Bijlage Werkplan Verkeersveiligheid 2021-2023
Tekst van het document
2021/13369
Werkplan Verkeersveiligheid 2018 2020 2021 - 2023
Samenvatting Met betrekking tot de optimalisatie van de verkeersveiligheid heeft de gemeente Zaanstad het Werkplan Verkeersveiligheid 2018 – 2020 opgesteld (Gemeente Zaanstad, 2018). Momenteel is vanuit de Gemeente Zaanstad de noodzaak gekomen voor het actualiseren van het Werkplan Verkeersveiligheid. In dit plan staan welke verkeersveiligheidsmaatregelen uitgevoerd gaan worden en welke kosten gemoeid zijn tussen 2021 en 2023 om de verkeersveiligheid te verbeteren. Om te bepalen welke maatregelen uitgevoerd moeten worden is het van belang om de verkeersveiligheid in Zaanstad te analyseren. Uit de analyse is gebleken dat de volgende verkeersveiligheidstrends spelen: verstedelijking, vergrijzing, meer mobiliteit, toename van het aantal nieuwe vervoersmiddelen, toenemende druk(te) op het fietspad, afleiding van weggebruikers in het verkeer, de snelle ontwikkeling van voertuigtechnologie, agressief rijgedrag en de 24 uurseconomie. Verder wees de analyse uit dat het aantal verkeersongevallen, betrokkenen en partijen in 2020 ten opzichte van 2018 hetzelfde is gebleven. Er zijn voornamelijk flankongevallen (voorrangsfouten) plaatsgevonden. Kinderen tot en met 11 jaar, jongeren in de leeftijd van 16 tot 24 jaar en ouderen vanaf 65 jaar zijn leeftijdsgroepen die een risico vormen voor de verkeersveiligheid.
Ook zijn de vervoersmiddelen de gemotoriseerd tweewielers, fietsers en voetgangers een risicogroep. De Zaankanters zijn in de gemeentelijke peiling 42% tevreden over de verkeersveiligheid in eigen buurt. De gemeente Zaanstad heeft geen blackspots meer en er zijn in Zaanstad 8 aandachtlocaties. Uit de evaluatie van de ambities in het huidig werkplan is te zien dat vijf ambities zijn gehaald en negen ambities niet, waardoor nog niet alle ambities uit het Werkplan Verkeersveiligheid 2018 – 2020 zijn uitgevoerd. De reden hiervoor is deels te verklaren aan de coronacrisis, waardoor scholen in 2020 alleen op de kerntaken richten. De gemeente Zaanstad heeft bijvoorbeeld de ambitie van in 2020 zijn in de gemeente Zaanstad 25% minder ernstige verkeerslachtoffers in vergelijking met 2007 niet gehaald, omdat door een betere politieregistratie in Zaanstad het aantal verkeersgewonden met circa 35% is toegenomen. Om het aantal verkeersgewonden te verminderen en de verkeersveiligheid te verbeteren zijn er (nieuwe) gemeentelijke ambities en activiteiten opgesteld. Hierdoor moet volgend uit de doelstelling van de Rijksoverheid en Vervoerregio Amsterdam een begin worden gemaakt bij het streven naar nul verkeersslachtoffers in 2050 in Zaanstad.
De invloed van de gemeente op dit streven is beperkt, omdat het halen van dit streven afhangt van landelijk wetgeving, zoals het verplichten van snelheidsbegrenzing in voertuigen en handhaving in 30 km/u zones. Om de verkeersveiligheid te verbeteren zijn er huidige- en nieuwe activiteiten op het gebied van infrastructuur, educatie, handhaving, campagnes/communicatie en participatie/samenwerking opgesteld. Met betrekking tot deze zes pijlers zijn er nieuwe ambities opgesteld waarin gestreefd wordt om deze in 2023 te behalen. Hierbij is het van belang dat de verkeersveiligheid en deze ambities jaarlijks worden gemonitord en geëvalueerd. Hierdoor kan de gemeente Zaanstad inzichtelijk maken hoe het gesteld is met de verkeersveiligheid en/of er eventueel bijgestuurd moet worden. Tot slot heeft de gemeente Zaanstad de financiële middelen die binnen zijn gekregen via subsidies en haar eigen aandeel op het gebied van verkeersveiligheid beschikbaar. Zo kan de gemeente eerst gebruik maken van de financiële middelen die via subsidies binnen zijn gekregen vanuit de Vervoerregio. Hierbij vergoedt de Vervoerregio de kosten van infrastructuur en educatie volledig of gedeeltelijk. Het andere financiële verkeersveiligheidsmiddel komt uit de eigen bijdrage van de gemeente Zaanstad waarin de gemeente tussen 2021 en 2023 € 500.000 beschikbaar heeft gesteld.
Hierbij is de begroting van de gemeente Zaanstad verdeeld onder de pijlers educatie, campagnes en infrastructuur.
Pagina 2 van 29
Inhoudsopgave 1
Inleiding .......................................................................................................................................4
2
Analyse verkeersveiligheid...........................................................................................................5
3
2.1
Trends verkeersveiligheid ....................................................................................................5
2.2
Risicogroepen......................................................................................................................6
2.3
Objectieve verkeersveiligheidsgegevens..............................................................................7
2.4
Aandachtlocaties .................................................................................................................9
2.5
Subjectieve verkeersveiligheid ...........................................................................................10
2.6
Focus ................................................................................................................................11
Huidige- en nieuwe ambities en activiteiten ................................................................................12 3.1
Evaluatie ambities..............................................................................................................12
3.2
Huidige activiteiten.............................................................................................................13
3.2.1
Activiteiten infrastructuur................................................................................................13
3.2.2
Activiteiten educatie .......................................................................................................14
3.2.3
Activiteiten handhaving ..................................................................................................14
3.2.4
Activiteiten campagnes en communicatie.......................................................................15
3.2.5
Activiteiten participatie en samenwerking .......................................................................16
3.3
4
5
Nieuwe ambities en activiteiten ..........................................................................................16
3.3.1
Ambities en activiteiten infrastructuur .............................................................................16
3.3.2
Ambities en activiteiten educatie ....................................................................................18
3.3.3
Ambities en activiteiten handhaving ...............................................................................18
3.3.4
Ambities en activiteiten campagnes en communicatie ....................................................19
3.3.5
Ambities en activiteiten participatie en samenwerking ....................................................20
Begroting ...................................................................................................................................21 4.1
Begroting vanuit de Vervoerregio Amsterdam ....................................................................21
4.2
Begroting vanuit de Gemeente Zaanstad ...........................................................................22
Conclusie...................................................................................................................................23
Verwijzingen .....................................................................................................................................24 Bijlage 1: Overige objectieve verkeersongevallengegevens Zaanstad 2018 – 2020 ...........................26 Bijlage 2: Zaanpeiling 2020 ...............................................................................................................28
Pagina 3 van 29
1 Inleiding Verkeersveiligheid is een thema wat iedereen bezighoudt en waar men continu mee bezig is. Iedereen ervaart namelijk wel een plek die onveilig is en/of ergert zich aan het gedrag van andere weggebruikers (Voet, 2017). Onder verkeersonveiligheid wordt de mate waarin het deelnemen aan het verkeer risico’s op aanrijdingen en de daarmee samenhangende gevolgen met zich meebrengt verstaan (Wee & Annema, 2014). Om de verkeersveiligheid te verbeteren wordt vanuit de landelijke doelstelling van de Rijksoverheid gestreefd om nul verkeersslachtoffers in 2050 te hebben (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat et al., 2018). Om deze ambitie te bereiken, werken alle betrokken decentrale overheden en wegbeheerders de landelijke ambitie uit in regionale en gemeentelijke doelstellingen (Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2012). De Vervoerregio Amsterdam, waarmee de Gemeente Zaanstad samenwerkt, heeft vanuit de landelijke doelstelling ook de uiteindelijke ambitie van nul verkeerslachtoffers (Vervoerregio Amsterdam, 2021). Gemeente Zaanstad deelt de landelijke doelstelling en het streven van nul verkeersslachtoffers in 2050. Om deze ambitie te halen, zet de gemeente in op proactieve infrastructurele maatregelen waaronder gedragsbeïnvloeding en educatie (Gemeente Zaanstad, 2020).
Vanuit deze doelstellingen werkt de gemeente Zaanstad de verkeersveiligheidsbeleid en -maatregelen in een werkplan uit (Werkplan Verkeersveiligheid 2018-2020). Dit werkplan draagt bij om de lokale -en landelijke verkeersveiligheidsdoelstellingen te behalen en bouwt verder voort op de mobiliteitsvisie. Het effect van een gemeente met een werkplan is dat er minder verkeersdoden zijn gevallen dan in gemeentes die dit niet hebben. Door middel van het actieplan wil de gemeente Zaanstad het aantal verkeersongevallen verminderen en de subjectieve verkeersveiligheid vergroten (Voet, 2017). Dit werkplan bestaat uit vijf delen. Zo wordt in het eerste deel in hoofdstuk één de verkeersveiligheid in Zaanstad geanalyseerd waarin de maatschappelijke ontwikkelingen, risicogroepen, objectieve verkeersveiligheid, aandachtlocaties, subjectieve verkeersveiligheid en focus aanbod komen. In hoofdstuk twee worden de huidige- en nieuwe activiteiten en ambities toegelicht waarin de ambities uit het werkplan 2018 - 2020 geëvalueerd, huidige activiteiten en nieuwe activiteiten/ambities besproken worden. Daarna volgt hoofdstuk drie met daarin de verkeersveiligheidsbegroting vanuit de Vervoerregio Amsterdam en het eigen aandeel van de gemeente Zaanstad. Tot slot wordt in het laatste hoofdstuk de conclusie van het werkplan toegelicht.
Pagina 4 van 29
2 Analyse verkeersveiligheid In dit hoofdstuk worden de trends en ontwikkelingen die effect hebben op de verkeersveiligheid beschreven. Daarbij worden de ongevalscijfers geanalyseerd en de ambitie en focus, voor de komende jaren, van de gemeente Zaanstad toegelicht.
2.1 Trends verkeersveiligheid In deze paragraaf wordt de analyse van de actuele maatschappelijk trends toegelicht. De Vervoerregio Amsterdam heeft deze trends in het rapport “Risicoanalyse verkeersveiligheid Vervoerregio Amsterdam” beschreven. Dit betreffen landelijke en regionale trends die op de Vervoerregio Amsterdam (VRA) effect hebben en daarom is het aannemelijk dat deze trends ook effect hebben op de gemeente Zaanstad. Verder zijn er andere belangrijke maatschappelijke trends onderzocht die een aanvulling vormen op de ontwikkelingen uit het rapport “Risicoanalyse verkeersveiligheid Vervoerregio Amsterdam”. De trends en ontwikkelingen staan in tabel 1.
Belangrijke trends met betrekking tot verkeersveiligheid Ontwikkeling Bevolkingsgroei
Verstedelijking
Vergrijzing
Meer mobiliteit
Toename van het aantal nieuwe vervoersmiddelen Toenemende druk(te) op het fietspad Afleiding van weggebruikers in het verkeer De snelle ontwikkeling van voertuigtechnologie
Agressief rijgedrag
Verwacht effect De bevolking zal richting 2050 nog meer stijgen en groeien. Dit betekent een toenemende druk op de verkeersruimte en een grotere spreiding van woningen waardoor de mobiliteitseffecten nog groter zullen zijn. Dit kan resulteren in groter mobiliteit samen met meer verkeersongevallen (Mijnders et al., 2020). Naar verwachting zal de verstedelijking leiden tot meer mensen en mobiliteit in rondom grotere steden. Als er meer kwetsbare vervoersmiddelen aanwezig zijn kan dit een negatief invloed hebben op de verkeersveiligheid (van Schagen & Aarts, 2018). Er komen naar verhouding steeds meer ouderen en deze blijven langer fit en mobiel (Mijnders et al., 2020). Ouderen hebben wegens hun kwetsbaarheid meer risico op een ongeval en vooral een grotere kans op (ernstig) letsel. (Mijnders et al., 2020; Weijermars, 2019). Door de bevolkingsgroei en stedelijke ontwikkelingen nemen in de toekomst de verkeersintensiteiten toe en wordt er meer stedelijk verplaatst (Mijnders et al., 2020). Zo zal verder het fietsgebruik en aantal maaltijdbezorgers vooral in grotere steden en stedelijke gebieden toenemen (Mijnders et al., 2020; De toename van alle verkeersintensiteiten leidt tot meer verkeersongevallen (Mijnders et al., 2020). De opkomst van nieuwe manieren van verplaatsen brengt nieuwe verkeersveiligheidsvraagstukken met zich mee.
Er ontstaat een toename van ebikes, bakfietsen, speed -pedelecs en de frequentie waarmee grotere groepen zich over de weg gaan verplaatsen (Snellen et al., 2015). Dit zal resulteren tot verkeersveiligheidsproblemen (Mijnders et al., 2020). Door toenemende fietsmobiliteit zijn er hogere intensiteiten op fietspaden. Door de komst van meer elektrische vervoersmiddelen worden de snelheidsverschillen op fietspaden groter. Door de grote verschillen tussen de voertuigen leidt dit tot meer verkeersonveiligheid (Mijnders et al., 2020). Door het toenemend gebruik van smartphones/andere apparatuur en alcohol/ drugsgebruik onder de verkeersdeelnemers leidt dit tot meer afleiding (Mijnders et al., 2020). Zo heeft dit mogelijk bijgedragen in het aantal verkeersdoden (Weijermars, 2019). Afleiding kan namelijk het risico op ongevallen verhogen (Mijnders et al., 2020). Autonome voertuigen en systemen kunnen door de overname van taken van de mensen een positief effect hebben op de verkeersveiligheid, maar zorgen ook voor afleiding (Mijnders et al., 2020). Daarnaast bestaat Intelligent Speed Adaptation (ISA), wat een systeem is dat de snelheid van het voertuig vergelijkt met de snelheidslimiet en de bestuurder waarschuwt of zelf ingrijpt. Voertuigtechnologie kan een positief effect leveren op de verkeersveiligheid maar ook leiden tot meer risicoperceptie (SWOV, 2019).
Motieven voor verkeersagressie zijn vaak vijandigheid, ongeduld en/of haast zijn. Agressief verkeersgedrag komt vooral door irritatie die gaan over anderen mensen en situaties. Als mensen agressief gedragen zijn zij afgeleid en worden
Pagina 5 van 29
er veelal overtredingen gemaakt. Hierdoor heeft dit een slechte impact op de verkeersveiligheid (SWOV, 2021). De 24 uurseconomie hoort steeds meer bij een goedlopende economie die leidt De 24 tot meer verplaatsingen tijdens de nacht en minder kwalitatieve hoge nachtrust uurseconomie (van Schagen & Aarts, 2018). Dit leidt ertoe dat mensen gehaast, vermoeid en minder alert zijn (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat et al., 2018). Dit kan een negatieve impact hebben op de verkeersveiligheid. Tabel 1: De belangrijkste trends op het gebied van verkeersveiligheid die van toepassing zijn in Zaanstad.
2.2 Risicogroepen In deze paragraaf zijn de risicogroepen van verkeersveiligheid in kaart gebracht. Risicogroepen zijn groepen die een verhoogd risico hebben om betrokken te raken bij een ongeval. De verkeersdeelnemers die in deze paragraaf worden behandeld, zijn geselecteerd wegens hun relatief grote aandeel in de verkeersonveiligheid en door het feit dat zij een relatief grote kans hebben om bij een ongeval betrokken te raken (CROW, 2019). De specifieke risicogroepen voor verkeersveiligheid zijn op het gebied van leeftijd dus kinderen, jongeren en ouderen. Met betrekking tot vervoerswijzen zijn dit gemotoriseerde tweewielers, fietsers en voetgangers (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat et al., 2018). In deze paragraaf wordt er dieper ingegaan op de risicogroepen met betrekking tot de leeftijd en vervoerswijze. De risicogroepen staan in tabel 2 en 3. Risicoleeftijden Met betrekking tot de leeftijden is uit de literatuur gebleken dat kinderen, jongeren en ouderen een risicogroep zijn. In tabel 2 is er toegelicht waarom zij een risico zijn voor de verkeersveiligheid.
Risicoleeftijden voor verkeersveiligheid Risicogroep Toelichting Kinderen tot en met 11 jaar zijn een risicogroep vooral door het feit dat zij onervaren Kinderen
Jongeren
Ouderen
zijn. Tenslotte zijn zij nog bezig om de vaardigheden te ontwikkelen waarmee ze uiteindelijk op verantwoorde wijze zelfstandig aan het verkeer kunnen deelnemen. Bij de jongste kinderen gaat het daarom om de vaardigheden die nodig zijn om veilig buiten te spelen en naar school te lopen. Het gaat dan vooral om het herkennen van veilige en onveilige plaatsen om over te steken, waarin het op latere leeftijd onder meer gaat hoe veilig tussen het autoverkeer bewegen kan worden (CROW, 2019). Jongeren in de leeftijd van 16 tot 24 jaar vormen volgens Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) een risicogroep, want in 2016 was deze leeftijdscategorie verantwoordelijk voor 18% van de dodelijke verkeerslachtoffers (Gemeente Zaanstad, 2018). Daar zijn verschillende oorzaken voor aan te wijzen die vooral samenhangen met een gebrek aan rijervaring, met de leeftijd zelf en het vertonen van risicovol gedrag. Hierbij is risicovol gedrag onverantwoordelijk gedrag, zoals het negeren van een rood verkeerslicht (CROW, 2019; Gemeente Zaanstad, 2018). Ouderen vanaf 65 jaar en ouder zijn een risicogroep, omdat zij een langere reactietijd hebben waardoor zij later remmen voor gevaarlijke (Gemeente Zaanstad, 2018). Zo zijn ouderen fysiek kwetsbaarder dan jongere volwassenen en kunnen bij een gelijk botsimpact ernstiger letsel oplopen.
Daarnaast neemt met het ouder worden ook de kans toe dat er functiestoornissen en/of ziekten optreden die de kans op een ongeval kunnen vergroten. Hierbij leidt vooral een achteruitgang van de motorische functies tot een grotere ongevalskans. Echter zijn er wel grote verschillen binnen de groep van oudere verkeersdeelnemers en zo kunnen er dus grote verschillen zijn in de rijvaardigheid van de ouderen (CROW, 2019).
Tabel 2: Risicoleeftijden voor de verkeersveiligheid.
Risicovervoersmiddelen Op het gebied van de vervoersmiddelen en modaliteiten is uit de literatuur gebleken dat voetgangers, fietsers en gemotoriseerde tweewielers een risicogroep zijn. In tabel 3 is er toegelicht waarom deze modaliteiten een risico vormen voor de verkeersveiligheid. Pagina 6 van 29
Risicogroep Voetgangers
Fietsers
Gemotoriseerde tweewielers
Risicovervoersmiddelen voor verkeersveiligheid Toelichting Voetgangers hebben een hoog overlijdensrisico door het feit dat zij bij ongevallen vaak ernstig letsel oplopen. Immers hebben zij geen beschermende (voertuig)structuur om zich heen en leidt afhankelijk van de snelheid van de tegenpartij bij een botsing met gemotoriseerd verkeer dit vaak tot ernstig letsel of tot overlijden (CROW, 2019). Fietsers zijn absoluut en relatief zeer sterk aanwezig in de risicocijfers en hebben een hoog overlijdensrisico doordat zij bij botsingen vaak ernstig letsel oplopen. Echter zijn er ook veel fietsers die letsel oplopen doordat zij tijdens het fietsen vallen of tegen een obstakel botsen. Hierdoor kan het letsel ook ernstig zijn en vooral als de fietsers al wat ouder is. Van de fietsers die bijvoorbeeld opgenomen worden in het ziekenhuis heeft 30% hoofdletsel en van de fietsers die overlijden is dat percentage 60% (CROW, 2019; Mijnders et al., 2020). In de top risico’s vallen onder de brom- en snorfietsers relatief veel slachtoffers wanneer naar het totaal van ongevallen met brom- en snorfietsers wordt gekeken (Mijnders et al., 2020). Zo zijn brom- en motorfietsen evenwichtsvoertuigen en gevoeliger voor verstoring van evenwicht. Ook hebben brom- en motorfietsen een snellere acceleratie dan auto's en biedt het geen bescherming bij een aanrijding of val.
Bovendien worden bromfietsen vaak opgevoerd zodat er harder gereden kan worden dan de ingestelde snelheid van 45 km/u. Dit zorgt ervoor dat brom- en motorfietsen een grotere kans hebben om te vallen en ernstiger letsel kunnen oplopen (CROW, 2019).
Tabel 3: Risicomodaliteiten voor de verkeersveiligheid.
2.3 Objectieve verkeersveiligheidsgegevens De ongevallengegevens laten zien hoeveel ongevallen, gewonden en dodelijke slachtoffers er zijn geweest in de gemeente Zaanstad. Deze gegevens komen van VIA Software die de ongevalsgegevens haalt uit het registratieprogramma BRON van de politie. Vanaf 2008 is gebleken dat de politie, die de ongevallen registreert in het programma BRON, minder gingen registeren. Hierdoor hebben in 2014 verschillende partijen samen met VIA het STAR-akkoord ondertekend waarin staat dat zij de registratie gaan verbeteren (Gemeente Zaanstad, 2018). Sinds 2015 is de registratie van ongevallen sterk verbeterd en zijn de cijfers weer op het betrouwbaarheidsniveau van voor 2008. Daarnaast worden vanaf 2019 ongevallen meegenomen die bij mobielschademelden bekend zijn. De politie in Zaanstad is in 2020 nog beter gaan registeren. Hierdoor komen mogelijk meer blikschade ongevallen in de cijfers voor dan voorgaande jaren, maar geven de cijfers wel een reëler beeld van de verkeersveiligheid in Zaanstad (Gemeente Zaanstad, 2020). De ongevallengegevens van 2014 tot en met 2020 staan in tabel 4
Jaar 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Ongevallen
Ongevallengegevens tussen 2014 – 2020 in Zaanstad Slachtoffers Doden Gewonden Partijen
797 828 975 885 881 950 875
127 130 144 131 107 107 194
0 4 1 6 3 3 1
127 126 143 125 104 104 193
Betrokkenen
1232 1249 1538 1422 1378 1474 1351
919 1035 1328 1219 1186 1288 1203
Tabel 4: Verkeersongevallengegevens tussen 2014 en 2020 in de gemeente Zaanstad (VIA, z.d.).
Pagina 7 van 29
In tabel 4 is te zien dat het aantal verkeersongevallen, betrokkenen en partijen in 2020 ten opzichte van 2018 ongeveer hetzelfde is gebleven. Daarnaast is het aantal verkeersdoden tussen 2018 en 2020 gedaald. Verder is er tussen 2014 en 2019 een daling van het aantal gewonden te zien, waarin er 23 gewonden minder zijn gevallen. In 2020 zijn er 193 gewonden gevallen, maar hier moet wel in overweging genomen worden dat door een betere registratie in 2020 het aantal ongevallen hoger is. Hierdoor is de precieze de trend van het aantal gewonden in Zaanstad moeilijker vast te stellen.
Ontwikkeling aantal verkeersslachtoffers Zaanstad 2014 -2020 250 200 150 100 50 0 2014
2015
2016
2017 Doden
2018
2019
2020
Gewonden
Figuur 5.: Ontwikkeling van het aantal verkeersslachtoffers in Zaanstad tussen 2014 en 2020 (VIA, z.d.).
Tussen 2014 en 2020 vallen er gemiddeld drie verkeersdoden per jaar in Zaanstad en neemt het aantal verkeersdoden af. Zo is er tussen 2018 en 2020 te zien dat in 2018 3 verkeersdoden waren gevallen en dat dit in 2020 1 verkeersdode bedroeg. Tabel 4 maakt inzichtelijk hoeveel dodelijke slachtoffers per jaar in de gemeente Zaanstad zijn gevallen. In figuur 5 is een lijngrafiek van de ontwikkeling van het aantal verkeersgewonden en -doden te bekijken. Uit de lijngrafiek is te zien dat het aantal verkeersdoden sinds 2017 er een dalende trend heeft. Ook is te zien dat het aantal verkeersgewonden tussen 2016 en 2019 afneemt. Op het gebied van de afloop van het ongeval hebben de meeste ongevallen in Zaanstad geresulteerd in materiele schade. Onder de verkeersslachtoffers hebben tussen 2018 en 2020 401 personen letsel opgelopen en waren er 7 dodelijke slachtoffers betrokken. Verder is te zien dat in Zaanstad de meeste verkeersslachtoffers door flankongevallen zijn gebeurd, dit zijn grotendeels voorrangsfouten.
Ontwikkeling verkeersslachtoffers in Zaanstad 2018 – 2020 met betrekking tot leeftijdsklassen 100 80 60 40 20 0 0 t/m 11 jaar
12 t/m 15 jaar
16 t/m 17 jaar
18 t/m 24 jaar Doden
25 t/m 39 jaar
40 t/m 49 jaar
50 t/m 59 jaar
60 t/m 69 70 en ouder jaar
Gewonden
Figuur 6: Ontwikkeling verkeersslachtoffers afgezet onder de verschillende leeftijdsklassen in Zaanstad (VIA, z.d.).
Met betrekking tot de leeftijdsgroepen is te zien dat de meeste verkeersslachtoffers onder de 25 tot en met 39 zijn gevallen. Daarnaast zijn er ook veel slachtoffers onder de leeftijdsgroepen 18 tot en met 24, 40 tot en met 59 en 70 jaar en ouder betrokken geraken. In figuur 6 is een staafdiagram van de ontwikkeling van de slachtoffers onder de leeftijdsklassen in Zaanstad te bekijken. Pagina 8 van 29
Ontwikkeling verkeersslachtoffers in Zaanstad 2018 – 2020 met betrekking tot de betrokken vervoerswijze Vrachtauto Voetganger Personenauto Overige Motor Fiets E-bike Bromfiets + Bestelauto 0
20
40
60
80
Doden
Gewonden
100
120
140
160
Figuur 7: Ontwikkeling verkeersslachtoffers met betrekking tot de betrokken modaliteit in Zaanstad (VIA, z.d.).
Ten aanzien van de betrokken vervoerswijze bij het verkeersongeval met letsel is te zien dat de meeste verkeersslachtoffers vallen onder de bromfiets (gemotoriseerde tweewieler), gevolgd door de fiets. In figuur 7 is een staafdiagram van de ontwikkeling van de slachtoffers onderverdeeld onder de verschillende betrokkenen voertuigen in Zaanstad te bekijken. Op het gebied van de infrastructuur waar veel verkeersslachtoffers vallen en ongelukken gebeuren is gebleken dat de meeste verkeersslachtoffers binnen de bebouwde kom vallen. Hierbij is wel te zien dat er nul dodelijke slachtoffers buiten de bebouwde kom zijn gevallen. Daarnaast zijn de meeste verkeersslachtoffers op 50km/u wegen gevallen, gevolgd door de 30 km/u wegen. Tot slot bedroegen de meeste slachtoffers wat betreft de wegsituatie op rechte wegen, gevolgd door kruispunten met vier takken. Er is wel te zien dat de minste verkeersslachtoffers op rotondes zijn gevallen.
2.4 Aandachtlocaties Op het gebied van blackspots en aandachtlocaties heeft de gemeente Zaanstad de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de aanpak van de zogenaamde blackspots en aandachtlocaties. Onder een blackspot wordt een locatie verstaan waar in de afgelopen drie jaar zes of meer letselongevallen hebben plaatsgevonden. Een aandachtlocatie is een locatie waar drie tot vijf letselongevallen in de afgelopen drie jaar zijn gebeurd. Uit de analyse van de aandachtlocaties is gebleken dat de gemeente Zaanstad tussen 2018 en 2020 geen locaties met meer dan zes letsel ongevallen heeft en dus geen black spots zijn. De locaties van de ongevallen in de gemeente Zaanstad zijn in kaart gebracht door middel van VIA Software. Er zijn in Zaanstad 8 aandachtlocaties waar drie tot vijf letselongevallen tussen 2018 en 2020 zijn gebeurd. De aandachtlocaties zijn de ‘N246 25.2 tussen de Veenpolderweg en Blankenburg’, ‘Dr. H.G. Scholtenstraat, Heijermansstraat, Paltrokstraat, Veldbloemenweg’, ‘Noorder IJ- en Zeedijk, Wibautstraat’, ‘Ambachtslaan, Saendelverlaan’, ‘Communicatieweg Oost, N246 24.5, Vaartdijk’, ‘Fluitekruidweg, Veldbloemenweg, Zwanebloemkade’, ‘Lobeliusstraat, Poelenburg, Weerpad’, en, ‘Mauritsstraat, Provincialeweg’, zie tabel 8. Locaties waar veel verkeer rijdt en veel kwetsbare verkeersdeelnemers verplaatsen is er meer kans op een ongeval.
Naast het reguliere onderhoud van wegen, is het belangrijk dat de gemeente verkeersonveilige locaties aanpakt. Met betrekking tot de N246 gaat de Provincie Noord-Holland de snelheid verlagen van 100 km/u naar 80 km/u. Het kruispunt met de Dr. H.G. Scholtenstraat, Heijermansstraat, Paltrokstraat, Veldbloemenweg wordt op termijn aangepast naar een VRI kruispunt. Hierbij gaat de gemeente onderzoeken of op korte termijn met kleine maatregelen de veiligheid vergroot kan worden. Verder gaat de gemeente het kruispunt op de ‘Noorder IJ- en Zeedijk monitoren. De Lobeliusstraat Pagina 9 van 29
wordt in de zomer van 2021 aangepakt en de gemeente zal het kruispunt met de Lobeliusstraat, Poelenburg, Weerpad dan ook aanpakken. Het kruispunt met de Fluitekruidweg, Veldbloemenweg, Zwanebloemkade heeft de gemeente Zaanstad recent aangepakt waardoor de gemeente deze kruispunt blijft monitoren en onder de aandacht houdt. De gemeente gaat op termijn de verlichting op de fietspaden op de rotondes op de Saendelverlaan aanpassen. Tot slot gaat de gemeente de verkeersveiligheidssituatie van de kruising met de Provincialweg en de Mauritsstraat analyseren.
Aandachtlocaties letsel ongevallen 2018-2020 Locatie
N246 25.2 tussen de Veenpolderweg en Blankenburg Dr. H.G. Scholtenstraat, Heijermansstraat, Paltrokstraat, Veldbloemenweg Noorder IJ- en Zeedijk, Wibautstraat Ambachtslaan, Saendelverlaan Communicatieweg Oost, N246 24.5, Vaartdijk Fluitekruidweg, Veldbloemenweg, Zwanebloemkade Lobeliusstraat, Poelenburg, Weerpad Mauritsstraat, Provincialeweg
Ongevallen
Partijen
Betrokkenen
Slachtoffers
Gewonden
Doden
4
7
7
5
5
0
4
7
7
4
4
0
3
6
7
4
4
0
3
6
6
3
3
0
3
6
5
3
3
0
3
6
6
3
3
0
3
6
5
3
3
0
3
6
4
3
3
0
Tabel 8: De belangrijke aandachtlocaties met letsel verkeersslachtoffers in Zaanstad (VIA, z.d.).
2.5 Subjectieve verkeersveiligheid Subjectieve verkeersveiligheid heeft te maken met het gevoel van onveiligheid en is dus een kwestie van beleving is. Met de Zaanpeiling is de subjectieve verkeersveiligheid in Zaanstad inzichtelijk gemaakt. De Zaanpeiling is het grootste inwonersonderzoek van Zaanstad, waarin de gemeente Zaanstad peilt hoe inwoners het vinden in (de wijken van) Zaanstad (Gemeente Zaanstad, z.d.). In de zaanpeiling is verkeersveiligheid meegenomen waarin gekeken wordt hoe tevreden de Zaankanters zijn over de verkeersveiligheid in eigen buurt. In tabel 9 is te zien wat de tevredenheid verkeersveiligheid in eigen buurt is tussen 2018 en 2020 volgens de Zaankanters. Uit deze tabel is gebleken dat in 2019 49% en in 2020 42% van de Zaankanters tevreden is over de verkeersveiligheid in eigen buurt. Hierbij is wel het overgrote deel van de Zaankanters tevreden over de verkeersveiligheid (38%). Verder is te zien dat veel Zaankanters neutraal (25%) of ontevreden (24%) zijn over de verkeersveiligheid in eigen buurt in Zaanstad. De meest benoemde redenen waarom de Zaankanters ontevreden waren over de verkeersveiligheid zijn dat andere verkeersdeelnemers zich onveilig gedragen, gevaarlijke oversteek in de buurt en te weinig of onduidelijke snelheidsbeperkende maatregelen.
Pagina 10 van 29
Tevredenheid verkeersveiligheid eigen buurt in 2018 - 2020 Jaar
Percentage
2018 2019 2020
45% 49% 42%
Tabel 9: De tevredenheid verkeersveiligheid eigen buurt volgens de Zaankanters tussen 2018 en 2020.
2.6 Focus Binnen Zaanstad spelen er verschillende maatschappelijke- en mobiliteitstrends die invloed hebben op de verkeersveiligheid. Hierbij spelen de volgende verkeersveiligheidstrends: verstedelijking, vergrijzing, meer mobiliteit, toename van het aantal nieuwe vervoersmiddelen, toenemende druk(te) op het fietspad, afleiding van weggebruikers in het verkeer, de snelle ontwikkeling van voertuigtechnologie, agressief rijgedrag en de 24 uurseconomie. Daarnaast zijn de leeftijdsgroepen van kinderen tot en met 11 jaar, jongeren in de leeftijd van 16 tot 24 jaar en ouderen vanaf 65 jaar en ouder een risicogroep. Ook vormen de vervoersmiddelen de gemotoriseerd tweewielers, fietsers en voetgangers een risico voor de verkeersonveiligheid. De maatschappij verwacht dat de gemeentelijke wegbeheerders ingrijpen in de infrastructuur, maar gedrag is vaak oorzaak van verkeersonveiligheid. Dit heeft te maken met dat verkeersdeelnemers niet opletten, bewust niet aan de regels houden, haast hebben, agressief rijgedrag vertonen, onervaren zijn en/of afgeleid zijn. De gemeente Zaanstad wil zich daarom de komende jaren focussen op deze risicogroepen. Zo leidt het actief inzetten op de vermindering van de risico’s in een afname van het aantal ongelukken. Verder ziet de gemeente Zaanstad afleiding als belangrijk kernpunt voor de verkeersonveiligheid.
Tot slot blijft de gemeente de trends en verkeersongevallengegevens monitoren.
Pagina 11 van 29
3 Huidige- en nieuwe ambities en activiteiten In dit hoofdstuk wordt een evaluatie gemaakt van de activiteiten en ambities van de afgelopen jaren. Ook worden nieuwe maatregelen en ambities gesteld voor de komende jaren. Deze activiteiten zijn onderverdeeld in de volgende verkeersveiligheidspijlers: infrastructuur, educatie, communicatie/campagnes, handhaving en participatie/samenwerking. De activiteiten die volgen uit deze paragraaf worden in samenwerking met de verkeersveiligheidspartners zoals de Vervoerregio Amsterdam, Veilig Verkeer Nederland, Verkeer & Meer, Team Alert en de politie uitgevoerd. Tot slot worden voor de verbetering van de verkeersveiligheid de huidige activiteiten aangevuld met nieuwe maatregelen die de gemeente Zaanstad kan gaan uitvoeren tussen 2021 en 2023 (Gemeente Zaanstad, 2018).
3.1 Evaluatie ambities In deze paragraaf zijn de ambities uit het Werkplan Verkeersveiligheid 2018 – 2020 geëvalueerd. Hierbij is er gekeken of de opgestelde ambities aan de hand van de informatie zijn gehaald. De 13 ambities zijn onderverdeeld onder de vier pijlers: gesteldheid verkeersveiligheid, educatie, campagnes en handhaving. In tabel 10 is te bekijken welke ambities er zijn opgesteld onder de pijlers, wat de beschikbare informatie zegt over de huidige situatie en welke ambities de gemeente heeft gehaald.
Pijler Gesteldheid verkeersveiligheid
Educatie
Campagnes
Ambitie
Gegeven voor evaluatie
Gehaald?
In 2020 zijn in de gemeente Zaanstad 25% minder ernstige verkeerslachtoffers in vergelijking met 2007. In 2020 is 45% van de inwoners tevreden over de verkeersveiligheid. In 2020 wordt in de gemeente Zaanstad op 90% van de basisscholen voor elk leerjaar een verkeerseducatie programma aangeboden. In 2020 wordt op 90% van de basisscholen in de gemeente Zaanstad een verkeersexamen gegeven.
Er is in de gemeente Zaanstad een toename van 34,97% verkeerslachtoffers t.o.v. 2007 geregistreerd. 42% van de Zaankanters is tevreden over de verkeersveiligheid. 70% van de basisscholen heeft een praktisch en/of theoretisch verkeersexamen afgelegd.
Nee
81% van de basisscholen bood een gecertificeerde verkeersmethode of verkeerseducatie programma aan. 7% van het voorgezet onderwijs heeft verkeerseducatie gehad. Er zijn 2 avonden in 2018 geweest waarvan één in Krommenie en één in Zaandam waar opfriscursussen voor senioren zijn georganiseerd. Er zijn in 2018 en 2019 minimaal 3 fietsvaardigheidscursussen in Krommenie, de Hofwijk in Zaandam en in Poelenburg georganiseerd. Tot nu toe nog niet ingezet.
Nee
in 2020 doet 25% van het voortgezet onderwijs aan verkeerseducatie. Vanaf 2018 zijn er jaarlijks drie opfriscursussen voor senioren in de gemeente Zaanstad. Vanaf 2018 zijn er jaarlijks drie fietsvaardigheidscursussen voor senioren in de gemeente Zaanstad. Vanaf 2019 zet de gemeente Zaanstad in op
Nee Nee
Nee Nee
Ja
Nee Pagina 12 van 29
rijvaardigheidscursussen voor beginnende bestuurders. Tussen 2018 en 2020 zet de gemeente Zaanstad in op bewustwording van ouders met kinderen van 0 – 4 jaar. tussen 2018 en 2020 heeft de gemeente Zaanstad minimaal één keer ingezet op het gedrag van ouders bij het halen en brengen van hun kinderen. in 2020 doet 25% van het voortgezet onderwijs jaarlijks een verkeerscampagne.
Handhaving
Vanaf 2018 ondersteunt de gemeente Zaanstad zes verkeersveiligheidscampag nes per jaar. vanaf 2020 zijn er minder snelheidsovertredingen.
Tot nu toe nog niet ingezet.
Nee
Er is vaker ingezet op het gedrag van ouders tijdens verkeerscampagnes (zoals bij de campagne ‘De scholen zijn weer begonnen’).
Ja
Er zijn in 2018 op 58% en in 2019 op 50% van de middelbare scholen verkeerscampagnes uitgevoerd. Vanaf 2019 ondersteunt de gemeente Zaanstad 6 campagnes en in 2020 7 campagnes. Er zijn in 2020 10% minder snelheidsovertredingen t.o.v. 2019 geregistreerd.
Ja
Ja
Ja
Tabel 10: Evaluatie over het behalen van de ambities uit het Werkplan Verkeersveiligheid 2018 – 2020.
3.2 Huidige activiteiten In deze paragraaf wordt inzichtelijk gemaakt wat de gemeente Zaanstad in de huidige situatie doet om de verkeersveiligheid te verbeteren. Deze activiteiten zijn onderverdeeld in de categorieën: infrastructuur, educatie, handhaving, campagnes/communicatie en participatie/samenwerking.
3.2.1 Activiteiten infrastructuur De gemeente Zaanstad investeert elk jaar in de infrastructuur waarin de investering grotendeels gaat naar de herinrichting van wegen. Bij herinrichtingen en andere infrastructurele maatregelen geeft de Vervoerregio Amsterdam vaak subsidies. Er wordt bij de herinrichting van de wegen eerst onderzocht of deze verkeersveiliger gemaakt kunnen worden. Zo worden bijvoorbeeld ook het kruispunt Rustenburg en Gedempte gracht heringericht. Daarnaast wordt het verkeersmanagement in de gemeente Zaanstad geoptimaliseerd. Hierbij worden de verkeerslichten vervangen door iVRI’s verkeerslichten en aan elkaar gekoppeld. Dit zorgt ervoor dat de richting waar een hulpdienst met spoed rijdt eerder groen krijgen en minder aanrijtijdverlies ondervinden. Daarnaast worden als de verkeerlichten vervangen moeten worden wachttijdvoorspellers bij de verkeerslichten voor fietsers geplaatst Verder rond de Gemeente Zaanstad het pilot ‘’Network Safety Index (NSI)’’ af. Hierin deed de gemeente sinds 2018 mee aan deze pilot vanuit de Vervoerregio Amsterdam die ondersteund wordt door de SWOV. In de pilot wordt het wegennetwerk van de gemeente Zaanstad beoordeeld op basis van de ongevalscijfers, intensiteiten en richtlijnen van Duurzaam Veilig. Dit onderzoek is recent afgerond en de raad zal medio 2021 op de hoogte worden gesteld.
Tot slot wordt er op het gebied van infrastructuur geïnvesteerd in schoolzones, ongevalslocaties en fietsinfrastructuur. De infrastructuur wordt bij al deze investeringen ingericht volgens de richtlijnen van een Duurzaam Veilige weginrichting (Gemeente Zaanstad, 2018). Pagina 13 van 29
3.2.2 Activiteiten educatie De gemeente Zaanstad zet zich actief in en doet veel mee met de educatie en campagnes georganiseerd vanuit de Vervoerregio Amsterdam. De onderstaande huidige activiteiten gaan over educatieprogramma’s waarmee gemeente Zaanstad al enige tijd bezig is en bezig wil blijven. Voorschoolse opvang: In de gemeente Zaanstad zijn er 84 voor schoolse opvang. Door middel van het JONGLeren project maken kinderen tussen 0 en 6 jaar op de voor schoolse opvang spelenderwijs kennis met het verkeer (Verkeersplein Amsterdam, z.d.). Basisscholen: Binnen Zaanstad is momenteel voor elk leerjaar een verkeerseducatieprogramma opgezet. Hierbij worden op de basisscholen met verkeerseducatie leerlingen geleerd hoe zij veilig in het verkeer kunnen deelnemen. Zo worden de leerlingen op de hoogte gehouden hoe andere weggebruikers fietsers en voetgangers waarnemen. Verder gaat de gemeente Zaanstad samen met Verkeer & Meer zich actief inzetten om meer verkeerseducatie op basisscholen te krijgen. Ook wil de gemeente Zaanstad het aantal basisscholen dat een verkeersexamen aanbiedt verhogen, waarin de leerlingen worden getoetst op hun kennis van het verkeer. Middelbare scholen: Het aanbieden van verkeerseducatie op middelbare scholieren is lastig, omdat zij niet verplicht zijn om dit te geven en het tevens niet past binnen het leerprogramma van de school.
Hierbij is het wel van belang dat jongeren op de middelbare scholen in aanraking komen met verkeersveiligheid, omdat jongeren een verhoogd risico hebben op een verkeersongeval. Daarom blijft de gemeente Zaanstad samen met VVN, Team Alert en Verkeer & Meer inzetten om op meer middelbare scholen verkeerseducatie en verkeerscampagnes te organiseren. Jongeren: Om de belangrijke risicogroep jongeren te bereiken hebben de afgelopen jaren diverse doelgroepgerichte acties plaatsgevonden. Hierbij is er bijvoorbeeld aandacht besteed aan smartphonegebruik op de fiets, fietsverlichting, scooter vaardigheid en gebruik van verdovende middelen in het verkeer. Deze acties zijn uitgevoerd door Veilig Verkeer Nederland (VVN) en Team Alert. Senioren: Trends laten zien dat senioren een risicogroep voor de verkeersveiligheid vormen. Om het risico van verkeersonveiligheid te verminderen gaat de gemeente Zaanstad jaarlijks opfriscursus(sen) organiseren en worden senioren ‘opgefrist’ over het huidige verkeer en de verkeersregels. Deze cursus zal vanuit de Vervoerregio Amsterdam in samenwerking met VVN worden georganiseerd. Daarnaast gaat de gemeente Zaanstad ook jaarlijks fietsvaardigheidscursussen voor senioren organiseren met betrekking tot fiets en e-bikes, waarin senioren kunnen oefenen om een e-bike of fiets goed te besturen.
Hierbij krijgen zij uitleg over de fiets en worden bewust gemaakt van de gevaren in het verkeer. Deze cursus wordt in samenwerking met VVN georganiseerd. Beginnende bestuurders: Beginnende bestuurders zijn relatief vaak betrokken bij (ernstige) ongevallen, waarin personen in de leeftijd van 18 tot 24 jaar ruim vier keer zo grote ongevalskans hebben. De gemeente Zaanstad wil daarom aan beginnend bestuurders de mogelijkheid blijven aanbieden om een rijvaardigheidscursus te volgen (Gemeente Zaanstad, 2018).
3.2.3 Activiteiten handhaving De politie gaat over het handhaven van verkeersovertredingen. Verder toetst de politie de conceptverkeersbesluiten en zitten zij en de gemeente bij het driehoeksoverleg. Naast de handhaving door de politie wordt er ook gehandhaafd door de gemeentelijke buitengewoon opsporingsambtenaar (boa). Boa’s zijn vooral bezig met het handhaven op stilstaand verkeer, gesloten verklaringen en op Pagina 14 van 29
verboden (zoals met een personenauto op het fietspad rijden). Hierbij kunnen zij ook de politie ondersteunen tijdens verkeerscontroles, maar mogen zij ook zelf controles uitvoeren als dit binnen hun bevoegdheden past (Gemeente Zaanstad, 2018).
3.2.4 Activiteiten campagnes en communicatie De gemeente Zaanstad deed aan zeven campagnes mee in 2020. Hierbij worden de campagnes vanuit de Vervoerregio Amsterdam gecoördineerd en faciliteert de gemeente Zaanstad waar mogelijk. De campagnes zijn: snelheidscampagnes, BOB, MONO, aardig op weg, de scholen zijn weer begonnen, doortrappen en fietsverlichting (Gemeente Zaanstad, 2018). De onderstaande huidige activiteiten gaan over campagnes waarmee gemeente Zaanstad mee bezig wil blijven. Snelheidscampagnes: De snelheidscampagnes zijn vooral gericht op de automobilist. Zo wordt met posters en borden aangegeven wat de toegestane snelheid is zodat automobilisten meer worden geattendeerd. Naast deze activiteiten wordt er vanuit Veilig Verkeer Nederland ook buurtacties zoals een remwegdemonstratie georganiseerd (Gemeente Zaanstad, 2018). Scholen zijn weer begonnen: Dit is een campagnes die elke weggebruiker attendeert, dat de scholen weer zijn begonnen. Met behulp van spandoeken en reclameborden langs de weg wordt deze campagne kenbaar gemaakt. Door het feit dat leerlingen weer naar school gaan en het op bepaalde momenten en routes drukker is moet men rekening houden met de kinderen, maar richt zich ook op de leerlingen. Zo kunnen de leerlingen alvast hun nieuwe route oefenen (Gemeente Zaanstad, 2018).
Fietsverlichting: in het najaar wordt altijd de fietsverlichtingscampagne uitgevoerd. Hierbij wordt met borden en posters bij de voorzieningen waar veel fietsers komen kenbaar gemaakt. Daarnaast worden er ook acties gehouden waar fietsers met voldoende verlichting worden beloond, waarin goed gedrag extra wordt beloond. Deze campagne wordt in samenwerking met Team Alert georganiseerd en waarin de politie extra op verlichting handhaaft (Gemeente Zaanstad, 2018). Doortrappen: De gemeente Zaanstad is één van de pilotgemeentes die meedoet met ‘Doortrappen. Dit is een campagne op initiatief van het ministerie van Infrastructuur & Milieu, zodat ouderen langer gezond, sociaal en zelfredzaam worden door te blijven fietsen. Hierbij fietsen ouderen graag en willen zij blijven fietsen, maar zijn zij ook veelal kwetsbaar in het verkeer. Het programma Doortrappen heeft de ambitie dat ouderen zo lang mogelijk veilig blijven fietsen, waarin ouderen worden gemotiveerd om zelf maatregelen te nemen om veilig te blijven fietsen (zoals fietscursussen) (Gemeente Zaanstad, 2020). BOB: Gemeente Zaanstad doet ook mee met de Bob-campagne wat een gezamenlijk initiatief is van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Veilig Verkeer Nederland (VVN) en importeurs en producenten van bier, wijn en gedistilleerde dranken.
Zo is het belangrijk dat het thema rijden onder invloed blijvend aandacht krijgt aangezien één op de vijf verkeersslachtoffers het directe gevolg is van alcohol in het verkeer. Om de deelnemers op een positieve manier aandacht voor te vragen wordt er met een bob-sleutelhanger bedankt (RTV Zaanstreek, 2020). MONO: De insteek van de MONO-campagne is dat er zonder telefoon en met aandacht op de weg wordt gefietst. Zo kan fietsen en tegelijkertijd bellen of appen voor gevaarlijke situaties zorgen. Hierbij wil de campagne jongeren bewust maken van de risico’s van het gebruik van een mobiel en social media in het verkeer. Hierdoor krijgen ook scholieren voorlichting en worden zij uitgedaagd om minimaal zeven dagen geen mobiel in het verkeer te gebruiken (Gemeente Zaanstad, 2019). Aardig op weg: De Vervoerregio is de campagne "Aardig op weg" begonnen om mensen zich beter bewust te maken van hun medeweggebruikers. Het zou bijvoorbeeld mooi zijn als iedereen zich in het verkeer veilig en Pagina 15 van 29
vriendelijk gedraagt. Met de campagne wordt voor meer bewustwording gevraagd en tenslotte wilt iedereen zich op straat serieus genomen voelen. Als iedereen rekening met elkaar houden, wordt het voor jong en oud veiliger en leuker om aan het verkeer deel te nemen en is men aardig op weg (Vervoerregio Amsterdam, z.d.). Halen en brengen: Het is altijd erg druk bij basisscholen rond de begin- en eindtijd en dit kan chaotisch overkomen, waardoor een schoolomgeving door kinderen en hun ouders als verkeersonveilig ervaren kunnen worden. Hierbij ligt het probleem vaak bij het gedrag van ouders en leerlingen. De gemeente Zaanstad blijft in samenwerking met Veilig Verkeer Nederland ( VVN) en schoolbesturen campagnes houden om het halen en brengen van kinderen bij basisscholen veiliger te krijgen (Gemeente Zaanstad, 2018). Negeren van het rode licht: Naast de bovenstaande verkeersveiligheidscampagnes zet de gemeente Zaanstad zich actief in voor de veiligheid rondom bruggen. Hierbij richten deze campagne zich voornamelijk op het negeren van het rode licht. De campagnes worden georganiseerd vanuit de Vervoerregio Amsterdam, waarin de gemeente Zaanstad hen ondersteunen waar mogelijk (Gemeente Zaanstad, 2018).
3.2.5 Activiteiten participatie en samenwerking Met behulp van infrastructurele maatregelen worden de bewoners actief betrokken en geparticipeerd, zodat zij input kunnen leveren voor de maatregelen bijvoorbeeld op bewonersbijeenkomsten. Verder kunnen de inwoners van de gemeente Zaanstad ook verkeersonveilige situaties melden aan de gemeente Zaanstad. Zo verzamelt en analyseert de gemeente Zaanstad deze situaties en als blijkt dat een kleine infrastructurele maatregel (zoals een drempel) de verkeersveiligheid kan verbeteren dan kan dit worden aangelegd. Zo streeft gemeente Zaanstad naar een hogere tevredenheid van inwoners over de verkeersveiligheid, wat gemonitord wordt aan de hand van een paar vragen in de Zaanpeiling. Aan de hand van deze uitkomsten wil de gemeente Zaanstad in gesprek met bewoners om te zoeken naar oplossingsrichtingen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Daarnaast werkt de gemeente Zaanstad voor campagnes via een landelijk campagnekalender intensief samen met haar partners in de regio zoals de Vervoerregio Amsterdam, Veilig Verkeer Nederland, Team Alert, Fietsersbond en de politie (Gemeente Zaanstad, 2018).
3.3 Nieuwe ambities en activiteiten In deze paragraaf wordt inzichtelijk gemaakt wat de gemeente Zaanstad, naast haar huidige activiteiten, extra gaat ondernemen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Zo heeft de gemeente Zaanstad het streven om in 2050 nul verkeersslachtoffers te hebben. Dit is voortgekomen uit de doelstelling van de Rijksoverheid en Vervoerregio Amsterdam. Hierdoor is het belangrijk dat de gemeente Zaanstad tussen 2021 en 2023 een begin gaat maken in het verminderen van het aantal verkeersslachtoffers en het verbeteren van de verkeersveiligheid. Om hier een positieve bijdrage aan te geven zijn de activiteiten onderverdeeld op het gebied van infrastructuur, educatie, handhaving, campagne/communicatie en participatie/samenwerking. Deze activiteiten worden in samenwerking met de Vervoerregio Amsterdam, Veilig Verkeer Nederland, Verkeer & Meer, Team Alert en de politie georganiseerd. Verder worden de nieuwe ambities opgesteld waarin het streven is om deze voor 2023 te behalen.
3.3.1 Ambities en activiteiten infrastructuur In dit onderdeel worden de nieuwe activiteiten en ambities op het gebied van infrastructuur in kaart gebracht. Zo zullen de maatregelen op het gebied van infrastructuur zich richten op alle weggebruikers. Gemeente Zaanstad heeft met betrekking tot de infrastructuur de volgende ambities geformuleerd:
Pagina 16 van 29
In 2023 zijn op de wegen in de gemeente Zaanstad 15% minder verkeerslachtoffers in vergelijking met 2020. Gemeente Zaanstad stimuleert de risicobenadering en monitort/evalueert elk jaar de aanpak van de verkeersveiligheid.
Om naast de huidige maatregelen een positieve bijdrage te leveren aan de verkeersveilige infrastructuur en het behalen van de twee bovenstaande ambities gaat de gemeente Zaanstad gezamenlijk met haar partners verder inzetten op de volgende nieuwe activiteiten: Veilige infrastructuur met risicogestuurd werken Met risicogestuurd werken wordt proactief gestuurd om de risico’s te verminderen in plaats van reactief beleid waarbij gehandeld wordt om de bestaande problemen op te lossen. Hierbij is de kern van dit nieuwe werken dat de factoren worden geïnventariseerd die een sterke causale relatie vertonen met verkeersonveiligheid (bijvoorbeeld de kwaliteit van de (fiets)infrastructuur of rijden onder invloed). Hierdoor gaat het erom dat risico’s op het gebied van verkeersveiligheid worden geïdentificeerd en waar nodig maatregelen worden genomen. Als deze risicogebieden worden aangepakt dan kunnen ongevallen voorkomen of de ernst van deze ongevallen verminderd worden. Zo wordt er bij risicogestuurd werken veelal gesproken over SPI’s (Safety Performance Indicators), waarin de gemeente Zaanstad met de pilot ‘’Network Safety Index (NSI) al acties heeft ondernomen. Deze indicatoren beschrijven de risico’s en worden gebruik om doelen te stellen en de voortgang te monitoren.
Om risicogestuurd werken succesvol te maken moet dit binnen de verkeersveiligheid integraal onderdeel worden bij het maken van beleid. Daarom moet de gemeente Zaanstad bij het plannen van een nieuwe wijk of bij een onderhoudsopgave van het wegennet de risicofactoren voor verkeersveiligheid als belangrijke factor meenemen. Dit zorgt ervoor dat de risicogroepen worden beschermd en er veilige infrastructuur voor alle verkeersdeelnemers aanwezig is (Tjalma, 2018). Inventariseren beter benutten verkeersveiligheid: De gemeente Zaanstad moet de aanpak van beter benutten van de verkeersveiligheid inventariseren. Hierbij moet in samenwerking met onderzoekbureaus worden gekeken of er een handleiding geschreven kan worden welke infrastructurele maatregelen opgelost kunnen worden met beter benutten in plaats van bebouwen. Bijvoorbeeld automobilisten attenderen op tweerichtingenfietspaden door twee pijlmarkeringen toe te voegen. De gemeente Zaanstad zal de mogelijkheden van beter benutten in verkeeronveilige situaties onderzoeken.
Inventariseren pilot diversiteit aan voertuigen en de plek op de weg Er komen steeds meer licht elektrische voertuigen en de Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is op dit moment bezig met een toelatingskader. Hierdoor ontstaat er een grote diversiteit aan voertuigen en zal haar verwachting een toenemende drukte op de fietspaden ontstaan. Gemeente Zaanstad is vooruitstrevend en staat open voor onderzoeken die te maken hebben met de diversiteit aan voertuigen en de plek op de weg. Veilig ingerichte 30 km/u zones: In het verleden zijn veel 30 km/u zones zogenaamd ‘sober’ ingericht, waarin de inrichting niet herkenbaar is en waar vaak geen of minder fysieke en visuele maatregelen zijn genomen. Daarnaast komen jaarlijks gemiddeld 40 mensen in 30 km/u zones om het leven en dat aantal daalt niet of nauwelijks. Hierdoor heeft recent de Tweede Kamer een motie aangenomen die vraagt om 30 km/u in de bebouwde kom als standaard (Verkeersveiligheidscoalitie, 2021). De gemeente Zaanstad participeert in het landelijk onderzoek naar de afweging van 30 km/u. Hierbij doen gemeenten, CROW, SWOV, belangenbehartigers (zoals de fietsersbond en ANWB) en adviesbureaus mee in dit landelijke onderzoek. De verwachting is dat dit onderzoek in het najaar van 2021 afgerond is.
Vanuit dit werkplan verkeersveiligheid wordt niet actief ingezet om een gehele weg aan te pakken, daar is het budget niet toereikend voor. Wel is denkbaar dat een pilot, zoals de Zaanbocht, (deels) gefinancierd wordt uit dit plan. Veilige zebrapaden en schoolzones Verbeteren van verkeersveiligheid rond scholen is belangrijk voor Zaanstad. Zo wordt door speciale markeringen en aanpassingen aan de oversteekplaatsen duidelijk voor de weggebruikers dat zij een school naderen waar kinderen fietsen of lopen. Schoolzones zijn daarmee effectief om de Pagina 17 van 29
verkeersveiligheid bij scholen te verbeteren. Een ander belangrijk punt is de veiligheid van zebrapaden. Zebrapaden zijn vooral gericht om voetgangers veilig te laten oversteken. Zo hebben voetgangers op een zebrapad altijd voorrang op al het andere verkeer moet de voetganger wel altijd zelf bepalen of het veilig genoeg is om over te steken (Gemeente Den Haag, 2021). De gemeente gaat daarom de zebrapaden en schoolzones komende tijd veiliger maken.
3.3.2 Ambities en activiteiten educatie In dit onderdeel worden de nieuwe activiteiten en ambities op het gebied van educatie in kaart gebracht. Hierbij zijn de maatregelen op het gebied van educatie vooral gericht op de risicogroepen kinderen en jongeren. De educatie voor scholen wordt gecoördineerd vanuit Verkeer & Meer, waarbij Veilig Verkeer Nederland (VVN) en Teamalert hen ondersteunen. Gemeente Zaanstad heeft op het gebied van verkeersveiligheidseducatie de volgende ambities opgesteld:
In 2023 wordt in de gemeente Zaanstad op minimaal 90% van de basisscholen voor elk leerjaar een verkeerseducatieprogramma aangeboden. In 2023 wordt op minimaal 90% van de basisscholen in de gemeente Zaanstad zowel een theoretische als praktische verkeersexamen gegeven. In 2023 doet 25% van het voortgezet onderwijs elk jaar en leerjaar aan een verkeerseducatie of verkeerscampagneprogramma. Gemeente Zaanstad stimuleert de communicatie met scholen om te zorgen dat er meer educatieprogramma’s uitgevoerd kunnen worden.
Om naast de huidige maatregelen een positieve invloed te hebben op het verkeersveilige gedrag onder de risicogroepen en het behalen van de vier bovenstaande ambities gaat de gemeente Zaanstad gezamenlijk met haar partners verder inzetten op de volgende nieuwe activiteiten: Stimuleren veilig bezorgen: Er zijn steeds meer maaltijdbezorgers te zien die soms de regels overtreden en een hoog risico hebben op een ongeval. Door de gemeente Zaanstad moet er gestimuleerd worden op veilig bezorgen. Dit kan door een project te starten van veilig bezorgen waarin in de eerste fase praktijkcursus te geven aan de bezorgers, die vooral gericht is op bewustwording van risico’s en het overlast gevend gedrag in het verkeer. Daarna ingezet moet worden op handhaving waarin de politie en gemeentelijke handhavers nog alerter zijn op (on)veilig rijgedrag van maaltijdbezorgers. Door in te zetten op veilig bezorgen kan de straat veiliger worden en wordt er minder overlast ervaren (Harderwijkse Zaken, 2019). Campagnes voor elektrische voertuigen onder kinderen: Steeds meer kinderen fietsen met een elektrische fiets naar school in Zaanstad, maar hierbij is de kans op ongevallen door de grotere snelheid wel groter. Er moeten campagnes en educatieprogramma’s worden gericht op het gebruik van snellere fietsen (elektrische fietsen) onder de jongeren.
Gemeente Zaanstad zal in gesprek met haar partners onderzoeken of er meer campagnes op dit gebied uitgevoerd kunnen worden.
3.3.3 Ambities en activiteiten handhaving In dit onderdeel worden de nieuwe activiteiten en ambitie op het gebied van handhaving in kaart gebracht. Hierbij zijn de maatregelen op het gebied van handhaving vooral in samenspraak en samenwerking met de politie en Boa’s. Voor het behalen van de doelstelling is de gemeente afhankelijk van de capaciteit en inzet van de politie. Gemeente Zaanstad heeft ten aanzien van handhaving de volgende ambitie geformuleerd:
In 2023 zijn er 20% minder snelheidsovertredingen in vergelijking met 2020 gemaakt.
Om naast de huidige maatregelen door handhaving positief bij te dragen aan de verkeersveiligheid en het behalen van de bovenstaande ambitie gaat de gemeente Zaanstad gezamenlijk met haar partners verder inzetten op de volgende nieuwe activiteiten: Pagina 18 van 29
Vergroten handhavingsdruk: Er is een initiatief ontplooid door het Openbaar Ministerie, om samen met de belangrijkste handhavingspartners te onderzoeken hoe verder een impuls gegeven kan worden aan het vergroten van de handhavingsdruk Hierbij is onderdeel van dit initiatief een verkenning met politie, bestuur en wegbeheerders naar een versterking van ieders rollen en bevoegdheden. Het is de ambitie van het OM en de politie om de objectieve en subjectieve handhavingsdruk op lokaal niveau te versterken. Ook de gemeente Zaanstad wil de handhaving en subjectieve pakkans vergroten en mogelijkheden onderzoeken om gebruik te maken van de inzet van boa’s (Verkeersveiligheidscoalitie, 2021). Ongevallenprotocol: Het ongevallenprotocol is een protocol dat ingezet wordt bij verkeersongevallen met zwaar letsel of dodelijke afloop (van de Nadort, 2020). Door het protocol toe te passen zorgt de wegbeheerder ervoor dat voortaan bij elk ernstig ongeval de situatie analyseert en quick-win maatregelen worden doorgevoerd om nieuwe ongevallen te voorkomen. Ook helpt het protocol wegbeheerders te leren van ongevallen en zorgt het ervoor dat ongevalsoorzaken op andere locaties in het gebied proactief worden aangepakt. In het protocol is verder geregeld hoe wegbeheerders slachtoffers of nabestaanden op een passende manier aandacht kunnen geven.
Dit zorgt ervoor dat het een positieve bijdrage levert aan de verkeersveiligheid (DTV Consultants, z.d.). De gemeente Zaanstad moet het protocol ‘ongevallen’ ontwikkelen zodat dit toegepast kan worden (Gemeente Zaanstad, 2020).
3.3.4 Ambities en activiteiten campagnes en communicatie In dit onderdeel worden de nieuwe activiteiten en ambities op het gebied van campagnes en communicatie in kaart gebracht. Hierbij is de doelgroep per campagne verschillend en worden de campagnes gecoördineerd en volledig gesubsidieerd vanuit de Vervoerregio Amsterdam. De gemeente Zaanstad wil met haar verkeersveiligheidspartners intensief blijven inzetten op verantwoord veilig gedrag en heeft daarom de gemeente de volgende ambities opgesteld:
De gemeente Zaanstad doet aan alle regionale verkeersveiligheidscampagnes mee. Gemeente Zaanstad zet in om afleiding in het verkeer te voorkomen en op meer bewustwording van het gedrag in het verkeer. Vanaf 2023 zijn er jaarlijks tien cursussen voor senioren en jongeren;. Vanaf 2023 heeft de gemeente Zaanstad minimaal één keer per jaar ingezet op het gedrag van ouders bij het halen/brengen van hun kinderen en worden de veilige schoolzones gestimuleerd.
Om naast de huidige maatregelen door campagnes het verkeersveilige rijgedrag positief te beïnvloeden en het behalen van de vier bovenstaande ambities gaat de gemeente Zaanstad gezamenlijk met haar partners verder inzetten op de volgende nieuwe activiteiten: Agressief rijgedrag: Agressief verkeersgedrag komt vooral door irritatie die gaan over anderen mensen en situaties. Dit soort verkeersgedrag komt steeds meer voor in het verkeer (SWOV, 2021). Hierdoor is het belangrijk dat de gemeente Zaanstad samen met haar partners in gaat zetten op de bewustwording op het eigen verkeersgedrag zodat veiliger en verantwoorder aan het verkeer wordt deelgenomen. Afleiding: Afleiding is een groot en hardnekkig probleem in het verkeer. Bij fietsers leidt het ingevoerde appverbod vooralsnog nog niet tot een afname van smartphonegebruik onderweg. Daarnaast spelen vermoedelijk ook vermoeidheid en het gebruik van alcohol en drugs een rol (Verkeersveiligheidscoalitie, 2021). Hierdoor moet de gemeente Zaanstad met haar partners actiever inzetten op het bewustzijn van afleiding in het verkeer zodat meer weggebruikers worden geattendeerd. Drugs en alcohol: Het aantal automobilisten dat onder invloed van drugs rijdt neemt fors toe.