Bijlage Zaans Mobiliteitsplan ZMP

2021/6977 2021/ 1621

Zaans Mobiliteitsplan 2040

Zaans Mobiliteitsplan

Colofon

Kenmerk: 006695.20201203.R1.06 Datum publicatie: april 2021 Versie: Definitief Dit document is opgesteld door Goudappel in samenwerking met RHDHV in opdracht van de gemeente Zaanstad.

Pagina 2 van 136

Versie 27 januari 2021

Voorwoord Zaanstad is in beweging en dat brengt grote uitdagingen met zich mee. De regio Amsterdam groeit hard en Zaanstad groeit daarin mee. We streven naar een Zaanstad waarin iedereen gezond en veilig kan wonen, werken, recreëren en meedoen. Als we verder (binnenstedelijk) verdichten moeten we ervoor zorgen dat Zaanstad leefbaar en bereikbaar blijft. Onze ambitie is om tussen 2030 en 2040 klimaatneutraal zijn. Dit levert een stevige mobiliteitsopgave op. Meer mobiliteit, binnen dezelfde ruimte. Dit maakt een nieuwe balans in de mobiliteit noodzakelijk, op de oude weg doorgaan, is geen optie. Binnen heel Zaanstad is een mobiliteitstransitie nodig, met veel aandacht voor schone en gezonde mobiliteit, goed ingepast in een veilige en aantrekkelijke openbare ruimte. Maar we doen dit wel met oog voor de unieke Zaanse identiteit, oftewel: in verschillende delen van Zaanstad op een verschillende manier. En met behoud van keuzevrijheid in ieders mobiliteit. In het Zaans Mobiliteitsplan geven wij deze transitie voor Zaanstad vorm. We stappen over onze eigen schaduw heen, door verder te kijken dan de komende jaren of collegeperiode. Met dit ontwerpplan zetten we een toekomstbeeld neer voor de komende 20 jaar. We kiezen voor een integrale aanpak door verbanden te leggen met ontwikkelingen en plannen die te maken hebben met MAAK.Zaanstad, bouwen en

wonen. En het bevat een uitvoeringsagenda: gewenste investeringen om de mobiliteit op korte en lange termijn goed te regelen. De transitie die wij hierbij voor ogen hebben, vindt niet van vandaag op morgen plaats. Rome is ook niet in één dag gebouwd. Het gaat stap voor stap tussen nu en 2040. Zodat we allemaal genoeg tijd hebben om te wennen en samen de nieuwe kansen optimaal te benutten. Of we nu spreken met (verkeers)experts of belanghebbenden, bewoners en bezoekers om hun mening vragen in enquêtes, of de vele reacties lezen die tijdens de inspraak zijn binnengekomen, één ding is duidelijk: inwoners, bedrijven en vele anderen zijn zeer begaan met de toekomst van Zaanstad. We leggen de lat daarom hoog. Zaanstad vraagt erom, Zaanstad verdient het. Gerard Slegers Wethouder Bereikbaarheid, Mobiliteit en Parkeren Gemeente Zaanstad

Pagina 3 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

Samenvatting ZMP Inleiding Met het Zaans Mobiliteitsplan zet de gemeente Zaanstad de beleidskaders uit voor het mobiliteitsbeleid in de periode 2020 – 2040. Een belangrijke periode, omdat de gemeente voor grote opgaven staat. Hoe gaat de gemeente de extra mobiliteit opvangen die samenhangt met de groei naar 200.000 inwoners en bouw van 20.000 nieuwe woningen? Hoe zorgen we ervoor dat iedereen mee kan doen? Hoe versterken we en behouden we de unieke kwaliteiten van Zaanstad en hoe zorgen we voor een transitie naar meer duurzame mobiliteit om invulling te geven aan de klimaatopgave. Het ZMP is in nauwe samenhang met de Omgevingsvisie ontwikkeld samen met betrokken actoren. Onderdelen van het plan zijn ook al eerder onderwerp van Raadsgesprekken geweest. De reacties zijn meegenomen teneinde een zo breed mogelijk draagvlak voor het plan te krijgen. 12 Hoofdkeuzes Om al deze opgaven in balans te houden is tussen nu en 2040 een mobiliteitstransitie nodig naar meer gebruik van fiets en openbaar vervoer, efficiënte logistiek en elektrificatie van het wagenpark. Deze mobiliteitstransitie vindt overal plaats maar is niet voor alle delen van Zaanstad hetzelfde. Daarom is het noodzakelijk gebiedstypen te definiëren met een specifiek eigen mobiliteitsprofiel. Het Zaans

Pagina 4 van 136

Mobiliteitsplan is opgehangen aan 12 hoofdkeuzen die feitelijk universeel zijn. Ze zijn ook bij de nadere uitwerking van onderdelen in de gebiedsuitwerkingen van kracht: 1. Keuzevrijheid is de basis, maar we verleiden wel; 2. We gaan werken met een zonering naar gebiedstypen, passend bij de verscheidenheid van Zaanstad; 3. Ruim baan voor fietsen en lopen, we zetten maximaal in op de kansen voor (elektrisch) fietsen en lopen en op optimale toegankelijkheid voor iedereen; 4. Zaanse ladder als hoofdstructuur voor OV en fiets; we ontwikkelen aan de oostkant van de Zaan een sterke HOV-structuur en fietsroute (‘staander’); 5. We ontwikkelen knopen waar vervoerwijzen samenkomen en waar verschillende mobiliteitsdiensten worden aangeboden; 6. Versterken van de hoofdwegenstructuur, waarmee bereikbaarheid en verkeersveiligheid verbeteren; 7. We zorgen voor een duurzame verbinding van Amsterdam en Zaanstad met HOV en fiets en over water; 8. We versterken kernen met levendige stadsen dorpserven; 9. We stimuleren slimme en schone logistiek; 10. We benutten de Zaan en de overige vaarwegen; 11. We benutten technologische innovaties om gebruikers tot duurzame en veilige keuzen te verleiden; 12. Mobiliteit en ruimte gaan hand in hand, met inzet op een mobiliteitsfonds.

Versie 27 januari 2021

Zones en knooppunten In de zonering wordt onderscheid gemaakt in centra met een hoogstedelijke kwaliteit (A-plus). Dit is naast het Zaanse centrum ook het nieuwe gebied van de Achtersluispolder en de andere centrumgebieden (A) Daarnaast zijn er meer stedelijke gebieden in Zaandam (B-plus) en buitenstedelijke woongebieden in met name de grote dorpen (B). En ten slotte lintdorpen, landelijk gebied en bedrijventerreinen (C). In elk van deze gebieden is de rol van de auto ten opzichte van fiets en openbaar vervoer anders. Dit vertaalt zich door in het parkeerbeleid en de beschikbaarheid van voorzieningen voor deelmobiliteit. In de knooppunten maken we onderscheid in P+R-hubs, Centrumhubs, Buurthubs, (Water)buurthubs en straathubs waar modaliteiten samenkomen en deelmobiliteit wordt aangeboden.

Figuur: Zaanstads verdeeld naar gebieden in zones.

Gebieden Noord: We zetten in op versterken van de centrumkwaliteit en fietsstructuur in Krommenie en Wormerveer. Optimalisatie van de logistiek in hier onderdeel van. We ontlasten het gebied van doorgaand autoverkeer door in te zetten op de A8-A9 verbinding en we onderzoeken de mogelijkheden voor een nieuwe brug in het noorden over de Nauernaschevaart en in het zuiden over de Zaan. Zaandam Oost: In Zaandam Oost zetten we in op het anders organiseren van het autoverkeer, de omliggende autostructuur (met name Thorbeckeweg, A8) willen we versterken om daarmee autostromen dieper in het gebied te matigen. Op die manier komt er ruimte voor een nieuwe oostelijke HOV-as, die zorgt voor een betere bereikbaarheid en samen met een andere inrichting op de Wibautas voor een betere relatie met de westkant van Zaandam. Ook creëren we een nieuwe doorfietsroute noord-zuid door het gebied. En we versterken de knoop rondom Kogerveld ten behoeve van de gebiedsontwikkeling. Centrum en Stad langs de Zaan: Voor het centrum van Zaandam zetten we in op het verder vergroten van de ruimtelijke kwaliteit en belevingswaarde in een groter centrumgebied, vergelijkbaar met bijvoorbeeld de Gedempte Gracht. Het centrum is het aantrekkelijke, multifunctionele hart van Zaanstad waar ook horeca en voorzieningen zich concentreren en is daarmee een impuls voor het economische en woonklimaat van Zaanstad.

De voetganger

Pagina 5 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

en fietser zijn de hoofdgebruikers van de ruimte, de bezoeker parkeert de auto op afstand. Hetzelfde geldt voor de voetganger bij de toeristische trekpleister Zaanse Schans. In de andere delen van Zaandam West is de opgave om de relaties met de stations te versterken en de barrièrewerking van de wegen en het spoor te verminderen. Noordzeekanaalgebied: in het zuiden van Zaanstad vindt een grote transformatie plaats in de Achtersluispolder en op het Hembrugterrein. We zetten in op het duurzaam verbinden van dit gebied met Amsterdam Noord door middel van een HOV-as en vervoer over water. Vanuit de Achtersluispolder willen we de Thorbeckeweg beter oversteekbaar maken voor langzaam verkeer om de nieuwe ontwikkeling aan Zaanstad te hechten. Belangrijk is verder dat we inzetten op het vergroten en optimaliseren van de capaciteit van de Thorbeckeweg. Dit is nodig voor een goede doorstroming en ontsluiting van de bedrijvigheid in het Noordzeekanaalgebied, dat een belangrijke rol voor Zaanstad kan vervullen als logistieke hub, en de woongebieden aan de zuidkant van Zaanstad. We zetten in op een verbeterde aansluiting op de Thorbeckeweg voor de ontwikkeling in de Achtersluispolder en mogelijk ook een betere aansluiting van Poelenburg op de Thorbeckeweg. Landelijk west: In het landelijk gebied zetten we in op behouden van het bestaande dorpse karakter en ontsluiten van het landschap.

Dit betekent: fietsgebruik stimuleren met enkele

Pagina 6 van 136

nieuwe verbindingen en inzetten op het behouden van de bestaande auto-ontsluitingen. Netwerken De voetganger staat centraal in de A-plus Zone en in de A-gebieden. Hier ligt de nadruk op het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. Ook van en naar knooppunten van het OV toe worden looproutes verbeterd. Verder worden schoolroutes verbeterd en wordt een samenhangend hardloopnetwerk uitgewerkt. In het fietsnetwerk maken we onderscheid in doorfietsroutes, hoofdfietsroutes en het regulier netwerk met daarbij passende eisen. Belangrijk is een nieuwe oostelijke doorfietsroute als onderdeel van de Zaanse ladder. Deze loopt ook via de Achtersluispolder door naar Amsterdam. Routes van en naar stations worden aantrekkelijker gemaakt. Barrières worden geslecht met (verbeterde) fietstunnels, nieuwe bruggen en nieuwe verbindingen met de regio. Openbaar vervoer; naast de verbetering van de bediening door treinen zetten we in op het versterken van de HOV-structuur door een oostelijke ‘staander’ over de Wibautas naar Kogerveld en door naar de Zaanse Schans. Verbindende OV-lijnen worden opgewaardeerd naar R-net kwaliteit, maar deze lijnen worden uit het centrumgebied gehouden. Daarnaast worden aantrekkelijke hubs ingericht. En zetten we in op goede treinverbindingen in alle richtingen.

Versie 27 januari 2021

In het autonetwerk is alles er op gericht het autoverkeer zo snel mogelijk naar het rijkswegennet te geleiden. Door de A8- A9verbinding wordt de bestaande provinciale weg in Krommenie ontlast. Gebruik, vorm en functie van de wegen wordt opnieuw in balans gebracht. A8-afslag 3 wordt volledig gemaakt waardoor A8-afslag 2 kan vervallen. De Thorbeckeweg wordt verbeterd en er wordt ingezet op een nieuwe aansluiting voor Peldersveld en Poelenburg. Goederenvervoer over de weg Goederenvervoer is cruciaal voor het functioneren van Zaanstad, maar het veroorzaakt ook overlast. Om dit in goede banen te leiden, is een sterk, helder netwerk nodig, een “kwaliteitsnet goederenvervoer” voor Zaanstad. Hiermee bieden we optimale mogelijkheden voor logistiek en wordt tegelijk, waar mogelijk, logistiek in centrumgebieden en woonwijken voorkomen. In de belangrijke centra zetten we bovendien in op verhoging van de verblijfskwaliteit en zero emissie logistiek. Behalve fysieke voorzieningen zijn vaak ook organisatorische aanpassingen, zoals samenwerking tussen bedrijven nodig om bundeling of vervoer over water mogelijk en rendabel te maken. Vervoer over water Zaanstad heeft zijn bestaan voor een belangrijk deel te danken aan het sterke waternetwerk. Dit netwerk, bestaande uit de Zaan, het Noordzeekanaal en de Nauernasche vaart staat nog steeds.

Maar het is niet meer zo bepalend in de mobiliteit van Zaanstad als het ooit was.

En dat is jammer, want nog steeds bevinden zich veel bestemmingen in Zaanstad dicht bij het water. Wij willen het vervoer over water daarom een nieuw impuls geven. Voor goederen, waar kansen liggen bij de industrie, bouw en afval. Maar ook voor personen, te beginnen bij toeristen. Parkeren Met de zonering doen wij recht aan de verscheidenheid van Zaanstad. De voorgestelde zonering en de nadere invulling van de centra bepalen de mate van sturing die het parkeerbeleid vraagt. Parkeerregulering is een middel om de vraag naar autoparkeerplaatsen te beïnvloeden. Het kunnen beheersen van de parkeerdruk is daarbij de belangrijkste reden om parkeerregulering in te stellen. Net als nu geldt dat als de parkeerdruk hoger dan 90% is, kan worden overgegaan tot het invoeren van betaald parkeren. Dit kan overal in Zaanstad zijn. Voorwaarde is en blijft in dat geval dat er voldoende draagvlak voor het invoeren van parkeerregulering is. Parkeerregulering zien wij ook als onderdeel van de mobiliteitstransitie. Het kan een stimulans zijn om naar andere vervoerwijzen over te stappen, houdt de groeiende stad zo bereikbaar en het creëert ruimte voor lopen, fietsen en aantrekkelijke openbare ruimte. In de zones A-plus en A wordt het daarom mogelijk om (waar dat niet al het geval is) betaald parkeren in te voeren zonder draagvlaktoets, als dit vanuit bereikbaarheid en leefbaarheid

Pagina 7 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

nodig is. Voor de B-plus zone is het verhaal genuanceerder. Dit is een groot en divers gebied. Wij willen daarom in het B-plus gebied alleen selectief overgaan tot proactief gereguleerd parkeren invoeren, namelijk daar waar de verwachte dynamiek hoog is en parkeerdruk en congestie (files, wachtrijen, etc) naar verwachting snel zal toenemen (denk aan projecten in het kader van verstedelijking). In die gevallen kan regulering nodig zijn om problemen in de nabije toekomst te voorkomen (leefbaarheid en tegengaan congestie). Slimme mobiliteit en gedrag Infrastructuur is een belangrijke voorwaarde en drager voor de mobiliteitstransitie die wij beogen. Maar infrastructuur is niet genoeg. Uiteindelijk maken mensen en bedrijven zelf keuzes, die het mobiliteitsbeeld op straat uiteindelijk bepalen. Het is daarom minstens zo belangrijk om naar de mobiliteitskeuzes en verkeersgedrag van mensen en logistieke keuzes van bedrijven te kijken en te bepalen hoe hen te helpen keuzes te maken die passen in de mobiliteitstransitie van Zaanstad. De snelle ontwikkelingen op het technologische vlak bieden daarbij allerlei nieuwe mogelijkheden. Kansrijke ontwikkelingen op het gebied van slimme mobiliteit (smart mobility) dienen een logische plek in de stad te krijgen en aantrekkelijk te zijn voor de potentiële gebruiker in Zaanstad.

Met regelgeving, stimulerende maatregelen, campagnes en educatie bevorderen we emissieloos vervoer, efficiënte logistiek, duurzame mobiliteitskeuzes en veilig verkeersgedrag.

Pagina 8 van 136

Effecten Mobiliteit: De maatregelen van het ZMP zijn van invloed op de vervoerwijzekeuze van de Zaankanters. Zonder maatregelen neemt het aandeel autoverplaatsingen in Zaanstad toe tot ruim 2/3 van de verplaatsingen. Dit is een significante toename ten opzichte van de huidige situatie in Zaanstad (ongeveer 58%). Door het invoeren van het maatregelenpakket stimuleren we de Zaankanters, met name van en naar de centra en over korte afstanden andere vormen van mobiliteit te gebruiken. Dit vertaalt zich in het model naar een aandeel autoverplaatsingen van 55% en een groei in het aandeel fiets (30%) en OV (15%). Duidelijk is dat dit effect per zone verschillend is. Met extra impulsen, waaronder ruimtelijke ontwikkelingen meer richten op fietsen en lopen, willen we het aandeel fiets nog verder laten toenemen, richting de 35%.

Figuur: verwachte verdeling per modaliteit per zone in 2040.

Versie 27 januari 2021

Verkeersafwikkeling Het figuur rechts laat de locaties zien van de kruispunten die naar verwachting in de toekomst onvoldoende capaciteit hebben. Het gaat om:  Het Prins Bernhardplein.  De kruispunten met de Thorbeckeweg. Voor het Prins Bernhardplein ligt naast de opgave voor de doorstroming ook een inpassingsvraagstuk voor de HOV-verbinding. In de uitwerking na vaststelling van het ZMP is dit kruispunt een van de eerste uitwerkingsvraagstukken voor Zaanstad. De kruispunten op de Thorbeckeweg krijgen door de uitbreiding van de bedrijventerreinen in het Noordzeekanaalgebied, transformatie van het Hembrugterrein en de Achtersluispolder en veranderde oriëntatie van het verkeer uit het centrum van Zaandam meer verkeer te verwerken. In een vervolg op de lopende AVANT studie dienen deze aspecten volledig meegenomen te worden, om te beoordelen welke vormgeving op de kruispunten nodig is voor een goede doorstroming van het verkeer. Ruimtelijk economische effecten De bevolkingsgroei van Zaanstad zorgt de komende jaren voor de grootste groei van de koopstromen. Dit zorgt voor een potentiële toename van bijna 50% van de omzet van de winkeliers. Met het ZMP versterken we dit effect, doordat de impuls voor OV, fiets en openbare ruimte opweegt tegen het effect van

Figuur: verwachte knelpunten bij kruispunten bij realisatie van A8-A9.

iets lagere reistijd voor de auto, met name voor het recreatieve winkelaanbod en horeca. Met het ZMP ontstaat verder op verschillende plekken ruimte voor meer groen. Andere wegprofielen op een paar belangrijke assen dragen hier bijvoorbeeld aan bij. Uitvoeringsagenda De maatregelen uit het ZMP vormen grote projecten en opgaven die bijdragen aan de twaalf principes. De belangrijkste opgaven liggen op specifieke plekken in Zaanstad. Hier komen de opgaven en modaliteiten bij elkaar. Het projectoverzicht dient als basis voor de jaarlijkse programmering en begroting.

Pagina 9 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

Inhoudsopgave Colofon .................................................................................................................................................... 2 Voorwoord ............................................................................................................................................... 3 Samenvatting ZMP .................................................................................................................................. 4 Inhoudsopgave ...................................................................................................................................... 10 1 1.1 1.2 1.3

Zaanse kernen in verscheidenheid ........................................................................................... 12 Groei met karakter vraagt om een nieuwe balans in mobiliteit ................................................. 12 Een uitwerking voor 2040 .......................................................................................................... 14 Samen met de regio .................................................................................................................. 17

2

Koers zetten met 12 hoofdkeuzen ............................................................................................. 20

3 3.1 3.2

Zones en knooppunten .............................................................................................................. 25 Zaanse verscheidenheid in zones ............................................................................................. 25 Knooppuntontwikkeling .............................................................................................................. 28

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Gebiedsuitwerking per deelgebied ............................................................................................ 32 Noord ......................................................................................................................................... 33 Zaandam Oost ........................................................................................................................... 39 Centrum en Stad langs de Zaan................................................................................................ 45 Noordzeekanaalgebied .............................................................................................................. 53 Landelijk west ............................................................................................................................ 58

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Netwerken.................................................................................................................................. 60 Voetganger ................................................................................................................................ 60 Fiets ........................................................................................................................................... 64 Openbaar Vervoer ..................................................................................................................... 72 Auto ........................................................................................................................................... 77 Goederenvervoer over de weg .................................................................................................. 85 Vervoer over water .................................................................................................................... 89 Netwerkmanagement ................................................................................................................ 92

6

Parkeren .................................................................................................................................... 96

7

Slimme mobiliteit en gedrag .................................................................................................... 101

Pagina 10 van 136

Versie 27 januari 2021

7.1 7.2 7.3 7.4

Nieuwe technologie: kansen bieden en pakken ...................................................................... 101 Emissieloos vervoer ................................................................................................................ 103 Slimme en schone logistiek bevorderen .................................................................................. 107 Mobiliteitskeuzes en verkeersgedrag ...................................................................................... 110

8

Mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling ....................................................................................... 114

9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6

Effecten.................................................................................................................................... 117 Van maatregelen naar effecten ............................................................................................... 117 Mobiliteitseffecten .................................................................................................................... 117 Verkeerskundige effecten ........................................................................................................ 119 Ruimtelijk-economische effecten ............................................................................................. 121 Ruimte en groen ...................................................................................................................... 123 Milieueffecten........................................................................................................................... 126

10 10.1 10.2 10.3 10.4

Uitvoeringsagenda ................................................................................................................... 129 Fysieke uitvoeringsprojecten ................................................................................................... 129 Samenwerkings-projecten voor het OV ................................................................................... 132 Programmering en uitwerkingsplannen ................................................................................... 133 Financieringsstrategie ............................................................................................................. 134

Pagina 11 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

1

Zaanse kernen in verscheidenheid

1.1

Groei met karakter vraagt om een nieuwe balans in mobiliteit

Een unieke gemeente met grote opgaven Zaanstad heeft unieke kwaliteiten: een unieke combinatie van stad en land, uitstekend bereikbaar en nabij Amsterdam. Kwaliteiten die we willen behouden en versterken. Maar Zaanstad heeft ook enkele grote opgaven. De groei van de eigen bevolking én de sterke economische groei van de Metropoolregio Amsterdam zorgen ervoor dat er een grote opgave op ons afkomt. Concreet staat de gemeente al voor de opgave om 20.000 woningen te bouwen. Daarmee groeien we door naar 200.000 inwoners in 2040. En inmiddels wordt in het kader van de verstedelijkingsstrategie van de Metropoolregio Amsterdam ook al doorgedacht over de volgende stappen, want de groei houdt in 2040 niet op. Maar deze groeiopgave staat niet op zichzelf. Meer inwoners, betekent ook fors aantal meer verplaatsingen. Als we willen groeien met behoud van de unieke kwaliteiten die Zaanstad heeft, dan moet dit worden gerealiseerd in samenhang met andere opgaven, die onderdeel zijn van de Omgevingsvisie.

Pagina 12 van 136

Mobiliteit is niet meer de enige opgave van de stad. Al die opgaven raken ook wel aan mobiliteit, onder meer als volgt: 1. Verstedelijking: De regio groeit en daarmee Zaanstad ook. Dit betekent het opvangen van de groeiende vraag naar woningen (20.000 extra tot 2040), vooral door verdichting en transformatie, en het in goede banen leiden van de daarmee gepaard gaande mobiliteitsvraag 2. Economie: Het bevorderen van werkgelegenheid en toerisme door een goed vestigingsklimaat en een goede bereikbaarheid van de economische kernlocaties en het versterken van de aantrekkelijkheid van toeristische centra; meer werkgelegenheid in Zaanstad kan zorgen voor meer balans in de woon-werk pendel en leidt bovendien tot minder druk op de infrastructuur richting Amsterdam. 3. Verduurzaming: De energietransitie vraagt om een drastische vermindering van de CO2-uitstoot. Een klimaatneutraal Zaanstad en het verbeteren van de luchtkwaliteit betekent: vergroenen openbare ruimte en verduurzamen van de mobiliteit door meer accent op duurzame mobiliteit en elektrificatie van het wagenpark 4. Gezondheid: De Zaankanter wordt steeds ouder, zit meer en beweegt minder. Het stimuleren van bewegen en het maken van gezonde keuzes is belangrijk. Daarom zetten we in op een hoger fietsgebruik, het bieden van aantrekkelijke looproutes en een betere toegang tot recreatie, maar ook minder uitstoot door verkeer.

Versie 27 januari 2021

5. Kansengelijkheid: Verkleinen van sociale verschillen. Het is belangrijk is dat iedereen kan blijven meedoen en de toegang tot voorzieningen en werkgelegenheid voor iedereen gegarandeerd wordt. Mobiliteit is hier een belangrijk onderdeel in. Door zowel fysieke als mentale barrières te verkleinen, vergroten we de kansen voor alle Zaankanters. 6. Veiligheid: Een veilige stad, wat tot uitdrukking komt in veilig verkeer, maar ook je sociaal veilig kunnen bewegen in je woonomgeving en van en naar werk en school. Mobiliteit in goede banen leiden De verstedelijking, de groei van Zaanstad, is de grootste uitdaging op het gebied van mobiliteit. Vertrekpunt is daarom dat we als gemeente ervoor willen zorgen dat groeien mogelijk is. Met mobiliteit scheppen we een belangrijke voorwaarde om iedereen gepaste huisvesting te bieden, het draagvlak voor voorzieningen te versterken en meer klanten te bieden aan de winkels. Maar tegelijkertijd heeft een groei van aantal inwoners en arbeidsplaatsen een andere kant; meer verplaatsingen en dus een groei van de mobiliteit en een grotere druk op de ruimte en de leefomgeving. Dit vraagt om een nieuwe balans tussen de vervoerwijzen, zodat het Zaanse mobiliteitssysteem voor álle vervoerwijzen – voetganger, fiets, ov en auto etc. – optimaal kan blijven functioneren.

Waarin we vooral ook nadenken waar en op welke wijze we de verplaatsingen kunnen laten plaats

vinden, zodat het bijdraagt aan de verschillende opgaves voor de stad. Hierbij verschuift de focus van het oplossen en voorkomen van verkeersknelpunten, naar het meebouwen aan de stad van de toekomst. Een nieuwe balans in de Zaanse mobiliteit Voor de nieuwe balans is tussen nu en 2040 een mobiliteitstransitie nodig. Met meer aandacht voor schone en gezonde mobiliteit, goed ingepast in een veilige en aantrekkelijke openbare ruimte en passend bij de unieke Zaanse identiteit. Een balans die leidt tot een efficiënter gebruik van de ruimte en minder druk op de leefomgeving. Dit betekent een hoger gebruik van het openbaar vervoer en de fiets om de groei duurzaam te kunnen accommoderen. Maar ook meer deelmobiliteit én meer faciliteren van elektrisch rijden door te voorzien in openbare laadpunten. De transitie vindt overal in Zaanstad plaats, maar de omvang van de transitie en de mate waarin elke vervoerwijze daarin een rol speelt, verschilt per gebied. De transitie gaat geleidelijk en is vaak gekoppeld aan ruimtelijke ingrepen in de vorm van intensivering van de woningbouw en/ of versterking van de mobiliteitsstructuur. Verschillende mobiliteitsopties moeten ook voor iedereen toegankelijk en betaalbaar blijven. Op deze wijze draagt mobiliteit bij aan de grote opgaven waar Zaanstad voor staat. Deze visie is uitgewerkt in dit Mobiliteitsplan 2040.

Met dit mobiliteitsplan blijft Zaanstad bereikbaar, veilig, duurzaam en leefbaar ook in 2040, kortom:

Pagina 13 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

toekomstbestendig voor iedereen die hier woont, werkt en recreëert. Specifieke uitdagingen in de Zaanse mobiliteit Om optimaal invulling te kunnen geven aan de Zaanse opgaven, moeten we rekening houden met de specifieke omstandigheden in de mobiliteit van Zaanstad. Dit is in twee punten samen te vatten. Allereerst is de scheve woon-werkbalans een belangrijk aandachtspunt. 's Ochtends gaat een grote stroom uit Zaanstad en omliggende regio richting Amsterdam en Schiphol, 's avonds komt deze weer terug. Deze scheve pendel levert bijvoorbeeld problemen op voor de rentabiliteit van het openbaar vervoer. Willen we substantieel beter OV, met name ook verder van de treinstations af, dan moeten we ervoor zorgen dat de ruimtelijke ontwikkeling aansluit op het (gewenste) OV en ook bijdraagt aan het op gang komen van een tegenspitsbeweging. Verder is de barrièrewerking van spoor, water, weg én landschap een probleem in Zaanstad. Fietsers en voetgangers moeten daardoor vaak omfietsen of omlopen. De beleving laat daarnaast ook te wensen over: de openbare ruimte is op veel plekken niet aantrekkelijk om te gaan lopen of fietsen. Hierdoor is in Zaanstad het aandeel lopen en fiets wat lager en het autoaandeel wat hoger dan je zou verwachten van een gemeente als Zaanstad; meer verstedelijkt dan andere MRA-gemeenten (buiten Amsterdam) en tegen Amsterdam aan.

Pagina 14 van 136

En uit berekeningen blijkt dit aandeel ook niet toe te nemen, als we niks doen. Willen we de transitie een succes maken, dan is aandacht voor barrières en beleving dus cruciaal.

1.2

Een uitwerking voor 2040

Positionering ZMP Met dit Zaans Mobiliteitsplan wil de gemeente Zaanstad aangeven op welke wijze mobiliteitsbeleid optimaal kan worden ingezet als bijdrage aan de zes Zaanse opgaven. Daarbij biedt het Zaans Mobiliteitsplan de stip op de horizon voor 2040. Deze stappen zijn veelal gekoppeld aan de realisatie van grotere projecten of belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen in de MAAK-gebieden. Het ZMP laat zien hoe alle inspanningen met elkaar samenhangen en elkaar versterken. Het realiseren van dit plan vraagt vele jaren en zal stapsgewijs gebeuren in overleg met onze partners in Zaanstad en in de regio. Onderdelen vragen om nadere uitwerking, die in deelbeleidsnota's of in de gebiedsgerichte uitwerkingen worden opgepakt, samen met belanghebbenden. Stapsgewijs naar het ZMP Het Zaans Mobiliteitsplan is een veelomvattend plan. Daarom is het in stappen ontwikkeld. De hoofdopgaven en de hoofdrichting voor de mobiliteit zijn eerder beschreven in de “Koersnota voor het ZMP”. Deze koersnota is besproken met de gemeenteraad en vervolgens

Versie 27 januari 2021

vastgesteld door het College van B&W (zomer 2020). De opgaven en ambities uit de koersnota zijn verder geconcretiseerd in dit Zaans Mobiliteitsplan (ZMP). Specifiek op een aantal onderdelen is voorafgaand aan dit ZMP ook nog in deelsessies met de gemeenteraad gesproken: Gebieden, Smart Mobility, Netwerken en Parkeren. De uitkomsten van deze sessies zijn verwerkt in het ZMP. Een product van samenwerking Ook is het plan in zorgvuldig overleg met belanghebbenden samengesteld. Er heeft een breed spectrum aan belanghebbenden, zoals ondernemersverenigingen, Fietsersbond, GGD, logistieke organisaties, NS en andere overheden, gedurende het proces met ons meegedacht in rondetafelgesprekken. Daarnaast zijn aparte sessies over bijvoorbeeld het centrum van Zaandam, het fietsnetwerk en stadslogistiek georganiseerd samen met de relevante belanghebbenden. Specifiek voor de gebiedsuitwerkingen Noord en PoelenburgPeldersveld is tijdens separate processen contact geweest met stakeholders in de wijk. Tot slot hebben alle inwoners (en ondernemers, maar die hebben helaas beperkt gereageerd) hun bijdrage kunnen leveren via een enquête over mobiliteit. Aanvullend hierop zijn ook specifieke gesprekken gevoerd met jongeren en – via het Burgerplatform – met ouderen en mensen met een fysieke beperking. Al deze inbreng hebben wij benut bij het maken van de keuzes in dit ZMP.

Pagina 15 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

De Zaanse omgevingsvisie als basis voor de keuzen in het Zaans Mobiliteitsplan De Zaanse omgevingsvisie kijkt vanuit zes strategische opgaven naar de gemeente in 2040 en de periode daar naartoe. Dit gebeurt op drie schaalniveaus: 1) de regio; 2) de gemeente als geheel en 3) op gebiedsniveau. De zes strategische opgaven (verstedelijking, kansengelijkheid, duurzaamheid, gezondheid, veiligheid en economie) staan niet op zichzelf, maar komen voort uit de dynamiek in de stad van de afgelopen decennia en uit trendrapportages met de blik op de toekomst. De opgaven hebben ook sterke onderlinge relaties en wisselwerking. Zo heeft bijvoorbeeld de keuze voor verdere verstedelijking in de bestaande stad gevolgen voor de ruimte waarin we wonen, werken, sporten, ons verplaatsen, enzovoorts. Daarmee hangen keuzen voor verstedelijking nauw samen met bijvoorbeeld de gezondheid en de duurzaamheid van onze leefomgeving. De omgevingsvisie bevat de samenhangende hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke leefomgeving. Daaronder vallen vele beleidsvelden. Mobiliteit is er daar één van. De keuzen op het gebied van mobiliteit worden in een omgevingsvisie gekoppeld aan de zes strategische opgaven die op Zaanstad afkomen. Maar andersom bepalen die opgaven ook de richting die we met dit ZMP ingaan.

Denk bijvoorbeeld aan:  Een keuze voor zonering, vertaald naar welke vervoerwijze waar extra ruimte krijgt, maakt verantwoorde verstedelijking mogelijk, met behoud van de verscheidenheid van Zaanstad.  Een keuze om de bereikbaarheid van voorzieningen en banen voor alle vervoerwijzen te verbeteren, versterkt de economie, maar vergroot ook de toegang tot banen, wat heel bepalend is voor de kansen van onze inwoners.  Een keuze om actieve vervoerwijzen en deelmobiliteit te stimuleren en gemotoriseerd verkeer emissieloos te maken dragen bij aan de duurzaamheidsambities en de gezondheid van de inwoners.  En een keuze om te focussen op aantrekkelijke, groene en verkeersveilige openbare ruimte verhoogt de (sociale) veiligheid, maar zorgt ook voor aangename verstedelijking, stimuleert mensen zich gezond en duurzaam te bewegen en vergroot economische aantrekkelijkheid van centra en knooppunten.

Pagina 16 van 136

Versie 27 januari 2021

1.3

Samen met de regio

Zaanstad staat niet op zichzelf, zeker niet op het gebied van mobiliteit. De inzet, zoals in dit Zaans Mobiliteitsplan opgenomen, is enerzijds afgestemd met de regio en vormt anderzijds ook de Zaanse inzet voor het overleg met de regionale partners. Een integraal mobiliteitssysteem; van modaliteit naar mobiliteit Samen met de regio werken we aan een betere integratie van de verschillende vervoerwijzen. De regio en Zaanstad werken aan één integraal mobiliteitssysteem. Ook is er meer aandacht voor duurzaamheid en leefbaarheid waarbij er wordt gewerkt aan CO2-neutraal mobiliteitssysteem. Voor de gemeente ligt er een duidelijke rol om het mobiliteitssysteem en de omgeving op elkaar aan te passen. Zodat we ook de nabijheid van de dagelijkse activiteiten versterken. De knooppunten zijn een belangrijke schakel in het (regionale) mobiliteitssysteem. Rijks- en regionaal maatregelenpakket voor de corridor Amsterdam-Hoorn Een belangrijke stap is al gezet in de corridor Amsterdam-Hoorn. De bereikbaarheid in het gebied tussen Amsterdam en Hoorn staat onder druk. Zaanstad is het samen met het Rijk en de regio eens geworden over een breed pakket aan maatregelen voor de korte termijn om de bereikbaarheid te verbeteren, zoals projecten AVANT en Guisweg. Deze zijn als

uitgangspunt meegenomen in het ZMP (al moet er binnen project Guisweg nog wel een aantal keuzes worden gemaakt die duidelijk effect hebben op het uiteindelijke verkeersbeeld). De vijf strategische opgaven van de Vervoerregio Amsterdam  Van modaliteit naar mobiliteit: een betere integratie van de verschillende vervoerwijzen  Naar een CO2-neutraal mobiliteitssysteem: meer aandacht voor duurzaamheid en leefbaarheid  Een prettige en veilige reis: meer aandacht voor comfort, beleving, veiligheid en informatie.  Mobiliteit en omgeving passen bij elkaar: meer aandacht voor inpassing en ruimtelijke kwaliteit.  Nabijheid van dagelijkse activiteiten versterken: ondersteuning van verdichtingsopgaven.

Figuur 1: De vijf strategische opgaven van de Vervoerregio Amsterdam

Pagina 17 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

Verbinden van de A8 aan de A9 Het verbinden van de A8 met de A9 kan de regio, en zeker ook Zaanstad, veel opleveren. De grote verkeersdruk op met name Krommenie kan ermee tot het verleden behoren. De Provincie Noord-Holland trekt dit project en werkt nu samen met onder meer Zaanstad aan een goed plan voor de A8-A9, inclusief een landschapsplan. Perspectief op de Zaancorridor De provincie Noord-Holland heeft samen met NS, Prorail en de gemeenten een eerste verkenning uit gevoerd over de Zaancorridor. Hierbij kijkend naar de sterke punten, ontwikkelkansen en netwerkpositie van de spoorlijn tussen Amsterdam CS en Heerhugowaard. Hierbij integraal de thema’s wonen, bereikbaarheid, recreatie en toerisme meenemend. Doel is dat de trein een volwaardig alternatief gaat vormen in het Daily Urban System van Amsterdam – Heerhugowaard, voor de auto, zodat een modal shift van auto naar trein/fiets en daarmee een verduurzaming van de mobiliteit wordt gerealiseerd.

Pagina 18 van 136

Verkennend onderzoek naar toekomstvaste ZaanIJ-corridor Een regionale opgave die wij al op ons af zien komen en die in dit ZMP dus een belangrijke plek krijgt, is de ZaanIJ-corridor. Het verbeteren van het openbaar vervoer tussen Zaanstad en Amsterdam is van het grootste belang voor Zaanstad. Het maakt dat we Zaanstad bereikbaar houden en een hoogwaardig openbaar vervoer hebben tussen de twee steden, zodat Zaanstad en Amsterdam steeds meer als een samenhangend geheel kunnen functioneren. De Vervoerregio en Provincie Noord-Holland zijn samen met gemeente Zaanstad en gemeente Amsterdam gestart met een verdiepend onderzoek naar het HOV op de ZaanIJ-corridor. Op basis van dit onderzoek wordt vervolgens bekeken wat er op de middellange en lange termijn nodig is.

Versie 27 januari 2021

De effecten van COVID- 19 pandemie

Stikstofopgave in Zaanstad

Ten tijde van het opstellen van het ZMP in 2020 brak de COVID-19 pandemie uit in de wereld. De Corona-maatregelen hebben een grote invloed (gehad) op het reisgedrag van mensen wat betreft het aantal reizen, de afgelegde afstanden, reisdoelen en de keuze van vervoermiddelen. Het gebruik van auto's en openbaar vervoer daalde, het fiets- en wandelverkeer nam toe. Veel respondenten ervaren het als positief dat het overal veel rustiger is, dat er veel minder vliegverkeer is, dat er geen files zijn en dat men vaker de fiets pakt.

Zaanstad heeft, door de ligging nabij drie Natura2000-gebieden, een complexe stikstofopgave. Hierbij gaat het om de hoeveelheid stikstof die op de natuur terechtkomt. Elk bouwproject en elke aanpassing aan de infrastructuur heeft invloed op de stikstofopgave.

Op de korte termijn zien we dat het verkeer weer toeneemt. Wel zien we dat de spitsen nog steeds rustiger zijn, met als positief effect minder congestie. De gevolgen van de pandemie op mobiliteit voor de lange termijn zijn nog onzeker. Naar verwachting wordt het thuiswerken onderdeel van het ‘nieuwe normaal’. Als gemeente stimuleren we werkgevers om te blijven inzetten op het thuiswerken. Dat betekent dat de woonomgeving en -kwaliteit nog belangrijker worden bij de huisvesting van inwoners.

Wat de stikstofproblematiek uiteindelijk betekent voor de projecten uit het ZMP is lastig in te schatten. Op dit moment werkt het ministerie van IenW aan een nieuwe rekenmethodiek om de stikstofuitstoot voor bouwprojecten te bepalen. Bij elk project dat uit het ZMP voortkomt zal in ieder geval worden gekeken naar stikstof en hoe de neerslag hiervan in de natuur te verminderen. Mogelijk dat dit kan leiden tot aanpassing van projecten tijdens de verdere uitwerking van het ZMP.

Pagina 19 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

2

Koers zetten met 12 hoofdkeuzen

Mobiliteit is geen doel op zich, het moet bijdragen aan de zes Zaanse opgaven van de Omgevingsvisie. Met twaalf samenhangende hoofdkeuzen zetten we de koers uit, waarmee we een integraal antwoord geven op deze zes opgaven. Deze hoofdkeuzen worden in de hiernavolgende hoofdstukken nader ingevuld. 1) Keuzevrijheid is de basis, maar we verleiden wel Iedere gebruiker kan zijn eigen keuze maken hoe hij of zij zich wil verplaatsen. Maar er is wel een andere balans nodig in de mobiliteit. Daarom verleiden we de Zaankanter om vaker te lopen en de fiets en het openbaar vervoer te gebruiken. Hiervoor is het nodig dat deze modaliteiten een aantrekkelijke optie worden, zeker in de intensievere stedelijke gebieden. Daar is de ruimte voor de auto nu al beperkt. Regulering van het parkeren is dan nodig om het gebruik van de openbare ruimte te kunnen optimaliseren. Juist vanwege de sterk verschillende gebieden van Zaanstad is een gebiedsgericht beleid nodig dat recht doet aan die verschillen en de kwaliteiten versterkt.

Pagina 20 van 136

2) Zonering naar gebiedstypen, passend bij de verscheidenheid van Zaanstad We kiezen voor een zonering, die recht doet aan de verschillende gebiedstypen in Zaanstad. Ieder gebied heeft zo zijn eigen kenmerken, dat maakt Zaanstad uniek. Afhankelijk van de stedelijkheidsgraad nu, maar ook in de toekomst, worden passende mobiliteitsmaatregelen genomen en de balans tussen de vervoerwijzen teruggebracht. Dat betekent dat op bepaalde plekken meer wordt ingezet op de mobiliteitstransitie dan op andere plekken. Het beoogde parkeerbeleid sluit aan bij de zonering. 3) Ruim baan voor fietsen en lopen We geven meer ruimte aan fietsers en voetgangers. Mogelijkheden om de fiets te bevorderen willen we optimaal benutten. Dit betekent dat we willen inzetten op veilige en directe fietsvoorzieningen met minder last van barrières, maar ook op het creëren van aantrekkelijke fietsroutes. Ook lopen bevorderen we op dezelfde wijze door barrières te verminderen en directe en aantrekkelijke looproutes te bieden, bijvoorbeeld naar het openbaar vervoer. Daarnaast is de beschikbaarheid van goede fietsenstallingen van belang.

Versie 27 januari 2021

4) De Zaanse Ladder als hoofdstructuur voor het ov en de fiets We kiezen voor een sterke hoofdstructuur in de vorm van de Zaanse Ladder. Het spoor vormt een belangrijke noord-zuidas door Zaanstad. Aan de oostkant van Zaandam is behoefte aan een tweede staander van de ladder: een hoogwaardige as met snel, frequent OV. Ondersteund door sterke fietsverbindingen in noord-zuid- én oost-westrichting. Deze tweede as ontsluit in ieder geval de grote gebiedsontwikkelingen in Achtersluispolder, Centrum-Oost en Kogerveldwijk en mogelijk verdere toekomstige verstedelijking in Zaandam. Het verbindt Zaandam Oost beter met de rest van de stad én met Amsterdam (Noord) en vergroot daarmee de kansen op bijv. werk voor de inwoners van Poelenburg en Peldersveld. 5) Knopen om de modaliteiten samen te laten komen We kiezen ervoor om mobiliteitsknooppunten te ontwikkelen waar verschillende modaliteiten samenkomen en waar ook mobiliteitsdiensten worden aangeboden. Hierdoor wordt het gemakkelijker om multimodaal te reizen of gebruik te maken van deelmobiliteit (deelauto’s, deelfietsen). Dit kan zijn rondom OV-knopen (OV stations of grote haltes), bezoekerscentra (centrum- of toeristische knopen), in de woonbuurten (straat

of buurt voor deelauto en laadpunten) of rond het water (rondom de aanlegsteigers). Waar mogelijk combineren we het met bijvoorbeeld afleverpunten voor stadslogistiek. Rondom de belangrijkste knopen liggen kansen voor intensivering van woningbouw, voorzieningen en de ontwikkeling van bedrijven/kantoren, waarbij de reizigers keuze hebben in hun mobiliteitsopties. 6) Versterken hoofdstructuur (vracht)auto, provinciale wegen en stadsboulevard We kiezen ervoor de hoofdstructuur voor de auto te versterken en richten enkele provinciale wegen als stadsboulevards in. Hierdoor wordt het verkeer naar de regio zo snel mogelijk naar het (Rijks)hoofdwegennet gestuurd. Doorgaand verkeer in de centra wordt verminderd, terwijl centra wel bereikbaar blijven voor bestemmingsverkeer, inclusief bevoorradingsverkeer. De verkeersveiligheid en leefbaarheid wordt op deze manier vergroot. De hoofdstructuur garandeert bovendien een goede bereikbaarheid van de grote bedrijventerreinen voor auto's en vrachtauto's.

Pagina 21 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

7) Zaanstad en Amsterdam duurzaam verbonden We zorgen ervoor dat Zaanstad en Amsterdam duurzaam verbonden zijn. Achtersluispolder en Hembrugterrein vormen hierin een belangrijke schakel. De focus ligt op hoogwaardige verbindingen met Amsterdam-Noord, -Centrum én Sloterdijk / Haven-Stad, primair met OV, fiets en water. Daarnaast is de inzet op een aantrekkelijke en hoogwaardige verblijfskwaliteit van de woongebieden. 8) Versterken kernen met levendige stads- en dorpserven We versterken kernen met levendige stads- en dorpserven. Beleving van de centrumgebieden wordt belangrijker, ook als economische en toeristische factor. Zéker in Zaandam Centrum, maar ook in de centra van Krommenie en Wormerveer, bij de Zaanse Schans én rond de knooppunten. We geven in de levendige stadsen dorpserven meer ruimte aan de duurzame modaliteiten voetganger en de fietser. De inrichting van de openbare ruimte is gericht op bestemmingsverkeer. Logistiek krijgt heldere routering en goede laad-/losvoorzieningen.

Pagina 22 van 136

9) Stimulans voor slimme en schone logistiek We stimuleren slimme en schone logistiek om het goederenvervoer in goede banen te leiden. Voor het functioneren van Zaanstad is een sterk en helder netwerk nodig voor goederenvervoer. Daarbij is het van belang dat het bijdraagt aan een prettig, duurzaam en gezond leefklimaat. De overlast van logistiek moet geminimaliseerd worden, terwijl het economisch functioneren van stad en dorpen gewaarborgd wordt. Met fysieke en organisatorische aanpassingen kunnen we dit waarmaken. Wij zetten in op Zero Emissie Zones voor bestel- en vrachtvoertuigen in de kernwinkelgebieden van Zaandam, Krommenie en Wormerveer, per 2025 of kort daarna. En we werken samen met bedrijven aan hubs voor stadslogistiek en de bouw en aan het uitbouwen van vervoer over water. 10) De Zaan en overige vaarwegen beter benutten We willen de potentie van de Zaan beter benutten. De Zaan is een unieke kernkwaliteit van Zaanstad. We willen de vervoerspotentie van de Zaan en IJ beter benutten. Zowel voor toerisme, bezoekers als voor goederen. De Zaan is de laatste jaren nog beter geschikt gemaakt voor goederenvervoer over water (Vaart in de Zaan). Het is nu zaak deze mogelijkheden te verzilveren. Bij personenvervoer willen we allereerst vervoer over water voor toeristen een impuls geven.

Versie 27 januari 2021

Maar op bepaalde trajecten, zoals van Zaandam Zuid naar Amsterdam willen we water vervoer ook voor forenzen benutten. En last but not least: de pontveren zijn een cruciale schakel in ons fietsnet, waarbij een hogere frequentie nodig is. 11) Verleiden en innoveren Infrastructuur is een belangrijke voorwaarde en drager voor de mobiliteitstransitie die wij beogen. Maar infrastructuur is niet genoeg. Uiteindelijk maken mensen en bedrijven zelf keuzes, die het mobiliteitsbeeld op straat uiteindelijk bepalen. Het is daarom minstens zo belangrijk om naar de mobiliteitskeuzes en verkeersgedrag van mensen en logistieke keuzes van bedrijven te kijken. En te bepalen hoe hen te helpen keuzes te maken die passen in de mobiliteitstransitie van Zaanstad. We werken hieraan samen met ondernemers en inwoners van Zaanstad. De snelle ontwikkelingen op het technologische vlak bieden daarbij allerlei nieuwe mogelijkheden. Kansrijke ontwikkelingen op het gebied van slimme mobiliteit (smart mobility) inclusief logistiek dienen een logische plek in de stad te krijgen en aantrekkelijk te zijn voor de potentiële gebruiker in Zaanstad.

12) Mobiliteit en ruimte gaan hand in hand in mobiliteitsfonds De groei van Zaanstad maakt het noodzakelijk om keuzen in de mobiliteit te maken. Dat geldt minder in de gebieden waar de groei beperkt is, maar des te meer in de gebieden waar sterke groei plaatsvindt, zoals in de zogenoemde MAAKgebieden. Als Zaanstad ook in 2040 bereikbaar, aantrekkelijk en veilig wil zijn zal meer gebruik van ov, fietsen en lopen nodig zijn en een lager gebruik van de auto dan nu het geval is. En dit kan ook: Door in het ruimtelijk beleid gericht te sturen op kwalitatief goede publieke ruimten, goed bereikbare voorzieningen en meer gemengde woon/-werkmilieus, maar ook betere openbaar vervoer- en fietsvoorzieningen, meer inzet op deelmobiliteit en meer gereguleerd parkeren. Door gekoppeld aan de ontwikkeling van nieuw stedelijk programma in Zaanstad ook een mobiliteitsfonds op te richten (binnen het Investeringsfonds van Zaanstad) kan de gemeente Zaanstad, samen met haar partners de metropoolregio Amsterdam, de provincie Noord-Holland en het Rijk, zorgdragen voor gelijktijdige verbetering van de mobiliteitsstructuur. Op deze manier organiseren we ook samen dat de stad aantrekkelijk, bereikbaar en veilig blijft.

Pagina 23 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

Figuur 2: Principes voor de hoofdstructuur van Zaanstad in 2040

Pagina 24 van 136

Versie 27 januari 2021

3

Zones en knooppunten

Zaanstad kent een grote verscheidenheid in stedelijk gebied, kernen en landelijk gebied. Elk van deze gebieden stelt andere eisen aan de mobiliteit. Om die reden moeten ook bij het gebied passende keuzes gemaakt worden gekoppeld aan stedelijkheid en ruimtelijke kwaliteit. Dit principe is uitgewerkt in een gebiedstypologie. Hoe om te gaan met parkeren en de druk op de openbare ruimte verschilt per gebied. Bij knooppunten komen de verschillende modaliteiten bij elkaar. Afhankelijk van het schaalniveau en de functie maken we onderscheid in verschillende typen mobiliteitsknooppunten.

3.1

Zaanse verscheidenheid in zones

Om de unieke kwaliteiten van de centra, wijken en kernen in Zaanstad te versterken is een zonering gekozen. Iedere zone kent zijn eigen mobiliteitsambities voor fiets, voetganger, OV, en parkeren. Mede door stedelijke intensivering als gevolg van de verstedelijkingsopgave kunnen de zones in de loop van de tijd transformeren, waarmee ook het daar geldende verkeersbeleid kan veranderen.

Centra met een hoogstedelijke kwaliteit A-plus en A zone zijn de centrumgebieden, zowel in Zaandam (A-plus zone) als in de andere kernen (A-zone). Centraal in deze zones staat de ruimtelijke kwaliteit en de belevingswaarde. Hier wordt benadrukt dat de voetganger en fietsers centraal staan. De auto is welkom, maar wordt in de A-plus zone zo veel mogelijk aan de randen opgevangen; in de A-zone is parkeren binnen het gebied mogelijk, maar wordt parkeren aan de rand aantrekkelijker gemaakt. Het gebied is goed bereikbaar met OV, maar doorgaand OV (Rnet) wordt er omheen geleid. Deelmobiliteit wordt in deze zones volop aangeboden en is op korte afstand beschikbaar. Parkeren is gereguleerd. Schone en slimme stadslogistiek, met hubs in de omgeving, is nodig om de leefbaarheid te vergroten. Stedelijk wonen en werken In de B-plus en B zone zijn de afstanden langer en heeft de fietser daarmee een belangrijkere rol dan de voetganger. De positie van de auto in de mobiliteitsmix is hier belangrijker dan in de A-plus en A-zone, maar we zoeken naar een nieuwe balans tussen de vervoerwijzen. In Bplus zijn alternatieven voor de auto nu al aanwezig. De opgave is om deelmobiliteit overal binnen een straal van 300 meter beschikbaar hebben.

Pagina 25 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

Parkeren is op langere termijn in de B-plus zone gereguleerd. Dit gebeurt echter stap voor stap, aansluitend bij ruimtelijke interventies of andere ontwikkelingen, die leiden tot hogere parkeer- of verkeersdruk. Buitenstedelijk wonen Voor de C zone blijft de auto belangrijk. Deelmobiliteit is mogelijk, maar mag op grotere afstand beschikbaar zijn. Parkeren is niet gereguleerd. In linten en kleine kernen is het aanbieden van goed OV lastig, maar we blijven ernaar streven dat er in ieder geval een vorm van OV is. Van groot belang zijn fietsverbindingen met de kernen binnen en buiten Zaanstad. Bedrijventerreinen Bij de bedrijventerreinen, ook onderdeel van de C-zone, ligt de opgave om ketenmobiliteit te bevorderen. De bedrijventerreinen kennen een sterke autoafhankelijkheid. Hier zetten we in op behoorlijk OV in de spitsen en aanwezigheid van veilige fietsvoorzieningen. En uiteraard is bereikbaarheid voor het goederenvervoer hier optimaal, waar mogelijk ook via water. De bedrijventerreinen vormen daarbij ook (bouw)logistieke hubs voor de andere zones.

Pagina 26 van 136

Versie 27 januari 2021

A-PLUS A B-PLUS B C

Figuur 3: Toekomstig zonering 2040

Pagina 27 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

3.2

Knooppuntontwikkeling

In het ZMP doelen we met knooppunten/hubs op plekken waar ketenmobiliteit mogelijk wordt doordat meerdere vervoerwijzen bij elkaar komen en/of punten die mensen toegang geven tot meerdere vormen van vervoer. De knooppunten zijn een belangrijke schakel in het (regionale) mobiliteitssysteem en essentieel voor de mobiliteitstransitie. Door knooppunten op verschillende plekken en voor verschillende doelgroepen te realiseren, bieden we de inwoners van Zaanstad keuzevrijheid voor verschillende mobiliteitsvormen. Verschil in schaalniveau en functie leidt tot onderstaande typologie. (NB Overslagpunten en logistieke hubs komen aan bod in 5.5 en 7.3.). P+R hub De P+R hubs faciliteren de in- en uitgaande verkeerstromen naar bestemmingen in Amsterdam en Schiphol en in sommige gevallen ook naar Zaandam Centrum en de Zaanse Schans. Ze zijn vooral op extern verkeer gericht. Daarom liggen ze in het algemeen niet te diep in het stedelijk gebied. Station Krommenie-Assendelft en De Vlinder (voor de korte en middellange termijn; op lange termijn HOV-halte Thorbeckeweg) zijn de P+R hubs gekoppeld aan trein en HOV. Voor de P+R langs de A7 zien we een belangrijke functie voor de Zaanse Schans.

Pagina 28 van 136

Figuur 4: Sfeerimpressie P+R hub

Centrumhub De centrumhubs vormen belangrijke schakels in het openbaar vervoersysteem naar de centrumgebieden en toeristische trekpleisters. De hubs liggen in de nabijheid van de bestemming. Hierbij is de overstap mogelijk van openbaar vervoer naar andere, duurzame modaliteit zoals fiets, step of lopen. Ook is wellicht een combinatie mogelijk met stadslogistiek: een centrumhub als verzamelpunt voor leveringen voor centrumondernemers, vanwaar bijvoorbeeld met bakfiets bezorgd wordt. Centrumhubs kunnen ook een kleinschalige lokale P+Rfunctie hebben. Een aantal van deze centrumhubs hebben ook belangrijke economische ontwikkelpotentie. Door hier aantrekkelijke verblijfs- en ontmoetingsplekken van te maken, die zowel per fiets als te voet goed bereikbaar zijn, wordt de potentie voor bijvoorbeeld economische dienstverlening vergroot.

Versie 27 januari 2021

Figuur 5: Sfeerimpressie centrumhub

Figuur 6: Sfeerimpressie buurthub

Buurthub De buurthub biedt toegang tot meerdere vormen van emissieloze (deel)mobiliteit en bestaat in twee verschijningsvormen:

Water(buurt)hub De Water(buurt)hub is een bijzondere buurt hub waar ook gebruik kan worden gemaakt van vervoer over water. Ze zijn ook meer gericht op het bedienen van de (toeristische) bezoeker aan Zaandam. Het is een verbijzondering van de buurthub, waarbij in plaats van HOV gebruik wordt gemaakt van een pont/ferry. Bij de steiger zijn aanvullende voorzieningen en last-mile deelsystemen aanwezig door middel van fietsen en lopen. De water (buurt)hubs zijn zowel op de oost- als de westoever van de Zaan gesitueerd.

A. Een centrale HOV-halte met aanvullende voorzieningen en last-mile deelsysteem. Gericht op de bezoeker/aankomende reiziger van buiten Zaanstad. B. De buurthub voor bewoners is de ideale plek om een tweede auto te parkeren op afstand, een auto op te laden of een elektrische deelauto mee te nemen. Een combinatie met een kluizenwand voor pakketjes is ook een mogelijkheid op een buurthub.

Figuur 7: Sfeerimpressie water (buurt)hub Pagina 29 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

Straathub De straathub kan op elke plek in Zaanstad staan en bedient de bewoners. De straathub biedt, op een kleinere schaal dan buurthubs, duurzame mobiliteit aan, zoals laadvoorzieningen, buitenmodel-deelfietsen, een elektrische scooter, pakketkluis etc

Figuur 8: Sfeerimpressie straathub

Pagina 30 van 136

Resumé 1. Knooppuntontwikkeling  P&R locaties  OV-knoop Prins Bernhardplein  HOV-knoop De Vlinder  HOV-knoop Peperstraaat 2. Uitwerking van centrumhubs in centrumvisie 3. Uitwerking van buurt- en straathub in de uitwerking per deelgebied samen met MAAK

Versie 27 januari 2021

Figuur 9: Knopen in Zaanstad 2040

Pagina 31 van 136

Zaans Mobiliteitsplan

4

Gebiedsuitwerking per deelgebied

Zaanstad is een mix van verschillende dorpen met elk zijn eigen karakteristieken. De vertaling van de twaalf hoofdkeuzes kan per gebied anders zijn. Daarom is per deelgebied een toelichting op de mobiliteitsuitwerking gegeven.

Er is onderscheid gemaakt naar de volgende deelgebieden: 1

2

3

4

5

Noord: de kernen Wormerveer, Krommenie, Saendelft en WestKnollendam. Zaandam Oost: het Zaanse deel ten oosten van de Zaan met o.a. Kogerveld, Peldersveld, Hoornseveld, Poelenburg, Zaandam Zuid, Rosmolenwijk. Centrum en Stad langs de Zaan: Centrum, Koog aan de Zaan, Zaandijk en Zaanse Schans en omgeving. Noordzeekanaalgeied: Het Noordzeekanaalgebied inclusief Hembrugterrein en Achtersluispolder Landelijk West: alle landelijke en groene gebieden ten westen van het spoor, plus de daarin liggende lintdorpen (met name Assendelft en Westzaan).

Met de deelgebieden sluiten we aan bij de omgevingsvisie. De gebiedsindeling kent echter geen harde grenzen, dat geeft de afbeelding ook weer. De indeling gebruiken we om de integrale samenhang tussen de modaliteiten en de ruimtelijke opgave op overzichtelijke manier te beschrijven.

Pagina 32 van 136

Versie 27 januari 2021

4.1

Noord

We zetten in op versterken van de centrumkwaliteit en fietsstructuur in Krommenie en Wormerveer, ontlasten van doorgaand autoverkeer door de realisatie van de A8-A9 verbinding en we onderzoeken de mogelijkheden voor een nieuwe brug over de Nauernaschevaart. Woongebied met variëteit aan kleinschalige woonmilieus Het noordelijk deel bestaat uit een samensmelting van de kernen Krommenie, Saendelft, Westknollendam en Wormerveer. Het zijn voornamelijk rustige woongebieden. Onderling zijn ze verbonden en doorsneden door de provinciale wegen N203 en N246 en het spoor. Ten noorden van Wormerveer liggen de bedrijventerreinen Noorderveld en Molletjesveer.

Wormerveer, Krommenie en Saendelft hebben hun eigen centrum met alle (winkel)voorzieningen. Het gebied is omringd door een groen landschap. Uitzondering hierop is de noordoostkant, waar de kern Wormerveer aan de oostkant van de Zaan aan Wormer (gemeente Wormerland) is verbonden. Ruimtelijke opgave met ontwikkelingen en structuur In Zaanstad Noord vindt een verdichtingsopgave plaats de komende 20 jaar. Vanuit MAAK.Zaanstad wordt gewerkt aan een woningopgave van ongeveer 5.000 woningen. Daarbij gaat het vooral om grote transformatieopgaves op het bedrijventerrein Noorderveld (Brokking en Meneba) en de strook langs de Nauernaschevaart in Krommenie. Daarnaast worden aan de westrand Kreekrijk en Eilanden van Hain ontwikkeld. En in de verdere toekomst vindt nog ontwikkeling plaats bij in ieder geval station Wormerveer.