Bijlage Visie Stationsgebied Kogerveld
Tekst van het document
In de Koersnota van het Zaans Mobiliteitsplan krijgen voetganger en fietser meer ruimte. Deze uitgangspunten vormen ook de inzet van een haalbaarheidsstudie door GoudappelCoffeng, welke in oktober 2020 is ingezet. Zij verkennen daarin de voorwaarden voor een nieuwe verkeerskundige structuur in de stationsomgeving Kogerveld. Naastgetoonde kaart laat zien hoe de voorstellen in de ontwikkelvisie zich verhouden in het netwerk van de gemeente Zaanstad. De Heijermansstraat zal in deze visie de functie van stadslaan en buurtontsluiter vervullen en zich minder richten op doorgaand verkeer tussen verschillende delen van Zaandam.
Gebiedsvisie Station Kogerveld
83
2021/19892 84
Gebiedsvisie Station Kogerveld
Colofon In opdracht van de gemeente Zaanstad heeft De Zwarte Hond de visie voor het Stationsgebied van Kogerveld opgesteld. In de visie is onderzocht welke programmering mogelijk is, welke mate van verstedelijking hier wenselijk is, hoe het stationsgebied beter bereikbaar, prettiger en veiliger wordt en hoe het gebied zich kan ontwikkelen tot een optimaal functionerend stationsgebied.
Stationsgebied Kogerveld
Gebiedsvisie Station Zaandam Kogerveld In opdracht van: Gemeente Zaanstad Projectteam De Zwarte Hond Daan Zandbelt Jan Maarten van Hemert Thijs de Boer Linda van Heugten Juli 2021
De Zwarte Hond - Rotterdam Postbus 25160 NL-3001 HD Rotterdam Westblaak 37 NL-3012 KD Rotterdam T +31 10 240 90 30 info@dezwartehond.nl www.dezwartehond.nl © 2021 De Zwarte Hond bv
85
2021/19892 86
Gebiedsvisie Station Zaandam Kogerveld In opdracht van: Gemeente Zaanstad
De Zwarte Hond - Rotterdam Postbus 25160 NL-3001 HD Rotterdam Westblaak 37 NL-3012 KD Rotterdam T +31 10 240 90 30 info@dezwartehond.nl www.dezwartehond.nl © 2021 De Zwarte Hond bv
Gebiedsvisie Station Kogerveld
87
2021/19892 88
I
Bijlage I 4 scenario’s
helpen bij het verkennen van de opgaven en mogelijke denkrichtingen voor het stationsgebied
Gebiedsvisie Station Kogerveld
89
2021/19892 90
Gebiedsvisie Station Kogerveld
Vier scenario’s voor het stationsgebied Kogerveld
Metafoor Per scenario hebben we een metafoor gekozen om het de ontwikkeling van het stationsgebied Kogerveld beter te kunnen duiden. Buitenruimte
Het speelveld Twee assen bepalen het speelveld voor de scenario’s: focus op knoop of plaats; en focus op programma of buitenruimte. Elke perspectief heeft als hoofdaccent één van de vier thema’s uit de analyse. We kiezen voor integrale perspectieven. Dit betekent dat er binnen elk scenario aandacht is voor alle thema’s, bouwstenen én alle belangrijke plekken rondom Station Kogerveld. De gekozen richtingen zijn een doorvertaling van de thema’s bepaald aan de hand van terugkerende onderwerpen in de achterliggende studies en het vlindermodel.
We hebben ervoor gekozen om de perspectieven in deze fase zo extreem mogelijk te verwoorden en verbeelden. Dit is van belang om gezamenlijk te bepalen wat de richting is waarop het stationsgebied kan worden ontwikkeld. De modellen zoals deze op de volgende pagina’s getekend zijn liggen dus in de uithoeken van bovenstaande matrix.
Boom
Chip
stationsgebied als landschap
stationsgebied als systeem
Knoop
Plaats
Vliegwiel
Hart
stationsgebied als ontwikkelkans
stationsgebied als centrum
Programma
Buitenruimte
Ruimtelijke hoofdstructuur Er ontstaan vier ruimtelijke potenties waardoor het stationsgebied zich optimaal in de context van de wijk kan voegen.
Klimaat-as Jagerplas-Zaan
Mobiliteitshub Zaandam-Oost
Knoop
Benutten Versterken kenmerken positie plaats knoop
Medisch Knooppunt Zaandam
Buitenruimte
Plaats
Wijkhart Kogerveld
Knoop
Plaats
Programma Programma
91
2021/19892 92
Gebiedsvisie Station Kogerveld
Mobiliteitshub Kogerveld
93
Klimaatas Jagersplas-Zaan
Verbeteren bereikbaarheid en mobiliteit
Prettige en gezonde openbare ruimte als ontmoetingsplek
“We verbeteren de multimodaliteit op alle schaalniveau’s.”
“Hier stap je uit in een verdichte en groene stad.” Thema’s Focus
Thema’s Focus
I - Verbeteren bereikbaarheid en mobiliteit II - Prettige en gezonde openbare ruimte als ontmoetingsplek III - Benutten knoopwaarde voor werk en opleiding IV - Toekomstbestendige en gedifferentieerde wijk
I - Verbeteren bereikbaarheid en mobiliteit II - Prettige en gezonde openbare ruimte als ontmoetingsplek III - Benutten knoopwaarde voor werk en opleiding IV - Toekomstbestendige en gedifferentieerde wijk
Door de optimale positie kan het stationsgebied Kogerveld uitgroeien tot dé vervoershub van de stad. Er kan voordelig geparkeerd worden met fiets en auto om verder te reizen per trein of per bus naar Amsterdam of Purmerend. Op termijn rijdt er zelfs een ligtrail-trein 16x per uur! Op dit station vindt je vele gemakken zoals pakketservices, electrische deelauto's en fietsen, stomerijen en maaltijdservices. Daarnaast is het station één grote accu met alle elektrische auto’s, fietsen en de afremmende treinen. In de omgeving worden langzaam verkeersroutes verbeterd en de Heijermansstraat wordt aangename stadsstraat met veel oversteekmogelijkheden. De straat vormt als het ware de rits tussen de buurten in het groen aan de oostkant en de stedelijke buurten aan de westkant.
optimaal verbonden op alle schalen (buurten, wijk, stad en regio) de Heijermansstraat fungeert buurtverbinder binnen 250 meter van het station en langs de Heijermansstraat huisvesting voor de ‘reizende doelgroep’ studenten en forenzen
"Zaandam P&R Oost" In dit stationsgebied is het overstappen optimaal geregeld. Er kan voordelig geparkeerd worden en
groene verbindingen, gericht op langzaam verkeer ecologie, gezondheid, uitstappen in het landschap in de Boerejonkerbuurt en Hofwijk binnen het groene raamwerk klimaat startpunt van elke ontwikkeling
Trek je wandelschoenen maar aan, want op dit station stop je met de trein letterlijk in een park! Vanuit het park loop en fiets je zo via de groene verbindingen naar de Zaan of naar je huis. Voor de stevige wandelaars, vogelspotters, sporters en recreanten begint hier de route naar de Jagersplas en de Stootersplas. Er is ruimte voor sport, spel en ontspanning en de nieuwe woningen liggen middenin het groen. De Boerejonkerbuurt transfomeert langzamerhand binnen een stevig groen raamwerk en er ontstaan nieuwe plekken aan de Zaan. Het bestaande hoogspanningsmast vormt de nieuwe EEN (Ecologisch Energie Netwerk) van Zaandam.
2021/19892 94
Gebiedsvisie Station Kogerveld
Zaans Medisch Knooppunt
Benutten knoopwaarde voor werk en opleiding
Wijkhart Kogerveld
Toekomstbestendige en gedifferentieerde wijk
“De stationsontwikkeling wordt een vliegwiel voor de hele Kogerveldwijk.”
“Een kloppend hart verbindt de buurten.”
Thema’s Focus
Thema’s Focus
I - Verbeteren bereikbaarheid en mobiliteit II - Prettige en gezonde openbare ruimte als ontmoetingsplek III - Benutten knoopwaarde voor werk en opleiding IV - Toekomstbestendige en gedifferentieerde wijk
I - Verbeteren bereikbaarheid en mobiliteit II - Prettige en gezonde openbare ruimte als ontmoetingsplek III - Benutten knoopwaarde voor werk en opleiding IV - Toekomstbestendige en gedifferentieerde wijk
Het stationsgebied beschikt over de ideale factoren om uit te groeien tot regionaal knooppunt. Het bestaande hoogspanningsnetwerk verdwijnt in het spoortalud zodat er de komende jaren flink verdicht kan worden met wonen en werken. De trein gaat vaker stoppen en de auto krijgt een minder belangrijke rol in het gebied. Het ZMC en aan het ziekenhuis gerelateerde functies krijgen een plek dichtbij het station. Er worden woningen bijgebouwd in de buurten van de Kogerveldwijk voor het ziekenhuis personeel. Dit betekent een transformatie van de Hofwijk en Boerejonkerbuurt en gerichte verdichting in de Kogerveldbuurt. Ook zullen er (zorg)woningen voor ouderen en hulpbehoevenden bijkomen. De langzaamverkeerroutes van en naar het ziekenhuis worden verbeterd en het groene karakter van het stationsgebied wordt doorgezet naar het zuiden.
toevoegen programma draagt bij aan tegenspits koppelen aan ontwikkeling (station en voorzieningen) clustervorming rondom ZMC, Health en Science profiel nieuwe doelgroepen, koppeling ZMC
95
stationsgebied als verbinding tussen vier buurten stationsplein als sociale motor en ontmoetingsplek mixen, lokaal ondernemerschap nieuwe doelgroepen: starters, ouderen, gezinnen en alleenstaanden
Midden in de Kogerveldwijk vormt het stationsgebied het kloppende hart tussen de diverse buurten. Een downgrade van de Heijermansstraat tot woonstraat zorgt er niet voor dat het station opgeschoven kan worden maar ook voor aantrekkelijke openbare ruimte voor de buurt kan worden aangelegd. Hier kan de buurt boodschappen doen, naar de huisarts gaan en elkaar ontmoeten. Er worden woningen in de direct stationsomgeving toegevoegd voor buurtbewoners om door te stromen en voor ouderen om in de buurt te kunnen blijven wonen. De langzaam verkeerroutes naar het station worden verbeterd en de fietsenstallingen uitgebreid.
2021/19892 96
Gebiedsvisie Station Kogerveld
97
Handelingsperspectief OV-knooppunt Kogerveld Handelingsperspectief OV-Knooppunt Kogerveld September 2020 Verdere integratie van het mobiliteitssyteem is in de toekomst gewenst om de toenemende mobiliteitsvraag op te kunnen vangen. Het faciliteren van de multimodale deur-tot-deur reis en een goede inrichting op en rondom ov-knooppunten is daarvoor noodzakelijk. Om te kunnen anticiperen op de toekomst moet naast het huidig functioneren ook een inschatting worden gemaakt over het functioneren van het ov-knooppunt in de toekomst. Als hulpmiddel hiervoor is door ProRail, in samenwerking met NS, Provincies en gemeenten een handelingsperspectief ov-knooppunten ontwikkeld. Dit instrument wordt ingezet om een beeld te verkrijgen over het integraal functioneren van de huidige en toekomstige ov-knooppunt Station Kogerveld en omgeving.
OV-knooppunten van de toekomst Een integraal handelingsperspectief
Zaandam Kogerveld Deze beeldvorming wordt geïllustreerd met een zogenaamde Gap-rose: aan een 16-tal thema’s worden scores van 1-5 toegekend voor zowel de huidige situatie als de toekomstambitie voor het knooppunt. Deze ambities worden onderbouwd met trends en ontwikkelplannen. Het verschil tussen de huidige situatie en de ambitie, de ‘gap’, toont op welke punten de meeste aandacht en verbetering wordt verwacht.
De gap-rose methodiek is ook toegepast op de vier scenario’s die in het voortraject van deze ontwikkelvisie zijn opgezet. Elk scenario is beoordeeld op de 16 thema’s uit het handelingsperspectief, wat leidt tot onderstaande diagrammen. Er zijn duidelijke verschillen te benoemen in de scenario’s wanneer deze vanuit het perspectief van de ontwikkeling van de OV-knoop worden bezien. Niet geheel onverwachts scoren de stedelijker scenario’s hoger dan de scenario’s waarin minder verstedelijking wordt voorzien. Dit zit met name in het verwachte aantal reizigers en het aantal bestemmingen wat
in de stationsomgeving wordt toegevoegd. De omgevingskwaliteit maakt in alle scenario’s een grote sprong voorwaarts, wat past bij de gestelde ambities in het project. Het scenario ‘Medisch Knooppunt Zaandam’, in oranje uitgedrukt, sluit het dichtste aan op de gestelde ambities in het handelingsperspectief OVknooppunt van de toekomst. Dit zit met name in de voorziene groei van het aantal reizigers, de toename van bestemmingen in de directe omgeving, en de kwaliteitsimpuls gericht op voetgangers.
Mobiliteitshub Kogerveld
Wijkhart Kogerveld
Verbeteren bereikbaarheid en mobiliteit
Toekomstbestendige en gedifferentieerde wijk
Posi�e in het netwerk 5 Veiligheid sociaal Bereikbaarheid 4
Klan�evredenheid
Veiligheid sociaal
Func�emening
Posi�e in het netwerk 5 Bereikbaarheid 4
Klan�evredenheid
Type reizigers
Ligging in de omgeving
2
Type reizigers
1 Omgevingskwaliteit
0
Auto
Posi�e in het netwerk 5 Veiligheid sociaal Bereikbaarheid 4
Klan�evredenheid
2
BTM
Ligging in de omgeving
0
Beoordeling op huidige situatie
Duurzaamheidseisen BTM
Veiligheid knoop (transfer) Trein
Veiligheid knoop (transfer)
BTM Trein
Klimaatas Jager-Zaan Prettige en gezonde openbare ruimte als ontmoetingsplek
Posi�e in het netwerk 5 Bereikbaarheid 4
Klan�evredenheid
2
Veiligheid sociaal
Func�emening
Voetganger
0
Auto
Ligging in de omgeving
Type reizigers
2
Ligging in de omgeving
1 Omgevingskwaliteit
Duurzaamheidseisen Veiligheid knoop (transfer) Trein
Func�emening
3
Knooppuntdomeinen en hun posi�e en oriënta�e
BTM
Posi�e in het netwerk 5 Bereikbaarheid 4
Klan�evredenheid
1
Fiets (bewaakt en onbewaakt)
Vastgestelde ambitie in handelingsperspectief
Duurzaamheidseisen
Fiets (bewaakt en onbewaakt)
Veiligheid knoop (transfer)
3
Knooppuntdomeinen en hun posi�e en oriënta�e
Fiets (bewaakt en onbewaakt)
Knooppuntdomeinen en hun posi�e en oriënta�e
Auto
Benutten knoopwaarde voor werk en opleiding
Type reizigers
Auto
Omgevingskwaliteit
0
Zaans Medisch Knooppunt: Veiligheid sociaal
Omgevingskwaliteit
Voetganger
Trein
1 Voetganger
Duurzaamheidseisen
Fiets (bewaakt en onbewaakt)
3 Type reizigers
Knooppuntdomeinen en hun posi�e en oriënta�e
Func�emening
Ligging in de omgeving
2
1 Voetganger
Func�emening
3
3
Voetganger
0
Auto
Omgevingskwaliteit
Knooppuntdomeinen en hun posi�e en oriënta�e
Fiets (bewaakt en onbewaakt)
Duurzaamheidseisen BTM
Veiligheid knoop (transfer) Trein
2021/19892 98
Gebiedsvisie Station Kogerveld
Samenvatting terugkoppeling uit eerste participatieronde Mobiliteitshub Zaandam-Oost + + ! ! !
+ !
+
Verschillen tussen het oostelijk en westelijk deel van de Heijermansstraat. Oversteekbaarheid van de Heijermansstraat. Versterkt de verkeersaantrekkende werking (vooral auto), ongewenst voor het station en de wijk. De reiziger heeft een centrale plek het lijkt minder over lokale bewoners en bedrijven te gaan. Hogere frequentie zorgt voor problemen met vaarverkeer > aanpassing spoorbrug of spitsdeal scheepvaart.
De in reacties benoemde sterke punten van een scenario De in reacties benoemde aandachtspunten van een scenario
Klimaat-as Jagerplas-Zaan
Buitenruimte
+ + ! ! !
De Klimaat-as is wenselijke verbinding voor recreatie, groen, klimaat. Het Noordervaldeurpark is belangrijke voor de groenstructuur van de Kogerveldbuurt. Het station wordt een bestemming voor recreatie. Dit scenario lijkt meer te kosten, dan het oplevert en speelt onvoldoende in op de woonvraag van Zaandam. De relatie met de sportvelden van Hoornseveld verdienen een plek in de visie (groen, water, langzaamverkeer). Er is ook een groene verbinding noord-zuid te maken (park bij ziekenhuis).
Benutten Versterken positie kenmerken plaats knoop
Knoop
Plaats
+
Kogerveld wordt een bestemming (bijdrage aan tegenspits). Nabijheid boven bereikbaarheid zorgt voor afnemend + autogebruik, alternatieve verkeersafwikkeling op grotere schaal moet onderzocht worden. + Versterking sociale veiligheid door functies en verdichting rondom het station. + Gebruik OV kan gekoppeld worden aan afspraken met werkgevers. + Verdichting kan sociale veiligheid verbeteren, geef klimaat/ vergroening hierin ook een plek. ! Afhankelijkheid hoogspanningstracé. ! Geef de MKB ook een plek in dit scenario. ! Hogere frequentie zorgt voor problemen met vaarverkeer. > aanpassing spoorbrug of spitsdeal scheepvaart.
Medisch-knooppunt Zaandam
+ ! ! !
!
Programma
99
De vier buurten aan een aantrekkelijk stationsgebied, gericht op ontmoeting (niet op winkelen). Zijn cultuur en wijkfuncties economisch haalbaar? Verplaatsing van het station heeft gevolgen voor de levensvatbaarheid van de commerciele functie. Verplaatsing van het station heeft gevolgen voor sociale veiligheid (verdeling reizigersstromen) > focus op een betere oversteekbaarheid Heijermansstraat. Functies in het stationsgebied mogen niet concurreren met de functies in de wijken.
Wijkhart Kogerveld
2021/19892 100
Gebiedsvisie Station Kogerveld
Naar één voorkeursscenario De reacties op de scenario’s die zijn genoemd in de gesprekken zijn rijk en uiteenlopend. Het is niet verrassend dat in elk scenario een bepaalde kwaliteit wordt gezien en er is breed gedragen inzicht dat niet álles mogelijk is in dit gebied. De volgende conclusies komen uit de gesprekken voort die onderdeel zijn van de keuze voor een voorkeursscenario.
Kogerveld is een stationslocatie
Op basis van de participatieronde (voorjaar 2020) en de scores op het Handelingsperspectief OVknooppunt Kogerveld is gekozen om het scenario ‘Zaans Medisch Knooppunt’ als uitgangspunt te nemen voor de gebiedsvisie. Daarbij wordt gekozen voor een stedelijke focus met een economische focus op ‘life & health science’. De sterke elementen van de andere drie scenario’s zullen zoveel mogelijk geïntegreerd worden in het ontwerp.
Buitenruimte
Station Kogerveld en de directe omgeving zijn een stationsgebied in een steeds stedelijker context. Ontwikkelingen hier hangen samen met andere stations aan de Hoornse Lijn. Stationslocaties zijn daarnaast ook overstaplocaties tussen verschillende vervoersmiddelen, zoals trein, fiets, bus, eigen auto of lopen. Daarmee is de kwaliteit vanuit het perspectief van de voetganger belangrijk voor de verblijfskwaliteit van het gebied.
Benut de best bereikbare plekken als bestemming
Klimaat-as Jagerplas-Zaan
Mobiliteitshub Zaandam-Oost
Knoop
Benutten Versterken kenmerken positie plaats knoop
Medisch Knooppunt Zaandam
Wijkhart Kogerveld
Het programma in het gebied moet een bestemming vormen voor de omliggende wijken, de stad Zaandam en de regio. Dit biedt kansen voor een sterke werkgelegenheid en als locatie voor maatschappelijke organisaties, zoals cultuur of onderwijs.
Verstedelijking is een kans voor versterken van leefbaarheid Programma
Het toevoegen van werk, wonen en voorzieningen in het stationsgebied biedt kansen om de omgeving te versterken, verlevendigen en meer kwaliteit te geven.
Plaats
101
2021/19892 102
Gebiedsvisie Station Zaandam Kogerveld In opdracht van: Gemeente Zaanstad
De Zwarte Hond - Rotterdam Postbus 25160 NL-3001 HD Rotterdam Westblaak 37 NL-3012 KD Rotterdam T +31 10 240 90 30 info@dezwartehond.nl www.dezwartehond.nl © 2021 De Zwarte Hond bv
Gebiedsvisie Station Kogerveld
103