stellen. De thema’s uit de huidige agenda als veiligheid in en om de school, onderwijs & zorg en onderwijsachterstandenbeleid zijn onverminderd belangrijk en de inzet hierop is doorgezet. De gemeenten en schoolbesturen hebben Taal als centrale thema benoemd waarop we gezamenlijk aanvullende inzet willen plegen. De inzet op de onderwijsagenda stond onder druk omdat de samenwerking tussen gemeente en onderwijs vooral in het teken stond van het aanpakken van de gevolgen van corona, onder meer door organisatie van noodopvang, aanvullende activiteiten voor jongeren en digitaal lesmateriaal en activiteitenaanbod. Over de voortgang van de inzet op jeugd en onderwijs vanuit Pact Poelenburg Peldersveld wordt gerapporteerd in programma 3.
Tegengaan van lerarentekort Er is in 2020 veel inzet geweest om het lerarentekort te bestrijden. Als uitwerking van het plan van aanpak lerarentekort hebben we als gemeente en schoolbesturen gezamenlijk acties ondernomen om tekorten terug te dringen. Zo hebben de schoolbesturen, met subsidie van de gemeente, succesvol zij-instromers geworven en opgeleid. Daarnaast zijn we gestart met een pilot om voorrang te geven op woningen van woningcorporaties aan schaars onderwijs- en zorgpersoneel.
Opstellen VVE en OAB beleid 2020-2024 In maart 2020 hebben we als gemeente met de Zaanse schoolbesturen, kinderopvang en GGD ons gezamenlijke 23
2021/9502
Prestatie 1.1.2 Gezond en veilig opgroeien We willen steeds beter kunnen voorkomen dat kleine problemen en risicovolle en onveilige gezinssituaties uitgroeien tot grotere problemen, waarbij professionele hulp noodzakelijk wordt. Door dicht op de leefomgeving van jeugdigen en ouders te werken, maken we het hen makkelijker om gezonde en positieve keuzes te maken. Professionals werken goed met ouders en met elkaar samen in de wijk. We bevorderen betrokkenheid van vrijwilligers en ervaringsdeskundigen bij de ondersteuning van ouders en jeugdigen.
Verbreden van de JOGG aanpak JOGG-Zaanstad Gezonde Jeugd Gezonde Toekomst werkt vanuit GGD ZW, Sportbedrijf en gemeente samen met professionals aan een gezondere leefstijl voor kinderen en hun ouders. In 2020 zijn 265 kwetsbare gezinnen (met een systeemaanpak) begeleid door Centrale Zorgverleners, 31 gezinnen volgden de ZaansFit cursus en 47 kinderen de ZaansFit beweeggroepen. Met ketenpartners zijn afspraken vastgelegd over signaleren en doorverwijzen volgens Kind Naar Gezonder Gewicht. Er zijn vier gezondheidsnetwerken in focuswijken, gericht op samenwerking rondom gezond en kansrijk opgroeien, ter bevordering van kansengelijkheid. JOGG-Zaanstad werkt nauw samen met Kansrijke Start, bijvoorbeeld in de gezondheidsnetwerken en bij scholingen van professionals.
Activiteiten en realisatie Opstellen gezamenlijke agenda Jong zijn in Zaanstad en beleidskader Jeugd Op basis van het nog vast te stellen beleidskader Jeugd maken we een gezamenlijke agenda Jong. Gelijke kansen voor kinderen en jongeren staat hierin centraal. In Q2 2021 zal het beleidskader worden voorgelegd aan de gemeenteraad.
Werken aan gedeelde visie op pedagogische kwaliteit in Poelenburg en Peldersveld Alle organisaties die in Poelenburg en Peldersveld werken met kinderen en in contact zijn met de ouders hebben de opgestelde visie op de (taal)ontwikkeling van het meertalige kind onderschreven en zijn gestart om deze visie in de eigen organisatie vorm te geven. Een uniform aanbod voor ouders van kinderen die voor de Voorschoolse Educatie in aanmerking komen is in ontwikkeling.
Programma doorontwikkeling Jeugdteams Met de doorontwikkeling van de jeugdhulp zijn de zes jeugdteams stedelijk gaan werken. Waar aanvankelijk de zes Jeugdteams allemaal op hun eigen manier werkten, werken ze nu als één stedelijk jeugdteam met een uniform werkproces, onder een centrale aansturing. De medewerkers van de Jeugdteams werken op de vindplaatsen. We zijn gestart met de Sociale wijkteams en de Centra Jong en we hebben stappen gezet om dit ook voor het onderwijs te organiseren. Daarnaast loopt de toegang tot de jeugdhulp via de vindplaatsen Centrum Jong en Sociale wijkteams. Dit zijn vindplaatsen waar mensen en jeugdigen al komen of hun vragen stellen.
Door de coronacrisis was het wel veel lastiger om het aanbod dat er in de wijken is volgens plan uit te voeren. Zo waren de VVE peuterspeelzalen in de lockdownperiode dicht en kon voorlezen Thuis van De Bieb geen doorgang vinden. Daar is wel online aanbod voor in de plaats gekomen. Zowel de peuterspeelzaalorganisaties als De Bieb hebben voor deze jonge kinderen namelijk programma’s gemaakt waar ouders met hun peuters mee aan de slag konden.
Door deze stappen is de samenwerking met het onderwijs, Centrum Jong en de Sociale wijkteams hechter geworden en helpt dat bij de integrale ondersteuning van gezinnen.
Preventie roken, gebruik van alcohol en verdovende middelen, overgewicht en overmatig gamen Het genotmiddelenproject ‘Fris op school’ zet in op vier pijlers: educatie, omgeving, signalering en beleid. In 2020 zijn met alle VO en VSO scholen in Zaanstad fysieke en/of video gesprekken geweest over de voortgang van ‘Fris op school’. Veertien van de vijftien scholen zijn gestart met de uitvoering. Ook is het thema genotmiddelen besproken tijdens de jeugdmonitor gesprekken op de VO/VSO scholen.
Vormgeven aanpak ‘Kansrijke Start voor Ieder Kind’ (voorheen de Eerste Duizend Dagen aanpak genoemd) De coalitie van partijen rond geboortezorg en ondersteuning van kwetsbare gezinnen heeft in 2020 verder gewerkt om de samenwerking rond aanstaande ouders en ouders van jonge kinderen verder te verbeteren. Er is onderzoek gedaan naar onbedoeld en ongewenst zwanger worden en subsidie is succesvol aangevraagd. Het SWT heeft aandachtsfunctionarissen benoemd voor het medisch domein. De nieuw ontwikkelde scholingen op wijkniveau voor professionals uit het medisch- en sociaal domein zijn door corona niet doorgegaan. Nu Niet Zwanger wordt uitgevoerd; medewerkers worden getraind tot aandachtsfunctionaris. Voor afgifte en plaatsing van anticonceptie wordt er een overeenkomst met het Zaans Medisch Centrum afgesloten. Voor de gehele uitvoering van Kansrijke Start geldt dat corona voor vertraging heeft gezorgd.
Effectieve aanpak Jongerenwerk en veiligheid In 2020 hebben we een analyse gemaakt van het werkveld jongerenwerk en werken met jongeren. Daarin zijn 2 blinde vlekken naar voren gekomen, te weten het ontbreken van een overkoepelende visie/opgave/aansturing/financiering en het ontbreken van een persoonsgerichte aanpak voor risicojongeren. Op basis van de analyse is een richting voor de vernieuwde aanpak uitgewerkt. Dit heeft geresulteerd in een, gezamenlijk met de partners, opgestelde visie. Deze visie wordt in het eerste kwartaal van 2021 ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. De persoonsgerichte aanpak voor risicojongeren is in de zomer van 2020 versneld opgestart vanwege incidenten met jeugdgroepen. 24
2021/9502
Prestatie 1.1.3 Passende ondersteuning waar nodig voor ouders en jeugdigen Professionals van Centra Jong, stedelijk Jeugdteam en Sociaal Wijkteams ondersteunen ouders, kinderen en jongeren bij het omgaan met opvoedings-, gedrags- en ontwikkelingsproblemen, zo licht als mogelijk is. Als die ondersteuning niet toereikend is en intensieve of specialistische zorg nodig blijkt, wordt die hulp geleverd. Hiertoe hebben gemeenten en zorgaanbieders samen een nieuwe werkwijze ontwikkeld. Centraal staat dan de integrale gezinsaanpak; de ouders houden de regie, gezamenlijk sturen ouders en professional op resultaat en er is voldoende aandacht voor de kosten. Het ‘perspectiefplan’ is het instrument waarin het principe van één gezin, één plan, één regisseur wordt geborgd. We verbeteren de manier waarop de professionals van Centra Jong, Jeugdteams en Sociaal Wijkteams met elkaar samenwerken rond complexe gezinsproblemen.
Proeftuinen samenwerking onderwijs en Jeugdteams De zes proeftuinen zijn in schooljaar 2019/2020 van start gegaan. Helaas hebben ze door corona (sluiten van de school) vertraging opgelopen. Ondanks dat, hebben de zes scholen en het jeugdteam kennis genomen van elkaars wereld en begrijpen deze ook beter, waardoor de samenwerking beter verloopt. De ene school is verder met de samenwerking en het uitrollen van de werkwijze dan de andere school. We rollen de werkwijze uit over alle scholen in Zaanstad waardoor de werkwijze regulier wordt en de proeftuinen aflopen. Dit betekent een wijkgerichte aanpak voor de PO scholen en een meer stedelijk aanpak met duidelijke kaders voor het VO. Verbeterplan werkwijze Jeugdteams bij gezinnen in het drangkader Dit jaar heeft de Inspectie een onderzoek gehouden naar de werkwijze van de Jeugdteams bij gezinnen in het drangkader. De Inspectie was positief over de verbeteringen en de werkwijze van de Jeugdteams en over de kwaliteit die zij leveren voor deze gezinnen. De Inspectie gaf daarbij aan de ontwikkeling van de Jeugdteams vanuit haar reguliere toezicht te blijven volgen. Aan de hand van het Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor (lokale) teams van de VNG, bespreekt de gemeente met het jeugdteam huidige aandachtspunten. Daarmee is het verbeterplan, dat in 2019 in gang was gezet, positief afgerond.
Activiteiten en realisatie Versteviging van het stelsel voor Jeugdhulp Vanuit de opgave van beheersbaarheid van de kosten is maximaal gestuurd op de instroom via de regionale normbudgetten bij aanbieders van specialistische jeugdhulp. Het aantal verwijzingen vanuit de Jeugdtafel C is daardoor afgenomen, maar leidt op korte termijn tot beperkte kostenreductie. De Jeugdtafel C (Jeugdteam en GI onder begeleiding van Gemeente) beoordeelt in het kader van het sturen op kosten of een verwijzing naar segment C mogelijk is, of de intensiteit omlaag kan, of dat hulp in B volstaat al dan niet gecombineerd met andere ondersteuning. In het kader van het sturen op de normbudgetten geeft de Jeugdtafel C ook inhoudelijke akkoord op het afgeven van een individuele budgetgarantie. Daarmee wordt gestuurd op het afgeven van SPICs in segment C. Tevens ontstaat een lerend effect naar andere professionals, waardoor het kostenbewustzijn wordt vergroot. Met de aanbieders van specialistische jeugdhulp zijn er ook aanvullende afspraken gemaakt over onder andere de termijnen rondom verwijzingen en administratie. Daarnaast heeft Zaanstad een aantal extra kostenbesparende maatregelen genomen, zoals herindicaties op de Wlz, dure pgb’s en de verlengde jeugdhulp. Deze hebben geleid tot meer uitstroom en een aangepaste werkwijze bij het Jeugdteam.
De regio Zaanstreek-Waterland heeft een nieuwe inkoopstrategie opgesteld, gebaseerd op de doorontwikkeling van het huidige stelsel. Hierbij zetten we in op een kwaliteitsslag voor ingewikkelde en dure hulp, het uitbreiden van lichtere hulp en meer regie voor verwijzers en uitvoering. Vanuit het Transformatieplan is ingezet op de pilot ‘innovatieve psychiatrie’ bij de jeugdbescherming, de pilot Jeugdteam-Onderwijs en de JIM-aanpak binnen het Jeugdteam.
25
2021/9502
Doelstelling 1.2 Inwoners leven en wonen zo lang mogelijk zelfstandig en prettig thuis, met ondersteuning daar waar nodig
uitgaat van meer algemene ondersteuning. Tweede belangrijke ontwikkeling in het versterken van het voorliggende veld is de pilot Individuele Begeleiding die per september bij twee Sociale Wijkteams is gestart. Als gevolg van de coronaperiode waren er beperkte mogelijkheden voor het ondersteunen van inwoners vanuit het reguliere (voorliggende) aanbod. De reguliere groepsactiviteiten, inlopen, dagbesteding,thuiszorg en voorliggende voorzieningen (zoals Vrijwillige ouderenadviseurs, preventieve huisbezoeken e.d.) waren gesloten of slechts beperkt inzetbaar. Dit heeft geleid tot extra druk op de Sociale Wijkteams.
In Zaanstad werken we samen aan een inclusieve samenleving, waarin iedereen volwaardig kan meedoen en mensen elkaar helpen om zo lang mogelijk zelfstandig en prettig thuis te kunnen wonen. Eén van de speerpunten is dat inwoners in de eigen wijk waardig ouder kunnen worden. We werken onder andere aan passende woonzorgvormen, een veilige en toegankelijke woonomgeving en een gevarieerd zorg- en dienstenaanbod. Alle inwoners met een ondersteuningsvraag kunnen terecht bij de Sociaal Wijkteams. Samen met de inwoner kijken zij in eerste instantie wat iemand zelf kan, al dan niet met hulp van zijn netwerk. Waar nodig levert de gemeente passende ondersteuning van goede kwaliteit, met oog voor kostenbeheersing om de zorg op termijn houdbaar en betaalbaar te houden.
Professional in SWT als regisseur De Sociale Wijkteams zijn zich bewust van het belang van het invullen van de regierol en het voeren van resultaatgesprekken met inwoners. Vanwege de grote aantallen en de druk op de Sociale Wijkteams is bij de resultaatgesprekken onderscheid gemaakt tussen de cliënten met alleen hulp in de huishouding die zelf nog de goed regie kunnen voeren en de meer kwetsbare inwoners. De Sociale Wijkteams voeren de resultaatgesprekken voor de tweede groep cliënten en sturen zo op de beoogde resultaten. Voor de eerste groep zal in 2021 gewerkt gaan worden met een steekproef.
Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties
Ondersteuning en waardering van mantelzorgers We hebben ingezet op de doorontwikkeling van de mantelzorgondersteuning in de volle breedte. Basis hiervoor is het rapport met aanbevelingen Mantelzorg NL. Hierin is de Zaanse evaluatie en input van Zaanse mantelzorgers betrokken. Eerste stap in de doorontwikkeling is het opstellen van een gedeelde visie welke op 17 december door de gemeenteraad is vastgesteld. De visie is het vertrekpunt voor de uitwerking van de overige aanbevelingen langs de lijnen, kennisontwikkeling, samenwerking, communicatie. De mantelzorgwaarderingsregeling is gewijzigd.
Prestatie 1.2.1 Versterken van de eigen kracht van inwoners en buurtkracht Sociaal Wijkteams bouwen aan een netwerk in de wijk zodat met een preventief aanbod en passende ondersteuning waar mogelijk dure zorg kan worden voorkomen. De leefomgeving van de inwoner staat centraal en die krijgt maatwerk geleverd. Hierbij heeft de gemeente niet alleen oog voor de mensen met een hulpvraag, maar ook voor de inspanningen van mantelzorgers en vrijwilligers. De gemeente stimuleert initiatieven van inwoners en organisaties die bijdragen aan de vitaliteit, gezondheid en leefbaarheid van een wijk.
Samenwerken aan waardig ouder worden De strategische agenda Ouder worden in Zaanstad is verder uitgevoerd. Maar 2020 was geen gemakkelijk jaar voor ouderen. Door corona was er meer eenzaamheid en gemis aan contact. Er is ingezet op aanbod van praktische hulp, beeldbellen, telefonische doktersconsulten en buitenconcerten. In de actieweek ‘Eén tegen eenzaamheid’ werden koffie/thee pakketjes met kletskaartjes uitgedeeld in de diverse wijken. Om te kijken hoe nieuwe ontmoetingsruimten tot stand kunnen komen en hoe bestaande beter gebruikt kunnen worden, voerden we een praktisch onderzoek uit. Het eindrapport, met aanbevelingen voor de gemeente, de partners én de beheerders/gebruikers zelf, is begin 2021 klaar. De woonadviseurs hebben in de loop van 2020 een aantal van hun activiteiten coronaproof opgepakt. Om de doorstroom van ouderen naar een geschikte woning te bevorderen is een subsidie voor een doorstroomregeling ingesteld. Er is brede aandacht voor alternatieve woon-zorgvormen en woningen voor ouderen.
Activiteiten en realisatie De mogelijkheden van eigen kracht De Sociale Wijkteams hebben bij het onderzoek naar de hulpvraag nadrukkelijk aandacht voor het vergroten van de eigen kracht door inzet van het netwerk en de mogelijkheden van de inzet van voorliggende voorzieningen. De resultaten uit het praktijkonderzoek van de Hogeschool Inholland zijn vertaald naar ontwikkelcompetenties die onderdeel zijn van de leerlijnen voor de Sociale Wijkteams. In 2020 zijn in samenwerking met Sociale Wijkteams, GGZ in de wijk en ervaringsdeskundigen op vier locaties in Zaanstad GGZ-huiskamers opgezet. Deze inlopen ondersteunen de beoogde verschuiving van de 2e lijn met meer specialistische ondersteuning naar de 1e lijn die 26
2021/9502
Mooi voorbeeld is de aankomende nieuwbouw op het oude gasfabrieksterrein in Krommenie, waar de wijk zelf onder meer koos voor twaalf woningen voor senioren met een gezamenlijke ‘huiskamer’. Een aantal bestaande woningcomplexen is beter toegankelijk gemaakt voor ouderen. Wij zijn gestart met de vertaling van de Regiovisie Ouderenzorg Zaanstreek-Waterland 2020 – 2025 naar een programma gericht op het versterken van de zorg voor ouderen. Dat doen we ook in de samenwerking met Zilveren Kruis.
bieden ‘ondersteuning bij sociaal en persoonlijk functioneren’ en ‘ondersteuning bij administratie en financiën’. De pilot is gericht op én nieuwe aanvragen voor ondersteuning én her-indicaties. De inwoner kan bij her-indicaties zelf kiezen voor begeleiding door het Sociaal Wijkteam of tweedelijnszorg. In de eerste zes maanden gaat het om circa 45 personen. Het is een pilot voor de duur van een jaar, met een evaluatie na zes maanden.
Prestatie 1.2.2 Specialistische ondersteuning wanneer nodig De gemeente zorgt ervoor dat gespecialiseerde ondersteuning op maat beschikbaar is voor die inwoners voor wie ondersteuning door het eigen netwerk (buren, vrijwilligers, familie) of het sociale wijkteam ontoereikend is. Het gaat om arrangementen die kunnen bestaan uit elementen van individuele begeleiding, dagbesteding, hulp bij het huishouden en beschermd wonen. Maar ook om hulpmiddelen, zoals een scootmobiel of traplift. Met deze arrangementen kan iedereen zo goed mogelijk meedoen en zo zelfstandig mogelijk wonen. De specialistische ondersteuning wordt ingeschakeld door het Sociaal Wijkteam.
In 2020 zijn in samenwerking met Sociale Wijkteams, GGZ in de wijk en ervaringsdeskundigen op vier locaties in Zaanstad GGZ-huiskamers opgezet. Het betreffen brede, laagdrempelige inloopfuncties. In de inloopfuncties worden meerder functies gebundeld (contact, ondersteuning, dagbesteding) en worden nieuwe inzichten uit de GGZ toegepast. Met deze Herstelgerichte aanpak kunnen psychische kwetsbare inwoners weer grip op hun eigen leven krijgen (hervinden van de eigen kracht, inzet van het sociale netwerk en ervaringsdeskundigen). Dit initiatief draagt op langere termijn bij aan het voorkomen van ernstig(er) leed voor kwetsbare inwoners of hun omgeving (inzetten op preventie/vroegtijdige signalering voorkomt dat op langere termijn zwaardere (en duurdere) inzet van zorg en/of veiligheidsdomein moet worden ingezet. De urgentie van goed en tijdige zorg is overigens toegenomen vanwege corona.
Activiteiten en realisatie Doorontwikkeling resultaatsturing en monitoring Alle Sociale Wijkteams werken volgens het 4-ogenprincipe en er vindt casuïstiekoverleg in alle Sociale Wijkteams plaats. Reden hiervoor is de kwaliteit van de indicatiestelling te vergroten. Ook wordt door de Sociale Wijkteams ingezet op het afschalen van zorg waar mogelijk: van de 2e naar de 1e naar de 0e lijn. Wijkteams stimuleren inwoners direct bij het eerste contact om gebruik te maken van ondersteuning vanuit het voorliggend veld en bevorderen op deze manier de eigen mogelijkheden van inwoners waardoor minder dure ondersteuning ingezet wordt. Dit heeft geleid tot een verschuiving van zwaardere indicaties naar lichtere vormen van ondersteuning.
Prestatie 1.2.3 Iedereen heeft een thuis en voelt zich daar veilig De gemeente vangt inwoners op die thuis niet veilig kunnen wonen of dakloos zijn. Het betreft de opvang van slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling en de opvang van dak- en thuislozen. Deze ondersteuning is tijdelijk en erop gericht dat zij weer een zelfstandige woning kunnen betrekken en zelfstandig weer meedoen in de samenleving. Met de ondersteuning wordt de kans op herhaling van het veiligheidsrisico en verslechtering van de woonsituatie voorkomen. Daarnaast zet de gemeente in op voorlichting en vroegsignalering om situaties van huiselijk geweld, kindermishandeling en dakloosheid te voorkomen. Activiteiten en realisatie Wet verplichte GGZ In 2020 is vanuit het regionale samenwerkingsverband ‘Allen voor Eén’ een integraal Plan van Aanpak opgesteld in relatie tot de problematiek rond personen met verward (of onbegrepen) gedrag. In dit gezamenlijke plan worden alle initiatieven in de regio op het vlak van de Wet verplichte ggz en de aanpak rond personen met verward (of onbegrepen) gedrag in samenhang behandeld. Bedoeling is te komen tot een sluitende, goed werkende aanpak.
In partnership wordt vanuit gemeente en Sociale Wijkteams gestuurd op de virtuele Wmo-budgetten die gekoppeld zijn aan de Sociale Wijkteams om het kostenbewustzijn van de medewerkers van de Sociale Wijkteams te vergroten, waarmee taakstelling van 500K voor 2020 is gerealiseerd. Vanaf 1 september 2020 is bij twee Sociale Wijkteams van aanbieder Incluzio BV; Zaandam Noord Kogerveld en Zaandam West Oude Haven een pilot Individuele Begeleiding gestart. Deze pilot richt zich op en verbetering van de kwaliteit van de ondersteuning aan de inwoner en op minder dure zorg. Medewerkers geven zelf individuele begeleiding in plaats van door te verwijzen naar ondersteuning in de 2e-lijn. Het gaat om lichte vormen van begeleiding in de resultaatge-
De Wet verplichte GGZ is ingegaan en heeft ertoe geleid tot meer mogelijkheden voor verplichte zorg en dat bij crisismaatregelen de cliënt gehoord wordt. De GGD Zaanstreek-Waterland heeft uitvoering gegeven aan de gemeentelijke taken rond het meldpunt en verkennend 27
2021/9502
onderzoek in het kader van de Wvggz. Het verkennend onderzoek van de GGD kan ertoe leiden dat de rechter een Zorgmachtiging oplegt, zodat een zorgaanbieder wordt ingeschakeld voor het verlenen van verplichte zorg. Dit gebeurt alleen als vrijwillige zorg niet mogelijk is en verplichte zorg de enige manier is om het ernstige nadeel weg te nemen. In geval van acute situaties (onmiddellijk dreigend, ernstig nadeel) geven we besluiten af voor het treffen van een crisismaatregel. De door de gemeente uit te voeren hoorplicht is belegd bij Khonraad.
quick-scan uitgevoerd naar de zorgbehoefte en mogelijkheden van de personen. Deze scan beperkte zich niet alleen tot de personen in het hotel, ook de personen bekend bij de wijkteams, Zaanerf en diverse zorgaanbieders werden hierin betrokken. Met betrekking tot de groep die voor Langdurige Opvang in aanmerking komt is gebleken dat deze groep minder groot is dan verwacht. Verder is gebleken dat een groot deel de potentie heeft om zelfstandig met begeleiding te wonen. De gemeente heeft in augustus 2020 een plan van aanpak dak- en thuisloosheid bestrijding ingediend bij VWS. Voor de realisatie van dit plan heeft VWS ruim 1,4 miljoen euro toegekend.
Realiseren van huisvesting voor kwetsbare groepen In verband met de Coronamaatregelen heeft de gemeente eind maart 2020 een noodopvang geopend voor de “buitenslapers”. Deze opvang is geheel 2020 gecontinueerd.
Geweld in afhankelijkheidsrelaties In oktober 2020 is het door gemeenten en partners ontwikkelde regionaal actieplan ‘Geweld hoort nergens thuis’ 2020-2021 omarmd door het Bestuurlijk Overleg Zorg en Veiligheid en vervolgens vastgesteld in het college. Het afgelopen jaar zijn de voorbereidingen getroffen voor een communicatieplan, voorlichtingen (in oktober 2020 Geboorteprofessionals) en training, het versterken van de lokale team en de transparantie en besluitvorming rondom de Doeluitkering Vrouwenopvang (DUVO).
Met de inzet van de noodopvang kon voldaan worden aan de coronamaatregelen, de dak- en thuislozen hebben in deze noodopvang de mogelijkheid om in een eigen ruimte te verblijven. Was de eerste opzet gericht op de groep buitenslapers, in de loop van het jaar kwamen daar ook de personen bij die geen gebruik meer konden maken van hun netwerk en we zagen ook een toename van de economisch daklozen. Bij alle groepen, maar zeker ook bij de groep economisch daklozen is het van belang deze direct te bereiken en te ondersteunen. Preventief ondersteunen voorkomt immers grotere problemen op de langere termijn. Met de opvang van de dak- en thuislozen in het hotel, ontstond er de mogelijkheid om beter zicht op de problematiek van de groep te krijgen. Er werd een
Parallel aan het regionale actieplan GHNT is een Plan van Aanpak Veilig Thuis opgesteld. Het afgelopen jaar is er extra capaciteit ingezet op de aanpak van de wachtlijsten bij Veilig Thuis, zowel op korte termijn als structureel en is gewerkt aan een intensievere samenwerking tussen Veilig Thuis en de lokale teams.
Financiën Onderwijs, jeugd en zorg (Bedragen x € 1.000) Begroting na wijziging
Realisatie
Verschil
Lasten
145.503
144.533
-970
Baten
-10.920
-10.418
501
0 -80
237 0
237 80
134.503
134.352
-151
Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves Saldo
Toelichting op afwijkingen per programma In programma 1 worden de volgende onderdelen verantwoord: Goed onderwijs, Gezonde veilige basis, Passende ondersteuning, Eigen kracht inwoners, Specialistische ondersteuning en Een veilig thuis.
Het nadelig saldo ad € 0,2 mln. bestaat uit € 1 mln. lagere lasten, € 0,5 mln. lagere baten en € 0,7 mln. toevoegingen aan bestemmingsreserves. De afwijkingen zitten op hoofdlijnen op de volgende onderdelen: • Passende ondersteuning € 0,9 mln. nadeel • Een veilig thuis -/- € 0,3 mln. voordeel • Onderwijs -/- € 0,4 mln. voordeel
In totaal is er op dit programma over 2020 een nadelig saldo van ca. € 0,2 mln. Dit saldo vertegenwoordigt een afwijking van 0,1% van het totaal saldo van het programma. 28
2021/9502
Jeugd Het budget passende ondersteuning bestaat voor het grootste deel uit de specialistische jeugdhulp. Het totaal tekort op de specialistische jeugdhulp is € 1,4 mln. De belangrijkste oorzaak is dat de groei van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdzorg ook in 2020 flink is doorgezet. Dit zit voor een deel in de afname van de uitstroom uit de hulp, maar vooral in de stijgende instroom van jeugdigen in de jeugdhulp. Daarbij is, conform het regionale en landelijke beeld, een toename in de zorgzwaarte zichtbaar. Er krijgen dus meer kinderen zorg en voor een gemiddeld hoger bedrag per kind. Er zijn maatregelen ingezet die bij de nieuwe instroom een verschuiving laten zien van zwaardere naar lichtere vormen van zorg. Omdat de bestaande groep die jeugdhulp ontvangt maar langzaam uitstroomt, is het effect van de maatregelen nog niet terug te zien in de kosten. Daarnaast is er een toename in het PGB budget zichtbaar. Het budget per jeugdige is gestegen als gevolg van hogere indexatie, toegenomen zorgzwaarte (NJI rapport 2020) en de sturing op de normbudgetten waardoor een aantal kinderen is ingestroomd in PGB. Een deel ad € 0,5 mln. van het tekort is het gevolg van Corona in de vorm van inhaalzorg en meerkosten; deze worden gedekt uit de reserve Corona (in programma 7).
Onderwijs (Mede) Als gevolg van corona zijn lagere kosten op onderwijs ontstaan. Dit speelt voornamelijk bij de Voor- en Voorschoolse Educatie (VVE) waarbij sprake is van vertraging in vormgeving en uitvoering van een samenhangend programma om kinderen naar de VVE toe te leiden. Samen met kinderopvang, onderwijs, GGD en andere partners wordt nu gekeken hoe het aanbod onderwijsachterstandenbeleid (Oab) voor zeer jonge kinderen en hun ouders vorm te geven om (taal)ontwikkelingsachterstand zo klein mogelijk te maken. De uitgaven voor het leerlingenvervoer zijn lager door sluiting van de scholen. Eveneens als gevolg van corona zijn inwoners die volwasseneneducatie moeten volgen, gestopt met het volgen van fysieke lessen en zijn er minder aanmeldingen geweest. En het uitvoeringsplan voor laaggeletterdheid is in 2020 nog niet tot uitvoering gekomen Wmo De totale afwijking op het begrotingsonderdeel Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) is slechts -/- € 0,18 mln. Daaronder liggen diverse afwijkingen binnen het product, zoals hogere lasten door een stijging van de aantallen trajecten beschermd wonen. Verder was er wel een toename van het aantal cliënten voor hulp bij het huishouden als gevolg van het abonnementstarief, maar deze toename was uiteindelijk lager dan verwacht; vermoedelijk samenhangend met corona.
Verder is binnen dit product de bestaande taakstelling op de Wmo gerealiseerd doordat de Sociaal Wijkteams de ondersteuningsbehoefte van de inwoners hebben weten op te vangen met een lager.
Het budget slim investeren is bedoeld voor inzet op de transformatie. In verband met het tekort in 2020 is het budget alleen ingezet op de lopende verplichtingen en voor de maatregelen in het kader van het terugdringen van de zorgkosten. Dit heeft geleid tot een onderbesteding van -/- € 0,3 mln. dat is ingezet ter dekking van het tekort op Jeugd.
Verbonden partijen
Iedereen heeft een thuis en voelt zich daar veilig Op de reguliere peuterspeelzalen is een voordeel behaald van -/- € 0,3 mln. doordat er een landelijke trend gaande is waarbij kinderen vaker naar de dagopvang gaan of voor VVE in aanmerking komen. De Rijksuitkering wordt de komende jaren dan ook naar beneden bijgesteld.
De volgende verbonden partijen hebben een relatie tot dit programma: • Regionale samenwerking decentralisaties sociaal domein • GGD Zaanstreek Waterland Zie voor een verdere toelichting de Paragraaf Verbonden Partijen.
Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017 15%
2018 15%
2019 14%
2020 14%
Bron Zaanpeiling
% Mantelzorgers dat aangeeft zwaar belast te zijn
15%
16%
17%
14%
Zaanpeiling
% Inwoners dat voldoende contacten heeft met anderen (buiten werk, school of eigen huishouden)
87%
93%
91%
90%
Zaanpeiling
% Inwoners dat mantelzorg verricht
29
2021/9502
Kerncijfers 2017
2018
2019
2020
Bron Jaarrapportage JGZ GGD ZaanstreekWaterland
% Kinderen in klas 2 met (ernstig) overgewicht
20%
nb
20%
nb
Aantal jongeren met jeugdhulp (nieuw)
3.734
4.319
4544
4648
Gemeentelijke registratie
Aantal jongeren contact met jeugdteam (nieuw)
2.777
2.953
3120
2750
Gemeentelijke registratie
Aantal jongeren met specialistische jeugdhulp (nieuw)
2.541
2.746
2842
3094
Gemeentelijke registratie
Aantal cliënten Wmo
8.618
8.837
8.956
9.317
Gemeentelijke registratie
Aantal cliënten Wmo met een maatwerkarrangement (=begeleiding)
5.288
5.154
4.971
4.991
Gemeentelijke registratie
Aantal cliënten Wmo met een voorziening
5.486
5.583
6.161
6.190
Gemeentelijke registratie
Aantal cliënten Wmo met Verpleging Verzorging Thuis (VVT)
2.944
3.013
3.317
3.475
Gemeentelijke registratie
Aantal cliënten Wmo met Geestelijke GezondheidsZorg (GGZ)
1.055
1.164
1.188
1.195
Gemeentelijke registratie
Aantal cliënten Wmo met GezondheidsZorg (GZ)
413
385
397
389
Gemeentelijke registratie
2017
2018
2019
2020
Bron
% Kinderen tot 18 jaar in uitkeringsgezin
8%
7%
7%
nnb
Waar staat je gemeente.nl
Aantal verwijzingen naar Halt per 10.000 jongeren
122
131
147
nnb
Waar staat je gemeente.nl
Aantal cliënten met een maatwerkarrangement WMO per 1.000 inwoners
55
52
53
56
GMSD
% Jongeren (12-21 jaar) met delict voor rechter verschenen
1%
1%
1%
nnb
Waar staat je gemeente.nl
% Jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel
0,9%
1,1%
1,1%
1,0%
Waar staat je gemeente.nl
% Jongeren (12-22 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel
0,5%
0,4%
0,3%
0,4%
Waar staat je gemeente.nl
% Jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp (nb: is niet vergelijkbaar met andere gemeenten)
7,0%
13,3%
12,3%
13,1%
Waar staat je gemeente.nl
Absoluut verzuim (aantal leerplichtigen niet ingeschreven op een school per 1.000 leerlingen)
0,86
0,40
1,73
volgt*
DUO
Relatief verzuim (aantal ingeschreven leerplichtigen dat ongeoorloofd afwezig is per 1.000 leerlingen)
29,64
26,64
22,47
volgt*
DUO
% Leerlingen (12-23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat
2,2%
2,2%
2,3%
nnb
Waar staat je gemeente.nl
* Wordt tweejaarlijks gemeten
BBV indicatoren
* Volgt later, want dit wordt per schooljaar gemeten
30
2021/9502
Beleidsnota’s • De herziene Onderwijsagenda 2018 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/6256194/1
• Onderwijsagenda 2015-2018 update 2018 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/6256202/1
• Onderwijsachterstandenbeleid 2020-2023 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/8535608/1/ Bijlage _ Beleidskader _ Onderwijsachterstandenbeleid _ 2020-2023
• Verordening leerlingenvervoer 2019 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/7387682/1/ Bijlage _ Verordening _ leerlingenvervoer _ Gemeente _ Zaanstad _ 2019
• Lange termijn plan van aanpak lerarentekort 2020-2022 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/8310530/1/ Bijlage _ Lange _ termijn _ plan _ van _ aanpak _ Lerarentekort
• Rapportage het Zaanse IKC https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/4625439/1
• Raadsbesluit toekomstvisie op het Zaanse IKC https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/4625440/1
• Gezamelijke visie en opgaven decentralisaties https://www.zaanstad.nl/mozard/document/docnr/397947
• Beleidskader Jeugdhulp en AWBZ/Wmo in Zaanstad https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/1537342/1
• Aanvullende beleidspunten Jeugdwet en Wmo 2015 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/1558156/1/
• Strategische agenda Ouder worden in Zaanstad https://www.zaanstad.nl/mozard/document/docnr/2871212
• Regiovisie Kwetsbare burgers https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/3390957/5
• Regiovisie GIA Z-W 2020 - 2023 Geweld hoort nergens thuis (nieuwe september) https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/7481686/1/ Regiovisie _ Zaanstreek-Waterland _ GIA _ 2020-2023 _ Geweld _ hoort _ nergens _ thuis
• WMO verordening https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2020-342016
• Visie Samen sterk op mantelzorg https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/9427167/1/ Visie%20Samen%20sterk%20voor%20mantelzorg%20in%20 Zaanstad
31
2021/9502
2.2 Programma Werk, inkomen en economie Portefeuillehouders: Baerveldt, Breunesse, Groothuismink, Krieger, Mutluer, Slegers Programmadoelstelling en de rol van de gemeente In Zaanstad gaan wonen en werken van oudsher hand in hand. De kracht en vindingrijkheid die deze combinatie vraagt is kenmerkend voor het Zaanse DNA. Zaanstad investeert hierin door het versterken van ontwikkelingskansen, het verbeteren van de vestigingsvoorwaarden voor het aantrekken van nieuw ondernemerschap en innovatiekracht. Een goede balans tussen wonen, werken, recreëren en kwalitatief hoogwaardige voorzieningen maakt Zaanstad ook op de langere termijn tot een
aantrekkelijke stad. Dat maakt het nog niet vanzelfsprekend dat iedereen meedoet in de maatschappij. Daarom bieden wij een vangnet voor inwoners die door omstandigheden niet zelfstandig in het eigen levensonderhoud kunnen voorzien en helpen hen om weer mee te kunnen doen.
32
2021/9502
Het programma is als volgt opgebouwd:
Doelstelling 2.1 Antrekkelijke stad voor ondernemen
Doelstelling 2.2 Een aantrekkelijke stad om te verblijven
Programma 2 Werk, inkomen en economie
Doelstelling 2.3 Zaanstad klimaatneutraal in 2030-2040 en circulair in 2050
Prestatie 2.1.1 Meer ruimte voor ondernemerschap en werkgelegenheid
Prestatie 2.1.2 Kennis en inzicht voor economische ontwikkeling en innovatie
Prestatie 2.2.1 Een meer divers en verspreid toeristisch aanbod in Zaanstad
Prestatie 2.3.1 Transitie naar een CO2-neutrale samenleving
Prestatie 2.3.2 Transitie naar een circulaire economie
Doelstelling 2.4 Duurzame inzetbaarheid van het Zaanse arbeidspotentieel
Doelstelling 2.5 Terugdringen van langdurige armoede
33
Prestatie 2.4.1 Zowel werkenden als werkzoekenden hebben meer kansen zich duurzaam te ontwikkelen
Prestatie 2.4.2 Betere aansluiting van het onderwijs op de (huidige en toekomstige) vraag van de regionale arbeidsmarkt
Prestatie 2.5.1 Meer inwoners hebben handelingsperspectief en zijn financieel zelfredzaam
Prestatie 2.5.2 Inkomensverstrekking voor wie dat nodig heeft
2021/9502
Terugblik en realisatie 2020 In een jaar dat voor negen maanden volledig is overschaduwd door corona, geldt voor 2020 en doorlopend naar 2021 dat onzekerheid de bepalende factor is. Ook de Zaanse economie ontkomt hier niet aan. Dit hoewel zij iets minder zwaar getroffen lijkt dan bijvoorbeeld Amsterdam. Dat komt vooral als gevolg van de stabiliserende werking van de (voedingsmiddelen)industrie. Sectoren die in zwaar weer verkeren, zoals de horeca, detailhandel, evenementenbranche, ZZP’ers en cultuur, zijn in de Zaanse economie minder sterk vertegenwoordigd.
actualisatie van de toeristische visie en is de toeristische bewegwijzering in het centrum van Zaandam vernieuwd en uitgebreid. Een toekomstbestendige economie is gebaat bij investeringen in het bevorderen van duurzaamheid. Economie en duurzaamheid kunnen elkaar onderling versterken. In 2020 is op het gebied van duurzaamheid gewerkt aan de Regionale Energiestrategie 1.0, de Warmtetransitievisie en het Zaans Klimaatakkoord 2.0. Als gevolg van de coronacrisis zijn veel bijeenkomsten digitaal georganiseerd, zoals klimaatgesprekken en klimaattafels. Daarnaast is ingezet op het verduurzamen van de woningvoorraad, collectieve inkoop van zonnepanelen, ventilatie en isolerende maatregelen. Ook op het gebied van circulaire economie zijn in 2020 diverse stappen gezet. De transitie naar een circulaire economie is volop in gang. Ook in Zaanstad zijn er inmiddels meerdere circulaire projecten in ontwikkeling en wordt nieuwe kennis en ervaring met onder meer circulair bouwen opgedaan.
Er zijn gelukkig ook positieve signalen. Sinds maart 2020 is er sprake van een licht herstel van het consumentenvertrouwen. Al blijft deze per saldo negatief. Het producentenvertrouwen in de industrie, een belangrijke sector voor de Zaanse economie, is in januari 2021 zelfs voor het eerst sinds lange tijd positief. Dat betekent dat meer producenten positief zijn over orderpositie en verwachtte bedrijvigheid, dan producenten die hier negatief over zijn. Ook de gronduitgifte op de bedrijventerreinen lijkt nauwelijks vertraging te ondervinden en gaat in hoog tempo voort.
De coronacrisis heeft de context van de participatieopgave veranderd en heeft een extra dimensie toegevoegd. Naast de focus op goede dienstverlening ligt de focus op het in contact blijven met mensen, een luisterend oor bieden en eventuele hulpvragen zo snel mogelijk signaleren. In contact met mensen wordt nagegaan wat zij nodig hebben om de verschillende fasen van beperkende maatregelen zo goed mogelijk door te komen. Voor wie het mogelijk en zinvol is, wordt begeleiding en training digitaal aangeboden en is er extra aandacht voor een nieuwe groep werkzoekenden (van werk naar werk).
Om de Zaanse economie gericht te ondersteunen en versterken is de beschikbaarheid van relevante, betrouwbare en actuele informatie onontbeerlijk. Zaanstad is in 2020 deelnemer geworden van een landelijke projectgroep om meer inzicht te krijgen in de effecten van corona op de economie en om te leren van ervaringen van andere deelnemers. De coronacrisis leert ook dat het belangrijk is aandacht te blijven houden voor het versterken van innovatie. Innovatie is niet alleen van belang met het oog op het bestrijden van de effecten van corona, maar ook voor de periode erna, om te komen tot duurzame groei. In 2020 heeft de nadruk gelegen op innovatie op het gebied van (technische) opleidingen, zodat de Zaanse werknemer voorbereid is op de eisen die een duurzame en dynamische economie en technologie stellen. De transitie naar een meer duurzame economie leidt tot vraag naar goed opgeleide werknemers in de energietechniek en bouw. In 2020 is doorgewerkt aan de nieuw op te richten Tech Lands (Zaan Campus) en de nieuwbouw hiervan in Zaandam.
Activering, leren en re-integreren gaat vaak samen met het vergroten van iemands wereld en nieuwe dingen ondernemen waardoor mensen zich kunnen ontwikkelen. Dat is het afgelopen jaar maar zeer beperkt mogelijk geweest. Het is onvermijdelijk dat de ontwikkeling van sommige inwoners tot stilstand is gekomen of dat zij zelfs terugvallen. De inzet op projecten is ook verlegd. Er is veel gedaan om nieuwe vormen van dienstverlening te ontwikkelen. Dit om zoveel mogelijk inwoners die werkloos zijn geworden of werkloos dreigen te worden te ondersteunen.
2020 leek een jaar te worden waarin het toerisme in de Zaanstreek verder aan zou trekken. Het aantal bezoekers naar de regio en Zaanstad nam door corona echter flink af. Gemiddeld kwam er tien tot twintig procent van het aantal bezoekers van de afgelopen jaren. Hierdoor nam ook de hotelbezetting af. Van een gemiddelde bezetting in 2019 van ruim tachtig procent, ging dit in 2020 naar gemiddeld iets meer dan dertig procent. Dit werd voornamelijk behaald in de zomermaanden. De meeste maanden van 2020 kenden echter een bezettingspercentage tussen de tien en vijftien procent. Zaanstad is in 2020 gestart met de
De financiële situatie van veel Zaanse inwoners is in 2020 geraakt door de coronacrisis. De toegang tot hulp en de ondersteuning bij financiële problemen is een groot deel van het jaar veelal digitaal of anderszins op afstand verlopen. Mede als gevolg hiervan is de toestroom van inwoners met financiële hulpvragen niet zo hoog geweest als gedacht. De deelname aan de collectieve zorgverzekering kende in 2020 een toename van het aantal verzekerden met 1.100 en bedraagt nu 4.993
34
2021/9502
Directe gevolgen corona In 2020 lag de focus op het bieden van ondersteuning aan bedrijven die getroffen zijn door de coronacrisis. Er wordt veel gebruik gemaakt van de overheidssteunpakketten als de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo), Tegemoetkoming vaste lasten (TvL), en de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (Now). Opvallend is het lage aantal faillissementen over 2020. Mogelijke verklaring hiervoor is dat er veel gebruik gemaakt wordt van de steunpakketten. Verder zien wij dat de vraag naar arbeidskrachten in bepaalde sectoren onverminderd groot blijft, zoals onder meer de techniek, zorg en logistiek.
mensen met een parttimebaan en een gedeeltelijke bijstandsuitkering is afgenomen. Met betrekking tot inkomensverstrekkingen en armoede heeft de lockdown in 2020 tot vertragingen geleid. Omdat fysieke afspraken niet meer mogelijk zijn, was het moeilijker om een startgesprek te voeren. Ook is het lastiger om fraude te signaleren of afspraken te maken voor Werk of Meedoen. Veel initiatieven, bijeenkomsten en voorlichting hebben door corona een andere (digitale) invulling gekregen of zijn uitgesteld. Vanuit Meedoen Zaanstad zijn sport- en culturele activiteiten georganiseerd voor kinderen uit de wijk. Deze activiteiten zijn georganiseerd onder de naam Zomer-, Herfst- en Winter Experience. Aan de activiteiten hebben een groot aantal kinderen meegedaan. Het programma is verder aangevuld met bijvoorbeeld gezonde maaltijden. Het gebruik van de Individuele inkomenstoeslag en Meedoen Zaanstad is in 2020 ten opzichte van 2019 afgenomen. Voor de individuele inkomenstoeslag ligt de verklaring mogelijk bij de beperkte persoonlijke contacten van de Sociaal Wijkteams met de inwoners als gevolg van het coronavirus.
Werkgelegenheidsgroei is in de eerste plaats zeer belangrijk voor mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Het wegvallen van banengroei vertaalt zich in een groei van het beroep op de bijstand. Nadat jarenlang steeds minder inwoners afhankelijk waren van een bijstandsuitkering, is dat aantal in 2020 weer gegroeid. Inwoners met een bijstandsuitkering hebben vaak een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Voor hen is het moeilijker geworden om werk te vinden en te behouden. De instroom in de uitkering is gegroeid ten opzichte van 2019 en de uitstroom blijft juist achter. Daardoor groeit het totaal aantal mensen in de bijstand. Ook het percentage
Indicatoren Realisatie 2018
Realisatie 2019
Begroting 2020
Realisatie 2020
Streefwaarde
Bron
% Uitkeringsgerechtigden met een plan van aanpak (meting vanaf 2019)
N.B.
35%
59%
*
90%
Gemeentelijke registratie
% Plannen van aanpak waarvan de resultaten zijn gehaald (meting vanaf 2018)
N.B.
60%
44%
*
70%
Gemeentelijke registratie
% Uitstroom uit de bijstand t.o.v. het totaal aantal mensen in de bijstand
22%
20%
25%
14%
35%
Gemeentelijke registratie
Vestigingsbegeleiding (aantal)
75
82
80
70
100
Gemeentelijke registratie
Acquisitie van bedrijven (aantal)
12
11
12
15
15
Gemeentelijke registratie
N.B.
7
2
10
10
Gemeentelijke registratie
858.631
806.300
820.000
nnb
800.000
De nationale klimaatmonitor
Aantal circulaire aanbestedingen
CO2-uitstoot (ton)
* De cijfers van 2020 voor deze indicator zijn niet eenduidig. In 2020 zijn in de informatieketen participatie noodzakelijke aanpassingen gedaan. Deze zijn nog niet afgerond. Bij de Voorjaarsnota 2021 wel, dan wordt de verbeterde indicator getoond en uitgelegd.
35
2021/9502
Doelstelling 2.1 Een aantrekkelijke stad voor ondernemen
Activiteiten en realisatie Starten met uitvoeren strategie bedrijventerreinen en horecavisie De afdeling Economische zaken heeft door corona vol ingezet op de ondernemersondersteuning en verwijzing naar de juiste plekken. Dit heeft tot gevolg gehad dat de strategie bedrijventerreinen pas in het eerste kwartaal van 2021 wordt aangeboden aan college en raad.
Zaanstad is een stad waarin voor zowel gevestigde, nieuwe bedrijven als ZZP’ers ruimte is voor ondernemerschap. Ondernemerschap dat zich onderscheidt in innovatie, diversiteit en circulariteit. Daarnaast biedt Zaanstad in uiteenlopende economische sectoren en op verschillende niveaus voldoende werkgelegenheid voor haar inwoners. Gecombineerd met een gevarieerd winkelaanbod en een bruisende horeca, is Zaanstad een prettige stad om in te wonen, te werken en te recreëren. Het programma MAAK. Zaanstad beoogt een goede balans te vinden tussen wonen, werken en duurzaamheid.
Starten uitvoering horecavisie Het opzetten van horecavisie is eind 2019 begonnen en was goed onderweg. Corona veranderde het complete speelveld, de ontwikkelingen in de sector en de betrokkenheid van de begeleidingsgroep van ondernemers bij het opstellen van de visie. De analyses over de markt zijn afgerond, de detaillering per gebied is aangebracht en de eerste uitwerking van de visie is gereed. Het doel is om deze in het tweede kwartaal van 2021 af te ronden.
Gemengde woon-werkgebieden hebben veel potentie maar stellen ons tegelijkertijd voor uitdagingen en het maken van keuzes. Ruimte in Nederland wordt steeds schaarser. De beschikbare ruimte voor zowel wonen als werken staat onder druk, net als de beschikbare ruimte voor productieprocessen binnen het bedrijfsleven. Deze uitdaging gaat Zaanstad samen met de ondernemers aan. Door verantwoordelijkheid te delen wordt een groter draagvlak voor uiteindelijke keuzes geborgd.
Versterken regionaal economische samenwerking en afstemmen vestigingsbeleid in de Metropoolregio Amsterdam, Noordzeekanaalgebied en Zaanstreek-Waterland Door onder meer de verkenning van Invest MRA en de uitvoering van de economische agenda Zaanstreek-Waterland, hebben we de regionaal economische samenwerking versterkt. De besluitvorming over Invest MRA is door corona uitgesteld.
Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties
Organiseren en in stand houden van een gedifferentieerd en kwalitatief aanbod van detailhandel en opstellen marktvisie De weekmarkten zijn qua aanbod ingeperkt. In de gewijzigde vorm zijn ze zo veel mogelijk doorgegaan. Zaanstad is constant in contact met de detailhandel en er zijn diverse overleggen georganiseerd met de winkeliers en horeca om creatieve oplossingen te bedenken voor de bedrijfsvoering.
Prestatie 2.1.1 Meer ruimte voor ondernemerschap en werkgelegenheid Van oudsher is de maakindustrie in de Zaanstreek van groot economisch belang. Ontwikkelingen in deze sector, zoals de snel voortschrijdende innovatie en het zogenaamde ‘reshoring’ (de terugkeer van een deel van de maakindustrie vanuit de lagelonenlanden naar Europa) bieden kansen voor Zaanstad die passen binnen de duurzame ambities en het creëren van werkgelegenheid. Dat geldt ook voor minder theoretisch geschoolden die goed opgeleid worden tot vakman of vakvrouw middels een “Hogeschool voor de Handen”. In het ondersteunen van reeds aanwezige ondernemingen en het werven van nieuwe bedrijven zal de maakindustrie daarom een belangrijk speerpunt vormen.
Bedrijven verbinden aan de opgaven van de stad In de contacten met bedrijven hebben we in 2020 aandacht besteed aan wat zij nodig hebben om bij te dragen aan stedelijke opgaven op het gebied van onder meer werkgelegenheid, inclusiviteit, circulariteit en energietransitie. Op HoogTij is onderzocht in hoeverre het mogelijk is om de bedrijfsvoering te elektrificeren om zo bij te dragen aan de energietransitie. Ook zijn stappen gezet op het gebied van circulariteit. Denk daarbij aan het stimuleren van efficiënter hergebruik van grond- en afvalstoffen.
Ondernemers zorgen voor economische waarde en werkgelegenheid. Bedrijven hebben behoefte aan ruimte om te ondernemen, goede bereikbaarheid, lage regeldruk en goede gemeentelijke dienstverlening. Het creëren van randvoorwaarden voor een gunstig vestigingsklimaat resulteert in het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid. Om een van de mkb-vriendelijkste gemeenten van Nederland te worden, creëert de gemeente ruimte en faciliteert zowel grote gevestigde als kleine startende bedrijven bij de vestiging, verplaatsing en uitbreiding van hun activiteiten.
Opzetten en uitvoeren programma voor het stimuleren van ondernemerschap (incl. ZZP) Het opzetten en uitvoeren van het programma is door corona niet uitgevoerd.
36
2021/9502
Starten met de uitvoering van de industrieagenda met het bedrijfsleven De uitvoering van de industrieagenda is door corona vertraagd. In 2019 hebben we een intentieovereenkomst afgesloten met de industrie. In 2020 zou de stap gezet worden naar een samenwerkingsovereenkomst. Dit traject is vertraagd.
onderwijs en arbeidsmarkt. Daarnaast hebben we in 2020 vier partijen doorverwezen naar het Programma Investeringsgereed en Innovatief MKB (PIM) van de provincie Noord-Holland.
Doelstelling 2.2 Een aantrekkelijke stad om te verblijven
Prestatie 2.1.2 Kennis en inzicht voor economische ontwikkeling en innovatie Het stimuleren van innovatie is een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige Zaanse economie. Zaanstad profiteert van de ligging in de Metropoolregio Amsterdam: een dynamische, innovatieve regio met kennisinstellingen die Zaanstad de mogelijkheid biedt zich verder te ontwikkelen tot kennis- en innovatiestad. Bovendien kan innovatie een belangrijke rol spelen in het realiseren van de Zaanse ambities op het gebied van circulariteit en energietransitie. Dit heeft onze bijzondere aandacht.
Bij een aantrekkelijke stad is een divers en aantrekkelijk cultureel aanbod onmisbaar (zie ook programma 3). Enerzijds zijn culturele voorzieningen nodig om bezoekers te trekken en tegelijkertijd versterkt dit het draagvlak voor een verspreid en divers aanbod van culturele voorzieningen binnen Zaanstad. Toerisme levert extra banen en dynamiek in de gemeente op. De Zaanse Schans is onze lokale toeristische magneet. De uitdaging is om de groeiende stroom bezoekers langer aan onze stad en streek te binden en om ze beter te spreiden over de stad. Door beter op die groei in te spelen, het aanbod van toeristische bezienswaardigheden te vergroten en te spreiden, richt Zaanstad zich op álle bezoekers; een aantrekkelijke stad voor zowel inwoners als bezoekers.
Activiteiten en realisatie Analyseren van de regionale arbeidsmarkt en doorontwikkelen werkgeversbenadering 2020 stond in het teken van corona en de effecten daarvan op de arbeidsmarkt. Het Regionaal Werkbedrijf (RWB) Zaanstreek/Waterland heeft de regie in de Zaanse arbeidsmarktregio om te werken aan een werk-naar-werk of mobiliteits-infrastructuur. Dit is een netwerk van publieke en private partijen die samen werkgevers en (nog werkende) werkzoekenden kunnen helpen bij vraagstukken op het gebied van arbeidsmobiliteit. Dit is in 2020 opgestart en zal in 2021 in uitvoering gaan.
Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 2.2.1 Een meer divers en verspreid toeristisch aanbod in Zaanstad Zaanstad heeft een authentiek en interessant verhaal te vertellen aan zowel onze inwoners als bezoekers. Het grote aantal unieke locaties en gebouwen getuigt van de bijzondere geschiedenis van de streek. De belangrijkste trekpleisters hierbij zijn de Zaanse Schans, het centrum van Zaandam, het Hembrugterrein en de zaanbocht in Wormerveer. Het zijn gebieden in de stad waar aanbod, bereikbaarheid en promotie samenvallen. Het aanbod van toeristische trekpleisters in Zaanstad moet groter worden en meer verspreid door de stad.
Behoud en verbeteren informatiepositie De kwaliteit van het vestigingenregister is in 2020 verbeterd. Er is hard gewerkt aan het verhogen van de respons van de werkgelegenheidsenquête, onder meer door nabellen. Hiermee is de betrouwbaarheid van de gegevens verbeterd. Daarnaast hebben we regionaal en landelijk samenwerking gezocht. Ervaringen over de effecten van corona en de aanpak hiervan zijn uitgewisseld in MRA-verband, met het G40-stedennetwerk en een landelijke projectgroep over veerkracht en wendbaarheid van regio’s.
Activiteiten en realisatie Vaststellen Ontwikkelstrategie Zaanse Schans De ontwikkelstrategie is in 2020 afgerond en vastgesteld door de gemeenteraad. Aan de uitvoering wordt momenteel samen met de stichting, ondernemers en bewoners gewerkt.
Inzicht bieden in economische ontwikkeling De publicatie Werken langs de Zaan is in 2020 niet verschenen. Dit komt omdat de werkgelegenheidsenquêtes als gevolg van de coronacrisis zijn opgeschoven naar eind 2020. Deze enquêtes zijn voor de publicatie een belangrijke gegevensbron.
Opstellen en invoeren druktebheersplan Zaanse Schans Voor corona was op hoogtijdagen sprake van een onbeheersbare drukte op de Zaanse Schans. In maart 2020 werd het rustig. Door deze ontwikkeling is in 2020 nog geen onderzoek gedaan naar de toeristische draagkracht in het gebied.
Innovatie Met de realisatie van het Fieldlab Robotica en Tech Lands (Zaan Campus) is de innovatie vooral gericht geweest op onderwijsinnovatie. Dit draagt bij aan een vraaggericht onderwijsaanbod en verkleint de mismatch tussen 37
2021/9502
Activiteiten en realisatie Ontwikkeling Regionale Energiestrategie (RES) De concept-RES Noord-Holland Zuid is in mei 2020 vastgesteld door het college. Dit document is het resultaat van onderzoeken, gesprekken en bijeenkomsten. In de zes deelregio’s hebben gemeenten, provincie, waterschappen en netbeheerders samen met inwoners, ondernemers, energiecoöperaties en maatschappelijke organisaties op het gebied van natuur, milieu en land- en tuinbouw gekeken naar waar grootschalig wind- en zonne-energie opgewekt zou kunnen worden. In de energieregio zijn zeventig lokale bijeenkomsten gehouden. Hieraan hebben meer dan 1.500 mensen deelgenomen. Momenteel wordt toegewerkt naar de RES 1.0. Naar verwachting zal deze in het eerste kwartaal van 2021 vastgesteld kunnen worden.
Aanpassing van het bestuursmodel van de Zaanse Schans Stichting de Zaanse Schans is naar aanleiding van het in december 2019 uitgebrachte advies over de Zaanse Schans gestart om het bestuursmodel te herzien. Hierover hebben zij afstemming gezocht met partijen op de Zaanse Schans en met de gemeente. De opmerkingen zijn verwerkt in de concept statuten en reglement adviesorgaan Overleg Zaanse Schans. Opstellen programma Toerisme Actualisatie van de toeristische visie is in 2020 vertraagd door corona. In de actualisatie van de toeristische visie is nadrukkelijk de verbanden gezocht met overlappende thema’s zodat de integraliteit beter naar voren komt. In de visie zijn tevens de verschillende gebieden geanalyseerd om ook hier de verbanden te leggen en een completer, meer divers en weider verspreid aanbod in de markt aan te bieden. Zodra het toerisme zal groeien en de gemiddelde hotelbezetting van 15% naar >70% toeneemt biedt dit kans voor herstel en activering van het aanbod.
Doelstelling 2.3 Zaanstad klimaatneutraal in 2030-2040 en circulair in 2050
Organiseren van Klimaattafels / totstandkoming Zaans Klimaatakkoord Het Zaans Klimaatakkoord 1.0 bundelde de bestaande initiatieven in 2019. In 2020 is het Klimaatakkoord 2.0 opgesteld. Hierin zijn nieuwe ontwikkelingen en de uitkomsten van de klimaattafels opgenomen. Ook staan er inspirerende voorbeelden in en een vooruitblik op 2021. In 2020 is ook een eerste doorrekening gemaakt van de potentiele CO2 -reductie van de initiatieven uit het Klimaatakkoord.
De verandering van het klimaat, de instabiliteit in de wereldhandel en de eindigheid van fossiele energiebronnen en grondstoffen maken in de komende decennia een volledige transitie naar een circulaire samenleving met hernieuwbare energiebronnen noodzakelijk. Het bewustzijn hierover groeit, evenals de economische waarde hiervan. In de samenleving zijn steeds meer initiatieven in het licht van deze transities zichtbaar. Via het Klimaatakkoord heeft het Rijk dwingende maatregelen en taakstellingen aangekondigd. Er is veel inzet uit de samenleving nodig om de benodigde stappen echt te zetten. Dat vraagt van de gemeente een regie- en voorbeeldfunctie.
In 2019 hebben we de Zaanse klimaattafels Industrie, Bedrijven, Maatschappelijke organisaties, Wonen, Mobiliteit en Gemeente georganiseerd. In 2020 is de tafel Mobiliteit opgegaan als thema binnen de andere tafels. Door corona vervielen de geplande tafelbijeenkomsten in het voorjaar. Tussen half september en eind oktober 2020 hebben we daarom vier online klimaattafels georganiseerd, met gemiddeld zestig deelnemers per tafel. Een van die tafels was een extra klimaattafel over groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie, naar idee van deelnemers aan eerdere klimaattafels. Met de opbrengst van de online klimaattafels hebben we verder gewerkt aan het in kaart brengen van alle (beleids)ontwikkelingen. Het opstellen van een Warmtetransitievisie In 2020 is de Verkenning Warmtetransitie uit 2019 uitgewerkt tot een concept Transitievisie Warmte. Deze Transitievisie beschrijft op welke manier Zaanstad als gemeente de warmtevraag op een aardgasvrije en duurzame manier kan invullen. Daarbij nemen we ook de resultaten uit de RES mee. De Transitievisie gaat over de gebouwde omgeving, maar er wordt ook gekeken naar andere sectoren zoals de industrie.
Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 2.3.1 Transitie naar een CO2 -neutrale samenleving De missie van Zaanstad is om de gehele gemeente uiterlijk in 2040 klimaatneutraal te maken. Klimaatneutraal betekent dan: alle activiteiten tezamen genomen hebben geen impact op het klimaat. Daarbij ligt focus op het reduceren van de CO2 -uitstoot door energiegebruik. Zaanstad gaat uit van de kracht van de samenleving. De gemeente voert regie door mensen bij elkaar te brengen, kennis te leveren en mee te denken over externe financiering van acties die door andere partijen worden uitgevoerd.
Prestatie 2.3.2 Transitie naar een circulaire economie Als snelgroeiende stad wil Zaanstad in 2050 volledig circulair zijn. Daarvoor is een grote omslag nodig. In de huidige economie, worden grondstoffen geconsumeerd, tot producten verwerkt en weggegooid. Dit is niet langer houdbaar en wenselijk. Tegelijkertijd biedt de overgang 38
2021/9502
naar een circulaire economie kansen voor Zaanstad, op het gebied van innovatie, werkgelegenheid, gezondheid en reductie van CO2 -uitstoot.
Doelstelling 2.4 Duurzame inzetbaarheid van het Zaanse arbeidspotentieel
Activiteiten en realisatie Dutch Centre for Circular Textiles in Zaanstad De voorbereiding van realisatie van het industriële hart van het International Centre for Circular Textiles heeft in 2020 volle aandacht gekregen. De betrokken partijen hebben een nieuw bedrijf opgericht en een ondernemingsplan opgesteld. Doel is om van afgedankt gesorteerd textiel grondstoffen te maken voor nieuwe producten. Hiervoor zijn nieuwe machines aangekocht en in ontwikkeling. Voor de Denim Deal zijn met betrokken overheidspartijen en marktpartijen uit de textielindustrie afspraken gemaakt over de verwerking van circulaire grondstoffen in nieuwe textiele producten.
De arbeidsmarkt is volop in beweging. Het is van belang dat de Zaanse beroepsbevolking daarvan beter kan profiteren. Zaanstad zet zich in om mensen toe te leiden naar het werk van morgen. In samenwerking met het onderwijs en het bedrijfsleven zorgen we voor omscholingsmogelijkheden om de vaardigheden te leren, die, nu en straks, op de arbeidsmarkt worden gevraagd. Zaanstad participeert in House of Skills, waarbij de mismatch tussen vraag en aanbod wordt aangepakt. Het doel is om de doorstroom van lager- en middelbaar opgeleiden van krimp- naar groeisectoren te stimuleren. Duurzame inzetbaarheid (employability) is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. De gemeente heeft er veel baat bij dat samenspel te bevorderen.