Bijlage Voorjaarsnota 2021-2025

De uitgaven aan de Wmo zijn in 2021 € 0,5 miljoen lager dan begroot en nemen vanaf 2022 weer iets toe met € 0,1 miljoen. Dit is de toename die vanaf 2022 overblijft na inzet van het stuurbudget van € 0,4 miljoen, de dekking opgenomen in het gemeentefonds (€ 0,6 miljoen) en het nemen van besparingsmaatregelen voor € 0,55 miljoen boven op de bestaande taakstelling van € 0,6 miljoen.

Het Rijk stelt in 2021 € 613 miljoen beschikbaar voor de acute problematiek in de jeugdzorg en de financiële druk die dit veroorzaakt, waarvan € 120 miljoen via specifieke uitkering en € 493 miljoen via de algemene uitkering in het gemeentefonds. Het Rijk en de gemeenten hebben over de inzet van de middelen nadere afspraken gemaakt. Het college gaat ervan uit dat we voldoende middelen ontvangen om het tekort van € 2,6 miljoen op de jeugdhulp in 2021 te dekken.

In 2021 zijn € 1,4 miljoen uitgaven aan corona maatregelen opgenomen, gedekt uit de coronareserve (programma 7). Het gaat vooral om uitgaven aan jeugd(hulp) en de opvang van dak- en thuislozen.

Naast de uitgaven ten laste van de reserves in dit programma zelf (zie hieronder € 1,2 miljoen), zijn er uitgaven gedekt met reserves uit andere programma’s. Het gaat om € 0,4 miljoen voor de Regiodeal ZaanIJ, gedekt uit de reserve in programma 2 en € 0,1 miljoen voor vrouwenopvang uit het decembercirculaire gemeentefonds, gedekt uit de reserve in programma 7.

De baten bestaan uit rijksmiddelen voor Onderwijsachterstandenbeleid (€ 0,7 miljoen), subsidie voor het project Geweld hoort nergens thuis (€ 0,2 miljoen) en een subsidie voor preventie van ongewenste zwangerschappen (€ 0,1 miljoen). Hier staan voor een gelijk bedrag uitgaven tegenover. 18

Reserves In 2021 wordt € 0,4 miljoen gedoteerd aan reserves. Dit betreffen twee resultaatbestemmingen uit het rekeningresultaat 2020: € 0,1 miljoen voor laaggeletterdheid en € 0,3 miljoen voor vrouwenopvang (Veilig Thuis). Dit laatste bedrag wordt in 2021 ook weer aan deze reserve onttrokken en besteed. Daarnaast worden de resterende middelen uit de reserve Transformatie jeugdhulp (€ 0,8 miljoen) onttrokken en ingezet voor de uitvoering van lokale en (boven)regionale projecten en jeugdhulp.

19

2.2 Programma Werk, inkomen en economie Portefeuillehouders: Baerveldt, Breunesse, Groothuismink, Krieger, Mutluer, Slegers Programmadoelstelling en de rol van de gemeente

Een goede balans tussen wonen, werken, recreëren en kwalitatief hoogwaardige en duurzame voorzieningen maakt Zaanstad ook op de langere termijn tot een aantrekkelijke stad. Dat maakt het nog niet vanzelf­ sprekend dat iedereen meedoet in de maatschappij.

In Zaanstad gaan wonen en werken van oudsher hand in hand. De kracht en vindingrijkheid die deze combinatie vraagt is kenmerkend voor het Zaanse DNA. Zaanstad investeert hierin door het versterken van ontwikkelingskansen, het verbeteren van de vestigingsvoorwaarden voor het aantrekken van nieuw en toekomstbestendig ondernemerschap en innovatiekracht.

Daarom bieden wij een vangnet voor inwoners die door omstandigheden niet zelfstandig in het eigen levens­ onderhoud kunnen voorzien en helpen hen om weer mee te kunnen doen.

20

Realisatie en prognose van indicatoren Prognose

Realisaties

Streefwaarden

Naam

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2022

Bron

% Uitkeringsgerechtigden met een plan van aanpak (meting vanaf 2019)

nvt

N.B.

35%

84%

84%

65%*

90%

Gemeentelijke registratie

% Plannen van aanpak waarvan de resultaten zijn gehaald (meting vanaf 2018)

nvt

N.B.

60%

29%

29%

68%

70%

Gemeentelijke registratie

% Uitstroom uit de bijstand t.o.v. het totaal aantal mensen in de bijstand

22%

22%

20%

14%

14%

20%

35%

Gemeentelijke registratie

Vestigingsbegeleiding (aantal)

86

75

82

70

150

90

100

Gemeentelijke registratie

Acquisitie van bedrijven (aantal)

15

12

11

15

5

10

15

Gemeentelijke registratie

Aantal circulaire aanbestedingen

0

N.B.

7

10

12

4

10

Gemeentelijke registratie

861.900

858.631

806.300

NNB

815.000

815.000

800.000

CO-2 uitstoot (ton)

De nationale klimaat­ monitor

* Bij de jaarrekening 2020 is aangekondigd dat we in deze voorjaarsnota verbeterde indicatoren kunnen laten zien. Dit is het resultaat van een project om de stuurinformatie binnen participatie te verbeteren..

We zien een sterke stijging van het aantal inwoners met een plan van aanpak. De gewenste werkwijze, namelijk dat alle inwoners met een bijstandsuitkering zich ontwikkelen naar werk of meedoen, krijgt steeds beter zijn beslag in de uitvoering.

accountmanagers van Economische Zaken. Bovendien worden ondernemers actief benaderd om in beeld te brengen hoe de gemeente hen het beste kan ondersteunen. Naar verwachting zal acquisitie in 2021 achterlopen op de streefwaarde. In tijden van onzekerheid, waar wij in 2021 nog mee te maken hebben, stellen veel bedrijven de investeringsbeslissingen uit.

Werken aan het realiseren van die plannen was echter in 2020 complexer dan andere jaren. Door de beperkende maatregelen hebben veel trajecten en activiteiten stilgelegen. De dienstverlening was minder gericht op het behalen van doelen, maar meer op in contact blijven met mensen en eventuele ondersteuningsvragen vroegtijdig signaleren. De uitstroom uit de Participatiewet was in 2020 was veel lager dan in de afgelopen jaren. De oorzaak hiervan is de corona crisis. Dit is zichtbaar in zowel lagere uitstroom naar werk als in lagere uitstroom als gevolg van handhaving.

Voortgang uitvoeringsjaar 2021 De eerste drie maanden van 2021 stonden grotendeels in het teken van de coronacrisis en dit zal naar verwachting ook blijven gelden voor de rest van 2021. Nog steeds zien wij dat bepaalde sectoren hard getroffen worden, zoals de horeca, evenementen- en cultuursector, detailhandel en toerisme. De opgave blijft onverminderd groot om zo goed mogelijk uit de crisis te komen. Om het herstel uit de crisis te bevorderen ontwikkelt Vitale Stad een stadsbreed ondersteuningsinitiatief. De verwachting is dat in de tweede helft van 2021 het herstel wordt ingezet.

In een jaar dat volledig is overschaduwd door corona, geldt voor 2020 en doorlopend naar 2021 dat onzekerheid de bepalende factor is. Dit is ook terug te zien in de realisatie- en prognosecijfers. Op dit moment is nog niet met zekerheid te zeggen wanneer het einde van de coronacrisis in zicht komt.

Ondanks de coronacrisis staat Zaanstad voor omvangrijke opgaven, zoals voldoende ruimte voor en verduurzamen van bedrijvigheid, de energietransitie, het sluitend maken van de ketens, vraaggerichte scholing voor duurzame werkgelegenheid en het terugdringen van armoede.

Ook in 2021 staat vestigingsbegeleiding in het teken van corona. Ondernemers doen veelvuldig beroep op de

21

We zien dat het tempo van uitgifte van bedrijfsgrond onverminderd hoog blijft. Uitgaande van het huidige uitgiftetempo is het aanbod aan bedrijventerrein in Zaanstad over 7 jaar op. Tegelijkertijd zet Zaanstad met MAAK.Zaanstad in op verdere verstedelijking via onder andere de ontwikkelstrategie van de Achtersluispolder. Een tekort aan bedrijfsgrond betekent op termijn een rem op de verstedelijking. Daarom is het belangrijk dat er een bedrijventerreinenstrategie is opgesteld. Doel is om schaarse ruimte voor economische activiteiten te behouden zonder daarbij de ambities op woningbouw en duurzaamheid te verliezen. De strategie bedrijventerreinen wordt in het tweede kwartaal van 2021 ter besluitvorming aangeboden aan de raad.

herstelpakket inzet vraagt van de gemeente, soms in samenwerking met de arbeidsmarktregio, zoals een Regionaal Mobiliteitsteam en de uitvoering van de TONK-regeling. De TONK-regeling is de steunmaatregel voor mensen die hun noodzakelijke rekeningen niet meer kunnen betalen en draagt bij aan het voorkomen van financiële problematiek en armoede. De inwerkingtreding van de nieuwe wet inburgering is uitgesteld naar 2022. Hierdoor verschuiven de voorbereidingen en implementatiewerkzaamheden. In aanloop naar de nieuwe inwerkingtredingsdatum onderzoeken we de mogelijkheden om met de nieuwe werkwijze te experimenteren en al eerder in de geest van de nieuwe wet te gaan werken.

Om te voldoen aan de afspraken van het landelijk Klimaatakkoord, blijft de inzet om de economie, de stad en de gemeente zelf zo duurzaam mogelijk vorm te geven. In maart 2021 is het Zaans klimaatakkoord 2.0 gepresenteerd waarin maatregelen en initiatieven tot reductie van broeikasgassen zijn geïnventariseerd. Naast het opstellen van de RES 1.0 en de Warmte Transitie Visie, welke in het voorjaar voorgelegd worden aan de raad, zijn de arbeidsmarkt en scholing belangrijke factoren in de transitie naar een duurzame economie. Er zijn ook successen. Zo plaatsten Zaanse bedrijven voor het 5e jaar achtereen meer dan 10.000 zonnepanelen per jaar op de daken van bedrijven. Ook voor de komende jaren worden deze aantallen verwacht. Om de klimaatdoelen te halen en om te voldoen aan de vraag vanuit de bedrijven zijn gespecialiseerde arbeidskrachten nodig. Bovendien schept de ontwikkeling van duurzame energie nieuwe banen voor alle opleidingsniveaus. Zaanstad speelt hierop in door in te zetten op de Human Capital Agenda en Techlands, een techniek-brede samenwerking tussen opleiders, bedrijven en overheid. Hiermee wordt geanticipeerd op de veranderende vraag van de toekomstige arbeidsmarkt.

In 2021 werken we aan verschillende projecten binnen de armoede agenda. De effecten van corona zorgen ervoor dat professionals binnen reguliere processen flexibele oplossingen moeten zoeken en dat het contact met inwoners grotendeels digitaal en telefonisch verloopt. Om beter op de verwachte financiële effecten van corona op inwoners in te kunnen spelen, breiden we dit jaar de werkwijze van Mobility Mentoring binnen Saenbility uit naar alle wijkteams en werken we aan het uitbreiden van deze methodiek naar andere interne en externe partners. Vanuit de verschillende steunmaatregelen aan ondernemers weten we dat een aanzienlijk deel van deze zelfstandigen aangeeft ook na de steunmaatregelen nog hulp nodig te zullen hebben. Dit jaar zetten we in op het verbeteren van ondersteuning voor zelfstandigen en werkende armen die met financiële problematiek te maken krijgen. Daarnaast zetten we met de vroegsignalering van betalingsachterstanden in op het eerder attenderen van inwoners op het gemeentelijke hulpaanbod. Ook wordt dit jaar veel inspanning geleverd om de Zaanse gedupeerden van de kinderopvangtoeslagenaffaire te spreken en hulp te bieden. In samenwerking met de Belastingdienst, de VNG en het ministerie bieden we als gemeente hulp en werken we aan het herstellen van het vertrouwen in de overheid van deze inwoners.

Tussen januari en maart 2021 zien we dat het aantal aanvragen voor een bijstandsuitkering iets afneemt ten opzichte van 2020. Het aantal aanvragen is nog steeds veel hoger dan voor maart 2020. Een grote toename van het aantal inwoners dat afhankelijk is van een bijstandsuitkering blijft uit door het steun- en herstelpakket van het Rijk. Dat pakket loopt door tot juli, daarom verwachten we dat dit beeld tot juli niet veel zal veranderen. Het aantal TOZO- uitkeringen blijft sinds september 2020 redelijk stabiel. Dit jaar zetten we in op versterking van de extra initiatieven die zijn ontwikkeld om mensen zo snel mogelijk weer te begeleiden naar werk. Zaanstad zet de middelen die we ontvangen voor de begeleiding van deze nieuwe werklozen volledig in voor deze nieuwe doelgroepen. Dat begint zijn vruchten af te werpen, maar soms kost de bemiddeling meer tijd dan verwacht. Als gevolg van de lockdown sinds half december blijft het aantal vacatures laag en soms hebben mensen een grotere afstand tot de arbeidsmarkt dan verwacht. Daarnaast wordt er geleidelijk meer duidelijk op welke onderdelen het huidige steun- en

Vooruitblik begrotingsjaren 2022-2025 Voor 2022 en verder zal de grootste opgave zijn om te ontworstelen aan de gevolgen van de coronacrisis. Veel inzet is gericht op economisch herstel, verdere verduurzaming, werkgelegenheidsgroei en het tegengaan van armoede. De uitdaging is ‘to build back better’. De beschikbare ruimte in Zaanstad wordt, voor de vele functies die de stad moet herbergen, steeds schaarser. Met de groei van de bevolking is de vraag naar woonruimte explosief gestegen terwijl in de afgelopen jaren er slechts beperkt woningen zijn bijgebouwd. Bovendien claimen 22

andere functies de ruimte voor zorg, onderwijs, klimaatadaptatie, duurzame energie, recreatie en natuur. Het college zet in op verdere verstedelijking: de ambitie is om tot 2040 20.000 woningen te realiseren. Met de ingeslagen trajecten zoals de Verstedelijkingsstrategie MRA, de Woningbouw Impuls, het traject Bereikbare Steden en MAAK.Zaanstad vraagt dit om extra aandacht en zorgvuldigheid voor het invlechten van woningen met bestaande en toekomstige bedrijvigheid binnen de bandbreedte van een duurzame stad. Verdere integratie van wonen en werken krijgen vorm in zgn. ‘productieve wijken’.

moeten uitvoeren of in andere sectoren moeten gaan werken om financieel zelfredzaam te worden of te blijven. De effecten van de coronacrisis op de werkgelegenheid hebben die noodzaak tot wendbaarheid nog zichtbaarder gemaakt. Vlak voor het uitbreken van de crisis kwam een maatschappelijk debat op gang over de wenselijkheid om de regels rondom het sociaal stelstel te herzien zodat het beter tegemoetkomt aan wat de arbeidsmarkt nu van mensen vraagt. Van de gemeente vraagt dat een voortdurende inzet om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt dichterbij elkaar te brengen. Van een nieuw kabinet wordt verwacht dat op dit gebied veranderingen in gang worden gezet. Sociaal ontwikkelbedrijven spelen daarin een rol voor mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Over de rol van organisaties als Werkom is tevens een maatschappelijk debat gaande waar op termijn mogelijk veranderde wetgeving uit voortkomt.

De bedrijvigheid is constant in ontwikkeling en dat heeft gevolgen voor een veranderende vraag vanuit het bedrijfsleven en het mee blijven ontwikkelen aan de aanbodzijde van de arbeidsmarkt. Met name in de techniek, zorg en duurzaamheidsector zal de vraag naar arbeidskrachten de komende jaren onverminderd groot blijven. Daarom wordt ingezet op het ontwikkelen van doorlopende leerlijnen, van de basisschool via het voortgezet onderwijs naar duurzame werkgelegenheid als DNA van de Economische Agenda. Waar in 2021 vooral sprake is van het opstellen van de benodigde duurzaamheidskaders, zoals voor de RES en de Warmte Transitie Visie, zal vanaf 2022 vooral aandacht zijn voor het faciliteren en uitvoering geven aan realisatie van duurzame energiebronnen en uitvoeringsplannen. Nieuwbouw dient te voldoen aan de scherpst mogelijke duurzaamheidsnormen. Alleen zo kunnen we onze ambities waarmaken. Onderzoek naar alternatieve duurzame energiebronnen wordt onverminderd voortgezet.

De verwachting is dat de komende jaren meer Zaankanters te maken zullen krijgen met de financiële gevolgen van de coronacrisis. Zelfstandigen die steun vanuit de overheid hebben ontvangen, lopen de kans in de financiële problemen te komen wanneer deze maatregelen stoppen. De uitdaging die we als gemeente de komende tijd hebben is om sneller in contact te komen en passende ondersteuning te bieden aan de groep inwoners die in deze financiële problemen zit, of dreigt te komen. Hoewel de lengte van de coronacrisis en de steunmaatregelen nog onzeker zijn, zal in het voorkomen van langdurige armoede de link met de initiatieven en projecten gericht op participatie een belangrijke rol spelen.

De hedendaagse arbeidsmarkt vraagt van mensen om wendbaar te zijn. Tijdens het werkzame leven is het waarschijnlijk dat mensen na verloop van tijd ander werk

Financiën Werk, inkomen en economie (bedragen x € 1.000) Originele begroting

Mutatie

Gewijzigde begroting

2021

2021

2021

Voorjaarsnota 2022

2023

2024

2025

Lasten

111.080

4.857

115.936

113.609

113.338

113.016

112.926

Baten

-70.885

-1.735

-72.620

-76.516

-76.814

-76.814

-76.728

Saldo van lasten en baten

40.195

3.121

43.316

37.093

36.524

36.202

36.198

Toevoegingen reserves

385

4.613

4.997

399

399

399

399

Onttrekkingen reserves

-1.370

-3.042

-4.411

-3.742

-2.545

-700

0

Totaal saldo incl. reserve mutaties

39.209

4.693

43.902

33.750

34.378

35.901

36.596

23

Toelichting op hoofdlijnen De baten nemen in 2021 toe met € 1,7 miljoen. Meer baten (€ 10 miljoen) ontvangt de gemeente voor de uitvoering van de Tijdelijke Ondersteuningsregeling Zelfstandige Ondernemers (TOZO) in het kader van corona. Dit is een specifieke uitkering van het Rijk en daarom staan er even grote uitgaven tegenover. Minder baten (€ 8,3 miljoen) ontvangt de gemeente in het kader van de BUIG. We verwachten ook minder uitgaven (€ 9,3 miljoen). Per saldo houden we € 1 miljoen over, wat we grotendeels via een bestemmingsreserve meenemen naar 2022 om de huidige participatieaanpak te continueren. Naast lagere lasten voor de BUIG en de uitgaven voor de TOZO zijn er uitgaven aan de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) voor € 2,7 miljoen en per saldo nog € 0,6 miljoen aan overige maatregelen in het kader van de Vitale stad (bijdragen aan o.a. Werkom, de arbeidsmarktregio en schuldhulpverlening). Dekking hiervoor komt uit de coronareserve (programma 7). Een bedrag van € 1,4 miljoen betreft de uitgaven ten laste van reserves (zie hieronder). Tot slot is er een voordeel op de WSW (Wet Sociale Werkvoorziening) lasten van € 0,4 miljoen in 2021 en in 2022. De uitstroom uit de WSW is hoger dan waar het Rijk in hun bijdrage rekening mee houdt. Reserves Het voordeel op de BUIG wordt voor € 0,9 miljoen toegevoegd aan de reserve.

In het decembercirculaire gemeentefonds was € 3,75 miljoen voor de Regio Deal ZaanIJ opgenomen. Deze middelen zijn in deze voorjaarsnota toegevoegd aan de reserve Regio Deal en direct ook voor een bedrag van € 1,6 miljoen onttrokken om ingezet te worden (in andere begrotingsprogramma’s). Uit de reserve Actieplan Perspectief op Werk wordt € 1 miljoen ingezet om samen met partners de kansen op de arbeidsmarkt optimaal te benutten. Ook worden de gereserveerde middelen voor werkgelegenheidsprojecten (€ 0,04 miljoen), de aanpak van schulden (€ 0,26 miljoen) en de CityDeal (€ 0,1 miljoen) in 2021 besteed.

24

2.3 Programma Maatschappelijke ontwikkeling Portefeuillehouders: Baerveldt, Groothuismink, Hamming, Mutluer, Noordzij, Slegers Programmadoelstelling en de rol van de gemeente

stimuleert en ondersteunt initiatieven van inwoners en verenigingen en vormt duurzame coalities met de betrokken inwoners en partners in de stad om samen te werken aan complexe opgaven. Ze faciliteert buurtcentra als plek voor ontmoeting en activiteiten. Zaanstad wil zich ook verder ontwikkelen tot een aantrekkelijke stad voor de (toekomstige) bewoners én bezoekers. Zaanstad bewaakt de leefbaarheid door oog te hebben voor goede en veelzijdige voorzieningen voor sport, cultuur en onderwijs. Ook kerken, moskeeën en andere maatschappelijke organisaties spelen daarbij een belangrijke rol. De gemeente werkt aan grotere kansengelijkheid door meer te sturen op het bereiken van de gewenste doelgroep, bijvoorbeeld door te differentiëren in aanpak per wijk.

Zaanstad wil een stad zijn waar iedereen zich thuis voelt: jong en oud, met welke afkomst of achtergrond dan ook. Bij de snelle ontwikkeling en verstedelijking van onze stad is het belangrijk te waarborgen dat oude én nieuwe wijken uitnodigen tot ontmoeting en actief meedoen. Zo is Zaanstad een stad waar jong en oud zich kunnen ontwikkelen, gezond en prettig samen leven. De kracht van de Zaankanters is groot: iedereen kan bijdragen aan de dynamiek van de stad. De gemeente 25

Realisatie en prognose van indicatoren Prognose

Realisaties

Streefwaarden

Naam

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2022

Bron

% Inwoners dat zegt te sporten

64%

65,1%

64%

66%

66%

66%

68%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de sportvoorzieningen in de eigen buurt

55%

56%

54%

53%

53%

56%

61%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de culturele voorzieningen in de hele gemeente

52%

47%

53%

47%

51%

54%

65%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de voorzieningen basisonderwijs in de eigen buurt

74,3%

71%

71%

72%

72%

72%

63%

Zaanpeiling

Voortgang uitvoeringsjaar 2021

begroting geen ruimte om verenigingen hierin tegemoet te komen.

De impact van de coronacrisis op de maatschappelijke voorzieningen in de stad is groot. Prioriteit ligt nu bij het ondersteunen van culturele, sport- en buurthuisvoorzieningen in de crisis en het samenwerken aan duurzaam herstel. Pijnlijk is dat de kansenongelijkheid door coronamaatregelen verder wordt vergroot. Reden waarom we met het PACT in de wijken Poelenburg en Peldersveld investeren in huiswerkbegeleiding en een betere aanpak voor kwetsbare zwangeren via moeders voor Zaandam.

De kwaliteitsverbetering van de onderwijsgebouwen gaat gestaag door met de oplevering van drie nieuwe scholen (Zaanplein, Hoeksteen, Herman Gorter burg. Smitstraat). De inspanningen zijn nu gericht op de oplevering van Overtuinen, Dynamica XL (vergund) en Toermalijn (aanbesteed) en de renovatie en verduurzaming van het Sint Michael College (in realisatie). De planvorming voor de cultuurzaal samen met een buurtcentrum en de bouw van 48 sociale woningen in Zaanstad Noord is in een beslissende fase gekomen, voorgesteld wordt de financiële kaders te actualiseren.

De meeste maatschappelijke voorzieningen, zoals de cultuursector, onderwijs, buurthuizen en sportaccommodaties zijn nu gesloten en doen wat mogelijk is in de openbare ruimte en online. Verschillende ambities, zoals bijvoorbeeld de wens om sportaccommodaties intensiever te gebruiken, lopen vertraging op. Corona heeft ook effect op de tweejarige uitvoeringsagenda cultuur. Er wordt gekeken naar welke lange termijn ambities alsnog gerealiseerd kunnen worden.

Vooruitblik begrotingsjaren 2022-2025 Kansengelijkheid en inclusiviteit zijn de belangrijkste opgaven voor dit programma. Grote wens is om de ervaringen in Poelenburg en Peldersveld te gebruiken voor andere delen van de stad die dat hard kunnen gebruiken. Het ziet ernaar uit dat we de komende jaren hulp van andere partners kunnen krijgen om de kansen van de wijken in Zaandam Oost structureel te verbeteren, bijvoorbeeld via de subsidieaanvraag voor het volkshuisvestingsfonds, samenwerking binnen MRA en gezamenlijke lobby richting kabinetsformatie. Daarnaast willen we onze eigen middelen beter richten op de inwoners die de steun van de gemeente het hardst nodig hebben. Samen met onze partners onderzoeken we of we deze kwetsbare inwoners van Zaanstad voldoende bereiken en wat we beter kunnen doen.

De eerste uitkomsten van het onderzoek naar het beheer van sportaccommodaties laat zien dat verenigingen en stichtingen niet de verantwoordelijkheid voor het beheer van riolen, gemalen, bomen e.d. op sportparken aankunnen. In de praktijk komen deze kosten ad hoc bij gemeente terecht of onderhoud gebeurt niet. Omdat het risico bij de gemeente ligt, is dit onderhoud voor komend jaar reëel begroot en neemt openbare ruimte dit mee in de meerjaren onderhoudsplannen. Daarnaast blijkt dat verenigingen in de praktijk meer dan de beoogde 5% van de onderhoudskosten die niet door vrijwilligers gedaan kunnen worden, zelf moeten betalen (via inkomsten als sponsoring, contributie e.d.). Er is in de

26

De grote gebiedsontwikkelingen in Zaanstad bieden kansen voor de maatschappelijke voorzieningen in de stad. Met het maatschappelijk voorzieningenplan brengen we in beeld welk gewenst voorzieningenniveau we voor de stad willen, hoe we deze willen spreiden over de stad en hoe we die met de groei van de stad kunnen betalen. Met de sportverenigingen ontwikkelen we scenario’s voor het beheer van mooie toegankelijke buitensportaccommodaties en een aantrekkelijke stad om de bewegen. De verwachting is dat we door de groei van het aantal inwoners, er meer geld komt voor het beheer van de sportparken bij zowel verenigingen als de gemeente.

(€ 0,3 miljoen) zal richting de begroting worden uitgewerkt De structurele knelpunten zijn aanleiding voor een brede toekomstverkenning van de GGD, maar deze zal niet voor de begrotingsbehandeling uitgevoerd zijn. Ondertussen werken we met de schoolbesturen aan een plan voor kwalitatief goede en duurzame basisscholen en – voor het eerst – ook aan een plan voor voortgezet onderwijs. Inzet is dat gemeente- en schoolbesturen gezamenlijk bijdragen in de kosten van de extra kwaliteit en duurzaamheid. Dit streven staat onder druk zolang de rijksbijdrage voor schoolgebouwen (zowel voor nieuwbouw door gemeente als onderhoud door schoolbesturen) nog altijd veel te laag is. De IHP’s sluiten aan op het maatschappelijk voorzieningenplan.

Met de sportverenigingen ontwikkelen we scenario’s voor het beheer van mooie toegankelijke buitensportaccommodaties en een aantrekkelijke stad om de bewegen. De GR GGD kampt met knelpunten op het gebied van jeugdgezondheidszorg, infectieziektenbestrijding en bedrijfsvoering. Een voorstel voor de benodigde dekking

Financiën Maatschappelijke ontwikkeling (bedragen x € 1.000) Originele begroting

Mutatie

Gewijzigde begroting

2021

2021

2021

Voorjaarsnota 2022

2023

2024

2025

Lasten

45.775

2.220

47.995

46.345

48.945

48.008

48.497

Baten

-1.989

-98

-2.087

-1.998

-1.772

-1.770

-1.770

Saldo van lasten en baten

43.786

2.122

45.908

44.347

47.173

46.237

46.726

Toevoegingen reserves

0

220

220

0

0

0

0

Onttrekkingen reserves

-528

-681

-1.209

-435

-345

-345

-345

43.258

1.661

44.919

43.912

46.828

45.892

46.381

Totaal saldo incl. reserve mutaties

Toelichting op hoofdlijnen De lasten nemen in dit programma in 2021 met € 2,2 miljoen toe.

kundige correcties op de afschrijvingstermijnen onderwijshuisvesting uitgevoerd, zie raadsinformatiebrief 2021/1961. Per saldo leidt het tot een voordeel van € 0,3 miljoen in 2021, voornamelijk doordat in 2020 minder investeringen gedaan zijn dan eerder begroot waardoor de kapitaallasten zich nog niet voordoen.

Een bedrag van € 1,6 miljoen betreft maatregelen in het kader van corona en worden gedekt met een onttrekking aan de reserve corona (programma 7). Het gaat onder andere om het ondersteunen van de lokale culturele infrastructuur, buurthuizen en projecten in de wijk en de organisatie van extra activiteiten voor de jeugd. Voor € 0,6 miljoen betreft het uitgaven die gedekt worden uit de onttrekkingen van reserves (zie hieronder; € 0,1 miljoen uitgaven voor de huisvesting statushouders vallen in programma 6).

Een beperkt financieel voordeel doet zich ook voor bij Pact Poelenburg. De scholen hebben subsidie ontvangen voor de huiswerkbegeleiding, waardoor de gemeentelijke bijdrage hieraan in 2021 en 2022 omlaag kan (€ 0,07 miljoen). Tot slot is het lokaal Sportakkoord verwerkt € 0,2 miljoen dat wordt gedekt door een rijksbijdrage.

Daarnaast zijn de investeringsuitgaven (scholen en sportaccommodaties) geactualiseerd. Ook zijn boekhoud27

Reserves In de voorjaarsnota wordt in 2021 € 0,2 miljoen toegevoegd aan reserves. Dit betreft het terugstorten van € 0,07 miljoen aan de reserve Sport a fonds perdue. Deze middelen waren op grond van amendement Tarieven begraafplaatsen tijdelijk ingezet om de leges grafrechten niet te hoeven verhogen. Dekking is nu gevonden in de egalisatiereserve begraafplaatsen. Daarnaast wordt uit het rekeningresultaat 2020 € 0,15 miljoen gereserveerd voor de maatregelen op de Zaanse Schans die in 2020 als gevolg van corona niet zijn uitgevoerd. De onttrekkingen bedragen in 2021 € 0,7 miljoen. Een bedrag van € 0,5 miljoen wordt uit de reserve Nieuwkomers onttrokken voor de vluchtelingenaanpak (zie raadsinformatiebrief 2020/26130), de voorbereiding op de Verander Opgave Inburgering en voor inzet van capaciteit om de huisvesting van statushouders te realiseren. Een deel van de kosten die gemaakt worden voor de realisatie van sportpark Hoornseveld wordt gedekt uit de reserve Sport a fonds perdue (€ 0,16 miljoen). Een klein bedrag van € 0,03 miljoen wordt uit de reserve Actieplan Poelenburg ingezet voor het project Moeders van Zaandam dat ondersteuning biedt aan (aanstaande) moeders.

28

2.4 Programma Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling Portefeuillehouders: Breunesse, Groothuismink, Krieger, Mutluer Programmadoelstelling en de rol van de gemeente

We willen het eigen karakter van Zaanstad beschermen en versterken, maar kunnen we onze kansen nog effectiever benutten? Ruimtelijke ontwikkeling gaat om het leggen van een duurzame verbinding tussen de verbetering van de fysieke omgeving en een integrale aanpak van maatschappelijke en economische opgaven.

Zaanstad staat voor grote ruimtelijke uitdagingen. We willen prettig kunnen samenleven in een welvarende, ondernemende, duurzame, bereikbare en veilige stad. Maar hoe realiseren we onze forse woningbouwopgave en houden we een leefbare stad met passende maatschappelijke voorzieningen als de ruimte steeds schaarser wordt?

Voor het realiseren van bovenstaande opgaven is het samenwerken met vele verschillende partners in de stad noodzakelijk.

We willen investeren in duurzaamheid en milieumaat­ regelen om de leefomgeving beter te beschermen, maar hoe houden we de stad schoon en tegelijk goed bereikbaar? 29

Realisatie en prognose van indicatoren Prognose

Realisaties

Streefwaarden

Naam

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2022

Bron

Aantal woningen start bouw (meting vanaf 2019)

n.b.

n.b.

501

635

850

1.459

1.000

Gemeentelijke registratie

Aantal intentie en anterieure overeen­ komsten om nieuwe ontwikkellocaties van de woningbouwopgave te faciliteren

1

7

6

8

10

4

3

Gemeentelijke registratie

Aantal door woning­ corporaties jaarlijks op te leveren huurwoningen

88

50

26

10

93

155

300

Monitor prestatieafspraken

Aantal verbeterde funderingen van particuliere woningen per jaar

113

98

159

143

150

150

300

Gemeentelijke registratie

Voortgang uitvoeringsjaar 2021

In MAAK.Zuid wordt op het Hembrugterrein in 2021 een ontwerp bestemmingsplan voor de noordkant van het terrein voor inzage vrijgegeven. De gebiedsvisie op het Balkenhaventerrein/Hemkade wordt op momenteel uitgewerkt, zoals toegelicht in de raadsinformatiebrief 2020/19782. De gesprekken met belanghebbenden zijn reeds gestart.

In de eerste helft van 2021 wordt de concept Omgevingsvisie opgesteld en in de tweede helft breed gecommuniceerd en ter inzage gelegd. De eerste vaststelling van een Omgevingsplan is pas na de inwerkingtreding van de wet mogelijk. Tussentijdse resultaten zijn: dynamisch handboek Zaans Omgevingsplan, opstellen van Zaanse regels –regelbibliotheek ten behoeve van gebiedsontwikkeling en bestaande woonwijken, opstellen concept ontwerp omgevingsplan voor de bestaande woonwijken en uitwerking toepasbare regels.

Voor de transformatie van het Achtersluispolder wordt in 2021 aan de raad gevraagd om een principebesluit te nemen, waarna in een periode van 2 jaar een aantal belangrijke onderzoeken uitgevoerd naar de haalbaarheid en kansen voor de (circulaire) economische ontwikkeling, de maatschappelijk impact van het project en de milieukundige- en duurzaamheidseffecten.

De onderzoeken en saneringen naar lood in tuinen lopen volgens planning. De bedoeling is om in 2021 circa 100 tuinen te saneren. Het voornemen is de sanering van Kan Palen voor eind 2021 te starten. De sanering zal doorlopen in 2022.

Als onderdeel van het pact Poelenburg Peldersveld wordt voor de zomer van 2021 de visie het onderdeel Fijn Wonen aangeboden aan de raad. In deze visie is invulling gegeven aan de doelstelling om in de komende decennia het aandeel sociale woningen in wijk te verlagen naar het Zaans gemiddelde door verdichting en sloop-/nieuwbouw toe te passen.

Met Rijk en provincie lopen constructieve gesprekken over de stikstofproblematiek in Zaanstad. In MAAK.centrum wordt met een positieve uitspaak van de Raad van State fase 1 van de Houthavenkade medio 2021 gestart (circa 280 woningen). Voor de locatie Figaro wordt een nieuw bestemmingsplan opgesteld en een Europese aanbesteding georganiseerd. Indien wordt besloten tot een herontwikkeling van de Peperstraat, dan is een eerste stap gezet in een kwalitatieve metamorfose die dit gebied de komende jaren zal ondergaan.

Voor de inhoudelijke onderbouwing van de afzonderlijke projecten wordt verwezen naar het MPG 2021. Er zijn 23 nieuwe gemeentelijke monumenten aangewezen in Q1. De waarden van de vooroorlogse sociale woningbouwwijken 1900-1945 zijn geïnventariseerd en gewaardeerd en worden nu geborgd via ruimtelijke instrumenten in Q1-Q2. De waarden van de wederopbouwwijken zullen in 2021 in kaart worden gebracht. De kerkenvisie wordt vastgesteld in Q2.

Het concept Perspectief voor MAAK.Noord wordt in februari en maart 2021 tezamen met de Uitwerking van het Zaans Mobiliteitsplan voor Noord (als onderdeel van het Zaans Mobiliteitsplan) besproken met de stad en zal voor de zomer van 2021 ter vaststelling worden aangeboden aan college en raad.

De versnelling van de bouwproductie heeft prioriteit. Er zijn inmiddels 13.700 woningen in de planvoorraad

30

opgenomen. Vanuit de rijksregeling woningbouwimpuls zijn voor Zaanstad 3 aanvragen goedgekeurd: Zaandam Centrum, Kogerveldwijk en Zaanstad Noord.

verdere uitbreiding en professionalisering van de sector gebiedsontwikkeling, het ingenieursbureau en de ondersteunende afdelingen om de gewenste productie te kunnen leveren.

In 2021 is er een besluit genomen over de implementatie van het beleid voor kamergewijze verhuur en woningsplitsing. Als uitvloeisel van dit beleid worden de bestemmingsplannen en beheerverordening (paraplubestemmingsplan) dit jaar vastgesteld. Ook wordt verder gewerkt aan de afronding van het nieuwe systeem van woonruimteverdeling.

Vanwege het grote woningtekort blijft de versnelling van de nieuwbouw prioriteit behouden. Er wordt ingezet op een betaalbaar woonprogramma voor de lage- en middeninkomens. Er wordt via de samenwerkingsovereenkomst 2020-2024 uitvoering gegeven aan de afspraken met de woningbouwcorporaties en huurders. We verwachten dat een nieuw kabinet de bouwopgave ook als een prioriteit ziet met mogelijk meer centrale sturing. In welke vorm is nog afwachten. Het is van belang om hierbij duurzaamheid en betaalbaarheid van energie integraal in te ontwikkeling mee te nemen. Dit vereist goede afstemming met onze belangrijkste partners om te komen tot strenge en haalbare normen die bijdragen aan kwaliteit en energiearmoede helpen voorkomen.

In 2019 zijn er voor de periode 2020 – 2024 prestatieafspraken gemaakt met de woningcorporaties en het Huurdersoverleg Zaanstreek (HoZ). Daarbij zijn afspraken gemaakt om beter in beeld te brengen hoe te monitoren op CO2-reductie, de funderingsaanpak en vervangende nieuwbouw. Momenteel wordt er samen met de woningcorporaties ingezet op een aanvraag op het Volkshuisvestingsfonds. Hiermee kan er verder geïnvesteerd worden in de verbetering van woonkwaliteit, leefomgeving en verduurzaming. Zo kunnen een flink aantal woningen middels een stapsgewijze aanpak aardgasvrij worden gemaakt.

De duurzaamheidsproblematiek zal bij de funderingsproblematiek worden ‘opgeteld’ waardoor het onder aan de streep meer realistisch is om de oude woningen te slopen en nieuwe duurzame woningen terug te bouwen. In de afgelopen jaren zijn de mogelijkheden hiervoor al op verschillende manieren verkend, maar een echte oplossing ontbreekt nog. Door financieringsstromen te combineren (landelijk, provinciaal, gemeentelijk, zowel voor fundering en als voor duurzaamheid) komt deze oplossing in zicht. De problematiek rondom funderingen en duurzaamheid speelt vaak voor gehele blokken en gehele wijken waar alle woningen vooroorlogs zijn en deels in particulier bezit en deels corporatiebezit.

De landelijke ambitie voor (volledig) circulair bouwen is in MRA verband en door Zaanstad vertaald naar een concreet stappenplan richting 2030. De raad begin 2021 hierover geïnformeerd middels de raadsinformatiebrief (2021/403). Als eerste stap stelt de gemeente voor circulariteit als een van de strategische uitgangspunten op te nemen in de ontwikkelstrategie van de Achtersluispolder. Dit wordt in 2021 voorgelegd aan de raad. De inzet van het college blijft om de visie Linten, dijken en paden alsnog compleet te maken, zoals verzocht in motie 3 van de raad. Wegens gebrek aan financiële middelen kan dit vooralsnog alleen stapsgewijs en niet in één keer. Daar waar gebiedsontwikkeling plaatsvindt, maken we de visie af en passen we dijken, linten en paden toe.

Met een gebiedsgerichte aanpak en het creëren van (financiële) kaders wil de gemeente in de komende jaren meer grip krijgen op deze wijze van toevoeging van woonkwaliteit. Het programma wordt geëvalueerd en er zal een herzien plan van aanpak worden opgesteld.

Vooruitblik begrotingsjaren 2022-2025 De hoge ruimtelijke dynamiek, de realisatie van onze ambities op de zes strategische opgaven hebben altijd ook een planologische component. Deze dynamiek vergt uitvoering in beleid, project en planologische regels. De periode van 2022-2025 staat in het teken van uitvoering en concretisering van de verstedelijkingsopgave en het werken in het nieuwe stelsel van de Omgevingswet. De afgelopen jaren is er gewerkt aan de voorbereiding van projecten die in de periode vanaf 2022 tot uitvoering komen. Ook de benodigde middelen voor deze projecten zijn gevonden en er zijn veel overeenkomsten met ontwikkelaars gesloten. De uitvoering impliceert een 31

Financiën Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling (bedragen x € 1.000) Originele begroting

Mutatie

Gewijzigde begroting

2021

2021

2021

Voorjaarsnota 2022

2023

2024

2025

Lasten

55.625

11.867

67.492

70.094

43.298

39.557

29.570

Baten

-33.722

-10.304

-44.027

-50.293

-30.339

-28.123

-16.646

Saldo van lasten en baten

21.902

1.563

23.465

19.801

12.959

11.433

12.924

Toevoegingen reserves

1.626

-66

1.560

1.470

2.628

3.301

1.750

Onttrekkingen reserves

-7.347

-2.591

-9.938

-5.323

-2.028

-1.923

-1.804

Totaal saldo incl. reserve mutaties

16.182

-1.094

15.088

15.948

13.559

12.811

12.869

Toelichting op hoofdlijnen De lasten nemen in 2020 met een kleine € 12 miljoen toe en de baten met € 10,3 miljoen. De grootste mutatie betreft de verwerking van het meerjaren perspectief grondzaken (MPG 21.1). Dit zorgt voor € 10 miljoen meer lasten en evenzoveel hogere baten en zorgt ook in de latere jaren voor grote budgettaire verschuivingen. Ten behoeve van het MPG wordt daarnaast € 0,9 miljoen onttrokken aan reserves. Overigens beslaat de verwerking van het MPG meerdere programma’s en is voor de begroting als geheel budgetneutraal aangezien voor- en nadelen worden verrekend worden met de algemene reserve grondzaken. Om aan te sluiten bij de uitgaven bodembeheer zijn de lasten met € 1 miljoen omhoog bijgesteld en is dit bedrag aan de reserve bodembeheer onttrokken. Daarnaast rijksbijdrage voor diffuus lood met € 0,2 miljoen verlaagd, waardoor de dotatie reserve bodembeheer met dit bedrag is verlaagd. Het restant uit de reserve huisvestingsverordening wordt in 2021 ingezet om de werkzaamheden af te ronden (€ 0,14 miljoen). Tot slot wordt € 0,1 miljoen ingezet voor de Regiodeal ten laste van de reserve in programma 2. Reserves De onttrekking uit reserves van in totaal € 2,6 miljoen betreft de hierboven genoemde onttrekking aan de reserves ten behoeve van het MPG (€ 0,9 miljoen), de reserve bodembeheer (€ 1 miljoen) en de reserve huisvestingsverordening (€ 0,1 miljoen).

Daarnaast vindt een overheveling plaats van € 0,6 miljoen van de Algemene reserve Grondzaken naar de Algemene reserve in programma 7, op basis van actualisatie van risico’s bij de jaarrekening 2020.

32

2.5 Programma Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Portefeuillehouders: Baerveldt, Breunesse, Groothuismink, Slegers, Krieger Programmadoelstelling en de rol van de gemeente

Naast de toenemende druk stellen ontwikkelingen als de klimaatverandering, de energietransitie, de circulaire economie en de vergrijzing eisen aan de inrichting en het beheer en onderhoud van de buitenruimte.

Zaanstad groeit de komende jaren van een stad van 155.000 naar 200.000 inwoners. Als gevolg van de stedelijke verdichting neemt de druk op de buitenruimte toe. Meer mensen zullen gebruik maken van schaarser wordende buitenruimte. Zij willen zich kunnen verplaatsen in de stad en in de regio, hun auto of fiets parkeren en goede plekken vinden om te recreëren. Daarbij bewaken wij het open landschap als belangrijke kernkwaliteit voor de stad en regio.

De gemeentelijke grond- en vastgoedportefeuille is compact en wordt duurzaam onderhouden.

33

Realisatie en prognose van indicatoren Prognose

Realisaties

Streefwaarden

Naam

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2022

Bron

% Inwoners dat tevreden is over de verkeersveiligheid in de eigen buurt

38%

45%

49%

43%

55%

55%

70%

Zaanpeiling

% Inwoners dat tevreden is over bereikbaarheid van de buurt per fiets

88%

92%

91%

92%

90%

90%

90%

Zaanpeiling

% Inwoners dat tevreden is over bereikbaarheid van de buurt per auto

73%

79%

79%

79%

80%

80%

80%

Zaanpeiling

% Inwoners dat parkeren als grootste probleem in de buurt ziet

13%

20%

21%

19%

18%

18%

10%

Zaanpeiling

% Areaal openbare ruimte met een onderhoudsachterstand

20%

18%

19%

18%

18%

19%

19%

Gemeentelijke registratie

% Hoeveelheid gescheiden afval als aandeel van de totale hoeveelheid ingezameld afval

50%

44%

46%

54%

54%

50%

60%

HVC

Er worden geen afwijkingen verwacht ten aanzien van het realiseren van de streefwaarden voor 2021.

Er wordt gestaag gewerkt aan de grote infrastructurele projecten. Zo vordert de planvorming over de Avant Thorbeckeweg en de ongelijkvloerse kruising Guisweg. Voor de vervanging van de Zaanbrug is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van een tijdelijke brugverbinding over de Zaan en is nader onderzocht of dit project gerealiseerd kan worden gelet op de stikstofdepositie.

In 2020 is een scheidingspercentage gerealiseerd van 54%. Verwacht wordt dat dit scheidingspercentage ook dit jaar gehaald wordt.

Voortgang uitvoeringsjaar 2021

Het onderzoek Meldingen Openbare Ruimte van de Rekenkamer Zaanstad is afgerond. De aanbevelingen worden meegenomen in het verbeterplan over de afhandeling van meldingen waaraan gewerkt wordt. Het rapport van de Rekenkamer Zaanstad geeft nieuwe inzichten die we willen betrekken bij het ingezette verbeterproces.

Het Zaans Mobiliteitsplan en het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie worden binnenkort voor besluitvorming aangeboden, beide kaders geven richting aan een verbeterde leefomgeving en dragen bij aan de verduurzaming van de stad. De nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte wordt dit jaar geactualiseerd. Hiervoor worden de onderhoudsachterstanden en de vervangingsbehoefte voor de openbare ruimte opnieuw in beeld gebracht.

Middels een amendement heeft de raad besloten de tarieven voor de begraafplaatsen voor 2021 alleen te doen stijgen met loon- en prijsstijging. De egalisatievoorziening begraafplaatsen biedt in 2021 voldoende dekking om dit op te kunnen vangen. De tijdelijke dekking vanuit de reserve Sport a fonds perdue wordt daarom teruggedraaid. Als gevolg van corona blijven bepaalde activiteiten lastig te organiseren. Zo zal in 2021 het aantal mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt dat werkervaring opdoet in het onderhoud van de openbare ruimte, beperkt zijn. Het is niet mogelijk om met de beperkingen die er zijn hen deze werkervaring te bieden.

We stellen een plan van aanpak op voor het inlopen van de onderhoudsachterstanden. Hiervoor wordt meer tijd genomen om de raad aan de voorkant hierbij te kunnen betrekken. Conform de Uitvoeringsagenda Dierenwelzijn 2020-2024 starten we een onderzoek naar de mogelijkheid tot toelating van schuilstallen voor weide-dieren en het verder integreren van het thema ‘verstoord dierenwelzijn’ in de sociale hulpverlening.

In 2020 zijn er hogere kosten geweest voor onder meer meldingen openbare ruimte, hogere straatveegkosten, hogere kosten schadeafhandeling en het onderhoud aan 34

extra camera’s die geplaatst zijn in het kader van het verbeteren van de veiligheid op bruggen. Deze hogere kosten hebben een structureel karakter. In 2021 is geen financiële ruimte om dekking voor deze knelpunten. Met de Narap 2021 geven we concreet aan op welke onderdelen het onderhoud wordt verlaagd.

Om het jaarlijkse tekort op het vegen van de straten op te lossen, kiezen we ervoor om 40% van de kosten hiervoor door te belasten naar de rioolheffing. Dit is in lijn met het percentage dat ook door veel andere gemeente wordt gehanteerd. Het doorbelasten aan de rioolheffing gebeurt budgetneutraal. We kiezen ervoor jaarlijks minder te doteren aan de spaarvoorziening vervanging riolen. Daarmee leidt dit niet tot een stijging van de rioolheffing.

De inkomsten vanuit parkeergelden in 2021 vallen lager uit. We verwachten daarvoor gecompenseerd worden vanuit de rijksoverheid. Het Rijk moet hier nog duidelijkheid geven. Mocht dit niet het geval zijn wordt dekking gevonden vanuit de coronareserve.

Voor het beheer van de fietsenpakhuizen in de Rozenhof en nabij Figaro, is een budget nodig van € 0,3 miljoen in 2022, oplopend naar € 0,4 miljoen vanaf 2024. De begroting voorziet op dit moment niet in dekking hiervoor. Alvorens verder te gaan met de planontwikkeling voor deze stallingen onderzoekt het college hoe de kosten van de exploitatie van de fietsenstallingen naar beneden gebracht kan worden.

De gevolgen voor corona op het gebied van afvalinzameling zijn in dit stadium niet helder. In voorgaand jaar heeft dat geleid tot hogere uitgaven en hogere inkomsten. Later dit jaar ontvangen wij de voortgangsrapportage van de HVC. De financiële gevolgen zullen we verwerken in de Narap 2021.

Vanaf 2022 is er geen dekking voor de teruglopende begraafplaatsleges van € 0,14 miljoen. Daarom kiest het college voor het verhogen van de tarieven. Het alternatief om het onderhoudsniveau te verlagen, leidt tot nieuwe tekorten in de exploitatie en het college vindt deze optie niet wenselijk. Andere maatregelen hebben op de korte termijn geen effect.

Vooruitblik begrotingsjaren 2022-2025 De begroting 2022-2025 staat sterk onder druk. Er zijn geen financiële middelen beschikbaar voor beleidsintensiveringen en voor het oplossen van bestaande knelpunten. Dat houdt dat ook voor de komende jaren voor de structurele knelpunten gedekt worden binnen de bestaande financiële kaders. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden ten aanzien van het onderhoud van de openbare ruimte. In de Narap 2021 zullen we deze keuze nader toelichten.

In de voorjaarsnota is geen financiële ruimte voor het uitvoeren van moties die de afgelopen jaren door de raad zijn ingediend. Dat geldt voor de extra openbare toiletten op het Kerkplein in Krommenie en in de Zaanbocht in Wormerveer (zie ook RIB 2020/250200) en het wijzigen van het maaibeleid waardoor meer aandacht komt voor het versterken van de biodiversiteit.

Financiën Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid (bedragen x € 1.000) Originele begroting

Mutatie

Gewijzigde begroting

2021

2021

2021

Voorjaarsnota 2022

2023

2024

2025

Lasten

91.625

8.434

100.059

98.845

95.241

95.988

97.363

Baten

-67.863

-2.449

-70.312

-69.341

-69.607

-69.772

-69.772

Saldo van lasten en baten

23.762

5.984

29.746

29.505

25.634

26.215

27.591

Toevoegingen reserves

0

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen reserves

-11

-100

-111

-11

0

0

0

23.751

5.884

29.635

29.493

25.634

26.215

27.591

Totaal saldo incl. reserve mutaties

Toelichting op hoofdlijnen De lasten in programma 5 nemen met ruim € 8 miljoen toe. Dit zijn voor bijna € 6 miljoen hogere investeringsuitgaven ten laste van het Investeringsfonds waar een onttrekking aan de reserve in programma 7 tegenover

staat. In 2020 zijn de gerealiseerde uitgaven aan investeringen lager dan begroot, waardoor de kapitaal­ lasten in 2021 € 1 miljoen lager zijn.

35

Van de overige € 3 miljoen heeft meer dan de helft te maken met afvalinzameling. Door corona heeft het grondstoffenplan vertraging opgelopen. Een deel van de kosten zijn via de egalisatievoorziening gefaseerd naar 2021 (€ 0,4 miljoen). Daarnaast verwacht HVC dat, net als in 2020, meer tonnages aan PBD (plastic verpakkingsafval, blik en drinkpakken) worden ingezameld. De vergoeding die de gemeente hiervoor van het afvalfonds/ Nedvang ontvangt neemt daardoor toe met € 0,2 miljoen. Dit wordt gedoteerd aan de voorziening afvalstoffenheffing. Tot slot ontvangt de gemeente € 1 miljoen inkomsten van afvalfonds/ Nedvang voor de nascheiding die wordt uitgevoerd door HVC. Deze inkomsten worden doorbetaald aan HVC. Actualisatie van het vastgoed leidt tot € 0,4 miljoen hogere baten en lasten. Uit de reserve vrijval in programma 2 worden € 0,8 miljoen uitgaven aan de Regiodeal ZaanIJ gedekt en € 0,1 miljoen betreft de uitgaven ten laste van de reserve herplant bomen. Aan de batenkant is in 2021 rekening gehouden met lagere parkeerinkomsten (€ 0,5 miljoen) als gevolg van de coronacrisis. Daarnaast is € 0,14 miljoen onttrokken uit de egalisatievoorziening begraafplaatsen zodat het tarief in 2021 niet verhoogd hoeft te worden.

Reserves De reserve herplant bomen wordt in 2021 geheel onttrokken (€ 0,1 miljoen) voor de aanplant van bomen in de middenberm van de Provincialeweg in Koog aan de Zaan, conform raadsinformatiebrief 2021/3664.

36

2.6 Programma Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Portefeuillehouders: Hamming, Noordzij, Slegers Programmadoelstelling en de rol van de gemeente

Voor inwoners en ondernemers biedt Zaanstad een niveau van dienstverlening dat aansluit bij hun behoefte en bij de ontwikkelingen in de stad. Met de digitalisering van de dienstverlening voldoen we aan de verwachting van inwoners dat producten en informatie altijd en overal kunnen worden opgehaald.

Zaanstad werkt samen met inwoners, ondernemers en partners aan een veilige en toekomstbestendige stad. Hierbij hanteren we een praktische doe-mentaliteit: niet wegkijken maar aanpakken waar nodig.

Tegelijkertijd hebben we aandacht voor hen die niet digitaal mee kunnen, ook in het licht van de vergrijzing.

We zijn actiegericht om misstanden te voorkomen én aan te pakken. We hebben oog voor de effecten van ontwikkelingen als verstedelijking, klimaatverandering en technologisering en passen onze werkwijze daarop aan.

37

Realisatie en prognose van indicatoren Prognose

Realisaties Naam

Streefwaarden

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2022

Oordeel inwoners over de veiligheid in het uitgaansgebied in het centrum van Zaandam, overdag

7,3

7,3

7,5

7,4

7,5

7,6

7,3

Zaanpeiling

Oordeel inwoners over de veiligheid in het uitgaansgebied in het centrum van Zaandam, 's avonds

5,9

5,7

5,9

5,6

5,7

6,0

6,1

Zaanpeiling

Totaal aantal misdrijven

6.924

6.429

7.109

7.038

7.000

7.050

7.000

Politie.nl/ politiecijfers

Aantal misdrijven High Impact (inbraak, geweld, straatroof, overval)

1.157

1.076

1.130

1.028

1.050

1.100

1.200

Politie.nl/ politiecijfers

% Terugbelverzoeken afgehandeld binnen termijn

77%

75%

77%

70%

77%

80%

85%

Gemeentelijke registratie

Waarderingscijfer website zaanstad.nl en telefonie

7,1

7,5

7,4

8,0

8,0

7,6

7,7

Gemeentelijke registratie

Naar verwachting zal het percentage terugbelverzoeken afgehandeld binnen termijn (2 dagen) in het najaar weer op het ‘oude’ niveau zitten van voor de coronacrisis, maar wordt nog niet de gestelde streefwaarde gerealiseerd. Door de noodzakelijke aanpassing van dienstverlening aan inwoners, was er in 2020 een toename te zien in het aantal terugbelverzoeken. Dit genereert meer werk waardoor het lastiger is om binnen termijn af te handelen. Dit gebeurt ook nog in een deel van 2021.

Bron

(E-diensten) door Burgerzaken heeft door technische issues vertraging opgelopen. De technische issues zijn opgelost. Vanaf begin 2021 worden de E-diensten, zoals o.a. het doorgeven van een verhuizing, aangifte geboorte en aanvraag uittreksel BRP, stap voor stap in gebruik genomen. In 2021 is voorrang gegeven aan de ontsluiting van het archief van de Zaanlandse Oudheidkundige Verzameling (1850-1970) omdat een expert op dit terrein beschikbaar kwam. Het digitaal beschikbaar stellen van de bouwvergunningen Wormerveer tot 1974 wordt daarom doorgeschoven naar 2022.

De veiligheidscijfers zijn al lange tijd constant. Er is echter wel een afwijking te verwachten op misdrijven. De inzet is op het voorkomen van criminaliteit. Dit gebeurt zowel door politie als door de gemeente. De thema’s waarop ingezet wordt zijn voornamelijk High Impact Crimes. Dit houdt in dat sommige misdrijven minder aandacht krijgen. Dit zijn echter wel de high volume misdrijven. Veel voorkomende criminaliteit, zoals autokraak, fietsendiefstal, winkeldiefstal enz. maken hier onderdeel van uit. Door inzet bij de politie op corona is er bij hen minder capaciteit voor deze zaken beschikbaar.

Als gevolg van de coronamaatregelen is er minder inzet van vrijwilligers en re-integranten. De ontsluiting van audiovisuele collecties loopt hierdoor vertraging op. We verwachten daarnaast dat we in 2021 geen schoolklassen kunnen ontvangen. De vrijkomende uren worden ingezet voor ontsluiting van collecties. Als gevolg van corona zijn ook in 2021 de bestuurlijke middelen, zoals het sluiten van panden waar drugs wordt aangetroffen, opgeschort. Het binnentreden van panden doen we om veiligheidsredenen alleen bij acute gevaarzetting, bijv. instortingsgevaar, constructieve aanpassing in een pand bij illegaal verbouwen of als bekend is dat de brandveiligheid onvoldoende is. Het sluiten van drugspanden hangt ook samen met de inzet van de politie.

Voortgang uitvoeringsjaar 2021 De coronacrisis vraagt nog steeds onze aandacht. De dienstverlening is aangepast, zodat onze inwoners zo weinig mogelijk hinder ondervinden. Openingstijden zijn aangepast en dienstverlening is zoveel mogelijk digitaal. De verdere ontwikkeling van de digitale zelfservice

38

Vooruitblik begrotingsjaren 2022-2025

Er worden door VTH-voorbereidingen getroffen om uitvoering te geven aan het nieuw ontwikkelde beleid op het gebied van verkameren en splitsen van woningen, vakantieverhuur en airbnb.

Bij het schrijven van de voorjaarsnota was er nog geen sprake van toerisme. De verwachting is dat dit later dit jaar weer op gang komt.

Er wordt hard getrokken aan de implementatie van zowel de Omgevingswet als de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen en het bijbehorende zaaksysteem voor de afgifte van vergunningen. Er is een rijksconsultatie onder gemeenten uit gezet om nader inzicht te krijgen op de financiële impact van de Omgevingswet. Zaanstad doet, gezien het belang van de wet en een goede financiële huishouding, hieraan mee.

Het toenemende toerisme en drukte in de stad en de verwachte drukte op de Zaanse Schans brengt criminaliteit met zich mee. Toeristen zijn doelwit hiervan. Cybercriminaliteit zal komende jaren nog meer aandacht vergen, waarbij vanuit de gemeente vooral de taak hebben om de bewustwording onder bewoners en ondernemers te vergroten. De wietpilot is nieuw en daarmee is het onbekend welke ontwikkelingen dat met zich meebrengt, maar dat er inzet moet worden op controles en handhaving is zeker.

In afwijking van de raadsinformatiebrief d.d. 2-2-2021 (2020/31520) kan vanwege perikelen tijdens de aanbesteding en de aanloopfase pas 1 september 2021 gestart worden met mobiel scannen van kentekens voor betaald parkeren.

Polarisatie in de samenleving kan op elk thema opkomen. Terugkerende evenementen of discussies in het land zorgen dat er ingezet moet worden om openbare orde problemen te voorkomen.

Door de grote ambitie op het gebied van veiligheid kunnen niet alle thema’s aandacht krijgen, zoals straatintimidatie, cybercrime, extra inzet cameratoezicht, Lokaal Veiligheidsarrangement met de NS/Prorail, meer inzet buurtpreventieteam en KVO-trajecten. Ook de aanpak 075 zit aan zijn max van het aantal jongeren dat in de aanpak opgenomen kan worden.

De aanpak van ondermijning vergt ook veel inzet en keuzes. Op verschillende terreinen is er behoefte aan inzet. Denk hierbij aan georganiseerde criminaliteit in het vastgoed, mensenhandel en buitengebieden. Daarnaast zullen er komend jaar vast nog meer nieuwe fenomenen ontstaan, die nu nog onbekend zijn.

Financiën Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening (bedragen x € 1.000) Originele begroting

Mutatie

Gewijzigde begroting

2021

2021

2021

Voorjaarsnota 2022

2023

2024

2025

Lasten

33.997

2.579

36.576

35.230

34.789

35.745

35.737

Baten

-9.624

-771

-10.395

-10.339

-9.764

-11.014

-11.014

Saldo van lasten en baten

24.373

1.808

26.181

24.890

25.025

24.731

24.723

Toevoegingen reserves

0

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen reserves

0

0

0

0

0

0

0

24.373

1.808

26.181

24.890

25.025

24.731

24.723

Totaal saldo incl. reserve mutaties

Toelichting op hoofdlijnen De lasten nemen in 2021 met € 2,6 miljoen toe. Dit betreft voor € 1 miljoen kosten die gemaakt worden in het kader van corona en die gedekt worden uit de corona reserve in programma 7. De kosten betreffen vooral veiligheidsmaatregelen, inzet van boa’s en extra gemaakte kosten voor de Tweede Kamer verkiezingen.

Een bedrag van € 0,5 miljoen betreft het kosten voor de uitvoering van de huisvestingsverordening en de voorbereidingen op de Omgevingswet en WKB. Een bedrag van € 0,2 miljoen betreft het beleid coffeeshops waarvoor in de decembercirculaire gemeentefonds geld is ontvangen. Hiertegenover staat een vrijval van de reserve in programma 7. Een bedrag van € 0,4 miljoen wordt besteed aan de regiodeal ZaanIJ, gedekt uit de reserve in programma 2. 39

De resterende € 0,5 miljoen heeft te maken met capaciteitsinzet, vooral in toezicht functies, en is (gemeentebreed) saldoneutraal. Zo worden extra inkomsten uit parkeren, afvalhandhaving en de wegsleepregeling verwacht. Ook wordt een projectleider voor het project Back On Track aangesteld gedekt uit een rijksbijdrage hiervoor. De baten bestaan verder uit € 0,4 miljoen voordelig rekeningresultaat 2020 van de VrZW.

40

2.7 Programma Bestuur en financiën Portefeuillehouders: Hamming, Krieger Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad is een financieel duurzame gemeente met een goed functionerend bestuur. Een goed openbaar bestuur is essentieel voor het functioneren van onze democratische rechtsstaat. Het bestuur weet wat er leeft in Zaanstad, is bereikbaar voor inwoners en ondernemers en trekt samen met hen op. Het bestuur neemt heldere besluiten en is daar open en transparant over. De gemeenteraad stelt de kaders voor het beleid, dat het gemeentebestuur uitvoert. Het programma Financiën is ondersteunend aan de andere begrotingsprogramma’s, zodat de doelstellingen uit die programma’s kunnen worden behaald.

41

Realisatie en prognose van indicatoren Prognose

Realisaties

Streefwaarden

Naam

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2022

Oordeel van inwoners in welke mate zij betrokken worden bij de totstand­ koming van gemeentelijke plannen

5,7

5,9

5,7

n.b.

5,7

5,7

6,5

% Openstaande debiteuren einde van het jaar

4,6%

5,7%

6,1%

12,6%

12,6%

6,0%

<4,0%

Gemeentelijke registratie

% Gehonoreerde WOZ-bezwaren t.o.v. totaal aantal WOZ objecten

0,3%

0,5%

0,6%

0,7%

0,7%

0,6%

<0,5%

Gemeentelijke registratie

Het effect van de coronacrisis op deze indicatoren is moeilijk te voorspellen, daarom wordt aangesloten bij de gerealiseerde waarden 2020.

Bron

Zaanpeiling

we op tijd zijn om voor 2022 aan deze wettelijke verplichting te voldoen. De keuzes voor verruiming (vergroten van de koek) van het gemeentefonds is overgelaten aan het nieuwe kabinet. Hierdoor zijn er op dit moment nog geen besluiten over genomen. Aan de hand van diverse onderzoeken (bijv. over kosten jeugdzorg) is aangetoond dat de gemeenten te weinig ontvangen. Of en hoeveel de gemeenten er uiteindelijk bij krijgen is op dit moment nog ongewis. Dit geldt ook voor de herijking (nieuwe verdeling) van het gemeentefondsfonds. Hiervoor loopt een consultatieperiode. Op dit moment lijkt Zaanstad een voordeelgemeente te worden, maar in het traject kan nog veel veranderen. Definitieve besluitvorming wordt pas aan het einde van dit jaar verwacht met een verwerking in de meicirculaire van 2022.

In het waarderingsproces is rekening gehouden met de (tijdelijk) gewijzigde marktomstandigheden als gevolg van corona bij met name bedrijfs-onroerend goed, het blijft echter onzeker hoe dit zich in de praktijk zal houden. Verder is de verwachting dat het debiteurensaldo verder zal oplopen als gevolg van uitstel van betaling, betalingsregelingen, saneringen, faillissementen en het aflopen van coronasteunmaatregelen.

Voortgang uitvoeringsjaar 2021 Als uitwerking van het bij de Voorjaarsnota 2020 aangenomen amendement A, heeft de raad besloten om met ingang van 1 januari 2021 een tariefdifferentiatie toeristenbelasting, een nieuwe heffing Watertoeristenbelasting en een verhoging van de reserveringsregeling Havengelden voor de (rivier)cruisevaart in te voeren. Hiermee is een gedifferentieerd stelsel van toeristenbelasting geïntroduceerd waarmee gehoor is gegeven om naast verblijf op land het verblijf op water te belasten.

De Tweede Kamer heeft nog geen definitief besluit genomen over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. De verwachting is dat dit besluit er wel komt en met terugwerkende kracht per 1 januari 2021 ingaat. We beoordelen de laatste processen met grote financiële impact en starten met het kwalitatief toetsen van deze processen met steekproeven. We verwachten dat de steekproeven voor alle processen met een grote impact op de financiële rechtmatigheid uitgevoerd. Op basis van de uitkomsten van de steekproeven en andere werkzaamheden vormen de auditors een onafhankelijk oordeel over de financiële rechtmatigheid. Dit is de basis van de rechtmatigheidsverantwoording van het college.