Vorige versie Jaarstukken 2020 opgemaakt

2021/9502

Jaarstukken 2020

2021/9502

Inhoudsopgave 1. Hoofdlijnen

3

1.1 Leeswijzer 1.2 Samenstelling van het bestuur 1.3 Bestuurlijke hoofdlijnen 1.4 Financiële hoofdlijnen

4 6 7 15

2. Programma’s

19

2.1 Programma Onderwijs, jeugd en zorg 2.2 Programma Werk, inkomen en economie 2.3 Programma Maatschappelijke ontwikkeling 2.4 Programma Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling 2.5 Programma Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid 2.6 Programma Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening 2.7 Programma Bestuur en financiën

3. Paragrafen

20 32 46 58 70 82 94

104

3.1 Lokale heffingen 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen 3.4 Financiering 3.5 Bedrijfsvoering 3.6 Verbonden partijen 3.7 Grondbeleid 3.8 Corona

105 112 119 123 130 141 179 185

4. Financiële jaarrekening

197

4.1 Overzicht van baten en lasten 4.2 Analyse resultaat op hoofdlijnen 4.3 Overzicht van incidentele baten en lasten 4.4 Begrotingsrechtmatigheid

198 199 203 208

5. Balans en toelichting

209

5.1 Balans 5.2 Toelichting op de balans

210 212

6. Bijlagen

231

6.1 Overzicht van baten en lasten per product 6.2 Investeringen 6.3 BBV-indicatoren 6.4 Taakvelden 6.5 Kengetallen bezwaar en beroep 6.6 Handhavingsprogramma 6.7 SiSa 6.8 Bestemmingsreserves 6.9 Voorzieningen 6.10 Subsidies 6.11 Controle verklaring van de onafhankelijke accountant

2

232 238 243 246 248 249 267 280 295 300 306

2021/9502

1. Hoofdlijnen 1.1 1.2 1.3 1.4

Leeswijzer Samenstelling van het bestuur Bestuurlijke hoofdlijnen Financiële hoofdlijnen

3

2021/9502

1.1 Leeswijzer Met deze leeswijzer willen we u makkelijk door de jaarstukken navigeren. Voor verschillende onderwerpen wordt aangeven waar u deze in de jaarstukken kunt vinden. Via verschillende stappen kunt u steeds meer gedetailleerde informatie krijgen. De eerste stap is ‘Het jaar 2020 in één oogopslag’. Dit overzicht biedt een samenvatting van de jaarstukken 2020. Daarna worden in de bestuurlijke hoofdlijnen de belangrijkste resultaten vermeld. Voor de meest gedetailleerde informatie wordt u verwezen naar de programmaverantwoording en de paragrafen. In de programmaverantwoording is op activiteitenniveau toegelicht wat de realisatie over 2020 is. Ook zijn de financiële afwijkingen op programmaniveau toegelicht. De paragrafen zijn een soort dwarsdoorsnede van de programma’s. Hierin staat informatie over de financiële positie van de gemeente, over beheersmatige aspecten en over risico’s. Daarna treft u in het financiële deel van de jaarstukken het overzicht van baten en lasten en de balans met toelichting. Als laatste zijn bijlagen opgenomen die dieper ingaan op een aantal onderwerpen, met name financieel gerelateerd. Hieronder volgt een verdere uitleg per onderdeel. Het jaar 2020 in één oogopslag Als losse bijlage is ’Het jaar 2020 in één oogopslag’ bijgevoegd. Hierin zijn de meest aansprekende financiële en beleidsmatige onderwerpen weergegeven.

Op financieel gebied zijn de lasten en baten voor diverse onderwerpen opgenomen om inzicht in het volume en de aard van de uitgaven en inkomsten te geven. Een aparte grafiek laat zien welke delen hiervan incidenteel en structureel zijn. Ook de balanspositie is opgenomen en de hoogte van de

bezittingen en schulden uitgedrukt per inwoner. Op beleidsmatig gebied zijn aansprekende zaken uitgelicht langs de acht lijnen van het coalitieakkoord. Bestuurlijke hoofdlijnen Ieder jaar legt het college via de jaarstukken verantwoording af over de behaalde resultaten van het afgelopen jaar en kijkt het college via de begroting vooruit naar de komende jaren. 4

2021/9502

corona heeft een belangrijke plaats ingenomen in het jaar 2020. In de hoofdlijnen starten we met de impact hiervan op de gemeente Zaanstad. Daarna worden de bestuurlijke hoofdlijnen in de volgorde van de programma’s weergegeven.

schuldpositie in de jaarrekening’. In deze paragraaf wordt daarom uitgebreid uitgelegd met welk doel schulden zijn ontstaan, wat de hoogte van de schulden is en wat de vooruitzichten zijn. 5. Bedrijfsvoering; geeft inzicht in de speerpunten van de interne bedrijfsvoering en in het personeelsbestand inclusief inhuur. 6. Verbonden partijen; geeft inzicht in de samenwerkingsverbanden die de gemeente heeft. 7. Grondbeleid; geeft inzicht in de wijze waarop het grondbeleid binnen de gemeente wordt ingezet. 8. Corona; geeft inzicht in waar compensatie voor ontvangen is en op welke gebieden er uitgaven gedaan zijn.

Ook wordt op hoofdlijnen een financieel overzicht gegeven, waarbij de grote financiële afwijkingen ten opzichte van de Narap 2020 worden beschreven. In de financiële hoofdlijnen zijn ook enkele belangrijke financiële indicatoren opgenomen. Programmaverantwoording De gemeenteraad stelt de begroting vast op programma­ niveau. Per programma worden in dit onderdeel zowel de beleidsmatige als de financiële resultaten vermeld. Om dit onderdeel zelfstandig leesbaar te maken zijn ook de doelstellingen en de prestaties uit de begroting opgenomen. Op activiteitenniveau is de realisatie vermeld.

Financiële jaarrekening De financiële jaarrekening geeft inzicht in het behaalde financiële resultaat. Dit wordt in het overzicht van baten en lasten op programmaniveau weergegeven waarin de stortingen en de onttrekkingen aan de reserves per programma apart worden weergegeven. De cijfers zijn toegelicht met een analyse op hoofdlijnen waarin het ontstaan van het resultaat wordt uitgelegd. Ook wordt hier een toelichting op de incidentele baten en lasten gegeven. Inzicht hierin is belangrijk voor de structurele financiële houdbaarheid.

De financiële resultaten zijn voor het programma als geheel opgenomen, omdat de gemeenteraad op programmaniveau autoriseert. Er zijn 7 programma’s: Programma 1: Onderwijs, jeugd en zorg Programma 2: Werk, inkomen en economie Programma 3: Maatschappelijke ontwikkeling Programma 4: Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling Programma 5: Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Programma 6: Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Programma 7: Bestuur en financiën

Balans De balans geeft de bezittingen en schulden van de gemeente weer per einde van het jaar ten opzichte van het begin van het jaar. In de toelichting zijn alle verschillende onderdelen verder gespecificeerd. Hier is bijvoorbeeld ook een overzicht van de reserves en de voorzieningen te vinden met een toelichting omtrent het gebruik.

Het investeringsfonds en het transformatiefonds maken onderdeel uit van programma 7.

Bijlagen In de bijlagen wordt verplichte informatie gegeven (taakvelden, BBV-indicatoren, Sisa), maar ook worden de investeringen verder toegelicht en is er een overzicht van baten en lasten op prestatieniveau opgenomen. Bijlagen met niet financiële informatie gaan over het handhavingsprogramma en over kengetallen bezwaar en beroep.

Paragrafen In de paragrafen staat informatie over de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico’s. Er zijn 7 (verplichte) paragrafen. Er is een extra paragraaf toegevoegd waarin de financiële gevolgen van de Coronacrisis worden toegelicht. 1. Lokale heffingen; geeft inzicht in de opbrengsten van belastingen en heffingen. 2. Weerstandsvermogen en risicobeheer; geeft inzicht in de risico’s en in welke mate de gemeente in staat is deze op te vangen. Hierin zijn onder andere kengetallen over de schuldpositie, solvabiliteit en structurele exploitatieruimte opgenomen. 3. Onderhoud kapitaalgoederen; geeft inzicht in de onderhoudsstaat van de gemeentelijke bezittingen en openbare ruimte. 4. Financiering; geeft inzicht in de schuldpositie en betaalde rente. In 2019 is deze paragraaf uitgebreid ten opzichte van voorgaande jaren, om invulling te geven aan de afspraken die met DZ gemaakt zijn. Eén van de afspraken is het ‘afleggen van verantwoording over de

De inhoudsopgave (in definitieve versie) van het digitale document heeft linkjes naar de betreffende onderdelen.

5

2021/9502

1.2 Samenstelling van het bestuur Jan Hamming, burgemeester • Bestuurlijke organisatie • Openbare orde en veiligheid • Handhaving • Programmatische aanpak Poelenburg • Strategische ontwikkeling / beleidscoördinatie • Onderzoek en statistiek • Externe betrekkingen en internationaal beleid • Communicatie • Antidiscriminatiezaken • P&O, Juridische kwaliteit, inkoop • ICT & Informatievoorziening Hans Krieger (VVD), locoburgemeester • Financiën • Economische Zaken, Markten & Kermissen • Gebiedsontwikkeling, MAAK.Zaanstad • Grondzaken, Grondbeleid • Wijkwethouder Zaandam Centrum, Oud Zaandijk en Oud Koog aan de Zaan

Natasja Groothuismink (ROSA), wethouder • Werk & inkomen • Werkom vanuit opdrachtgeverschap • Zorg • Monumenten en erfgoed • Dierenwelzijn • Onderwijs • Wijkwethouder Wormerveer, Westknollendam, Zaandam Noord en Kogerveld Annette Baerveldt (D66), wethouder • Duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie • Toerisme, evenementen en streekmarketing • Democratische Kwaliteit • Warmtenet vanuit opdrachtgeverschap • Cultuur • Wijkwethouder Peldersveld Hoornseveld en Poelenburg Songül Mutluer (PvdA), wethouder • Wonen en bouwen • Jeugd(zorg) • Ouderenbeleid • Minimabeleid • Wijkwethouder Oude Haven, Zaandam West en Rosmolenwijk

6

Rita Noordzij (CU), wethouder • Dienstverlening • Actief burgerschap & buurthuizen • Integratie en LHBTI-emancipatie • Burger- en raadsparticipatie • Wijkwethouder Krommenie en Westzaan Wessel Breunesse (GroenLinks), wethouder • Ruimtelijke Ontwikkeling • Natuur en Landschap • Milieu • Klimaatadaptie • Wijkwethouder Rooswijk, Westerkoog en Nieuw West Gerard Slegers (CDA), wethouder • Bereikbaarheid, mobiliteit en parkeren • Openbare ruimte • Havens en Vaarwegen • Sport • Wijkwethouder Zaandam Zuid en Assendelft Cis Apeldoorn, gemeentesecretaris

2021/9502

1.3 Bestuurlijke hoofdlijnen Maar de beperkende maatregelen die ten gevolge van het virus zijn opgelegd treffen niet alleen de meest kwetsbaren. Ook ondernemers en instellingen worden hierdoor hard getroffen. Sommige sectoren (zoals de horeca en de cultuursector) zijn in acute problemen terecht gekomen, voor andere sectoren kunnen de gevolgen later zichtbaar worden. Door de meest recente lock down van december wordt inmiddels ook het midden- en kleinbedrijf zwaar geraakt.

In januari 2020 organiseerden we samen met de Zaanse ondernemersorganisaties een zeer goed gewaardeerde nieuwjaarsbijeenkomst in het Zaantheater voor onze inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en andere bondgenoten. We konden we ons toen nog niet voorstellen dat corona de Zaanse samenleving in een situatie zou brengen die we niet eerder hebben gekend en waarvan het verdere verloop onzeker is gebleken. We hebben daar als gemeente voortvarend op ingespeeld, in nauwe samenwerking met de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland. Eerste prioriteit was daarbij gericht op de gezondheid van onze inwoners, onder meer door het inrichten van coronaposten. Daarnaast moesten we de bakens verzetten op het gebied van openbare orde en veiligheid; het afsluiten van gebieden, andere inzet van handhaving en voorlichting werden plotseling prioriteit. En om de eerste nood bij ondernemers en instellingen te ledigen hebben vele collega’s hard gewerkt om de rijksregelingen zoals ToZo te implementeren.

Ondanks de beperkingen van corona en de maatregelen die we hebben moeten nemen om de stad vitaal te houden, hebben we in 2020 weer stappen gezet in de uitvoering van het coalitie akkoord, veelal in nauwe samenwerking met onze partners.

De stad vitaal houden Instellingen en ondernemers vormen een belangrijke basis voor een vitale stad. Wanneer zij wegvallen komt de leefbaarheid steeds meer onder druk te staan. Bovendien neemt de werkloosheid snel toe en is het zaak deze mensen zo snel mogelijk weer aan het werk te helpen. Daarom hebben we geïnvesteerd in het behoud van een vitale stad het motto: nu investeren in die vitale stad voorkomt hogere kosten op een later moment. We hebben onze (beperkte) middelen en rollen effectief en efficiënt ingezet om zoveel mogelijk instellingen en bedrijven te steunen; in aanvulling op de richtlijnen en maatregelen vanuit Rijk, provincie en RIVM.

We wilden ook weten welke maatschappelijke impact corona op de korte en langere termijn heeft op onder meer onderwijs, cultuur, sport, zorg (wijkteams). Alle analyses wijzen er op dat de crisis grote impact heeft op de inwoners van Zaanstad. Duidelijk is geworden dat de inwoners die het al moeilijk hadden nóg kwetsbaarder werden of zullen worden. Toenemende kansenongelijkheid in de stad is daardoor een groot risico. Landelijk hebben we hiervoor aandacht gevraagd via het Manifest van de 15 steden, via de Commissie Depla en het Nationaal Plan Onderwijs waar nu aan gewerkt wordt.

7

2021/9502

Samen de stad mooier maken. Zaanstad staat op een cruciaal moment in haar ontwikkeling. De stad groeit naar 200.000 inwoners in 2040. Het was voor corona al een complexe opgave om de stad te laten groeien met kwaliteit, terwijl we ook de kwaliteit in de bestaande stad willen behouden en versterken. Iedereen moet kunnen blijven meedoen en de stad moet fysiek niet ‘op slot’ gaan. De unieke combinatie van wonen, werken en recreëren moet behouden blijven. En we willen dat doen in bondgenootschap met onze inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) partners. Samen de stad mooier maken dus.

linten en paden en ruimtelijke programma’s van eisen van gebiedsontwikkelingsprojecten. De transformatie van het Meneba-terrein, de voormalige meelfabriek in Wormerveer, is een voorbeeld waar ruimtelijke- en cultuurhistorische kwaliteiten hand in hand gaan. We hebben hier een cultuurhistorische verkenning uitgevoerd en deze is ter inspiratie en als richtlijn gebruikt voor de ruimtelijke uitwerking in het programma van eisen en in de Anterieure Overeenkomst met de ontwikkelaar. Veiligheid bruggen Het project Verbeteren Veiligheid Brugbediening is verder uitgevoerd. Enkele voorbeelden zijn: gele attentievlakken, extra camera’s, signalering, balustrades, leuningen, etc. De deelprojecten ‘totaalbeeld brug’ (aanbrengen van valcamera’s) en ‘gele vlakken op de door Zaanstad bediende beweegbare bruggen’, zijn in dit jaar afgerond. Ook de integrale veiligheidsmaatregelen op de Pr. Bernhardbrug zijn grotendeels uitgevoerd. Verder zijn er attentieknoppen als proef op de Pr. Bernhardbrug aangebracht. Tegelijk wordt gewerkt met automatische beelddetectie. Tenslotte is het deelproject Optimalisatie Camerabeelden opgestart en is de Spoorbrug Zaandam inmiddels voorzien van gekwalificeerde camerabeelden.

Corona heeft deze uitdagingen voor Zaanstad niet veranderd, sterker: het werken aan deze opgaven samen met onze partners is nog urgenter geworden. Maar de pandemie zorgde er wel voor dat we af en toe moesten improviseren op vraagstukken die we niet hadden voorzien. De samenwerking met onze partners moesten we door de beperkingen van corona steeds meer digitaal vormgeven. Ondanks de beperkingen van corona hebben we in 2020 stappen gezet in de uitvoering van het coalitieakkoord, veelal in nauwe samenwerking met onze partners.

Prettig wonen Zaanstad wil de komende decennia groeien. Omdat deze groei binnenstedelijk zal zijn moet dit gepaard gaan met verbetering van de fysieke en sociale kwaliteit van de gehele stad. Daarom kijken we naar de waarde en betekenis van de openbare ruimte, van het landschap in en om de stad en naar de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Ten slotte naar de ambities die we hebben op het gebied van bijvoorbeeld klimaatadaptatie en energietransitie.

Verbeteren aansluiting met de regio In het kader van AVANT hebben wij de voorbereiding afgerond. De beoogde start realisatie is in 2021. Ten aanzien van de Guisweg hebben we interactief een voorkeursalternatief vastgesteld en zijn we gestart met de volgende fase. Tenslotte is de Wilhelminasluis opgeleverd en is het besluit tot aanbesteding van de Zaanbrug genomen; uitvoering 2021-2023.

Gezond leven Voor inwoners die jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning nodig hadden of onderwijs volgden, is 2020 een bewogen jaar geweest. Corona had veel impact en tegelijkertijd moesten de kosten van jeugdhulp en WMO beheersbaar blijven. Met onze partners werkten we samen om leervertraging en gevoelens van eenzaamheid te voorkomen

Stevige groei impuls in 2020 Om de woningbouw- en verstedelijkingsdoelen te realiseren, hebben we in 2020 nieuwe stappen gezet. Vanuit de woningbouwimpuls van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft Zaanstad een financiële bijdrage gekregen. We hebben drie aanvragen voor de eerste twee tranches van de rijksregeling woningbouwimpuls ingediend. Daarvan zijn er twee toegekend; voor Zaandam Centrum en in de Kogerveldwijk. Daarnaast zijn de bestemmingsplannen van de Zaanse Helden, Bannehoven, Houthavenkade, Noordeinde en Oostzijderpark vastgesteld. Na onherroepelijke vergunning kunnen hier uiteindelijk 2124 woningen gebouwd. Ook wordt er gebouwd op onder meer Gouwpark, Oostzijderpark, Brokking, Kreekrijk, Burano, de Industrieel en de Pauw.

Start stedelijk jeugdteam Het jeugdteam werkt als één stedelijk team en heeft de samenwerking met het onderwijs en de Sociaal Wijkteams sterk verbeterd. We hebben de informatieketen te verbeterd, waardoor we beter zicht hebben op de hulp die wordt geleverd en de kostenontwikkeling daarvan. Dak– en thuislozen Naast de groep ‘buitenslapers zagen we in 2020 het aantal economisch daklozen toenemen. Zeker bij de groep economisch daklozen is het van belang direct ondersteuning te bieden. Om grotere problemen op de langere termijn te voorkomen hebben we geïnvesteerd in het

Cultuurhistorische waarde als bouwsteen in de gebiedsontwikkeling In 2020 zijn ruimtelijke en cultuurhistorische kwaliteitskaders vastgesteld. Denk hierbij aan de visie voor dijken, 8

2021/9502

openen van een noodopvang. Door middel van een quick-scan naar de zorgbehoefte en mogelijkheden van de personen hebben we beter zicht gekregen op de problematiek van de groep. Ook de personen bekend bij de wijkteams, Zaanerf en diverse zorgaanbieders werden hierin betrokken. De nieuwe inzichten kunnen goed kunnen gebruiken voor de opzet van maatschappelijke opvang en verwerken in de aanbesteding Beschermd Wonen.

Om de doorstroom van ouderen naar een geschikte woning te bevorderen is een subsidie voor een doorstroomregeling ingesteld. Er is brede aandacht voor alternatieve woon-zorgvormen en woningen voor ouderen. Voorbeeld hiervan is de aankomende nieuwbouw op het oude gasfabrieksterrein in Krommenie, waar de wijk zelf onder meer koos voor 12 woningen voor senioren met een gezamenlijke ‘huiskamer’. Een aantal bestaande woningcomplexen is beter toegankelijk gemaakt voor ouderen. Wij zijn gestart met de vertaling van de Regiovisie Ouderenzorg Zaanstreek-Waterland 2020 – 2025 naar een programma gericht op het versterken van de zorg voor ouderen. Dat doen we ook in de samenwerking met Zilveren Kruis.

Waardig ouder worden We werken samen aan een inclusieve samenleving, waarin iedereen volwaardig kan meedoen en mensen elkaar helpen om zo lang mogelijk zelfstandig en prettig thuis te kunnen wonen. Eén van de speerpunten is dat inwoners in de eigen wijk waardig ouder kunnen worden. We werken onder andere aan passende woonzorgvormen, een veilige en toegankelijke woonomgeving en een gevarieerd zorg- en dienstenaanbod. Alle inwoners met een ondersteuningsvraag moeten terecht kunnen bij de Sociaal Wijkteams.

Samen met de wijkteams en de Zaanse mantelzorgers hebben we verbetering aangebracht in de ondersteuning van de mantelzorgers, waaronder op het gebied van samenwerking en communicatie.

Corona maakt ouderen eenzaam De strategische agenda ‘ouder worden’ is in 2020 verder uitgevoerd. Het was voor ouderen geen gemakkelijk jaar. Door corona was er meer eenzaamheid en gemis aan contact.. Er is ingezet op aanbod van praktische hulp, beeldbellen, telefonische doktersconsulten en buitenconcerten. In de actieweek ‘Eén tegen eenzaamheid’ werden koffie/thee pakketjes met kletskaartjes uitgedeeld in de diverse wijken. Ontmoeting en verbreding woon/zorg voorzieningen Het verminderen van eenzaamheid onder ouderen is belangrijk. Mede daarom voerden we een praktisch onderzoek uit om te kijken hoe nieuwe ontmoetingsruimten tot stand kunnen komen en hoe de bestaande beter gebruikt kunnen worden. Hierin worden aanbevelingen gedaan voor de gemeente, de partners én de beheerders/ gebruikers zelf.

9

2021/9502

jongeren die dat nodig hebben. Samen met het onderwijs voorkomen ze daarmee schooluitval. Er was veel aandacht voor de aansluiting met werk en zorg. Omdat de medewerkers afgelopen jaar minder op de school aanwezig, gebruikten zij andere manieren om uitval van jongeren te voorkomen. Ze legden veel telefonisch of appcontact met jongeren en ze deden drempelbezoeken als dat nodig was. Leerplicht werkte succesvol samen met de BOA’s. Zij gingen samen de straat op om jongeren op te zoeken en contact te leggen. Deze samenwerking kreeg veel landelijke aandacht. Omdat het onderwijs 2020 voor een groot deel digitaal was hebben wij waar nodig kinderen voorzien van laptops, zodat ze thuisonderwijs konden volgen. Daarnaast hebben we noodopvang gerealiseerd voor kwetsbare leerlingen, samen met de scholen en de kinderopvang. Met Fluxus en het Sportbedrijf hebben we ook (digitale) activiteiten georganiseerd. Zo konden de kinderen in deze periode toch actief blijven en contact houden met leeftijdsgenoten.

Welvarende stad Corona heeft een grote stempel gedrukt op de gehele maatschappij. De pandemie had impact op de gezondheid van onze inwoners. Er was een toename van eenzaamheid en veel inwoners misten contact. Het culturele leven kwam in zijn geheel tot stilstand. Sail, de Zomer van Monet en vele andere evenementen en culturele activiteiten werden afgeschaald of uitgesteld. De hierdoor vrijgekomen middelen zijn voor een deel gebruikt om de schade bij Zaanse culturele instellingen en verenigingen op te vangen. Waar mogelijk als cofinanciering bij regelingen van het Rijk of de Provincie.

Werk inkomen en economie In 2020 lag de focus op het bieden van ondersteuning aan bedrijven die getroffen zijn door de coronacrisis. Met alle macht hebben gezorgd dat de overheidssteunpakketten als de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo), Tegemoetkoming vaste lasten (TvL), en de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (Now) werden uitgevoerd.

Sportaccommodaties werden gesloten en daarnaast werden andere beperkingen opgelegd, zoals ten aanzien van groepsgrootte en onderscheid tussen kinderen en volwassenen.

Corona heeft de focus van de werkgeversdienstverlening gedeeltelijk verlegd. Het aantal vacatures is gedaald en een deel van de werkgevers waarmee wordt samengewerkt heeft het zwaar. Met die werkgevers bleven we in contact door ze luisterend oor te bieden en te verwijzen naar beschikbare regelingen. Tegelijkertijd zijn mensen bemiddeld naar sectoren waar nog wel vacatures zijn. De plannen voor de doorontwikkeling van het regionaal werkgeversservicepunt (WSP) zijn in eerste instantie uitgesteld, maar in de loop van het jaar alsnog opgestart. De plannen voor doorontwikkeling blijven ongewijzigd en lopen door in 2021.

Ondanks corona vele initiatieven Ondanks de ingrijpende coronamaatregelen hebben de sectoren cultuur, sport en onderwijs laten zien dat ze heel flexibel zijn. Vooral voor de jeugd wisten zij een mooi programma te maken. Samen met het Sportbedrijf hebben is een sportloket opgezet. Hier kunnen sportverenigingen terecht met coronavragen en kunnen wij meer sturing geven aan samenwerking en verbinding tussen de diverse verenigingen en verschillende takken van sport. Het Sportbedrijf organiseerde in 2020 een zomer-, herfst-, en winterexperience om kinderen tot en met 17 jaar toch een kwalitatief hoogwaardig sport- en cultuuraanbod te kunnen bieden. Samenwerking tussen leerplicht, jongerenloket, RMC, etc. geïntensiveerd Om de toename van leervertraging en gevoelens van eenzaamheid zoveel mogelijk te voorkomen hebben we de samenwerking met onze partners geïntensiveerd. Zo hebben de medewerkers van Leerplicht, RMC en Jongerenloket zich samen ingezet voor begeleiding van

10

2021/9502

In 2020 hebben we grote stappen gezet in de Zaancampussamenwerking tussen bedrijfsleven, opleidings- en onderwijspartners en overheid. De Zaancampus is dé centrale techniekopleider voor onze regio en daarbuiten.

De Aanpak Risicojongeren is onderdeel van het tweejarige project Back on Track in 075. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft hiervoor 1,63 miljoen euro subsidie toegekend. Hierbij richten wij ons op de risicojongeren zelf, het gezin, de scholen en de digitale (leef)wereld van de jongeren.

Bij het opleiden van technici voor de energietransitie gaat het vooral om functies in de installatie- en elektrotechniek. Dit is een integraal onderdeel van de Zaancampus. De in dit jaar geformaliseerde samenwerking tussen de Zaancampus-opleiders en Engie op het gebied van duurzaamheid zal in de komende tijd nieuwe initiatieven en mogelijkheden opleveren. Medio 2021 wordt een stichting opgericht waarin de Zaancampus-samenwerking formeel haar beslag krijgt.

Tot slot heeft Zaanstad als deelnemer in een landelijke werkgroep een substantiële bijdrage geleverd aan een nationaal plan om wapenbezit en –gebruik onder jongeren tegen te gaan.

Duurzaam en groen

Om de Zaanse economie diverser te maken en het vestigingsklimaat voor (internationale) bedrijven aantrekkelijker te maken hebben wij een bidbook gemaakt om de Europese school in Zaanstad te vestigen. De Europese School levert zowel direct als indirect banen op.

Innovatie en duurzaamheid; de blik vooruit. Het stimuleren van innovatie en duurzaamheid is een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige Zaanse economie. Innovatie is niet alleen van belang met het oog op het bestrijden van de effecten van corona, maar ook voor de periode erna, om te komen tot duurzame groei.

Veilige stad Met betrokken overheidspartijen en marktpartijen uit de textielindustrie zijn afspraken gemaakt over de verwerking van circulaire grondstoffen in nieuwe textiele producten; de Denim deal . Doel hiervan is om van afgedankt gesorteerd textiel grondstoffen te maken voor nieuwe producten. Voor de Denim Deal zijn. Hiervoor zijn nieuwe machines aangekocht en in ontwikkeling.

Corona noodzaakt aanpassing bedrijfsvoering De plotselinge pandemie betekende een nieuwe prioriteit voor het hele programma Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH). De coronacrisis heeft impact op veiligheid, overlast en handhaving. In algemene zin geldt dat corona de veiligheidsopgave voor de stad groter maakt. 2020 heeft voor het toezicht en handhaving op straat voornamelijk in het teken gestaan van corona en de bijbehorende taken. Samen met onze ketenpartners hebben we flink ingezet op het waarborgen van de gezondheid en veiligheid van de Zaankanters.

Naar een schoner milieu In 2020 is de verbetering van de luchtkwaliteit in Zaanstad voortgezet. Dit komt vooral omdat het verkeer steeds schoner wordt. De Zaanse aanpak van diffuus lood vervult een voortrekkersrol in Nederland. De afgelopen jaren is deze aanpak door andere overheden overgenomen of als inspiratiebron gebruikt. Inmiddels hebben 11.000 inwoners de gelegenheid gehad om hun tuinen te laten onderzoeken op de aanwezigheid van lood.

Risicogerichte aanpak op jeugd Om overlast tegen te gaan, zet Zaanstad samen met jongerenwerk, straathoekwerk, politie en jeugdboa’s dagelijks preventief in op alle overlastlocaties. Als dit onvoldoende blijkt, brengt Zaanstad de stelselmatige veroorzakers in beeld en wordt een preventieve en repressieve groepsaanpak gestart, samen met onze partners. In 2020 hebben we actief ingezet op twee jeugdgroepen die met elkaar in heftig (online) conflict waren. Daarnaast is in het vierde kwartaal de evaluatie van de ketenaanpak jeugdoverlast gestart.

Uitvoering Grondstoffenplan Inzameling van huishoudelijk afval Met uitzondering van de pilot Saendelft zijn ook de laatste wijken van Zaanstad overgegaan op de nieuwe manier van inzamelen. Grondstoffen worden door middel van rolcontainers aan huis ingezameld. Voor het weggooien van restafval maken bewoners gebruik van ondergrondse containers. Het grondstoffenplan voor de laagbouw is hiermee afgerond. Bewoners uit de hoogbouw kunnen gebruik maken van openbare grondstofcontainers op centrale plekken in de wijk.

We willen voorkomen dat de herrieschoppers afglijden naar criminelen die ernstiger vormen van overlast en criminaliteit veroorzaken. Daarom is voor individuele jongeren van 12 tot en met 23 jaar naast de Aanpak 075 in 2020, de Aanpak Risicojongeren gestart. Jongeren krijgen van de gemeente een regisseur toegewezen, die er intensief op toeziet dat een jongere niet verder afglijdt naar de ondermijnende jeugdcriminaliteit. Ouders, broertjes en zusjes worden in deze aanpakken meegenomen.

De eerste resultaten van het grondstoffenplan zijn veelbelovend. Ondanks dat er naar schatting door corona gemiddeld 23-30% meer huishoudelijk afval is, nam de hoeveelheid huishoudelijk restafval t.o.v. 2019 alsnog met

11

2021/9502

4% af doordat de inwoners van Zaanstad het afval beter zijn gaan scheiden.

door de coronamaatregelen. Gevolgen zijn een toename van onderwijsachterstanden, spanningen in huis en financiële problemen. Voor de wijkteams werd het door corona lastiger om deze kinderen te bereiken.

Met HVC werd een nieuwe dienstverleningsovereenkomst voor zeven jaar getekend. HVC blijft het fijn huishoudelijk restafval inzamelen. Per september 2020 heeft de gemeente de inzameling van grof huishoudelijk afval overgenomen.

Bij Pact Poelenburg zijn 24 organisaties betrokken. Dit pact moet de kansenongelijkheid tussen wijken tegengaan en kent drie centrale thema’s: Jeugd, Armoede en participatie en fijn en veilig wonen.

Beheer en onderhoud van de riolering De gemeente streeft naar een doelmatige en milieuverantwoorde inzameling en afvoer van regen- en afvalwater. We werken daarbij samen met partners in de waterketen, zoals het drinkwaterbedrijf en het hoogheemraadschap. Daartoe is onder meer het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2024 is afgerond en vastgesteld door de raad. Met dit plan is gekozen om te sparen voor vervangingsinvesteringen om de schuldenlast van de gemeente te beperken. Ook zijn richtlijnen vastgesteld ten behoeve van een klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte.

Voor het thema fijn wonen hebben we samen met de corporaties en inwoners gewerkt aan een visie op wonen, als basis voor het uitvoeringsplan. Op het gebied van veiligheid is de aanpak van woonfraude gestart, met zichtbare acties in de wijken. In 2020 is een veiligheidsregisseur aangesteld met middelen vanuit de Regiodeal ZaanIJ. Ondersteuning buurthuizen Voor de buurthuizen was het moeilijk of soms zelfs onmogelijk, om activiteiten voor kwetsbare groepen te blijven organiseren of faciliteren. Onze inzet was dit jaar voor een belangrijk deel gericht op ondersteuning. De Pelikaan ondersteunen we actief bij het maken van plannen voor de beoogde nieuwe Pelikaan op het Durghorstplantsoen. Ook is een begin gemaakt met de ondersteuning van de Vuister; dit in verband met de herontwikkeling van Westerkoog.

Bij het inplannen van rioolvervanging is een goede afstemming met andere projecten in de openbare ruimte noodzakelijk. Om dit te bereiken is het investeringsplan geactualiseerd. De beschikbare budgetten voor de vervanging van riolering worden niet volledig besteed. Circa 85% van deze budgetten zijn tot besteding gebracht. Dit heeft te maken met de beperkte capaciteit van nutsbedrijven om tijdig ook hun kabelnet aan te passen. In totaal is 15 km aan riolering vervangen.

Ondersteuning initiatief en vrijwilligers Juist door corona werd de kracht van de buurten en Zaanstad als geheel zichtbaar. Positief is dat we in veel wijken een sterke toename zagen van vrijwilligers en hulpinitiatieven.

Krachtige kernen en wijken

Met Zaankanters voor Elkaar hebben we in 2020 ingezet op het ondersteunen en waarderen van vrijwilligers(organisaties) en hulpbehoevenden zoals ouderen en op het tegengaan van eenzaamheid.

Pact Poelenburg en Peldersveld 2020-2040 In 2020 werd Pact Poelenburg en Peldersveld gesloten. Kinderen uit deze wijken zijn onevenredig hard getroffen

12

2021/9502

In 2020 zijn in totaal circa zeventig Vrijwilligerswaarderingen gedaan. Hierbij is een veelvoud aan Zaanse vrijwilligers persoonlijk bedankt voor hun inzet. Het jaarlijkse Vrijwilligersfeest 2020 is door corona helaas gecanceld. Daarvoor in de plaats is aan 600 Zaanse vrijwilligers een brievenbuspresentje gestuurd.

Bestuur en financiën We werken inmiddels een jaar thuis en dat vraagt af en toe om improvisatie en aanpassing aan de werklocatie. Hoewel af en toe thuiswerken ook zijn voordelen kent, valt het voor veel medewerkers zwaar. Afstemming gaat moeizamer, digitaal werken vraagt veel energie en de combinatie met thuisonderwijs of klein behuisd zijn heeft in sommige gevallen een negatief effect op de vitaliteit van onze medewerkers. Voor nieuwe medewerkers is het lastig zich in te werken en zich direct thuis te voelen vanachter een videoscherm. Daarnaast is het extra druk door de steeds wisselende omstandigheden en uit te voeren maatregelen. Als werkgever probeerden we zo veel mogelijk de medewerkers tegemoet te komen door het beschikbaar stellen van goede voorzieningen en zo nodig bespreekbaar maken van het stellen van de prioriteiten. Ondanks corona en de onverwachte werkzaamheden die daar uit voortvloeiden, vond het reguliere werk zoveel mogelijk doorgang. Dat zegt iets over de flexibiliteit en het doorzettingsvermogen van de mensen in de organisatie.

aanpassing van onze dienstverlening steeds geprobeerd onze inwoners hiervan zo weinig mogelijk hinder te laten ondervinden. Vergeleken met 2019 is het aantal bezoekers op het stadhuis bijna gehalveerd. Daarentegen is het aantal telefonische en digitale vragen flink toegenomen. Het aantal klachten is nagenoeg gelijk gebleven. Om onder deze omstandigheden de dienstverlening op niveau te houden, hebben de medewerkers een stevige werkdruk ervaren.

De lockdown in maart betekende dat de raad snel overging op digitaal vergaderen. Dit werd mogelijk gemaakt door de inzet van onze medewerkers en door flexibele ondersteuning door een snel aangeschaft videobelprogramma. Ook het gesprek met de stad moesten we op een andere manier vormgeven. Daarbij hebben we verschillende online kanalen ingezet.

In de zomer van 2020 is de geactualiseerde visie op dienstverlening vastgesteld. Het uitgangspunt van deze visie op dienstverlening is: ‘We willen behouden wat goed is en verbeteren wat nodig is.’ De geactualiseerde visie rust op drie pijlers: digitalisering, maatwerk en communicatie met inwoners en ondernemers.

Precario is kwijtgescholden om ondernemers te ontzien. Er is een hoger debiteurensaldo ontstaan. Het Rijk heeft gemeenten gecompenseerd. In de projectgroep Vitale stad zijn afwegingskaders vastgesteld om bij compensatie te kunnen prioriteren.

In 2020 zijn er meerdere klanttevredenheidsonderzoeken uitgevoerd voor zowel telefonie als de website. Er is hiervoor positieve waardering uitgesproken. Met de opbrengsten van deze klanttevredenheidsonderzoeken worden werkprocessen - waar mogelijk - verbeterd.

Dienstverlening op orde De dienstverlening is vorig jaar sterk aangepast. De openingstijden zijn aangepast en de dienstverlening is zo veel mogelijk verschoven van fysiek naar digitaal. Inwoners moeten een afspraak maken voor een bezoek aan burgerzaken. Ook worden vooraf afspraak ingepland voor bezoeken aan het gemeentearchief, belastingen en voor het inzien van dossier van een vergunningaanvraag. Na enige opstartproblemen is deze omschakeling goed verlopen. Komt er toch iemand zonder afspraak langs, dan wordt deze zo goed mogelijk geholpen. We hebben de

Raad aan de voorkant De raad heeft het kader ‘Raad aan de voorkant’ vastgesteld. Hierdoor heeft de raad meer richtinggevende invloed op het proces en de inhoud van grote onderwerpen, zoals een nieuwe woonvisie of cultuurvisie.

13

2021/9502

Andere invulling van het gesprek met de stad Het organiseren van fysieke bijeenkomsten werd door corona onmogelijk. Gevolg hiervan was dat het voornemen om halverwege deze bestuursperiode terug te gaan naar de gesprekspartners van de 150 dagen niet kon doorgaan. Met onze bondgenoten wilden vooruitkijken naar de resterende bestuursperiode. In de jaarrekening 2019 hebben we daarom een overzicht gegeven van de voortgang van het coalitieakkoord halverwege de bestuursperiode. De beperkingen van corona betekende zijn we het gesprek met de stad anders gaan vormgeven. We werden gaandeweg 2020 steeds beter in het organiseren van digitale bijeenkomsten en online inspraak. We hadden hierbij goede technische ondersteuning en de ervaring van gespreksleiders bij het gebruik van de nieuwe kanalen groeide. Voorbeelden hiervan zijn de klimaattafels en de inspraak bij projecten in de openbare ruimte, zoals bij de Guisweg. Voor na corona betekent dit dat onze gereedschapskist om het gesprek met de stad te voeren, groter is. Versterken samenwerking in de regio en lobby bij het rijk Via onze landelijke netwerken, zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het G40-stedennetwerk, hebben we aandacht gevraagd voor betere financiële verhoudingen tussen het Rijk en gemeenten en de kosten die gemeenten maken in het Sociaal Domein.

Daarnaast heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken ruim € 20,7 miljoen toegezegd in het kader van de Woningbouwimpuls. Dit bedrag is bedoeld voor woningbouwprojecten in het centrum van Zaandam en de Kogerveldwijk. Samen met veertien andere gemeenten heeft Zaanstad met een manifest aandacht gevraagd bij het kabinet voor kwetsbare wijken en de meest kwetsbare inwoners, die door corona het hardst worden getroffen.

14

2021/9502

1.4 Financiële hoofdlijnen Analyse resultaat Het resultaat over 2020 is € 1,8 mln. positief. Bij de prognose bij de Najaarsrapportage (Narap) verwachtten wij nog een resultaat van € 0,6 mln. negatief. Hieronder is een analyse opgenomen van het verschil in resultaat tussen de Narap en de jaarrekening:

(Bedragen x € 1 mln.) Saldo Narap

0,6

Nadelen bij jaarrekening P3; Hogere lasten inhaalafschrijvingen onderwijsgebouwen

2,4

P1; Hogere lasten passende en specialistische jeugdhulpverlening

1,4

P7: Hogere lasten Vennootschapsbelasting

1,2

Voordelen bij jaarrekening P7; Lagere lasten overhead

-2,0

P2; Lagere lasten duurzame ontwikkeling arbeidspotentieel

-1,1

P3; Lagere lasten maatschappelijke ontwikkeling

-1,1

P2; Lagere lasten verstrekken inkomen

-0,9

P5; Hogere baten beheer en onderhoud gemeentelijke voorzieningen

-0,5

P5; Lagere lasten onderhoud openbare ruimte

-0,4

P1; Hogere baten vrouwenopvang

-0,3

P1; Lagere lasten kansen voor ieder kind door goed onderwijs

-0,3

P4; Lagere lasten behouden cultuurhistorische waarden

-0,3

P1; Lagere lasten veilig thuis

-0,2

P4; Lagere lasten versterken bestaande woningvoorraad

-0,2

P5; Lagere lasten versterken inrichting openbare ruimte en landschap

-0,2

Overige voor- en nadelen

0,1

Saldo Resultaat 2020

-2,4 -1,8

15

2021/9502

Toelichting op voor- en nadelen: Hieronder worden per programma de voornaamste redenen genoemd van de verschillen tussen de Narap en de jaarrekening.

(-€ 0,5 mln). Daarnaast heeft personeel en organisatie minder lasten gerealiseerd doordat de lopende WW-uitkeringen lager zijn uitgevallen dan verwacht en de aanvragen voor nieuwe WW-uitkeringen nagenoeg zijn uitgebleven. (-€ 0,3 mln.) Binnen het opleidingsbudget is een voordeel te melden van -€ 0,2 mln., deels te verklaren door Corona uitgestelde opleidingen en fysieke bijeenkomsten en de overstap van fysieke naar digitale bijeenkomsten ten behoeve van het introductieprogramma.

P3; Hogere lasten inhaalafschrijvingen onderwijsgebouwen (€ 2,4 mln.) Bij Onderwijshuisvesting heeft een aanvullende inhaalafschrijving plaatsgevonden: Bij het opstellen van het integraal huisvestingsplan voor het voortgezet onderwijs is in het najaar 2020 geconstateerd dat er voor een schoolgebouw te lage afschrijvingslasten waren berekend. Hiervoor is bij de Narap een melding gedaan en naar aanleiding van het aangekondigde vervolgonderzoek waarbij alle onderwijspanden zorgvuldig zijn doorgenomen is een aanvullende inhaalafschrijving verwerkt (€ 2,4 mln.).

De exploitatiekosten voor de ICT infrastructuur vallen incidenteel lager uit doordat een prijsverhoging van het Microsoft contract een jaar later dan verwacht wordt doorgevoerd en doordat door het aanhoudende thuiswerken onder andere minder geprint wordt (-€ 0,6 mln.).

P1; Hogere lasten passende en specialistische jeugdhulp­ verlening (€ 1,4 mln.) Het totaal tekort op de specialistische jeugdhulp is € 1,4 mln. (waarvan € 0,5 mln. wordt gedekt uit de coronareserve in pr.7). De belangrijkste oorzaak is dat de groei van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdzorg ook in 2020 flink is doorgezet. Dit zit voor een deel in de afname van de uitstroom uit de hulp, maar vooral in de stijgende instroom van jeugdigen in de jeugdhulp. Daarbij is, conform het regionale en landelijke beeld, een toename in de zorgzwaarte zichtbaar. Er krijgen dus meer kinderen zorg en voor een gemiddeld hoger bedrag per kind. Er zijn maatregelen ingezet die bij de nieuwe instroom een verschuiving laten zien van zwaardere naar lichtere vormen van zorg. Omdat de bestaande groep die jeugdhulp ontvangt maar langzaam uitstroomt, is het effect van de maatregelen nog niet terug te zien in de kosten.

Op de overhead baten doet zich een voordeel voor van -€ 0,4 mln. Dit komt door een doorbelasting van facilitaire kosten aan de Omgevingsdienst en het UWV en door extra ontvangsten vanuit het UWV voor transitievergoedingen bij uitdiensttreding als gevolg van arbeidsongeschiktheid. P2; Lagere lasten duurzame ontwikkeling arbeidspotentieel (-€ 1,1 mln.) De uitstroom van mensen met een WSW-indicatie was dit jaar groter dan verwacht (-€ 0,2 mln.). De toename van werkzoekenden door corona was kleiner dan aan het begin van de crisis werd verwacht, vooral door verlenging van de steunmaatregelen van het Rijk. Daarom zijn er minder kosten gemaakt om deze mensen naar werk te begeleiden (-€ 0,9 mln.) P3; Lagere lasten maatschappelijke ontwikkeling (-€ 1,1 mln.) Corona heeft veel invloed gehad op het resultaat bij Maatschappelijke Ontwikkeling. Zo is op maatschappelijke initiatieven een bedrag van -€ 0,4 mln. aan lagere lasten gerealiseerd. Dit komt voornamelijk doordat door de crisis en bijbehorende maatregelen veel initiatieven geen doorgang konden vinden. Ook is er als gevolg van corona minder uitgegeven aan evenementen en beeldende kunst (- € 0,2 mln.).

Daarnaast is er een toename in de uitgaven PGB zichtbaar. Het budget per jeugdige is gestegen als gevolg van hogere indexatie, toegenomen zorgzwaarte (NJI rapport 2020) en de sturing op de normbudgetten waardoor een aantal kinderen is ingestroomd in PGB. P7: Hogere lasten Vennootschapsbelasting (€ 1,2 mln.) Sinds 2016 is de vennootschapsbelasting voor gemeenten ingevoerd voor ondernemingsactiviteiten. In 2020 is door de belastingdienst het standpunt ingenomen dat met ingang van 2016 ook de inkomsten uit reclamebelasting onder de vennootschapsbelasting (VPB) moeten vallen. Eind 2020 zijn de aangiften over de jaren 2016 tot en met 2019 voor deze inkomsten uit reclamebelasting ingediend. Deze leiden tot een verplichting van € 1,2 mln. Deze inkomsten zijn eerder niet in de aangiften betrokken, maar stonden in de risicoparagraaf van de begroting.

Op sportvoorzieningen is heeft de actualisatie van de voorzieningen onderhoud sportvelden geleid van tot een vrijval van -€ 0,3 mln. Daarnaast resulteerde een afrekening met het sportbedrijf in een meevaller van -€ 0,2 mln. P2; Lagere lasten verstrekken inkomen (-€ 0,9 mln.) Bij de Narap werd nog rekening gehouden met een grote toename van het aantal uitkeringsgerechtigden en werkzoekenden. Mede door verlenging van de steunmaatregelen van het Rijk heeft deze groei zich minder sterk voorgedaan. Daardoor zijn de kosten om mensen naar werk te begeleiden lager uitgevallen. Ook de verwachte groei aan vragen rondom schulden en armoede is lager

P7; Lagere lasten overhead (-€ 2,0 mln.) Het voordeel op de overhead wordt onder meer veroorzaakt door lagere facilitaire kosten in het laatste kwartaal als gevolg van de aanhoudende lockdown 16

2021/9502

uitgevallen, de extra middelen die het Rijk aan het einde van het jaar beschikbaar heeft gesteld zijn daarom niet volledig besteed (-€ 0,9 mln.).

plaatsgevonden (-€ 0,1 mln.). Het nieuw ontwikkelde programma ZaMo (Zaanse Monitoring) waarmee de funderingsgegevens worden vastgelegd en beoordeeld heeft in 2020 voor het eerst sinds jaren geresulteerd in terugdringen van de kosten (-€ 0,1 mln.).

P5; Hogere baten beheer en onderhoud gemeentelijke voorzieningen (-€ 0,5 mln.) De hogere baten op het product grond- en vastgoed­ portefeuille wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere opbrengsten voor verhuur en canons van onroerend goed.

P5; Lagere lasten versterken inrichting openbare ruimte en landschap (-€ 0,2 mln.) Er zijn dit jaar geen kosten zijn gemaakt inzake lidmaatschap Laag Holland voor een bedrag van - € 0,1 mln. Daarnaast is als gevolg van de afschaffing van de Programmatische aanpak Stikstof (PAS) een groot deel van de beschikbare capaciteit besteed aan onze ruimtelijke vergunningverlening. Dit is ten koste gegaan van het realiseren van projecten Groen- en Waterplan waardoor een budget van -€ 0,1 mln. niet tot besteding is gekomen.

P5; Lagere lasten onderhoud openbare ruimte (-€ 0,4 mln.) De lagere lasten op het product onderhoud openbare ruimte worden grotendeels verklaard door de vertraagde baggerwerkzaamheden in de Zaan (-€ 0,3 mln.). Daarnaast resulteert de verkoop van bedrijfsmiddelen in een meevaller van -€ 0,1 mln. P1; Hogere baten vrouwenopvang (-€ 0,3 mln.) In de septembercirculaire 2020 kwamen extra rijks­ middelen beschikbaar voor de regionale taak voor vrouwenopvang. Daarna is beleid hiervoor gemaakt. De bestedingen zijn daarom niet in 2020 maar grotendeels in 2021. Daarom wordt via de bestemming batig saldo 2020 voorgesteld om deze middelen toe te voegen aan de bestemmingsreserve vrouwenopvang.

Overige voor- en nadelen (€ 0,1 mln.) Bij de overige programma’s zijn op programmaniveau kleinere verschillen die optellen tot € 0,1 mln. nadelig. Voor een integraal overzicht van het resultaat per programma verwijzen wij u naar Hoofdstuk 4.1 (Resultaatmodel). Verder is in de programmaverantwoording per programma een toelichting op de financiële afwijkingen op programmaniveau opgenomen.

P1; Lagere lasten kansen voor ieder kind door goed onderwijs (-€ 0,3 mln.) Door sluiting van de scholen als gevolg van corona is bespaard op het leerlingenvervoer (-€ 0,16 mln.). Daarnaast zijn er door Corona bij volwasseneneducatie minder aanmeldingen geweest voor het volgen van fysieke lessen wat leidt tot een voordeel van -€ 0,13 mln.

Corona De coronacrisis heeft grote impact gehad op de begroting van Zaanstad. Dat is ook terug te lezen in deze jaarrekening. In alle programma’s hebben zich wijzigingen voorgedaan in activiteiten, werk, taken, uitgaven en inkomsten. Per programma wordt hier een toelichting op gegeven. In paragraaf 3.8 van deze jaarrekening lichten wij toe wat de financiële impact van Corona is geweest op de baten en lasten in dit boekjaar.

P4; Lagere lasten behouden cultuurhistorische waarden (-€ 0,3 mln.) Er zijn in dit Coronajaar minder monumentensubsidies verstrekt (-€ 0,16 mln.). Verder zijn er minder uitgaven inzake de Zaanse Schans (-€ 0,15 mln.) doordat een aantal concrete maatregelen nog niet zijn uitgevoerd doordat er door corona minder bezoekers zijn bij de Zaanse Schans; daardoor is de drukte in het gebied niet meer representatief waardoor de dialoog met de bewoners rond de Zaanse Schans en het zoeken van oplossingen is gestokt. In 2020 zijn wel de voorbereidingen daarvoor getroffen.

Weerstandscapaciteit en risicobeheersing In de nota weerstandsvermogen en risicomanagement is bepaald dat de bandbreedte van de weerstandsratio (verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit) tussen de 1,4 en de 1,8 moet liggen. Om de risico’s van de gemeente Zaanstad in kaart te brengen, zijn de risico’s voor de gemeente geïnventariseerd en is per risico een risicoprofiel opgesteld. Met behulp van een Monte Carlo analyse is het optreden van de verschillende risico’s gesimuleerd. Uit de simulatie blijkt dat bij een zekerheidspercentage van 90% alle risico’s kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van €14,0 miljoen. Bij een weerstandsratio van 1,4 is de benodigde weerstandscapaciteit €19,6 miljoen. Hiervan wordt €0,1 miljoen opgevangen door de structureel in de begroting opgenomen post onvoorzien. De overige €19,5 miljoen moet worden opgevangen door de algemene reserve. De algemene reserve in de jaarrekening 2020 is €18,1 miljoen. Dit betekent dat een aanvulling van

P1; Lagere lasten iedereen heeft een thuis en voelt zich daar veilig (€ -0,2 mln.) Er is op peuterspeelzalen een voordeel behaald doordat er een landelijke trend gaande is waarbij kinderen vaker naar de dagopvang gaan of voor VVE in aanmerking komen. P4; Versterken van de kwaliteit en verduurzamen van de bestaande woningvoorraad (-€ 0,2 mln.) Er is minder uitgeven aan communicatie, monitoring en subsidieonderzoek funderingen, doordat door het uitbreken van corona er beperkt bewonersbijeenkomsten zijn geweest en deze niet op fysieke locaties hebben 17

2021/9502

€ 1,4 mln. noodzakelijk is om het gewenste weerstands­ ratio te bereiken. Meer gedetailleerde informatie is te vinden in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Financiering De gemeente Zaanstad is volop in ontwikkeling. Om te kunnen ontwikkelen, moet de gemeente investeren in de stad (zoals voor woningbouw, scholen, riolen etc.). Om te investeren leent de gemeente geld en lost dit weer af over de levensduur van de activa. De schuld van de gemeente Zaanstad in verhouding tot het eigen vermogen is – hoewel zij ten opzichte van vorig jaar licht is gedaald - relatief hoog (82%), maar wordt wel als verantwoord geacht. De belangrijkste redenen hiervoor zijn dat de kosten van de schuld (rente en aflossing) betaalbaar zijn in de begroting en dat tegenover de schulden hogere bezittingen staan. In de paragraaf Financiering wordt dit uitgebreid uitgelegd en geïllustreerd met grafieken.

18

2021/9502

2. Programma’s 2.1 Programma Onderwijs, jeugd en zorg 2.2 Programma Werk, inkomen en economie 2.3 Programma Maatschappelijke ontwikkeling 2.4 Programma Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling 2.5 Programma Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid 2.6 Programma Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening 2.7 Programma Bestuur en financiën

19

2021/9502

2.1 Programma Onderwijs, jeugd en zorg Portefeuillehouders: Mutluer, Groothuismink

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente In Zaanstad willen we dat alle inwoners kunnen meedoen, zo veel mogelijk op eigen kracht, met behulp van het eigen netwerk en een krachtige buurt. Goed en toegankelijk onderwijs is het fundament waarop kinderen en jongeren hun talenten kunnen ontplooien en leren om in een context van diversiteit samen te leven. Leefbare wijken zijn een belangrijke voorwaarde om Zaankanters gezond en waardig ouder te laten kunnen worden. Waar bewoners, jong en oud, hindernissen ervaren in het meedoen, of

dreigen te vereenzamen, bieden we ondersteuning; licht waar mogelijk, zwaarder en specialistisch indien nodig. Er ligt een stevige opgave om de zorg betaalbaar en toekomstbestendig te houden.

20

2021/9502

Het programma is als volgt opgebouwd: Prestatie 1.1.1 Kansen voor ieder kind door goed onderwijs

Doelstelling 1.1 Optimale ontwikkeling voor kinderen en jeugd

Prestatie 1.1.2 Gezond en veilig opgroeien

Prestatie 1.1.3 Passende ondersteuning waar nodig voor ouderen en jeugdigen

Programma 1 Onderwijs, jeugd en zorg Prestatie 1.2.1 Versterken van de eigen kracht van inwoners en buurtkracht

Doelstelling 1.2 Inwoners leven en wonen zo lang mogelijk zelfstandig en prettig thuis, met ondersteuning daar waar nodig

Prestatie 1.2.2 Specialistische ondersteuning wanneer nodig

Prestatie 1.2.3 Iedereen heeft een thuis en voelt zich daar veilig

Terugblik en realisatie 2020 Wmo Een aantal initiatieven is ondanks de beperkende coronamaatregelen goed van start gegaan. Bijvoorbeeld de GGZ-inlopen en de pilot Individuele Begeleiding. Ook hebben we geïnvesteerd in de noodopvang voor het toenemende aantal dak- en thuislozen. Dit heeft geleid tot nieuwe inzichten, die we verwerken in de aanbesteding Beschermd Wonen. Het tekort als gevolg van het Wmo-abonnementstarief is lager dan verwacht. Dit komt waarschijnlijk omdat inwoners door corona zorg uit hebben gesteld.

Voor inwoners die jeugdhulp of maatschappelijke ondersteuning nodig hebben gehad, is 2020 een bewogen jaar geweest. Corona heeft veel impact gehad op de hulpverlening en de dienstverlening die vanuit de professionals kon worden geboden. Jeugd De inspectie jeugd heeft in 2020 een onderzoek gedaan naar het toezicht bij de Jeugdteams, specifiek gericht op de uitvoering van preventieve jeugdbescherming. Hieruit blijkt dat het jeugdteam kwalitatief goede jeugdhulp levert. Het jeugdteam werkt dit jaar als één stedelijk team en heeft de samenwerking met het onderwijs en de Sociaal Wijkteams sterk verbeterd. Het rekenkamerrapport Jeugdhulp in Zaanstad was aanleiding om de informatieketen te verbeteren. Zo hebben we beter zicht op de hulp die wordt geleverd en de kostenontwikkeling daarvan. De aanhoudende kostenstijging was aanleiding om een breder pakket aan besparende maatregelen in te zetten, maar de effecten hiervan zijn helaas nog niet merkbaar.

Onderwijs Samen met de schoolbesturen hebben we taal als centraal thema benoemd waarop we aanvullende inzet plegen. Daarnaast heeft het onderwijsachterstandenbeleid (OAB) prioriteit. In 2020 hebben we samen met de partners het gezamenlijke beleid voor 2020-2023 vastgesteld. De focus: uitrol van een ABC-systematiek. Daarbij zijn de inzet en middelen het meest gericht op die plekken waar de 21

2021/9502

achterstand het grootst is. Ook de plannen voor de doorontwikkeling van het Integraal Kindcentrum (IKC) zijn uitgevoerd. De medewerkers van Leerplicht, RMC en het Jongerenloket hebben zich ingezet voor de begeleiding van jongeren. Daarnaast hebben we om het lerarentekort aan te pakken succesvol zij-instromers geworven en opgeleid. Verder is er een pilot gestart om onderwijs- en zorgpersoneel voorrang te geven op de woningmarkt.

De dienstverlening aan inwoners vanuit de wijk- en jeugdteams is deels vanuit de locaties en deels digitaal zoveel mogelijk doorgegaan. De groepsactiviteiten, inlopen, dagbesteding, thuiszorg en voorliggende voorzieningen waren gesloten of slechts voor een deel inzetbaar. Dit heeft geleid tot extra druk op de Sociaal Wijkteams. Er is veel afstemming geweest met de Sociaal Wijkteams en de zorgaanbieders. Ook hebben we alternatieven gevonden om in contact met inwoners te blijven. Daarnaast hebben we onderlinge uitwisseling van signalen, tussen bijvoorbeeld Sociaal Wijkteams en woningcorporaties, rondom kwetsbare mensen extra gestimuleerd.

Directe gevolgen corona Het onderwijs was in 2020 voor een groot deel digitaal. Waar nodig hebben we kinderen voorzien van laptops, zodat ze thuisonderwijs konden volgen. Daarnaast hebben we noodopvang gerealiseerd voor kwetsbare leerlingen, samen met de scholen en de kinderopvang. In samenwerking met Fluxus en het Sportbedrijf hebben we ook (digitale) activiteiten georganiseerd zodat kinderen actief en met elkaar in contact konden blijven. Leerplicht heeft met nieuwe vormen contact gelegd met kinderen, namelijk via app, met drempelbezoeken en door samen met boa’s de straat op te gaan.

De inzet van alle professionals kan niet voorkomen dat corona mogelijk leidt tot een toename van bijvoorbeeld leervertragingen en gevoelens van eenzaamheid. De laatste maanden zien we dat de vraag om hulp toeneemt. Met name het beroep op de geestelijke gezondheidzorg.

Voor de dak- en thuislozen openden we eind maart 2020 voor de rest van het jaar een noodopvang. De dak- en thuislozen kunnen in deze noodopvang in een eigen ruimte verblijven, volgens de coronamaatregelen.

Indicatoren

% Doelgroepkinderen dat deelneemt aan voorschoolse educatie, reguliere opvang of opvang bij gastouder

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Begroting 2020

Realisatie 2020

Streefwaarde

Bron

Ntb

82%

82%

80%

83,5%

GGD

% Inwoners dat zich beter kan redden door de specialistische ondersteuning

81%

83%

81%

nnb

81%

Gemeentelijke registratie (cliënt-ervaringsonderzoek)

% Schooladviezen basisschool havo/vwo

Ntb

46%

46%

44%

48%

DUO

% Jeugdigen dat ondersteund wordt door jeugdteam

8,7%

9,3%

8,8%

8,7%

8,9%

Gemeentelijke registratie

% Jeugdigen met specialis­ tische jeugdhulp

8,1%

8,4%

8,2%

9,4%

8,3%

Gemeentelijke registratie

% Inwoners 18+ dat wordt ondersteund door wijkteam

8,3%

8,4%

9,5%

nnb*

9,0%

Gemeentelijke registratie

% Inwoners 18+ met een WMO voorziening/begeleiding

7,2%

7,3%

7,3%

7,4%

7,4%

Gemeentelijke registratie

81%

Gemeentelijke registratie (cliënt-ervaringsonderzoek)

% Inwoners dat de kwaliteit van de specialistische ondersteuning goed vond

82%

86%

82%

* Door overstap naar nieuwe registratie in januari 2020 nu nog geen inzicht hierin.

22

nnb

2021/9502

Doelstelling 1.1 Optimale ontwikkeling voor kinderen en jongeren

Onderwijsachterstandenbeleid 0-12 jaar voor de periode 2020-2023 vastgesteld. De focus ligt daarbij op uitrol van een zogenaamde ABC-systematiek waarbij inzet en middelen het meest gericht zijn op de wijken, scholen/ locaties waar achterstand het grootste is (A-locaties). Het beleid is in een vastgesteld uitvoeringsplan geconcretiseerd naar doelen en activiteiten op de volgende speerpunten: Iedere doelgroeppeuter krijgt een passend aanbod, Ieder kind met taalachterstand en zorgbehoefte krijgt (in het gezin) een passend aanbod, Verstevigen doorgaande lijn OAB van voorschool naar basisonderwijs, Verstevigen OAB aanbod in het onderwijs en Versterken ouderbetrokkenheid.

Investeren in de toekomst van Zaanstad is investeren in haar jeugd. Behalve de ouders hebben ook de onderwijspartijen en de gemeente daarin gezamenlijk een verantwoordelijkheid. We streven er naar dat kinderen gelijke kansen op ontwikkeling ervaren doordat zij op extra steun kunnen rekenen als hun uitgangspositie minder gunstig is. Samen met de bewoners en professionals dragen we zorg voor een goed pedagogisch klimaat in de buurten en wijken, immers ‘it takes a village to raise a child’.

Uitwerkingsprogramma Integraal Kindcentrum De doorontwikkeling van het IKC is een van de thema’s van de onderwijsagenda Zaanstreek. Er is in 2016 een visie op het Zaanse IKC opgesteld en een uitvoeringsplan om deze visie te realiseren. Momenteel wordt uitvoering gegeven aan de plannen. Bottom-up werken alle scholen aan (door) ontwikkeling naar een IKC. De samenwerking met de kinderopvangorganisaties is steeds beter georganiseerd – zo bleek ook bij de organisatie van noodopvang in verband met corona - en er wordt in een doorgaande lijn gewerkt. Daarnaast is het nieuwe Onderwijsachterstandenbeleid volledig uitgewerkt vanuit IKC-gedachte. In 2020 is een begin gemaakt met het opstellen van huurbeleid voor het IKC. Belemmeringen in landelijke wet- en regelgeving creëren uitdaging voor verdere uitwerking van IKC’s.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 1.1.1 Kansen voor ieder kind door goed onderwijs Alle kinderen volgen onderwijs met als doel dat zij hun talenten optimaal kunnen ontwikkelen. Voor een deel van de kinderen geldt dat zij extra aandacht nodig hebben. We zoeken die kinderen actief op en daarin werken we samen met kinderopvangorganisaties en de onderwijsbesturen. Die samenwerking is vastgelegd in de Onderwijsagenda Zaanstreek, gespecificeerd in acht ontwikkelthema’s die bij elkaar betrekking hebben op de hele schoolloopbaan van kinderen en jongeren, vanaf de voorschoolse fase tot aan de eerste echte baan of een studie in het hoger onderwijs (zie ook programma 2).

Versterking Leerplicht, tegengaan schooluitval door RMC (regionale meld- en coördinatiefunctie) en jongerenloket De medewerkers van Leerplicht, RMC en Jongerenloket zetten zich samen in voor begeleiding van jongeren die dat nodig hebben. In samenwerking met het onderwijs voorkomen ze daarmee schooluitval. Er is veel aandacht voor de aansluiting met werk en zorg. Door corona waren de medewerkers afgelopen jaar minder op de school aanwezig. Op andere manieren werkten zij onverminderd door om uitval van jongeren te voorkomen. Juist in deze tijd. De medewerkers legden veel telefonisch of appcontact met jongeren. Ze deden drempelbezoeken als dat nodig was. Leerplicht werkte succesvol samen met de BOA’s. Zij gingen samen de straat op om jongeren op te zoeken en contact te leggen. Deze samenwerking kreeg veel landelijke aandacht.