Bijlage Perspectief MAAK Noord 2040 'Leven en werken in Zaanstad Noord'

2021/12774

MAAK.Noord

Perspectief 2040 Leven en werken in Zaanstad Noord

Voorjaar 2021

1

2021/12774

Leven en werken in Zaanstad Noord Perspectief 2040

Inhoud Samenvatting

3

Ingezonden brief uit 2045

11

Inleiding

13

1. Bereikbaarheid verbeteren en parkeerdruk terugdringen

16

2.Nieuwbouw van woningen voor meer diversiteit en doorstroming

21

3. Gericht werken aan versterking van de maatschappelijke kracht

27

4. Kwaliteit en duurzaamheid in de wijk versneld verbeteren

34

5. Modernisering van bedrijventerreinen en samengaan van wonen en werken

39

6. Benutten van Wormerveer als focusgebied voor toerisme

43

7. Versterken van de cultuurhistorische en natuurlandschappelijke waarden, samen met bewoners, organisaties, bedrijven en overige partners

46

Het vervolg: Werken aan de toekomst

52

Colofon

58

2

2021/12774

Leven en werken in Zaanstad Noord Samenvatting Het programma MAAK.Zaanstad (2016) streeft ernaar vele duizenden woningen toe te voegen aan de stad en daarbij de kwaliteit en de leefbaarheid te versterken. In het gebied MAAK.Noord is op termijn plaats voor 5.000 woningen, zo laat een uitgebreide analyse zien. Zoveel woningen en bewoners erbij in Zaanstad Noord vraagt een grote inspanning. Die groei en verdichting is alleen mogelijk wanneer er tegelijkertijd fors wordt geïnvesteerd in infrastructuur en bereikbaarheid, in voorzieningen en in de kwaliteit van de openbare ruimte. We willen deze kans grijpen om Noord nog mooier te maken, leefbaarder, duurzamer, met een sterkere economische basis. Dit Perspectief schetst hoe Zaanstad Noord er in de toekomst uit kan gaan zien. Bij de start van MAAK.Noord concentreerde het programma zich vooral op het verbeteren van de verbindingen tussen de grote kernen Krommenie en Wormerveer en de ontwikkelingen langs de Zaan. Maar de praktijk heeft geleerd dat er in heel Noord belangrijke ontwikkelingen spelen die de aandacht van MAAK verdienen. Bovendien vragen thema’s als infrastructuur, mobiliteit en duurzaamheid om een brede visie en een overkoepelende aanpak. Het werkgebied van MAAK.Noord is dan ook uitgebreid.

De verschillende kernen en gebieden, elk met hun eigen identiteit, en het groene buitengebied (een belangrijke waarde voor Noord) hebben nu een gelijkwaardige plaats in het programma. Zeven speerpunten geven Noord een nieuw perspectief De Analyse voor MAAK.Noord is eind 2019 door de gemeenteraad besproken en vastgesteld. Daarbij heeft de raad een speerpunt toegevoegd, gericht op het versterken van de cultuurhistorische en landschappelijke waarden in Noord. Hieronder vatten we de zeven speerpunten samen en bespreken we kort de ambities die per thema op tafel liggen. Speerpunt 1: Bereikbaarheid verbeteren en parkeerdruk terugdringen Ambitie: De woningbouwplannen in Noord kunnen alleen worden waargemaakt als er daarnaast oplossingen worden gerealiseerd voor de bereikbaarheid. Maar onze ambitie reikt verder, namelijk om de Zaanse mobiliteitstransitie te laten beginnen in Noord. Door een goed netwerk aan te bieden gaan we het gebruik van fiets, wandelen en deelauto's stimuleren. We willen in Noord leefgebieden creëren waar het prettig werken, wonen en verblijven is. Dat vraagt om het realiseren van autoluwe centra en het weren van doorgaand autoverkeer. De wijze waarop dat kan worden bereikt werken we uit samen met inwoners, ondernemers en bezoekers.

3

2021/12774 We stimuleren fietsen, wandelen, openbaar vervoer, (elektrische) deelmobiliteit en vervoer over water. We verleiden bewoners, werkers en bezoekers om andere mobiliteitsvormen te gebruiken dan de auto. Keuzevrijheid is hierbij een groot goed, maar we maken de vervoerwijzen aantrekkelijker die het beste bij een buurt of wijk passen. Bijvoorbeeld met een kwalitatief hoogwaardig aanbod van openbaar vervoer, fiets en deelmobiliteit. Maar tegelijkertijd ook door op onderdelen te sturen, bijvoorbeeld via de parkeernormen. De mate waarin gestuurd wordt, hangt onder meer af van het aanbod aan alternatieven. Meer ruimte voor langzaam verkeer, OV en deelauto’s De verbindingen voor fietsers en voetgangers in Noord kunnen beter, in de kernen, tussen de kernen en naar het buitengebied. We nemen maatregelen die barrières zoals de N246, de Nauernasche Vaart en de Ned Benedictweg wegnemen. De bedrijventerreinen (Noorderveld/Molletjesveer) worden beter bereikbaar met openbaar vervoer en fiets. Naar verwachting gaan rond 2030 de treinen die de stations in Noord aandoen, frequenter rijden. Dat biedt nieuwe kansen. Heldere, comfortabele loop- en fietsroutes van de stations naar de winkelgebieden in Wormerveer en Krommenie zijn ook nu al van belang. We stimuleren het gebruik van deelauto’s, deelfietsen en deelscooters.

Wij gaan in gesprek met aanbieders van bewezen succesvolle concepten om deze aan te bieden bij de stations en in de wijken. Speerpunt 2: Nieuwbouw van woningen voor meer diversiteit en doorstroming Er staan ruim 20.000 woningen in Noord met bijna 45.000 bewoners. 5.000 woningen toevoegen betekent dus: voor elke vier bestaande woningen één erbij! Ambitie: de nieuwbouw in Noord leidt tot een gevarieerd aanbod van woningtypen, prijsklassen en woonmilieus, waardoor er voor veel verschillende doelgroepen een passende woning te vinden is. Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan behoud en versterking van de ruimtelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten van Noord. Wij zetten in op een gedifferentieerd nieuwbouwaanbod inclusief woningen voor lage middeninkomens en op groei van het aantal sociale huurwoningen. Voor die nieuw ontwikkelde gebieden kiezen we voor een differentiatie van 30% sociale huur, minimaal 20% middeldure huur en betaalbare koop (VON tot max NHG grens) en maximaal 50% vrije invulling. Om kansengelijkheid in ruimtelijke zin te bevorderen is deze diversiteit ook terug te zien op het schaalniveau van nieuwbouwprojecten. Prettig opgroeien en veilig oud worden in Noord Noord is in de periode tot 2040 dé plek in Zaanstad waar mensen zowel stedelijk als dorps kunnen wonen met de natuur op loopafstand.

Met een aantal bijzondere en compacte woonlocaties in voormalige industriële complexen uit de negentiende eeuw. Sterke kanten als water, groen en erfgoed worden goed benut. In Noord kunnen mensen prettig opgroeien en oud worden, bijvoorbeeld in nieuwe woonvoorzieningen in de centra van Wormerveer en Krommenie. Het is essentieel dat we de voorzieningen voor ouderen en andere zorgdoelgroepen op peil houden. De vergrijzing zal toenemen in de komende jaren, zeker ook in MAAK.Noord. Woonvoorzieningen als de Amandelbloesem en Festina Lente (dat aan

4

2021/12774 vernieuwing toe is) zijn dan ook van groot belang voor het gebied. Alle inwoners van Noord moeten de mogelijkheid krijgen om een wooncarrière te maken binnen dit deel van de stad. Het bevorderen van de mogelijkheden tot doorstroming vergroot de kansengelijkheid. Speerpunt 3: Gericht werken aan versterking van de maatschappelijke kracht Ambitie: Noord maakt niet alleen ruimte voor woningen, maar ook voor voorzieningen die een meerwaarde opleveren voor het gebied. Een betere kwaliteit van de openbare ruimte zorgt ervoor dat de woonomgeving uitnodigt tot meer beweging, tot vertoeven en ontmoeten. Door in te zetten op onderwijs, werkgelegenheid, maatschappelijke voorzieningen en gezondheid wordt Noord een wijk waarin iedereen meedoet en is er minder ongelijkheid. Uit de analyse kwam naar voren dat in Noord op veel plaatsen sprake is van hechte buurtjes met een grote sociale verbondenheid. Er is een sterk en groot verenigingsleven in Noord. Dit is een kracht die we kunnen benutten om de kansengelijkheid te vergroten. Herontwikkeling van locaties versterkt de kansengelijkheid Verschillende wijken in Zaanstad Noord staan voor sociaal maatschappelijke uitdagingen. De noodzaak om de kansengelijkheid te vergroten geldt zeker voor belangrijke delen van Noord als Wormerveer en Krommenie Oost.

Indicatoren voor kansengelijkheid (zoals het gemiddeld inkomen van huishoudens en opleidingsniveau) scoren daar onder het Zaanse gemiddelde. De verbinding tussen onderwijs en bedrijfsleven, zoals bijvoorbeeld gebeurt in ’t Lokaal, leidt tot betere kansen voor jongeren in Noord. Door netwerken en ‘communities’ te vormen worden initiatieven in Noord met elkaar verbonden en kunnen zij elkaar versterken. Iedereen, van jong tot oud, wordt daardoor actief betrokken bij maatschappij en bedrijfsleven. Noord biedt toekomstperspectief voor iedereen, ongeacht het opleidingsniveau. De vele nieuwbouwprojecten in Noord gaan een positieve rol spelen, wanneer we ze goed weten in te passen. Dan draagt de herontwikkeling van locaties in de wijken bij aan het versterken van het omliggende gebied. Zo willen we met de herontwikkeling van Chromos en Vlaar een positieve impuls geven aan de Noorder- en Zuiderhoofdstraat en draagt de herontwikkeling van het Mercuriusterrein positief bij aan het Blok. Een belangrijk aandachtspunt is dat we de extra verkeersbewegingen die deze woningbouwplannen met zich meebrengen in goede banen leiden. De openbare ruimte nodigt uit tot een gezonde leefstijl Meer bewegen, meer ontmoeten, meer buiten zijn draagt bij aan minder eenzaamheid en een gezondere leefstijl. Wij streven naar een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en aangenaam verblijven.

Bewoners hebben makkelijk toegang tot openbare ruimten zoals parken en pleinen, hierdoor dragen deze laagdrempelig bij aan ontmoeting en positieve reuring.

5

2021/12774 Uit onderzoek blijkt dat mensen steeds minder sporten in verenigingsverband en steeds meer individueel of collectief sporten in de buitenruimte. Daar moet de openbare ruimte beter op worden ingericht. De parken moeten goed bereikbaar zijn, ontmoetingsruimten hebben en sportfaciliteiten, zodat sporten overal mogelijk is en niet altijd geld kost. Ook de sportvoorzieningen zelf zullen zich aanpassen aan de veranderende sportvoorkeuren. Het streven is dat er toegankelijke, kwalitatief hoogwaardige sportaccommodaties ontstaan die intensiever en voor meerdere functies gebruikt kunnen worden. Speerpunt 4: Kwaliteit en duurzaamheid in de wijk versneld verbeteren Ambitie: Noord ontwikkelt zich versneld tot een duurzaam stedelijk gebied en benut daarbij alle mogelijkheden die de energietransitie biedt. Fundamentele problemen in de bestaande bouw (gebrek aan isolatie, slechte funderingen) worden voortvarend aangepakt. Woningen en bedrijven worden waar mogelijk door een warmtenet van energie voorzien. Woningen en openbare ruimte in Noord zijn klimaat- en toekomstbestendig. Energietransitie maakt gebouwde omgeving klimaatneutraal In de periode tot 2040 werkt Noord aan energiebesparing en opwekking van duurzame energie. Net als de rest van Nederland schakelt Noord geleidelijk over van fossiele brandstoffen naar duurzame energie.

Nieuwbouw in MAAK.Noord wordt bijna energieneutraal (BENG) en aardgasvrij. Daarnaast ligt een grote uitdaging in het verbeteren van grote aantallen oudere, slecht geïsoleerde woningen. Met informatie en subsidie worden particuliere eigenaren gestimuleerd hun woning energiezuiniger te maken. Eerste verkenningen – in de concept Transitievisie Warmte - geven aan dat delen van Noord potentieel geschikt zijn voor de aanleg van een warmtenet. In Krommenie staat hoogbouw (met collectieve CV-installaties) in een waterrijke omgeving. Een geschikt gebied om te onderzoeken of een lokaal warmtenet mogelijk is, dat gebruik maakt van het oppervlaktewater in de wijk. Bedrijven zijn al volop bezig met duurzaamheid. Ons wensbeeld voor 2030 is dat alle geschikte daken van bedrijventerreinen benut zijn als groen dak, al dan niet met zonnepanelen. Waar technisch mogelijk worden beide functies gecombineerd. De Bedrijvenvereniging Molletjesveer/Noorderveld heeft inmiddels samen met de coöperatieve energiemaatschappij SAENZ al ruim 15.000 zonnepanelen gerealiseerd op beide bedrijfsterreinen. Met energie en synergie gaat ‘Noord weer stromen’.

Slimmer omgaan met grondstoffen Noord wil stappen zetten in de richting van een circulaire economie: minimaliseren van materiaalgebruik, maximaal hergebruik, het sluiten van materiaalketens, vermijden van schadelijke stoffen en langere levensduur van materialen en bouwonderdelen. Naar schatting is 40 procent van de grondstofstromen in Noord gerelateerd aan bouw en sloop. Het slim logistiek regelen van materiaalstromen en gebruiken van herbruikbare bouwdelen kan bouwafval voorkomen.

6

2021/12774 De mobiliteit in Noord verduurzamen In Zaanstad Noord wordt een pilot uitgevoerd, namelijk een uitwerking van het Zaans Mobiliteitsplan, gericht op andere vormen van (elektrisch) vervoer. Dit Mobiliteitsplan Noord kan ook een bijdrage leveren aan het oplossen van de verkeers- en parkeerproblemen in Noord. De opgave ligt vooral in het verbeteren van de openbaar vervoerverbindingen in Noord, tussen de dorpskernen maar zeker ook naar de bedrijventerreinen. De potentie van transport over water wordt nader onderzocht. Elektrisch rijden neemt een vlucht door de landelijke (fiscale) regelgeving. Er komen ook steeds meer betaalbare elektrische modellen op de markt. Het uitgangspunt is dat laadpalen op bedrijventerreinen door de bedrijven zelf worden geplaatst en de gemeente zich concentreert op laadpalen in de woonwijken. Zaanstad Noord aanpassen aan een veranderend klimaat Noord moet beter bestand worden gemaakt tegen hittestress en zware stortbuien, droogte en stormen. De kwetsbaarheid in Noord varieert, we bekijken per locatie welke maatregelen effectief zijn. In Noord is op dit moment op tenminste twee plaatsen sprake van wateroverlast bij hevige buien: het gebied achter de Dubbele Buurt in Wormerveer Zuid en het gebied naast de Noorderhoofdstraat in Krommenie.

We kunnen een teveel aan water op een slimme manier opvangen, bijvoorbeeld door het realiseren van meer waterpartijen, groene daken, half verharde parkeerplaatsen. Bijkomend voordeel: die oplossingen dragen ook bij aan een gezond ecosysteem, koeling van gebouwen, vermindering van hittestress en vergroting van de biodiversiteit. Om het woon- en leefklimaat aangenaam te houden terwijl het stedelijk gebied wordt verdicht moeten we de stad groen houden. Denk aan het maken van schaduwrijke loop/fiets routes naar de stations. Speerpunt 5: Modernisering van bedrijventerreinen en samengaan van wonen en werken Ambitie: Noord blijft een gemengd woon- werkgebied, ook in de toekomst. Bedrijven liggen nabij de woonbebouwing en op levendige, toekomstbestendige bedrijventerreinen die goed bereikbaar zijn met openbaar vervoer. Bedrijvigheid in de wijken draagt bij aan sociale cohesie en kansengelijkheid. De economie van Noord heeft een eigen identiteit, met veel relatief kleinschalige bedrijven, en veel bedrijvigheid in sectoren als Industrie, Bouw en Handel & Reparatie. Meer kennisintensieve sectoren als Specialistische zakelijke diensten, Onderwijs en Zorg zijn ondervertegenwoordigd. Dat zijn juist de snelgroeiende sectoren. Voor Zaanstad Noord is het daarom belangrijk om ook ruimte te bieden voor meer kennisintensieve bedrijvigheid.

Menging van wonen en werken moet behouden blijven Zaanstad kent een rijke traditie van gemengde woon-werkgebieden. Daar worden bedrijven gestart en de eerste stappen naar groei gezet. De combinatie van wonen en werken brengt levendigheid en economische weerbaarheid.

7

2021/12774 Veel bedrijvigheid past heel goed in een woon-werkomgeving. In Noord koesteren we de menging van economie met andere functies. Daarom is het belangrijk bij transformatie van de binnenstedelijke bedrijventerreinen in Noord waar mogelijk ruimte te reserveren voor werken. En in bestaande gemengde wijken, zoals Wormerveer Zuid, het gemengde woonwerk karakter te bewaren. Er komen in Noord meer gemengde woon-werkterreinen en we werken er naartoe dat er meer levendigheid komt op terreinen waar nu alleen wordt gewerkt. Bedrijventerreinen bieden veel werkgelegenheid De bedrijventerreinen Molletjesveer en Noorderveld zijn samen goed voor 4150 banen, vooral in Bouw en Industrie. Meer dan de helft van het aantal banen in Zaanstad-Noord. De nieuwe Strategie Bedrijventerreinen van Zaanstad bepleit dan ook om in te zetten op behoud en versterking van de werkfunctie van deze terreinen. Immers, er wordt in Zaanstad in de nabije toekomst een tekort aan bedrijventerreinen voorzien. We moeten voorkomen dat met realisatie van de ambitieuze woningbouwopgave de balans steeds schever wordt en de groei van de werkgelegenheid nog meer achterblijft bij de groei van de beroepsbevolking. Bedenk daarbij dat bedrijventerreinen relatief veel werk bieden aan lager opgeleiden. Een kern als Wormerveer kent buurten met een kwetsbaar sociaaleconomisch profiel.

Beschikbaarheid van banen in de directe omgeving is dan van groot belang. Maar er moet wel iets gebeuren om de grote bedrijventerreinen te versterken. Terreinen als Molletjesveer en Noorderveld behouden hun hoofdfunctie, maar worden verlevendigd met functies die het functioneren als bedrijventerrein ondersteunen en de bedrijfsvoering van de bestaande bedrijven niet in de weg zitten. Denk aan een kinderdagverblijf of een plek om na werktijd te sporten. Zo is er ook ’s avonds en in het weekend iets te doen op de terreinen. Zo kan Molletjesveer/Noorderveld een prominente plek krijgen in Zaanstad Noord, met verbinding naar de omliggende woonwijken, maar ook met verbinding tussen onderwijs, werkgelegenheid en zorg. Detailhandel: een overschot aan ‘winkelmeters’ dreigt De detailhandel in Wormerveer en Krommenie draagt veel bij aan het voorzieningenniveau in Zaanstad-Noord. Er is relatief weinig leegstand in de winkelcentra van Wormerveer en Krommenie, maar zoals overal in Zaanstad begint een overschot te ontstaan aan detailhandel en supermarkten. We gaan terughoudend om met het toevoegen van ‘winkelmeters’ en zetten in op compacte en aantrekkelijke winkelcentra. Waarbij het natuurlijk van belang is om alternatieven te vinden die voldoende werkgelegenheid opleveren.

Speerpunt 6: Benutten van Wormerveer als focusgebied voor toerisme Ambitie: Wormerveer is een aantrekkelijke pleisterplaats voor dagjesmensen en toeristen die hier graag op de fiets of per boot naar toe komen. De Zaanbocht kent een kwalitatief hoogwaardig winkelgebied. De aantrekkingskracht van het omliggende groene gebied op toeristen en recreanten wordt ten volle benut. Zaanstad streeft op het gebied van toerisme en recreatie vooral naar een betere spreiding van bezoekers, en naar bezoekers die langer blijven en meer besteden. Wij denken daarbij

8

2021/12774 ook aan bezoekers uit de regio. Noord kan daar een belangrijke rol in spelen, maar niet door massa’s toeristen te trekken. Wij willen ons richten op kleinschalig toerisme, passend bij de schaal van het gebied. We koersen op groen en duurzaam toerisme (wandelaars, fietsers, waterrecreanten), winkelend publiek uit de regio en liefhebbers van erfgoed. Bij dit laatste kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het vertellen van het verhaal van de Zaanse industrie. Op twee manieren willen wij het toerisme een sterke impuls geven: ten eerste door het opwaarderen van de Zaanbocht als aangenaam verblijfsgebied voor bezoekers én bewoners, met meer groen, meer ruimte voor langzaam verkeer, terrassen en leuke winkels. De tweede impuls mikt op uitbreiding en verbetering van routes en knooppunten voor wandelaars, fietsers en waterrecreanten. Zo worden groen, water en erfgoed beter ontsloten. Samen met de provincie, NS en Staatsbosbeheer wordt gewerkt aan het inrichten van station Wormerveer als ‘buitenpoort’, een plek waar bezoekers die uit de trein stappen direct contact hebben met het veenweidegebied. Speerpunt 7: Versterken van cultuurhistorische en natuurlandschappelijke waarden, samen met bewoners, organisaties, bedrijven en overige partners Ambitie: De alom aanwezige cultuurhistorie en het uitgestrekte landschap rondom de kernen geven Noord een eigen identiteit.

Nieuwe ontwikkelingen in Noord dragen bij aan het versterken van deze identiteit. In samenspraak met alle betrokken partijen wordt in Noord gewerkt aan nieuwe ontwikkelingen die recht doen aan de cultuurhistorische waarden van het gebied en het omliggende landschap op een verantwoorde manier bereikbaar maken voor recreatief gebruik. Zaanstad Noord ligt op een prachtige locatie in ‘het land van wind en water’. In het landschap vormen de dijken en linten de ruggengraat van de bebouwing. De weidsheid van het land biedt een welkom contrast met de steeds dichter bebouwde stad. Cultuurhistorie als drager van nieuwe ontwikkelingen Het historische stelsel van linten, dijken en paden vormt nog steeds de basis voor de aansluiting van stad en land in de Zaanstreek. De kernen Wormerveer en Krommenie hebben daaraan hun unieke karakter te danken, zoals mooi wordt beschreven in ‘De ‘Identiteit van Zaanstad: Linten, Dijken en Paden’. Dat document, en de bijbehorende Cultuurhistorische Verkenning vormen de basis voor nieuwe ontwikkelingen. We streven ernaar om het unieke karakter van het gebied en de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten niet alleen te behouden maar waar mogelijk ook te versterken. Een mooi voorbeeld zijn de voorstellen van de winkeliersvereniging DOKA om het historische lint in Krommenie een impuls te geven.

Een prima basis om met hen en anderen in gesprek te gaan. Het buitengebied toegankelijk maken en beter verbinden met het groen in de stad Het groene buitengebied is nooit ver weg in Zaanstad Noord. Dat buitengebied wordt steeds belangrijker nu de stad groeit. Bewoners en bezoekers willen naar buiten voor ontspanning en sport, ze zoeken verkoeling bij het water, in de natuur. Maar rondom de kernen ontbreekt het vaak aan groene zones die toegankelijk zijn voor recreatief gebruik, zie de noordrand van Krommenie en Saendelft Oost. Het is in Zaanstad Noord niet overal mogelijk

9

2021/12774 om vanuit huis het buitengebied te bereiken. De uitdaging voor de komende tijd is om het buitengebied meer onderdeel te laten zijn van de ontwikkeling van de stad. De groene ruggengraat van de stad moet weer worden aangehaakt aan het groen in het buitengebied. De stadsranden kunnen daarbij van betekenis zijn, ook voor de klimaatadaptatie. Omgekeerd willen we de biodiversiteit versterken door het buitengebied ‘de stad in te trekken’. Bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen moet daarvoor worden geïnvesteerd in de bestaande groenstructuren. Zo kunnen we de groene en blauwe hoofdstructuur in de stad beter verbinden met de omgeving. Het vervolg Het Perspectief is opgesteld in een nauwe samenwerking met de inwoners en ondernemers van Zaanstad Noord en in goed overleg met buurgemeente Wormerland. We gaan de ambities de komende maanden uitwerken in een Strategienota, een uitvoeringsplan om voortvarend te komen tot realisatie. Ook daarin is samenwerking met partners een must, zowel met private eigenaren en ontwikkelende partijen als met andere overheden en hun steun is ook financieel onmisbaar want Zaanstad kan dit niet alleen. We ontwikkelen op korte termijn een financieel dashboard waarin we investeringen en dekkingsbronnen kunnen monitoren en zo nodig bijsturen.

10

2021/12774

Ingezonden brief uit 2045 Beste gemeente, Mijn naam is Timo Bakker ik ben 37 jaar oud. Dat mijn leven zo zou worden als het nu is had ik niet gedacht. Ik woonde in Zaandam, samen met mijn ouders en 2 zusjes. We speelden veel op straat en haalden best wel eens rottigheid uit, vuurwerk afsteken en ruzie zoeken met de buurt verderop. Als er gevochten werd, was dat niet alleen met blote vuisten. Veel van mijn vrienden zijn later in de problemen gekomen met justitie en hebben moeite om hun leven op de rails te krijgen. Wij hadden het niet breed, maar er was wel veel saamhorigheid. Toen ik bijna 10 jaar oud werd, gingen we verhuizen, naar Zaanstad Noord, Zaankwartierhet voormalige Meneba. Het klonk saai en stom, zo ver weg van alle reuring vond ik. Mijn verbazing was groot toen we met de geleende aanhanger met onze spullen kwamen aanrijden. Mooi man! Stoere appartementen aan het water, oude industriepanden, hotel, horeca, winkels. Groen en zo’n frisse sfeer van een nieuw begin. Ik werd er ook onzeker van. Wat deed ik hier? ‘Mama’ zei ik: ‘mogen wij hier wel wonen?’ Jazeker, zei mijn moeder, ze bouwen in Zaanstad voor iedereen en overal. Dus wij hebben het ongelofelijke geluk dat we een goedkoop huisje hebben gekregen, hier, aan het water! We lieten de aanhanger staan en renden naar het gebouw met een grote M. ‘De lift in’, riep mama, en dat deden we.

Op de 6e stapte we uit en Mama deed de sleutel in de deur van nummer 111. WoW! Schoon, licht, nieuw en een prachtig uitzicht op water, huizen, fabrieken en mensen. In deze nieuwe buurt woonden allerlei mensen, arm, rijk, licht, donker en iedereen keek een beetje trots, met zo’n kleine glimlach in de mondhoek. We voelden ons pionier. Ik speelde met kinderen uit de buurt, die hele andere dingen deden dan ik gewend was. We sportten in het park, zwommen in de Zaan en bedelden bij Albert Heijn plaatjes over het vrouwenvoetbal. We picknickten om de hoek in het kleine bos, en ik werd verliefd op Sahira... Ik leerde dat het allemaal ook anders kon zijn, dat het Nederland met een gelukscijfer 8 ineens bij mij hoorde. Ik krijg nog steeds kippenvel als ik dit schrijf. Ik wilde mijn best doen op school, ik wilde deze leuke vrienden houden en met elkaar genoten we van dit stuk Zaanstad dat bijna maandelijks leuker werd. Toen ik een paar jaar later naar de middelbare school ging had ik een Havo-advies! En dat terwijl ik altijd dacht dat ik dom was. Op mijn 15e mocht ik werken in het hotel, op loopafstand van ons huis in de ontbijtdienst. Op mijn 17e, met mijn Havo-diploma op zak, kon ik een bijzonder werk- en leertraject doen op Molletjesveer.

Ik werd, stapje voor stapje, de rechterhand van de directeur die het industrieterrein in de afgelopen jaren had omgetoverd tot een bruisende werk- en woonomgeving. Waarin elkaar op weg helpen de gewoonte was.

11

2021/12774 Nu, 25 jaar later is Zaanstad Noord erg populair om te wonen. Ik woon zelf in het mooie Krommenie, dorps, lieflijk, maar met alles in de buurt. Mijn ouders wonen nog in het huisje aan de Zaan. De elektrische looppaden en het succesvolle programma “Zorg voor Elkaar” maken dat ze overal makkelijk kunnen komen en dus gewoon lekker thuis blijven wonen. Noord is nu helemaal leuk geworden, tot en met Westknollendam. Mooi gedaan, groen, afwisselend en heel leuk met dat sport traject dwars door het gebied. NS hielp enorm mee met groen vervoer. Hun kreet is niet voor niets Nice Service. Auto’s op straat zie je niet veel meer. De EAT, MEET en MOVE locaties, waar je een trein, auto, elektrische fiets of step, kunt pakken zijn zo handig dat je niet snapt dat dit niet 100 jaar eerder gebeurd was. Ik vind het zelf een superleuke plek om af te spreken, te lunchen en dan met een vervoermiddel naar keuze weer ergens anders heen te gaan. Ik heb wel een eigen auto, een prachtige oude Saab, maar die staat ook bij EAT, MEET MOVE. En die verhuur ik soms via de vervoerverdeler voor bijzondere gelegenheden. Wonen op een gezonde, betaalbare en inspirerende plek heeft mijn toekomst veranderd. Hierdoor kon ik meewerken aan Zaanstad steeds mooier maken. Vanuit mijn rol op Molletjesveer zorg ik dat de mensen die nu een kans nodig hebben, die ook krijgen.

Of dat nu gaat over wonen, werken of gezondheid. Het begon voor mij allemaal met Zaankwartier. Met hartelijke groet, Timo

12

2021/12774

Inleiding Voor u ligt het Perspectief Zaanstad Noord. Zoals alle MAAK-gebieden doorlopen wij het APS-traject (Analyse, Perspectief, Strategie). Analyse en Perspectief laten zien dat Noord zich in snel tempo ontwikkelt. Het is Lente in Noord! In de Analysefase hebben we in beeld gebracht dat er in Noord ongeveer 5000 woningen toegevoegd kunnen worden. Woningen voor verschillende doelgroepen en voor veel verschillende woonwensen. Noord is volop in beeld bij de MRA (Metropool Regio Amsterdam), de VRA (Vervoersregio Amsterdam) en ook het Zaans Mobiliteitsplan heeft Noord als pilotgebied. Het ministerie van BZK ziet redenen om Noord mee te nemen in de versnelling van de woningbouw en heeft ons via de Woningbouwimpuls een bijdrage toegekend. Dit Perspectief richt zich op de toekomst, rond het jaar 2040. Niemand weet hoe de wereld er dan uitziet, hoe de samenleving zich dan heeft ontwikkeld, welke nieuwe manieren van wonen en werken er ontstaan en welke technologische vernieuwingen zich aandienen. Dit Perspectief schetst vooral welke richting we op willen in Zaanstad Noord, en op welke speerpunten we mikken vanuit de opgaven die we nu kunnen overzien voor de toekomst. De uitdaging zal zijn om een open oog te houden voor nieuwe ontwikkelingen en kansen, en daar samen met de inwoners en partners flexibel en dynamisch op in te spelen.

We stellen onze aanpak onderweg bij als dat nodig is. Zaanstad Noord: Divers en toekomstbestendig Zaanstad Noord is nog een beetje een onontdekt deel van Zaanstad. Niet voor de bewoners, zij weten heel goed te waarderen wat ze hier vinden. Ze zijn trots op de combinatie van kleinschaligheid, natuur, water en groen, cultuurhistorie, stukken stedelijkheid met goede voorzieningen en een uniek winkelaanbod dat zich onderscheidt van de ‘filialisering’ van de winkelstraten die Nederland teistert. Wel de lusten, niet de lasten van de stedelijkheid: Niet te druk, niet te vol, niet te veel lawaai, niet helemaal anoniem, wel goede voorzieningen, goede bereikbaarheid, leuke winkels en horeca, sociale samenhang, gezelligheid, cultuur, natuur, sport als lint door het dagelijks leven. Natuurlijk spelen ook hier grote maatschappelijke vraagstukken als kansenongelijkheid, een slechte sociaaleconomische positie en gezondheidsproblemen, juist in bepaalde buurten. En hier en daar ook hardnekkige ruimtelijke knelpunten, zoals parkeerdrukte. Er zijn grote stukken met industrie, soms prachtige oude gebouwen, soms foeilelijk en geurig. Er zijn grote bedrijventerreinen met veel werkgelegenheid, waar meer waarde voor de omgeving toegevoegd kan worden.

Noord heeft veel natuur te bieden, mooie parken en waterwegen, het stedelijk gebied wordt omgeven door de Zaan en het veenweidelandschap van het Guisveld en de Krommenieér Woudpolder met een rijke flora en fauna. De mooiste bocht van de Zaan ligt hier, in Noord. Een aantal van de leukste winkels van Zaanstad zijn hier, of komen er aan. In Noord is het mogelijk om nieuwe leefstijlen een plek te laten vinden. Noord is straks één van de mooiste en meest toekomstbestendige delen van Zaanstad.

13

2021/12774 MAAK.Noord: Een integrale benadering Het programma MAAK.Zaanstad (2016) wil de kwaliteit en de leefbaarheid van de stad behouden en versterken. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen vier deelgebieden, waarvan Zaanstad Noord er één is. In 2019 maakten we van Noord een analyse, die nu gevolgd wordt door dit Perspectief. In het Perspectief gaan we uit van een wat groter MAAK-gebied dan in de analyse. De praktijk heeft geleerd dat er in heel Noord ontwikkelingen spelen die aandacht verdienen van het programma MAAK. We willen daarom gelijkwaardige aandacht besteden aan de verschillende dorpen en gebieden, elk met hun eigen identiteit en eigen inwoners. Een belangrijke waarde in Noord, namelijk de natuur, hebben we door het vergroten van het MAAK gebied beter in beeld.

Grenzen van MAAK.Noord en het kerngebied Grote thema’s als infrastructuur, mobiliteit en duurzaamheid thema’s vragen om een integrale benadering. Het Perspectief schenkt daarom aandacht aan alle speerpunten die in de Analyse in kaart werden gebracht, het zijn de thema’s die in Noord met voorrang moeten worden aangepakt. De delen die niet geanalyseerd zijn, omdat het MAAK gebied toen kleiner was, nemen we nu ook mee in het Perspectief.

14

2021/12774 Op de kaart zijn de nieuwe grenzen te zien van het gebied MAAK.Noord en ook is een kerngebied aangegeven, dat is het deel van de Noord waarop onze inzet de komende jaren vooral gericht zal zijn. Zeven speerpunten voor de toekomst De Analyse MAAK.Noord is eind 2019 goedgekeurd door de gemeenteraad, die daarbij ook het participatieproces voor het Perspectief vaststelde. Aan de zes speerpunten in de Analyse besloot de raad een zevende toe te voegen, namelijk de versterking van cultuurhistorie, landschap en natuur. We werken daarom in dit Perspectief de volgende zeven speerpunten uit: 1. Bereikbaarheid verbeteren en parkeerdruk terugdringen; 2. Nieuwbouw van woningen voor meer diversiteit en doorstroming; 3. Gericht werken aan versterking van de maatschappelijke kracht; 4. Kwaliteit en duurzaamheid in de wijk versneld verbeteren; 5. Modernisering van bedrijventerreinen en samengaan van wonen en werken; 6. Benutten van Wormerveer als focusgebied voor toerisme; 7. Versterken van de cultuurhistorische en natuurlandschappelijke waarden, samen met bewoners, organisaties, bedrijven en overige partners. In het Perspectief hebben we de belangrijkste inzichten per speerpunt verzameld. Ze zijn ook zichtbaar gemaakt op kaarten met de voorgestelde maatregelen. We maken daarin onderscheid tussen de plannen voor de korte termijn (2030-2040) en de langere termijn (2030-2040).

Na de behandeling van de zeven speerpunten volgt in dit Perspectief een blik op de toekomst met de volgende stappen in het plan- en uitvoeringsproces en een overzicht van alle maatregelen. De eerste van die stappen is al gezet met de opstelling van een Mobiliteitsplan Noord, een uitwerking van het Zaans Mobiliteitsplan voor Zaanstad Noord. Naast dit Perspectief leggen we in een afzonderlijk verslag verantwoording af over het participatieproces dat we de afgelopen periode hebben doorlopen.

15

2021/12774

Speerpunt 1: Bereikbaarheid verbeteren en parkeerdruk terugdringen Analyse In de Analyse (2020) zagen we dat Zaanstad Noord ligt binnen een netwerk van bovenregionale infrastructuur, waardoor het gebied van buitenaf goed bereikbaar is. Maar binnen Zaanstad Noord vormen die doorgaande verbindingen juist barrières, het is moeilijk om van het ene deel naar het andere te komen. Een belangrijke opgave is het opheffen van deze barrières. De analyse maakte verder duidelijk dat er onderzoek nodig is naar verduurzaming van de mobiliteit om de toekomstige verkeersbelasting in goede banen te leiden. Minder auto en meer fietsen, lopen, openbaar vervoer en deelconcepten. Daarbij hoort meer en frequenter openbaar vervoer, ook naar de bedrijventerreinen Molletjesveer en Noorderveld. Verder is een oplossing nodig voor de toename van het verkeer door de bouw van nieuwe woningen. Onderdeel daarvan zijn parkeermaatregelen, je moet in Wormerveer en Krommenie nu al vaak lang zoeken naar een plekje. En last but not least is een mooiere openbare ruimte nodig waarin je prettiger kunt lopen, verblijven en elkaar ontmoeten. Ambitie: Stimuleer de vervoerswijzen die het beste passen bij de plek In Zaanstad Noord willen we een mobiliteitstransitie inzetten.

Door een goed netwerk aan te bieden gaan we het gebruik van fiets, wandelen en deelauto’s stimuleren en een omslag in gang zetten naar minder ruimtegebruik door de auto. Dat is ook meer dan vroeger nodig door de bouw van nieuwe woningen, bedrijven en voorzieningen voor onderwijs, sport en zorg. Zo willen we leefgebieden creëren waar het prettig werken, wonen en verblijven is. Uitgangspunt in dit perspectief is het stimuleren van de vervoerwijzen die het beste passen bij de plek. In de centra van Krommenie en Wormerveer kiezen we voor een omgeving zonder doorgaand verkeer, maar in de buitenwijken blijft er meer ruimte voor de auto. Soms zal daarbij een vorm van regulering onderzocht worden, bijvoorbeeld via parkeernormen, het instellen van blauwe zones of betaald parkeren. We gaan daarover in gesprek met ondernemers, bewoners en bezoekers en kiezen de oplossing die het best pas bij de specifieke plek. Openbaar vervoer: Meer voorzieningen bij stations, busroutes uitbreiden Voor het openbaar vervoer biedt het Zaans Mobiliteitsplan (2021) goede aanknopingspunten. De ruggengraat van het toekomstige OV bestaat daarin uit de spoorlijn tussen Amsterdam en Uitgeest en een hoogwaardige openbaarvervoerlijn (HOV) aan de oostkant van de Zaan. Samen vormen zij de Zaanse OV-ladder, zie de kaart.

16

2021/12774

Toekomstige HOV-tracés, de Zaanse OV-ladder Voor Zaanstad Noord is vooral de spoorlijn belangrijk. We verwachten dat er rond 2030 meer ruimte op het spoor ontstaat waardoor de frequentie van de sprinters omhoog kan en een metro-achtige dienstregeling mogelijk wordt. Daarop kunnen we nu al inspelen door te zorgen voor meer en betere fietsenstallingen bij de stations, goede Park & Ridevoorzieningen, een aangename stationsomgeving en comfortabele loop- en fietsroutes naar de winkelcentra van Wormerveer en Krommenie. Ook kunnen we het buitengebied vanaf de stations beter bereikbaar maken. Binnen de kernen blijft openbaar vervoer per bus belangrijk. De bestaande busroutes door Krommenie en Wormerveer willen we uitbreiden naar het noorden zodat ook de bedrijventerreinen Noorderveld en Molletjesveer per bus bereikbaar worden. We gaan over deze uitbreiding in gesprek met de Vervoerregio en vragen om opname in de volgende vervoerconcessie vanaf 2023. Daarnaast onderzoeken we of de bedrijventerreinen via nieuwe fiets- en looproutes een betere verbinding kunnen krijgen met het al bestaande OV. Een ander aanknopingspunt in het Zaans Mobiliteitsplan is de uitbreiding van het vervoer over water. Voor Zaanstad Noord gaan we de haalbaarheid onderzoeken van een Zaanshuttle tussen Wormerveer, Noorderveld en West-Knollendam. Die is ook belangrijk als toeristische bootverbinding.

Alternatieven voor automobiliteit krijgen meer kans Naast openbaar vervoer zoeken we ook andere alternatieven voor het bezit en gebruik van de auto. Op veel plaatsen in Nederland en ook in Zaanstad Noord worden auto’s, fietsen en andere vervoermiddelen steeds vaker gedeeld, waardoor je mobiel kunt zijn zonder de zorgen van een eigen voertuig. We gaan in gesprek met de aanbieders van bewezen succesvolle concepten om die aan te bieden bij de stations, in de centra en de wijken. Zo willen we bewoners, werkers en bezoekers verleiden om te kiezen voor nieuwe vormen van mobiliteit.

17

2021/12774

Auto: Te drukke straten ontlasten, knelpunten in doorgaande routes wegnemen Dit betekent geen verbod op auto’s. Die blijven nodig voor flexibel individueel vervoer, met name op locaties waar alternatieven zoals openbaar vervoer of deelconcepten niet of nauwelijks voorhanden zijn. We gaan daarbij in het bestaande autonetwerk wel een aantal veranderingen doorvoeren. Allereerst willen we het doorgaande autoverkeer door de kernen beperken. Veel auto’s in de centra van Krommenie en Wormerveer hebben geen winkelbestemming maar zijn onderweg naar de doorgaande wegen buiten de dorpen. We gaan daarvoor alternatieven ontwikkelen zodat de centra en te drukke straten zoals de Vlusch en de Noorder- en Zuiderhoofdstraten van Krommenie ontlast worden. Door het aanbieden van parkeergelegenheid aan de randen van het centrum zijn er minder parkeerplaatsen nodig in de winkelstraten. Dan kan de openbare ruimte aantrekkelijker worden ingericht, met meer groen en extra ruimte voor terrassen en verblijf. Bij de inrichting van parkeerhubs, zowel bij de stations als bij de centra kiezen we voor flexibele oplossingen, “no regrets”, die in de toekomst ook van functie kunnen veranderen. Een voorbeeld daarvan zijn modulaire parkeergarages, zo opgebouwd dat ze bij een verminderd gebruik een andere functie kunnen krijgen (bijvoorbeeld wonen) of gemakkelijk vervangen kunnen worden door iets anders.

Waar de ruimte beperkt is zullen we kiezen voor gebouwde oplossingen, zowel boven als onder de grond. Voor de auto moet daarnaast de verbinding tussen Krommenie en Wormerveer verbeterd worden. De Vaartbrug is een bottleneck die op korte termijn moet worden aangepakt. We kiezen niet voor een kostbare en ingrijpende vervanging van de hele brug, maar voor een vriendelijker alternatief, namelijk het toevoegen van een aparte brug voor voetgangers en fietsers, waardoor het autoverkeer meer ruimte krijgt en gemakkelijker kan doorstromen. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid van een tweede brug over de Nauernasche Vaart voor alle verkeersdeelnemers. Daarmee verbeteren we de bereikbaarheid van de voorzieningen aan weerskanten van de vaart, zoals het Noordsterpark, en verminderen we de druk op de centra van Krommenie en Wormerveer. Deze tweede route ontsluit bovendien de nieuwe woonlocaties aan weerszijden van de Nauernasche Vaart en ontlast daarmee de Vlusch. De tweede brug zal uiteraard beweegbaar moeten zijn om de scheepvaart niet te hinderen. De precieze plek onderzoeken we in samenwerking met specialisten op het gebied van verkeer, stedenbouw, landschap en cultuurhistorie en in nauw overleg met de inwoners van Krommenie en Wormerveer.

De verwachting is dat het autonetwerk dat zo ontstaat toereikend zal zijn voor een goede verkeersafwikkeling in de toekomst, maar we gaan dat voor alle zekerheid testen in het verkeersmodel dat is ontwikkeld voor het Zaans Mobiliteitsplan. Voetganger en fiets: Netwerk van snelle en prettige routes Een goede bereikbaarheid vraagt niet alleen maatregelen voor het openbaar vervoer en de auto, maar ook en vooral voor fiets en voetganger. Het Zaans Mobiliteitsplan geeft een aanzet daarvoor in de vorm van drie gewenste fietsroutes van noord naar zuid. We willen

18

2021/12774 die uitbreiden tot een compleet netwerk voor Zaanstad Noord. Dat netwerk moet ervoor zorgen dat belangrijke fietsbestemmingen, zoals winkelcentra, scholen, sportvelden enzovoorts, bereikbaar zijn langs prettige en niet te drukke routes. Routes die ook de verbinding leggen met het landschap, het Guisveld, de Krommenieër Woudpolder en het overige buitengebied. Openbare ruimte: Meer groen en water, meer ruimte voor langzaam verkeer Al deze maatregelen samen maken niet alleen in de winkelcentra, maar ook daarbuiten een nieuwe inrichting mogelijk van de openbare ruimte met meer groen en water en meer ruimte voor de fietser en de voetganger. Een extra impuls wordt de mogelijke doortrekking van de A8 naar de A9 waardoor minder verkeer gebruik hoeft te maken van de Wandelweg en de Provincialeweg 203. Dan ontstaan er kansen om de omgeving rond de stations van Wormermeer en Krommenie vriendelijker in te richten en groene stadslanen te creëren. De provincie Noord-Holland steunt Zaanstad hierbij door 11 miljoen beschikbaar te stellen voor maatregelen voor de korte termijn, zoals het aanbrengen van geluidwerende vangrails, meer groen, betere oversteekmogelijkheden en het upgraden van de stationsgebieden Wormerveer en Krommenie/Assendelft.

Kortom: Op zoek naar een nieuw mobiliteitsprofiel voor Noord Samenvattend zoeken we voor Zaanstad Noord in de komende 20 jaar naar een nieuw mobiliteitsprofiel, waarin fietsen, wandelen, openbaar vervoer, deelmobiliteit en watervervoer belangrijker worden en het bezit en gebruik van de auto afneemt. Terwijl we

19

2021/12774 tegelijk de wel noodzakelijke automobiliteit blijven faciliteren door te zorgen voor nieuwe verbindingen en parkeerhubs. Op de kaart is dit in beeld gebracht. Vervolg: Naar een Mobiliteitsplan Noord De verdere invulling van de voorgestelde netwerken en maatregelen leggen we vast in het Mobiliteitsplan Noord, een uitwerking van het Zaans Mobiliteitsplan voor Zaanstad Noord. Het vastgestelde ZMP is daarvoor het kader. Op een lager schaalniveau kunnen straks ook mobiliteitsprofielen per woonlocatie worden opgesteld met een mobiliteitsprogramma van eisen (MPVE) per project. Daarmee wordt al geëxperimenteerd in het project Zaankwartier, dat is het gebied rond Zaankwartier (Meneba) in Wormerveer. Mogelijk legt zo’n MPVE meteen de basis voor concepten als Mobility As A Lifestyle (MAAL) of Mobility As A Service (MAAS). Zulke experimenten blijven we stimuleren.

20

2021/12774

Speerpunt 2: Nieuwbouw van woningen voor meer diversiteit en doorstroming Analyse Uit de analyse kwam naar voren dat Zaanstad Noord een nogal eenzijdige woningvoorraad heeft. Nu we breder naar Noord kijken (omdat het MAAK gebied groter is geworden), klopt deze conclusie niet meer helemaal. De totale woningvoorraad is een mix van corporatiehuur, overige huur en koop in allerlei prijsklassen, en voorziet in de behoefte van diverse inkomensgroepen. Binnen het gebied zijn daarin wel ruimtelijke verschillen, met name tussen de oude en nieuwe wijken. Om de diversiteit hoog te houden is het van belang dat de nieuwbouwprojecten bestaan uit verschillende typen woningen naar grootte, soort en prijsklasse. Zo is er een grote vraag naar seniorenwoningen in de buurt van voorzieningen. En net als elders hebben jongeren in Noord moeite met het vinden van zelfstandige woonruimte. Ambitie: Bijdragen aan een gevarieerd woningaanbod In Zaanstad Noord stimuleren we de realisatie van woningbouwprojecten die met maatwerk worden ingepast in de omgeving. Nieuwbouw in Noord draag bij aan een gevarieerd aanbod van woningtypen, prijsklassen en woonmilieus, waardoor er voor veel verschillende doelgroepen een passende woning te vinden is. We voldoen daarbij uiteraard aan alle wettelijke eisen, onder meer op het gebied van de bodemkwaliteit.

Nieuwe woningen Celebesstraat Nieuwbouw: Noord levert een flinke bijdrage aan de groei van de stad In Zaanstad Noord staan ruim 20.000 woningen en er wonen bijna 45.000 mensen. Er is ruimte om nog zo’n 5.000 woningen te bouwen. Daarmee heeft Noord een belangrijk aandeel in de gemeentelijke ambitie om tussen 2020 en 2040 15.000 tot 20.000 woningen toe te voegen. Zo’n tweederde deel van de nieuwbouw in Noord is al in voorbereiding en zal de eerstkomende tien jaar tot ontwikkeling komen. Op sommige locaties gaat het om het afronden van de VINEX-opgave (Kreekrijk), op enkele locaties streven we naar verkleuring

21

2021/12774 van bedrijventerreinen (Chromos/Vlaar, Meneba, Mercuriusterrein) en tenslotte werken we op veel plaatsen in Noord aan binnenstedelijke verdichting en herstructurering, zie de kaart.

Bouwlocaties en woningaantallen (indicatief) Gevarieerde nieuwbouw biedt aanbod voor alle inkomensgroepen MAAK.Noord ontwikkelt zich de komende decennia tot dé plek in Zaanstad waar je zowel stedelijk als dorps kunt wonen met de natuur op loopafstand. Sterke kanten als water, groen en erfgoed worden goed benut. In Noord kunnen mensen prettig opgroeien en oud worden, bijvoorbeeld in nieuwe woonvoorzieningen in de centra van Wormerveer en Krommenie, in de buurt van winkels en zorg. Doordat nieuwbouw de doorstroming op gang brengt, komt er woonruimte in de bestaande woningvoorraad vrij. Dit biedt mogelijkheden voor jongeren die zelfstandig willen wonen en nu lang moeten wachten op een woning. We zetten daarom in op een gedifferentieerd nieuwbouwaanbod met onder meer woningen voor lage middeninkomens en groei van het aantal sociale huurwoningen in absolute zin, zodat er een divers aanbod is voor alle inkomensgroepen. Om kansengelijkheid in ruimtelijke zin te bevorderen, is deze diversiteit ook op het schaalniveau van nieuwe bouwprojecten terug te zien. Daarbij wordt rekening gehouden met de samenstelling van de bestaande woningvoorraad in het gebied. We kiezen voor nieuw te ontwikkelen gebieden een differentiatie van 30% sociale huur, minimaal 20% middenhuur en betaalbare koop (VON tot maximaal de NHG grens) en

22

2021/12774 maximaal 50% vrije invulling. Dit programma biedt mogelijkheden voor doorstroming uit de sociale sector en huisvesting voor middengroepen.

Woonzorgopgave: Voorzieningen voor ouderen en kwetsbare groepen op peil houden De gemeente Zaanstad neemt deel aan het innovatieprogramma Inclusieve Wijken van Platform 31. Vanuit de gemeente is een van de thema’s duurzame woonvormen voor ouderen en de daarbij benodigde samenwerking met de stad. Het op peil houden van voorzieningen voor ouderen is essentieel, gezien de toename van vergrijzing in Noord in de komende jaren. Woonvoorzieningen als de Amandelbloesem en Festina Lente (Festina Lente is sterk aan vernieuwing toe) zijn dan ook van groot belang voor het gebied. Vernieuwende samenwerkingsverbanden kunnen daarbij leiden tot onverwachte oplossingen. In Noord wordt aan diverse zorgdoelgroepen ruimte geboden om zelfstandig te wonen. De woonzorgopgave voor MAAK.Noord is het realiseren van 24 plekken voor langdurige opvang van de zware doelgroep met 24 uurs zorg en toezicht, 75 woningen in geclusterde woonvorm voor ouderen, 150 intensieve zorgplekken voor ouderen, 50 goedkope kleine woningen voor jongeren, spoedzoekers en (jonge) statushouders en 24 woningen/plekken voor mensen met een psychische beperking. Daarbij wordt nagedacht over inclusieve woonvormen en -plekken, en wordt rekening gehouden met de draagkracht van de buurt. Er blijft bij deze programmering ruimte om het programma zo nodig (deels) in andere gebieden te organiseren. Nieuwbouw versterkt de kracht van Noord

23

2021/12774 MAAK.Noord heeft veel cultuurhistorische kwaliteiten. Nieuwe ontwikkelingen moeten daarom bijdragen aan behoud en versterking van de ruimtelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten. Met corporaties wordt vroegtijdig overleg gevoerd als het gaat om corporatiewoningen met cultuurhistorische waarde. Daarnaast draagt nieuwbouw bij aan het versterken van de maatschappelijke kracht in Noord. De diversiteit aan woningen en inwoners in een gebied vormt de basis voor de aanwezigheid van voorzieningen. Bij het speerpunt Maatschappelijke kracht gaan we daar dieper op in. Hoe nieuwbouw de cultuurhistorische en maatschappelijke kracht kan versterken, laten we zien aan de hand van het voorbeeld van Zaankwartier. In en rond de oude fabrieken van Meneba worden door herontwikkeling circa 670 woningen, bedrijvigheid en voorzieningen toegevoegd met veel ruimte voor ontmoetingsplekken langs de Zaan. Zo blijft cultuurhistorisch erfgoed in stand en wordt de Zaan beter toegankelijk. De typische blikvangers van het industriële complex blijven daarbij behouden. Met zijn voorzieningen en een gevarieerde doelgroep van bewoners draagt dit project ook bij aan maatschappelijke versterking van Zaanstad Noord.

Wonen in de fabrieken van Zaankwartier (Meneba) Het toevoegen van woningen met een gedifferentieerde programmering legt een solide basis voor verdere groei van Zaanstad Noord. De dynamiek die bij Zaankwartier ontstaat zal uitstralen naar de omliggende gebieden zoals Wormerveer Noord, Krommenie en Wormerland. Zaanstad Noord wordt zo verder op de kaart gezet als aantrekkelijk woon-, werk- en winkelgebied. Ook toerisme zal het er positieve effecten van ondervinden. Zeven deelgebieden in Noord met een eigen woonmilieus Vanuit de integrale benadering van Noord onderscheiden we binnen Zaanstad Noord zeven deelgebieden, zie de kaart:

24

2021/12774

Omgrenzing deelgebieden Voor elk van de zeven deelgebieden hebben we een globaal beeld ontwikkeld van de voornaamste ruimtelijke opgaven die er spelen, het soort woningen dat er het beste past en de doelgroepen die we met de nieuwe woningen willen bedienen. A.(oranje) Wormerveer Noord: Hier zal het bedrijventerrein Noorderveld 2 deels verkleuren in aansluiting op de nieuwbouw bij Zaans Pijl (Brokking) en Zaankwartier (Meneba). Zo ontstaat een nieuw stedelijk gebied met wonen en voorzieningen. Andere opgaven in Wormerveer Noord zijn de stedelijke vernieuwing in de Dichtersbuurt, het herinrichten van de Ned Benedictweg tot een stadslaan met meer verblijfskwaliteit en minder barrièrewerking voor de omliggende buurten, en het transformeren van het Noordsterpark tot een aantrekkelijk stadspark voor iedereen. De woningtypen die hier het beste passen zijn laagbouw en gestapelde bouw. Doelgroepen zijn vooral de lokale starter, stedelijke professionals, oudere gezinnen, empty nesters; B.(blauw) Krommenie Oost: Hier streven we naar compacte groene en autoluwe woonbuurten op de voormalige bedrijfsterreinen tussen het historische lint en de Nauernasche Vaart. Daarbij hoort het versterken van de winkels en voorzieningen langs het historisch lint en de herinrichting van de openbare ruimte met nieuwe verblijfsplekken, onder andere langs de Durgsloot.

We onderzoeken verder de mogelijkheid van extra bruggen over de Nauernasche Vaart. In Krommenie Oost passen gestapelde bouw en 25

2021/12774 compacte laagbouw. Doelgroepen: De lokale starter, startende gezinnen, empty nesters, ouderen. C. (rood) Wormerveer Centrum: In de Zaanbocht gaat het vanzelfsprekend in de eerste plaats om het aantrekkelijker maken van de boulevard voor bewoners en bezoekers, met terrassen en bootverbindingen over de Zaan. Daarbij hoort een veilige route voor wandelaars en fietsers langs de boulevard. Een passende publieksfunctie in de voormalige kerk kan dienen als een mooie stepping stone tussen Markt en Zaanbocht. Station Wormerveer ontwikkelen we tot een Buitenpoort naar het Guisveld met goede parkeervoorzieningen in een mooie omgeving en de Stationsstraat wordt een groene laan tussen het station en het winkelcentrum aan de Zaan. Woningbouw In dit deel van de stad vindt plaats in kleine binnenstedelijke projecten, met gestapelde bouw en compacte laagbouw. Doelgroepen zijn de lokale starter, empty nesters, ouderen. D. (lichtblauw) Wormerveer Zuid: Hier gaat het in de eerste plaats om aangenaam wonen in kleinschalige tuindorpen en langs vaarten met uitzicht op het landschap. Met als bonus de kans om in een oud pakhuis langs de Zaan te wonen. De Wandelweg kan weer een lommerrijke laan worden die niet meer als barrière werkt. Doorgangen onder het spoor door verbinden deze wijk met het Guisveld.

Hier wordt gebouwd in kleine binnenstedelijke projecten, met gestapelde bouw en compacte laagbouw. Doelgroepen: De lokale starter, empty nesters, ouderen. E. (groen) West-Knollendam: Een ideale locatie om landelijk te wonen op de rand van stad en landschap, met dichtbij een jachthaven en andere voorzieningen voor (water)sport. Wanneer hier woningen worden toegevoegd zijn het woningen voor de lokale starter en laagbouw voor startende gezinnen, mogelijk op termijn gecombineerd met woningen voor ouderen, gezinnen, empty nesters. F. (paars) Bedrijventerrein Molletjesveer en Noorderveld: Deze gebieden houden hun belangrijke economische functie, alleen aan de rand van Noorderveld 2 bij Zaans Pijl (Brokking) en Zaankwartier (Meneba) is sprake van verkleuring. We streven naar verlevendiging door nieuwe voorzieningen toe te voegen zoals sport en kinderopvang en proberen de terreinen actiever te betrekken bij het wonen in Noord. Een betere bereikbaarheid per openbaar vervoer is hier een must. G. (lichtgroen) Eilanden van Hain en Kreekrijk: Hier ronden we aan de westkant de VINEXopgave af met vooral laagbouw en koopwoningen in een suburbane groene setting. Doelgroepen: Startende en oudere gezinnen.

26

2021/12774

Speerpunt 3: Gericht werken aan versterking van de maatschappelijke kracht In dit hoofdstuk besteden we aandacht aan de thema’s kansengelijkheid en gezondheid & maatschappelijke kracht. Analyse In de Analyse van MAAK.Noord zagen we dat de kansengelijkheid met name in Wormerveer en Krommenie Oost beneden het Zaanse gemiddelde ligt. Indicatoren voor kansengelijkheid (zoals het gemiddeld inkomen van huishoudens, de samenstelling van het gezin en opleidingsniveau) laten hier minder gunstige scores zien dan gemiddeld voor de stad. Wormerveer en Krommenie Oost kennen meer éénoudergezinnen dan gemiddeld in Zaanstad. Jongeren in Wormerveer en Krommenie Oost hebben ook relatief vaker te maken met een echtscheiding van de ouders, en groeien vaker op in een gezin met een minimuminkomen. In Wormerveer en Krommenie komen relatief meer jeugdigen en hun ouders bij het jeugdteam dan in de rest van Zaanstad. Volwassenen in Noord ervaren verder hun gezondheid als minder goed, met name in Wormerveer Noord. De helft van de inwoners van 19 jaar en ouder heeft hier overgewicht. Veel ouderen voelen zich eenzaam. Ook komen in Zaanstad Noord vaker psychische problemen onder jongeren voor. Gezondheid hangt vaak samen met maatschappelijke participatie.

De Analyse laat zien dat veel maatschappelijke en culturele organisaties in het gebied met elkaar willen samenwerken en op zoek zijn naar nieuwe locaties. Dat biedt een goede basis voor meer gezamenlijke initiatieven op het gebied van ontmoeting, cultuur en sport Ambitie: Een wijk waarin iedereen meedoet Bij programmering van projecten worden naast woningen ook voorzieningen meegenomen die een meerwaarde opleveren voor de wijk. We willen toe naar een openbare ruimte en woonomgeving die uitnodigt tot meer bewegen, ontmoeten en vertoeven. Door in te zetten op onderwijs, werkgelegenheid, maatschappelijke voorzieningen en gezondheid wordt Noord een wijk waarin iedereen meedoet en is er minder ongelijkheid. Kansengelijkheid is een essentieel thema in Noord. Er is verborgen armoede in sommige delen van het gebied. Armoede is niet altijd te zien aan de gevels en de straten. Het vraagstuk van ongelijke kansen doet zich vooral voor in Wormerveer Noord en Krommenie Oost, minder in Wormerveer Zuid en nog minder in Krommenie West en Assendelft. Kansengelijkheid heeft raakvlakken met onderwijs en werkgelegenheid, maatschappelijke participatie, maar ook met gezondheid. In Zaanstad Noord bestaat vanouds veel sociale cohesie. Er zijn hechte buurtjes met een grote sociale verbondenheid.

Noord heeft een sterk en groot verenigingsleven en er zijn veel vrijwilligers actief bij sportverenigingen, ook al neemt dit door vergrijzing wat af. Dit alles is een kracht waar gebruik van kan worden gemaakt om de kansengelijkheid te vergroten. Denk ook aan krachtige burgerparticipatie zoals die nu wordt ingevuld in West- Knollendam: ‘De wijk is van iedereen’. 27

2021/12774

Herontwikkeling van locaties draag bij aan het versterken van het omliggende gebied Om de kansengelijkheid te vergroten is de kwaliteit van huisvesting en het mengen van woonmilieus van belang. Met nieuwe woningbouwprojecten als Zaans Pijl (Brokking), Zaankwartier (Meneba) en Noordeinde in combinatie met verbetering van de woningvoorraad in Wormerveer Noord krijgen delen van de wijk een positieve impuls. Het draagvlak van winkels en scholen wordt vergroot en er komen nieuwe inwoners bij die bestaande verenigingen en communities kunnen versterken. De herontwikkeling van Chromos en Vlaar geeft zo een impuls aan de Noorder- en Zuiderhoofdstraat en de herontwikkeling van het Mercuriusterrein draagt positief bij aan het Blok. Op de kaart zijn deze effecten van nieuwe (woningbouw)locaties op hun omgeving aangegeven.

Bereikbaarheid: Barrières wegnemen om ontmoeting te bevorderen Om verschillende woonmilieus met elkaar in aanraking te laten komen moeten ook fysieke barrières tussen de woongebieden weggenomen worden. Zo vormt de Ned Benedictweg op dit moment een barrière die Zaankwartier (Meneba), Zaans Pijl (Brokking) en Wormerveer Noord van elkaar scheidt en ontmoeting tussen inwoners belemmert. Het wegnemen van deze barrière door een herinrichting tot een aantrekkelijke stadslaan met goede oversteekbaarheid en logische fietsroutes zorgt ervoor dat de wijken ten zuiden kunnen meeprofiteren van de reuring in het nieuwe woongebied. Ook de bereikbaarheid van het Noordsterpark voor de aanliggende wijken wordt hiermee flink verbeterd. Waarbij de weg wel zijn ontsluitingsfunctie voor de bedrijventerreinen aan de noordzijde moet behouden. 28

2021/12774 Verder vergroten goede openbaar vervoerverbindingen de toegankelijkheid van kwetsbare wijken.

Ruimte bieden aan netwerken en communities Er zijn in Noord veel verschillende netwerken: vanuit sport, cultuur en vrijetijdsbesteding, of via het werk, vanuit vrijwilligerswerk of via school. Ook religieuze instellingen spelen een actieve rol in het verbinden en ondersteunen van de inwoners. Bijna iedereen hoort wel bij één of meerdere netwerken. Het is belangrijk dat we in Noord al deze netwerken en ‘communities’ koesteren, en inwoners zo nodig helpen om hun eigen netwerk op te bouwen. Op die manier worden initiatieven in Noord met elkaar verbonden en kunnen zij elkaar versterken. Iedereen, van jong tot oud, kan zo actief betrokken worden bij maatschappij en bedrijfsleven. De uitdaging voor de gemeente is om daarin niet te sturen of dingen over te nemen, maar vooral een open oog te hebben voor het verbinden en uitdragen van wat er is en de netwerken de ruimte te bieden om zichzelf te versterken en vernieuwen. Werk en ondernemerschap brengen geldstromen de wijk in In Noord willen we dat iedereen kansen krijgt. Het stimuleren van werkgelegenheid en ondernemerschap brengt geldstromen de wijk in. Er is veel werkgelegenheid op bedrijventerreinen Molletjesveer en Noorderveld. De vraag is hoe we de versterking van deze economische motor laten bijdragen aan de kwetsbare inwoners in de omgeving. Dit vraagt om innovatieve oplossingen om inwoners te activeren.